تفاوت میان نسخه‌های «مذاکرات مجلس شورای ملی ۱۴ دی (جدی) ۱۳۰۰ نشست ۵۴»

از مشروطه
پرش به ناوبری پرش به جستجو
(اصلاح نویسه‌های عربی، ابرابزار)
 
خط ۱۴: خط ۱۴:
 
'''مذاکرات مجلس شورای ملی ۱۴ دی (جدی) ۱۳۰۰ نشست ۵۴'''
 
'''مذاکرات مجلس شورای ملی ۱۴ دی (جدی) ۱۳۰۰ نشست ۵۴'''
  
'''مشروح مذاكرات مجلس ملى، دوره‏۴'''
+
'''مشروح مذاکرات مجلس ملی، دوره‏۴'''
  
 
'''جلسه: ۵۴'''
 
'''جلسه: ۵۴'''
  
'''صورت مشروح مجلس یوم پنجشنبه چهاردهم جدى ۱۳۰۰ مطابق شش جمادى‌الاولى ۱۳۴۰'''
+
'''صورت مشروح مجلس یوم پنجشنبه چهاردهم جدی ۱۳۰۰ مطابق شش جمادی‌الاولی ۱۳۴۰'''
  
مجلس تقریباً یك ساعت قبل از غروب در تحت ریاست آقاى موتمن الملك تشكیل گردید.
+
مجلس تقریباً یک ساعت قبل از غروب در تحت ریاست آقای موتمن الملک تشکیل گردید.
  
صورت مجلس یوم شنبه نهم جدى را آقاى تدین قرائت نمودند.
+
صورت مجلس یوم شنبه نهم جدی را آقای تدین قرائت نمودند.
  
'''رئیس'''- آقاى فهیم الملك (اجازه)
+
'''رئیس'''- آقای فهیم الملک (اجازه)
  
'''فهیم الملك-''' آقاى ارباب كیخسرو در ضمن سؤال سنه را كه وجه معینه به صندوق وارد نشده قید كردند لازم است و به صورت مجلس نیز اشاره شود.
+
'''فهیم الملک-''' آقای ارباب کیخسرو در ضمن سؤال سنه را که وجه معینه به صندوق وارد نشده قید کردند لازم است و به صورت مجلس نیز اشاره شود.
  
 
'''رئیس'''- مقصودتان چه چیز است. ‏
 
'''رئیس'''- مقصودتان چه چیز است. ‏
  
'''فهیم الملك-''' عرض كردم آقاى ارباب در ضمن سوالشان اظهار كردند از قرار معلوم مبلغى در سنه ئیلان نبى از خراسان به مركز رسیده و به صندوق خزانه وارد نشده است و آقاى وزیر مالیه در جواب فرمودند تحقیق مى شود در صورت مجلس فقط نوشته شده به صندوق وارد نشده قید سنه را هم بنده لازم مى دانم.
+
'''فهیم الملک-''' عرض کردم آقای ارباب در ضمن سوالشان اظهار کردند از قرار معلوم مبلغی در سنه ئیلان نبی از خراسان به مرکز رسیده و به صندوق خزانه وارد نشده است و آقای وزیر مالیه در جواب فرمودند تحقیق می‌شود در صورت مجلس فقط نوشته شده به صندوق وارد نشده قید سنه را هم بنده لازم می دانم.
  
'''رئیس'''- این یكى هم اصلاح می‌شود و دیگر كسى اعتراضى ندارد؟
+
'''رئیس'''- این یکی هم اصلاح می‌شود و دیگر کسی اعتراضی ندارد؟
  
 
(گفته شد خیر)
 
(گفته شد خیر)
  
'''رئیس'''- صورت مجلس با این دو فقره اصلاح تصویب شد. در جلسه گذشته چون كارى حاضر نبود دستور اعلام نشده بالفعل دو سه فقره كار حاضر شده است اگر آقایان مخالف نباشد جزء دستور گذارده شود. یك فقره راپورت راجع به نمایندگى آقاى آقا سید محمد تقى طباطبائى است از تبریز. دیگرى لایحه استقراضیه یك ملیون دلار از كمپانى امریكایى و دیگر عهدنامه حكمیت بین ایران و اتازونى است در این باب مخالفى نیست كه جزء دستور شود.
+
'''رئیس'''- صورت مجلس با این دو فقره اصلاح تصویب شد. در جلسه گذشته چون کاری حاضر نبود دستور اعلام نشده بالفعل دو سه فقره کار حاضر شده است اگر آقایان مخالف نباشد جزء دستور گذارده شود. یک فقره راپورت راجع به نمایندگی آقای آقا سید محمد تقی طباطبائی است از تبریز. دیگری لایحه استقراضیه یک ملیون دلار از کمپانی امریکایی و دیگر عهدنامه حکمیت بین ایران و اتازونی است در این باب مخالفی نیست که جزء دستور شود.
  
 
(گفته شد خیر)
 
(گفته شد خیر)
  
'''رئیس'''- چون مدت شعبات هم منقضى شده فعلاً شعبات تجدید مى شوند بعد وارد دستور مى شویم.
+
'''رئیس'''- چون مدت شعبات هم منقضی شده فعلاً شعبات تجدید می‌شوند بعد وارد دستور می‌شویم.
  
(آقاى سهام السلطان شروع به استقراع نموده و اسامى نمایندگان حاضر را به ترتیب ذیل قرائت نمودند).
+
(آقای سهام السلطان شروع به استقراع نموده و اسامی نمایندگان حاضر را به ترتیب ذیل قرائت نمودند).
  
'''شعبه اول-''' آقاى ارباب كیخسرو- آقاى میراز محمد حسین صدرائى- آقاى شریعتمداركرمانى- آقاى حاج امین التجار اصفهانى- آقا آقا سید محمد تدین- آقاى معتمدالسلطنه- آقاى مستوفى الممالك- آقاى نظام الدوله- آقاى نصیرالسلطنه- آقاى حاج مقبل‌السلطنه- آقاى حاج میرزا مرتضى.
+
'''شعبه اول-''' آقای ارباب کیخسرو- آقای میراز محمد حسین صدرائی- آقای شریعتمدارکرمانی- آقای حاج امین التجار اصفهانی- آقا آقا سید محمد تدین- آقای معتمدالسلطنه- آقای مستوفی الممالک- آقای نظام الدوله- آقای نصیرالسلطنه- آقای حاج مقبل‌السلطنه- آقای حاج میرزا مرتضی.
  
'''شعبه دوم-''' آقاى سردار جنگ. آقاى صمصام السلطنه- آقاى آقا سید حسن مدرس- آقای امین الشریعه- آقاى مشیرالدوله- آقاى شیخ الاسلام اصفهانى- آقاى بیان الملك- آقاى سهام السلطان- آقاى میرزا محمد نجات- آقاى نصیر دیوان- آقاى ناظم العلماء- آقاى عدل السلطنه‏
+
'''شعبه دوم-''' آقای سردار جنگ. آقای صمصام السلطنه- آقای آقا سید حسن مدرس- آقای امین الشریعه- آقای مشیرالدوله- آقای شیخ الاسلام اصفهانی- آقای بیان الملک- آقای سهام السلطان- آقای میرزا محمد نجات- آقای نصیر دیوان- آقای ناظم العلماء- آقای عدل السلطنه‏
  
'''شعبه سوم-''' آقاى مستشارالسلطنه- آقاى منتضرالملك- آقاى بیان الدوله- آقاى آقا میرزا ابراهیم قمى- آقاى آقا شیخ ابراهیم زنجانى- آقاى ركن الملك- آقاى عمادالسلطنه نماینده خراسان- آقاى امیر ناصر- آقاى میرزا طاهر تنكابنى- آقاى وقارالملك- آقاى آقا سید فاضل كاشانى- آقاى میرزا سید حسن كاشانى‏
+
'''شعبه سوم-''' آقای مستشارالسلطنه- آقای منتضرالملک- آقای بیان الدوله- آقای آقا میرزا ابراهیم قمی- آقای آقا شیخ ابراهیم زنجانی- آقای رکن الملک- آقای عمادالسلطنه نماینده خراسان- آقای امیر ناصر- آقای میرزا طاهر تنکابنی- آقای وقارالملک- آقای آقا سید فاضل کاشانی- آقای میرزا سید حسن کاشانی‏
  
'''شعبه چهارم-''' آقاى عمادالسلطنه نماینده اصفهان- آقاى سردارمفخم- آقاى دكتر لقمان- آقاى سردارمعظم نماینده كردستان- آقاى حكیم الملك- آقاى حائرى زاده- آقاى میرزا على كازرونى- آقاى احتشام الدوله- آقاى میرزا محمد صادق طباطبائى- آقاى حاج میرزا على محمد دولت آبادى- شاهزاده سلیمان میزرا- شاهزاده اقبال السلطان.
+
'''شعبه چهارم-''' آقای عمادالسلطنه نماینده اصفهان- آقای سردارمفخم- آقای دکتر لقمان- آقای سردارمعظم نماینده کردستان- آقای حکیم الملک- آقای حائری زاده- آقای میرزا علی کازرونی- آقای احتشام الدوله- آقای میرزا محمد صادق طباطبائی- آقای حاج میرزا علی محمد دولت آبادی- شاهزاده سلیمان میزرا- شاهزاده اقبال السلطان.
  
'''شعبه پنجم -''' آقاى رئیس التجار. آقاى شیخ العراقین زاده. آقاى وكیل الملك. آقاى میرزا ابراهیم خان ملك آرائى. آقاى فخیم الملك. آقاى میرزا هاشم آشتیانى. آقاى جلیل الملك. آقاى فتح الدوله. آقاى موتمن الملك. آقاى نصرت الدوله. آقاى حاج میرزا تقى خان آقاى آصف‌الممالك‏
+
'''شعبه پنجم -''' آقای رئیس التجار. آقای شیخ العراقین زاده. آقای وکیل الملک. آقای میرزا ابراهیم خان ملک آرائی. آقای فخیم الملک. آقای میرزا هاشم آشتیانی. آقای جلیل الملک. آقای فتح الدوله. آقای موتمن الملک. آقای نصرت الدوله. آقای حاج میرزا تقی خان آقای آصف‌الممالک‏
  
شعبه ششم آقا معتمدالسلطنه. آقاى محقق العلماء. آقاى عمیدالممالك. آقاى مساوات. آقاى آقا سید كاظم یزدى. آقاى غضنفر خان. آقاى آقا سید یعقوب. آقاى شیخ الاسلام ملایرى. آقاى حاج شیخ اسدالله. آقاى صدرالاسلام. آقاى سردار معظم خراسانى. شاهزاده محمد هاشم میرزا.
+
شعبه ششم آقا معتمدالسلطنه. آقای محقق العلماء. آقای عمیدالممالک. آقای مساوات. آقای آقا سید کاظم یزدی. آقای غضنفر خان. آقای آقا سید یعقوب. آقای شیخ الاسلام ملایری. آقای حاج شیخ اسدالله. آقای صدرالاسلام. آقای سردار معظم خراسانی. شاهزاده محمد هاشم میرزا.
  
'''سهام السلطان-''' چهار نفر باقى است كه بین شعبات تقسیم مى شود
+
'''سهام السلطان-''' چهار نفر باقی است که بین شعبات تقسیم می‌شود
  
شعبه اول آقاى ملك الشعراء
+
شعبه اول آقای ملک الشعراء
  
شعبه دوم آقاى سلطان العلماء
+
شعبه دوم آقای سلطان العلماء
  
شعبه سوم آقاى سدیدالملك‏
+
شعبه سوم آقای سدیدالملک‏
  
شعبه چهارم آقاى حاج میرزا اسدالله خان‏
+
شعبه چهارم آقای حاج میرزا اسدالله خان‏
  
'''رئیس'''- بعد از ختم جلسه و شعبات باید منعقد شوند و هیأت رئیسه خود را تعین نمایند. كمیسیون عرایض و مرخصى و كمیسیون مبتكرات را هم باید انتخاب نمایند. راپورتى از كمیسیون بودجه رسیده فرستاده شده بود به طبع ولى چون آقاى رئیس الوزراء مایلند قرائت شود و بعد چاپ شود فرستادم بیاورند بعد از این كه حاضر شد قرائت می‌شود و بعد طبع و توزیع خواهد شد. راپورت كمیسیون تحقیق انتخابات آذربایجان راجع به نمایندگى آقاى آقا سید محمد تقى قرائت می‌شود.
+
'''رئیس'''- بعد از ختم جلسه و شعبات باید منعقد شوند و هیأت رئیسه خود را تعین نمایند. کمیسیون عرایض و مرخصی و کمیسیون مبتکرات را هم باید انتخاب نمایند. راپورتی از کمیسیون بودجه رسیده فرستاده شده بود به طبع ولی چون آقای رئیس الوزراء مایلند قرائت شود و بعد چاپ شود فرستادم بیاورند بعد از این که حاضر شد قرائت می‌شود و بعد طبع و توزیع خواهد شد. راپورت کمیسیون تحقیق انتخابات آذربایجان راجع به نمایندگی آقای آقا سید محمد تقی قرائت می‌شود.
  
 
(آقا آقا سید یعقوب راپورت مزبور را به مضمون ذیل قرائت نمودند)
 
(آقا آقا سید یعقوب راپورت مزبور را به مضمون ذیل قرائت نمودند)
  
كمیسیون تحقیق انتخابات آذربایجان بر حسب تصویب مجلس شوراى ملى راجع به تهیه راپورت منتخبین نه گانه تبریز و توابع جلسه خود را با حضور تمام اعضا تشكیل و در تتمیم راپورت فعلى خود به عرض مجلس شوراى مى رساند آقاى آقا سید محمد تقى طباطبائى با اكثریت چهار هزار و نهصد و شصت و هشت رأى از حوزه مركزى تبریز و توابع منتخب شده‌اند و چون نسبت به صلاحیت ایشان اعتراض شود كمیسیون صحت انتخاب و نمایندگى ایشان را از طرف تبریز و توابع تصدیق مى نماید.
+
کمیسیون تحقیق انتخابات آذربایجان بر حسب تصویب مجلس شورای ملی راجع به تهیه راپورت منتخبین نه گانه تبریز و توابع جلسه خود را با حضور تمام اعضا تشکیل و در تتمیم راپورت فعلی خود به عرض مجلس شورای می رساند آقای آقا سید محمد تقی طباطبائی با اکثریت چهار هزار و نهصد و شصت و هشت رأی از حوزه مرکزی تبریز و توابع منتخب شده‌اند و چون نسبت به صلاحیت ایشان اعتراض شود کمیسیون صحت انتخاب و نمایندگی ایشان را از طرف تبریز و توابع تصدیق می‌نماید.
  
'''رئیس'''- نسبت به این راپورت مخالفى نیست؟
+
'''رئیس'''- نسبت به این راپورت مخالفی نیست؟
  
 
(گفته شد خیر)
 
(گفته شد خیر)
  
رئیس- رأى می‌گیریم  
+
رئیس- رأی می‌گیریم
  
آقایانی كه نمایندگى آقاى آقا سید محمد تقى طباطبائى را تصویب مى كند قیام فرمایید.
+
آقایانی که نمایندگی آقای آقا سید محمد تقی طباطبائی را تصویب می‌کند قیام فرمایید.
  
 
(عموم نمایندگان قیام نمودند)
 
(عموم نمایندگان قیام نمودند)
خط ۸۴: خط ۸۴:
 
'''رئیس'''- تصویب شد لایحه استقراضیه قرائت می‌شود.
 
'''رئیس'''- تصویب شد لایحه استقراضیه قرائت می‌شود.
  
(آقاى تدین به مضمون ذیل قرائت نمودند)
+
(آقای تدین به مضمون ذیل قرائت نمودند)
  
مقام محترم مجلس شوراى ملى دام بقائه‏
+
مقام محترم مجلس شورای ملی دام بقائه‏
  
به طوری كه خاطر آقایان نمایدگان محترم مستحضر است یكى از مواد پروگرام دولت حاضر كه به تصویب مجلس شورى ملى رسیده تقلیل مخارج و تعادل جمع و خرج دولت بود. در نتیجه مساعى و اهتماماتى كه به عمل آمده و مطالعاتى كه با موافقت كمیسیون بودجه شده است به موازنه جمع و خرج موفقیت حاصل گردید و نتیجه آن به مجلس محترم پیشنهاد خواهد شد. دولت امیدوار است بعد از اجراى بودجه جدید اشكالات و زحماتى كه تا كنون به واسطه اضافه مخارج بر عایدات براى دولت حاصل بوده و همیشه دولت را مجبور به استقراض مى كرده است مرتفع گردد. ولى چون اثر تعادل بودجه در آتیه ظاهر مى گردد و فعلاً مبالغى از حقوق ادارات مخصوصاً اداره قشونى كه عهده دار نظم و امنیت است عقب افتاده و براى پرداخت آن تهیه وجه نقدى لازم است كه جز به وسیله استقراض صورت پذیر نیست بنابراین براى اجراى مقصود فوق از چندى قبل به توسط وزیر مختار ایران در واشنگتن مذاكرات لازمه جریان داشته و اینك بالنتیجه معادل یك ملیون دلار براى تأدیه قسمتى از حقوق معوقه به طور مساعده از امریكا استقراض می‌شود چون مطابق اصل ۲۵ قانون اساسى استقراض مزبور باید به تصویب مجلس شوراى ملى برسد لذا قطعنامه ذیل را به مجلس محترم پیشنهاد و نظر به لزوم سرعت پرداخت حقوق معوقه تصویب فورى آن را تقاضا مى نماید.
+
به طوری که خاطر آقایان نمایدگان محترم مستحضر است یکی از مواد پروگرام دولت حاضر که به تصویب مجلس شوری ملی رسیده تقلیل مخارج و تعادل جمع و خرج دولت بود. در نتیجه مساعی و اهتماماتی که به عمل آمده و مطالعاتی که با موافقت کمیسیون بودجه شده است به موازنه جمع و خرج موفقیت حاصل گردید و نتیجه آن به مجلس محترم پیشنهاد خواهد شد. دولت امیدوار است بعد از اجرای بودجه جدید اشکالات و زحماتی که تا کنون به واسطه اضافه مخارج بر عایدات برای دولت حاصل بوده و همیشه دولت را مجبور به استقراض می کرده است مرتفع گردد. ولی چون اثر تعادل بودجه در آتیه ظاهر می‌گردد و فعلاً مبالغی از حقوق ادارات مخصوصاً اداره قشونی که عهده دار نظم و امنیت است عقب افتاده و برای پرداخت آن تهیه وجه نقدی لازم است که جز به وسیله استقراض صورت پذیر نیست بنابراین برای اجرای مقصود فوق از چندی قبل به توسط وزیر مختار ایران در واشنگتن مذاکرات لازمه جریان داشته و اینک بالنتیجه معادل یک ملیون دلار برای تأدیه قسمتی از حقوق معوقه به طور مساعده از امریکا استقراض می‌شود چون مطابق اصل ۲۵ قانون اساسی استقراض مزبور باید به تصویب مجلس شورای ملی برسد لذا قطعنامه ذیل را به مجلس محترم پیشنهاد و نظر به لزوم سرعت پرداخت حقوق معوقه تصویب فوری آن را تقاضا می‌نماید.
  
ماده واحده- وزیر مختار ایران در واشنگتن و وكیل مالیه دولت علیه در امریكا مجاز هستند به نام دولت یك مساعده موقتى به مبلغ یك ملیون دلار دریافت دارند كه مبلغ مزبور تماماً تا دسامبر ۱۹۲۲ از عایدات دولت علیه نزد کمپانی انگلیس و ایران که به تاریخ مذکور وعده آن می‌رسد ادا شود و همچنین مجاز هستند به نام دولت علیه عایدات مزبور را به قرض دهنده انتقال دهند به نرخ فرع صدى هفت خواهد بود دولت ایران حق دارد اصل مبلغ مزبور را هر وقت قبل از رأى موعد با فرع نسبى تا آن تاریخ بدون علاوه بپردازد.
+
ماده واحده- وزیر مختار ایران در واشنگتن و وکیل مالیه دولت علیه در امریکا مجاز هستند به نام دولت یک مساعده موقتی به مبلغ یک ملیون دلار دریافت دارند که مبلغ مزبور تماماً تا دسامبر ۱۹۲۲ از عایدات دولت علیه نزد کمپانی انگلیس و ایران که به تاریخ مذکور وعده آن می‌رسد ادا شود و همچنین مجاز هستند به نام دولت علیه عایدات مزبور را به قرض دهنده انتقال دهند به نرخ فرع صدی هفت خواهد بود دولت ایران حق دارد اصل مبلغ مزبور را هر وقت قبل از رأی موعد با فرع نسبی تا آن تاریخ بدون علاوه بپردازد.
  
'''رئیس'''- به كمیسیون بودجه ارجاع مى شود. ولى قبلاً باید نسبت به فوریت آن رأى گرفته شود نسبت به فوریت آن یعنى در این كه یك شور بشود ایرادى هست یا خیر.
+
'''رئیس'''- به کمیسیون بودجه ارجاع می‌شود. ولی قبلاً باید نسبت به فوریت آن رأی گرفته شود نسبت به فوریت آن یعنی در این که یک شور بشود ایرادی هست یا خیر.
  
(اظهارى نشد)
+
(اظهاری نشد)
  
'''رئیس'''- نسبت به فوریت آن رأى می‌گیرم
+
'''رئیس'''- نسبت به فوریت آن رأی می‌گیرم
  
آقایانى كه فوریت این لایحه را تصویب مى كنند قیام فرمایند.
+
آقایانی که فوریت این لایحه را تصویب می‌کنند قیام فرمایند.
  
(اكثر نمایندگان قیام نمودند)
+
(اکثر نمایندگان قیام نمودند)
  
'''رئیس'''- تصویب شد كمیسیون بودجه در موقع تنفس بایستى منعقد شود و این لایحه را مداقه كرده راپورت آن را به مجلس بدهد عهدنامه حكمیت بین ایران و اتازونى مطرح است راپورت كمیسیون خارجه طبع و توزیع شده مذاكرات در كلیات است در كلیات مخالفى نیست. آقاى آقا سید یعقوب راجع به كلیات فرمایشى دارید؟
+
'''رئیس'''- تصویب شد کمیسیون بودجه در موقع تنفس بایستی منعقد شود و این لایحه را مداقه کرده راپورت آن را به مجلس بدهد عهدنامه حکمیت بین ایران و اتازونی مطرح است راپورت کمیسیون خارجه طبع و توزیع شده مذاکرات در کلیات است در کلیات مخالفی نیست. آقای آقا سید یعقوب راجع به کلیات فرمایشی دارید؟
  
'''آقا سید یعقوب-''' بلى‏
+
'''آقا سید یعقوب-''' بلی‏
  
 
'''رئیس'''- مخالفید؟
 
'''رئیس'''- مخالفید؟
  
'''آقا سید یعقوب'''- سوالى داشتم‏
+
'''آقا سید یعقوب'''- سوالی داشتم‏
  
 
'''رئیس'''- بفرمایید
 
'''رئیس'''- بفرمایید
  
'''آقا سید یعقوب-''' این مسئله حكمیت بین دولت ایران و اتازونى مدتش پنج سال است. یعنى از وقتی كه در تهران منتشر شده تا به حال چند سال است آیا این مدت برقرار بود یا خیر؟ اگر برقرار بود زمانش منقضى شده و محتاج به تجدید است و اگر برقرار نبود و دو مرتبه پیشنهاد كرده‌اند پس چرا به امضاء كابینه سابق و وزیر امور خارجه سابق است و چرا وزیر امور خارجه حالیه پیشنهاد نكرده است مى خواستم آقاى مخبر این را شرح دهند تا بنده ملتفت شوم‏
+
'''آقا سید یعقوب-''' این مسئله حکمیت بین دولت ایران و اتازونی مدتش پنج سال است. یعنی از وقتی که در تهران منتشر شده تا به حال چند سال است آیا این مدت برقرار بود یا خیر؟ اگر برقرار بود زمانش منقضی شده و محتاج به تجدید است و اگر برقرار نبود و دو مرتبه پیشنهاد کرده‌اند پس چرا به امضاء کابینه سابق و وزیر امور خارجه سابق است و چرا وزیر امور خارجه حالیه پیشنهاد نکرده است می‌خواستم آقای مخبر این را شرح دهند تا بنده ملتفت شوم‏
  
'''نصرت الدوله'''- مخبر كمیسیون خارجه ماده پنج همین عهدنامه حكمیت تصریح مى كند كه پس از آن كه به امضاءى اعلیحضرت همایونى و تصویب مجلس شوراى ملى از طرف ایران و به امضاءى رئیس جمهورى امریكا و تصویب مجلس سنا از طرف آمریكا رسید بلافاصله این عهدنامه به جریان مى افتد معلوم است چون تا به حال این مسئله به عمل نیامده عهدنامه هم به جریان نیفتاده و به موقع عمل نیامده است و بعد از این كه تصویب شود و به دولت اجازه مبادله داده شود این عهدنامه تا پنج سال اعتبار خواهد داشت و اما این كه مى فرمایند پیشنهاد را وزیر امور خارجه حالیه امضاء نكرده است اگر ماده واحده را ملاحظه فرمایید خواهند دید رئیس الوزرا حاضر و وزیر امور خارجه پیشنهاد كرده‌اند.
+
'''نصرت الدوله'''- مخبر کمیسیون خارجه ماده پنج همین عهدنامه حکمیت تصریح می‌کند که پس از آن که به امضاءی اعلیحضرت همایونی و تصویب مجلس شورای ملی از طرف ایران و به امضاءی رئیس جمهوری امریکا و تصویب مجلس سنا از طرف آمریکا رسید بلافاصله این عهدنامه به جریان می‌افتد معلوم است چون تا به حال این مسئله به عمل نیامده عهدنامه هم به جریان نیفتاده و به موقع عمل نیامده است و بعد از این که تصویب شود و به دولت اجازه مبادله داده شود این عهدنامه تا پنج سال اعتبار خواهد داشت و اما این که می‌فرمایند پیشنهاد را وزیر امور خارجه حالیه امضاء نکرده است اگر ماده واحده را ملاحظه فرمایید خواهند دید رئیس الوزرا حاضر و وزیر امور خارجه پیشنهاد کرده‌اند.
  
'''رئیس'''- آقاى سدیدالملك (اجازه نطق)
+
'''رئیس'''- آقای سدیدالملک (اجازه نطق)
  
'''سدیدالملك'''- در صورتى كه محكمه داورى بین المللى تشكیل می‌شود و ایران هم در جزو مجمع اتفاق ملل هست و مناقشات واقعه بین الملل رجوع به آن محكمه می‌شود این عهدنامه دیگر چه صورتى دارد؟
+
'''سدیدالملک'''- در صورتی که محکمه داوری بین المللی تشکیل می‌شود و ایران هم در جزو مجمع اتفاق ملل هست و مناقشات واقعه بین الملل رجوع به آن محکمه می‌شود این عهدنامه دیگر چه صورتی دارد؟
  
'''مخبر'''- در موقعى كه مذاكره جامعه ملل بود مكرر گفته شد و یكى از اعتراضاتى كه آقایان مخالفین داشتند همین بود كه دولت امریكا جزو جامعه ملل نیست. البته اگر دولت امریكا جزو جامعه ملل بود اصلاً این عهدنامه مورد نداشت زیرا خود آن تعهدنامه ترتیب حكمیت را در موقع اختلاف تعیین نموده و ترتیب حل اختلافات را به موجب مراجعه به محكمه داورى بین المللى پیش بینى مى كند ولى چون هنوز دولت اتازونى جزو جامعه ملل نیست و یك همچه عهدنامه بین دولت اتازونى و دولت ایران در چند سال قبل منعقد شده امروز مورد ندارد این عهدنامه را رد كنیم. على الخصوص كه هیچ نوع مخالفتى هم با تعهدنامه جامعه ملل ندارد زیرا در تعهدنامه جامعه ملل به طور صریح نوشته شده كه هرگونه عهدنامه راجع به حكمیت با هر نوع قراردادى بسته شود مناقض و مخالف با این تعهدنامه نیست.
+
'''مخبر'''- در موقعی که مذاکره جامعه ملل بود مکرر گفته شد و یکی از اعتراضاتی که آقایان مخالفین داشتند همین بود که دولت امریکا جزو جامعه ملل نیست. البته اگر دولت امریکا جزو جامعه ملل بود اصلاً این عهدنامه مورد نداشت زیرا خود آن تعهدنامه ترتیب حکمیت را در موقع اختلاف تعیین نموده و ترتیب حل اختلافات را به موجب مراجعه به محکمه داوری بین المللی پیش بینی می‌کند ولی چون هنوز دولت اتازونی جزو جامعه ملل نیست و یک همچه عهدنامه بین دولت اتازونی و دولت ایران در چند سال قبل منعقد شده امروز مورد ندارد این عهدنامه را رد کنیم. علی الخصوص که هیچ نوع مخالفتی هم با تعهدنامه جامعه ملل ندارد زیرا در تعهدنامه جامعه ملل به طور صریح نوشته شده که هرگونه عهدنامه راجع به حکمیت با هر نوع قراردادی بسته شود مناقض و مخالف با این تعهدنامه نیست.
  
'''رئیس'''- آقاى سدیدالملك (اجازه نطق)
+
'''رئیس'''- آقای سدیدالملک (اجازه نطق)
  
'''سدیدالملك'''- چون در آخر نوشته شده باید به تصویب مجلس ایران و سناى آمریكا برسد خواستم آقاى مخبر توضیح بدهند كه در سناى امریكا تصویب شده یا خیر؟
+
'''سدیدالملک'''- چون در آخر نوشته شده باید به تصویب مجلس ایران و سنای آمریکا برسد خواستم آقای مخبر توضیح بدهند که در سنای امریکا تصویب شده یا خیر؟
  
'''مخبر'''- مجلس سناى امریكا در سنه ۱۹۱۴ یعنى در تاریخ بین ژویه و نوامبر ۱۹۱۴ تصویب كرده است.
+
'''مخبر'''- مجلس سنای امریکا در سنه ۱۹۱۴ یعنی در تاریخ بین ژویه و نوامبر ۱۹۱۴ تصویب کرده است.
  
'''رئیس'''- آقاى آقا سید محمد تدین (اجازه نطق)
+
'''رئیس'''- آقای آقا سید محمد تدین (اجازه نطق)
  
'''تدین'''- بنده در عین این كه كاملاً علاقه مندم كه روز به روز روابط ودادیه ما بین ملت و دولت ایران و دولت ملت اتازونى زیادتر شود و هیچ وقت یك اختلافات و كدورت هایى كه ما بین دولت ایران و اتازونى تولید نشود و این عهدنامه حكمیت هم تقریباً براى اجراى همین مقصود حاصل شده است معهذا بنده در این عهدنامه بخصوص كه نگاه مى كنم فوایدى كه بایستى بر این عهدنامه مترتب باشد نمى بینم و آن مقصود را حاصل نمی كند و در عین این كه اصولاً بنده موافقم كه یك عهدنامه حكمیت بین دولت ایران و اتازونى منعقد شود لیكن مواد این عهدنامه یك موضوعاتى دارد كه این عهدنامه را از اثر خودش مى اندازد از جمله مطالبى كه در این عهدنامه هست این است كه این محكمه داراى پنج عضو خواهد بود یك عضو ایران و یك عضو اتازونی از اتباع خودشان معین می‌کنند در عضو را هم ایران و اتازونى از مملكت ثالثى معین نموده و عضو پنجم به موافقت مشترك انتخاب خواهد شد.
+
'''تدین'''- بنده در عین این که کاملاً علاقه مندم که روز به روز روابط ودادیه ما بین ملت و دولت ایران و دولت ملت اتازونی زیادتر شود و هیچ وقت یک اختلافات و کدورت‌هایی که ما بین دولت ایران و اتازونی تولید نشود و این عهدنامه حکمیت هم تقریباً برای اجرای همین مقصود حاصل شده است معهذا بنده در این عهدنامه بخصوص که نگاه می‌کنم فوایدی که بایستی بر این عهدنامه مترتب باشد نمی‌بینم و آن مقصود را حاصل نمی‌کند و در عین این که اصولاً بنده موافقم که یک عهدنامه حکمیت بین دولت ایران و اتازونی منعقد شود لیکن مواد این عهدنامه یک موضوعاتی دارد که این عهدنامه را از اثر خودش می‌اندازد از جمله مطالبی که در این عهدنامه هست این است که این محکمه دارای پنج عضو خواهد بود یک عضو ایران و یک عضو اتازونی از اتباع خودشان معین می‌کنند در عضو را هم ایران و اتازونی از مملکت ثالثی معین نموده و عضو پنجم به موافقت مشترک انتخاب خواهد شد.
معلوم نیست به موافقت مشترك از مملكت ثالثى انتخاب خواهند كرد یا این كه از یكى از این دو دولت متعاهد؟ و بعد مى گوید چهار ماه پس از مبادله اسنادى كه دلالت بر تصدیق این عهدنامه نمایند این كمیسیون و این محكمه تشكیل خواهد شد. البته این محكمه كه تشكیل شود افرادش طبعاً یك حقوقى خواهند داشت و یك مخارجى از حیث حقوق اعضا و اجزا و سایر مخارج به طرفین تعلق خواهد گرفت چنانچه در اینجا هم پیش بینى شده و مى گوید مخارج این كمیسیون را طرفین لاى الاقتضا به طور متساوى خواهند داد پس بنابراین یك مخارجى به دولت ایران تعلق مى گیرد كه باید عهده دار پرداخت و اداى آن بشود و بالنتیجه در ماده سوم مى گوید هر گاه اختلافاتى بین دولت ایران و دولت اتازونى حاصل شود و به وسایل دیپلوماتیكى نتوان آن را حل نمود باید به این كمیسیون و محكمه مراجعه شود تا در آنجا حل و تسویه گردد. بعد مى گوید این كمیسیون نیز متبادراً مى تواند اقدام بكند یعنى بدون این كه از طرف دولتین این امر ارجاع به كمیسیون شود همین قدر كه كمیسیون فهمید یك اختلافاتى بین این دو دولت تولید نشده كه به وسایل دیپلماتیكی رفع نشده خودش مى تواند مقدم شود و اسنادى و جسور نهایى از طرفین بخواهد و تهیه راپورت نماید و در نتیجه تشكیل محكمه دهد و محاكمه نماید از این عبارتى كه در ماده سوم هست معلوم مى شود كمیسیون خودش یك حق نظارتى فوق حكمیت بین دو دولت نخواهد داشت تصور نمى كنم این حق نظارت منتج نتیجه شود حالا فرضاً این حق را هم به كمیسیون دادیم آن وقت باید دید نتیجه كه از این كمیسیون حاصل مى شود به موقع اجرا گذارده خواهد شد یا خیر؟ آیا حتمى الاجرا خواهد بود یا نه؟ در آخر همین ماده سوم یک عبارتى دارد و آن عبارت این است كه طرفین متعاهدتین به خویشتن حق می‌دهند كه پس از تقدیم راپورت كمیسیون در مسئله مختلف و فیها موافق نظریات خود رفتار نمایند بعد از مدتى كه كمیسیون تشكیل شد رسیدگى كرد. تهیه راپورت هم نمود در نتیجه یك مخارجى به طرفین تحمیل شده و راپورتى داد آن وقت اگر یكى از دولتین به رأیى كه از این كمیسیون داده ترتیب اثر ندهد پس نتیجه این كمیسیون چیست؟ بنده هر چه فكر مى كنم پس ار مراجعه به این عبارت كه مى گوید طرفین به خویشتن حق مى دهند ترتیب اثر به راپورت این كمیسیون ندهند حقیقتاً وجود چنین كمیسیونى را بى فایده و بى اثر تصور مى كنم و در نتیجه گمان مى كنم بر عكس مقصود حاصل مى شود. مقصود از تشكیل این كمیسیون رفع اختلافات و كدورت‌ها و جلوگیرى از قطع روابط است در صورتی كه طرفین ذیحق باشند ترتیب اثر به رأى این كمیسیون و راپورت آن بدهند این كمیسیون به چه دردی مى خورد. بنده هر چه فكر مى كنم نمى توانم دلیلى پیدا كنم كه این كمیسیون با این ترتیب و این شكل فایده داشته باشد فقط یك مخارجى به دولت ایران براى اعضا این كمیسیون و سایر مخارج تعلق مى گیرد و نتیجه آن صحیح است. بنابراین در عین این كه بنده معتقدم یك عهدنامه حكمیت بین دولت ایران و اتازونى برقرار شود به دلایلى كه عرض و یك قسمت دیگرى هم هست كه شاید بعد عرض كنم با این ترتیبى كه در این عهدنامه قید شده مخالفم.
+
معلوم نیست به موافقت مشترک از مملکت ثالثی انتخاب خواهند کرد یا این که از یکی از این دو دولت متعاهد؟ و بعد می‌گوید چهار ماه پس از مبادله اسنادی که دلالت بر تصدیق این عهدنامه نمایند این کمیسیون و این محکمه تشکیل خواهد شد. البته این محکمه که تشکیل شود افرادش طبعاً یک حقوقی خواهند داشت و یک مخارجی از حیث حقوق اعضا و اجزا و سایر مخارج به طرفین تعلق خواهد گرفت چنانچه در اینجا هم پیش بینی شده و می‌گوید مخارج این کمیسیون را طرفین لای الاقتضا به طور متساوی خواهند داد پس بنابراین یک مخارجی به دولت ایران تعلق می‌گیرد که باید عهده دار پرداخت و ادای آن بشود و بالنتیجه در ماده سوم می‌گوید هر گاه اختلافاتی بین دولت ایران و دولت اتازونی حاصل شود و به وسایل دیپلوماتیکی نتوان آن را حل نمود باید به این کمیسیون و محکمه مراجعه شود تا در آنجا حل و تسویه گردد. بعد می‌گوید این کمیسیون نیز متبادراً می‌تواند اقدام بکند یعنی بدون این که از طرف دولتین این امر ارجاع به کمیسیون شود همین قدر که کمیسیون فهمید یک اختلافاتی بین این دو دولت تولید نشده که به وسایل دیپلماتیکی رفع نشده خودش می‌تواند مقدم شود و اسنادی و جسور نهایی از طرفین بخواهد و تهیه راپورت نماید و در نتیجه تشکیل محکمه دهد و محاکمه نماید از این عبارتی که در ماده سوم هست معلوم می‌شود کمیسیون خودش یک حق نظارتی فوق حکمیت بین دو دولت نخواهد داشت تصور نمی‌کنم این حق نظارت منتج نتیجه شود حالا فرضاً این حق را هم به کمیسیون دادیم آن وقت باید دید نتیجه که از این کمیسیون حاصل می‌شود به موقع اجرا گذارده خواهد شد یا خیر؟ آیا حتمی الاجرا خواهد بود یا نه؟ در آخر همین ماده سوم یک عبارتی دارد و آن عبارت این است که طرفین متعاهدتین به خویشتن حق می‌دهند که پس از تقدیم راپورت کمیسیون در مسئله مختلف و فیها موافق نظریات خود رفتار نمایند بعد از مدتی که کمیسیون تشکیل شد رسیدگی کرد. تهیه راپورت هم نمود در نتیجه یک مخارجی به طرفین تحمیل شده و راپورتی داد آن وقت اگر یکی از دولتین به رأیی که از این کمیسیون داده ترتیب اثر ندهد پس نتیجه این کمیسیون چیست؟ بنده هر چه فکر می‌کنم پس ار مراجعه به این عبارت که می‌گوید طرفین به خویشتن حق می‌دهند ترتیب اثر به راپورت این کمیسیون ندهند حقیقتاً وجود چنین کمیسیونی را بی فایده و بی اثر تصور می‌کنم و در نتیجه گمان می‌کنم بر عکس مقصود حاصل می‌شود. مقصود از تشکیل این کمیسیون رفع اختلافات و کدورت‌ها و جلوگیری از قطع روابط است در صورتی که طرفین ذیحق باشند ترتیب اثر به رأی این کمیسیون و راپورت آن بدهند این کمیسیون به چه دردی می‌خورد. بنده هر چه فکر می‌کنم نمی‌توانم دلیلی پیدا کنم که این کمیسیون با این ترتیب و این شکل فایده داشته باشد فقط یک مخارجی به دولت ایران برای اعضا این کمیسیون و سایر مخارج تعلق می‌گیرد و نتیجه آن صحیح است. بنابراین در عین این که بنده معتقدم یک عهدنامه حکمیت بین دولت ایران و اتازونی برقرار شود به دلایلی که عرض و یک قسمت دیگری هم هست که شاید بعد عرض کنم با این ترتیبی که در این عهدنامه قید شده مخالفم.
  
'''مخبر'''- قبلاً لازم است بنده اقرار كنم كه تنقیدات آقاى تدین ظاهراً در مواد این عهدنامه وارد است و علت وارد بون این تنقیدات را تا یك درجه عرض مى كنم تا این كه جواب هایى كه بعد عرض مى كنم سهل تر باشد. این اقدام دولت امریكادر سنه ۱۹۱۴ چنانچه ملاحظه مى فرمایند و از مواد این عهدنامه خوب پیدا است منحصر به انعقاد این عهدنامه بین امریكا و ایران بوده است. این عهدنامه یک چیزی است که دولت امریکا با اغلب دول دنیا منعقد كرده و در حقیقت یك قدمى بوده است كه دول امریكا براى نزدیك كردن افكار دول به طرف صلح و احتراز از جنگ برداشته است بلكه اگر مورد ایراد نشود مى توانم بگویم كه قدم اولى و مقدماتى فکر جامعه ملل همین عهدنامه است زیرا تصدیق می‌فرمایید كه قدم هاى اولى راجع به هر چیزى در اول به طورى لرزان و ضعیف و سست است كه مى تواند در ظاهر همه نوع تنقیدات و همه نوع عیب جویى‌ها را به خودش وارد كند. البته با آن حال و ترتیب و سیاست جنگجویانه كه در دول اروپا و دول بزرگ جارى بود خیلى مشكل بود در سنه ۱۹۱۴ یعنى قبل از جنگ بین المللى بیایند و یك محكمه قرار دهند و حاضر شوند حكم آن را به كلى قاطع و حاكم بر تمام سیاست هاى دول قرار دهند و اختیارات كاملى به این محكمه بدهند. این اشكال به درجه بزرگ بود كه با این كه بعد تجربیات و صدمات این جنگ این مخطور را تا یك درجه مرتفع كرده بود باز در موقعى كه تعهدنامه جامعه ملل نوشته مى شد یك مذاكراتى راجع به همین مطلب در بین بود و در روزنامه‌ها و شانسلری هاى دول مطرح بود که می‌خواهند یک جامعه تشکیل بدهند که مافوق سیادت و اقتدارات هر دولتی باشد والبته دول بزرگ از محدود كردن اختیارات و اقتدارات خودشان خیلی خائف بودند خلاصه آن كه یكى از قدم هاى اولیه كه در این راه برداشته شد همین عهدنامه است كه الان مطرح مى باشد و بزرگ تر از آن عهدنامه است که کنفرانس‌ها و موسسه‌های بزرگ از آن تشكیل شد كه منجمله كنفرانس لاهه است و در حقیقت یك نتیجه قطعى و حقیقى و قابل استفاده قبل از تعهدنامه جامعه ملل گرفته نشده بود و شاید مى توان گفت كه مشكل هم بود
+
'''مخبر'''- قبلاً لازم است بنده اقرار کنم که تنقیدات آقای تدین ظاهراً در مواد این عهدنامه وارد است و علت وارد بون این تنقیدات را تا یک درجه عرض می‌کنم تا این که جواب‌هایی که بعد عرض می‌کنم سهل تر باشد. این اقدام دولت امریکادر سنه ۱۹۱۴ چنانچه ملاحظه می‌فرمایند و از مواد این عهدنامه خوب پیدا است منحصر به انعقاد این عهدنامه بین امریکا و ایران بوده است. این عهدنامه یک چیزی است که دولت امریکا با اغلب دول دنیا منعقد کرده و در حقیقت یک قدمی بوده است که دول امریکا برای نزدیک کردن افکار دول به طرف صلح و احتراز از جنگ برداشته است بلکه اگر مورد ایراد نشود می‌توانم بگویم که قدم اولی و مقدماتی فکر جامعه ملل همین عهدنامه است زیرا تصدیق می‌فرمایید که قدم‌های اولی راجع به هر چیزی در اول به طوری لرزان و ضعیف و سست است که می‌تواند در ظاهر همه نوع تنقیدات و همه نوع عیب جویی‌ها را به خودش وارد کند. البته با آن حال و ترتیب و سیاست جنگجویانه که در دول اروپا و دول بزرگ جاری بود خیلی مشکل بود در سنه ۱۹۱۴ یعنی قبل از جنگ بین المللی بیایند و یک محکمه قرار دهند و حاضر شوند حکم آن را به کلی قاطع و حاکم بر تمام سیاست‌های دول قرار دهند و اختیارات کاملی به این محکمه بدهند. این اشکال به درجه بزرگ بود که با این که بعد تجربیات و صدمات این جنگ این مخطور را تا یک درجه مرتفع کرده بود باز در موقعی که تعهدنامه جامعه ملل نوشته می‌شد یک مذاکراتی راجع به همین مطلب در بین بود و در روزنامه‌ها و شانسلری‌های دول مطرح بود که می‌خواهند یک جامعه تشکیل بدهند که مافوق سیادت و اقتدارات هر دولتی باشد والبته دول بزرگ از محدود کردن اختیارات و اقتدارات خودشان خیلی خائف بودند خلاصه آن که یکی از قدم‌های اولیه که در این راه برداشته شد همین عهدنامه است که الان مطرح می‌باشد و بزرگ تر از آن عهدنامه است که کنفرانس‌ها و موسسه‌های بزرگ از آن تشکیل شد که منجمله کنفرانس لاهه است و در حقیقت یک نتیجه قطعی و حقیقی و قابل استفاده قبل از تعهدنامه جامعه ملل گرفته نشده بود و شاید می‌توان گفت که مشکل هم بود
زیرا در آن موقع وضعیات دنیا اجازه نمی داده بعد از این مقدمه در جواب آقاى تدین عرض مى كنم اشكالى كه نسبت به انتخاب اعضا كردند و عضو پنجم را كه عضو مشترك بود پرسیدند كه آیا این عضو مشترك از اتباع دولت امریكا یا ایران یا دولت دیگر معین خواهد شد این اشكال به نظر بنده وارد نیست. براى این كه شرط انتخاب عضو پنجم موافقت است و باید دولت امریكا ایران در انتخاب او موافقت نمایند اگر موافقت كردند آن عضو پنجم از اتباع ایران خواهد بود وگرنه از دولت امریكا یا از دولت ثالثى انتخاب خواهند نمود. در این خصوص اینجا اشكالاتى وارد نیست بلكه برعكس نسبت به این محكمه همه نوع فایده و حسن انتخاب از براى ما است زیرا یك عضو این محكمه عضو ایرانى است و یك عضو دیگرش غیر ایرانى كه با میل و انتخاب دولت ایران است و در این باب یك تساوى كاملى بین دولت ایران و دولت امریكا منظور شده دیگر از مسائلى كه فرمودند راجع به مخارج بود. البته بنده تصدیق نمى كنم كه با وضعیت اقتصادى و با اشكالاتى كه هر روز مى بینیم هست و هیأت دولت و وزرا براى مخارج ضرورى فورى مملكت دچار زحمت هستند بنده به هر وزیر و به هر نماینده حق مى دهم كه نسبت به یك خرج جزئى اشكال ننمایند ولى حالا مى خواهم ببینم آیا این خرج محكمه یك خرج فوق العاده مهمى خواهد بود یا خیر. در اینجا این ماده یك قدرى گنگ است و درست مطلب از او مفهوم و مستفاد نمى شود ولى آن اندازه را كه بنده مى توانم دهم و تصور مى كنم همین طور هم باشد این است كه گمان مى كنم این محكمه نخواهد بود كه در مدت این پنج سال دائماً مشغول باشد و هر پنج عضو آن كار دیگرى غیر از این كار نداشته باشند و محتاج باشند این حقوق را بگیرند. بنده گمان مى كنم دولت امریكا با همه وسعت بودجه كه دارد هیچ وقت حاضر نمى شود چنین حقوقى را بدهد انتخاب شدند در غیر از مواقع ضرورى دیگر دلیلى ندارد همیشه دور هم جمع شوند وقتشان را صرف این كار كنند چنان كه در یكى از این مواد اگر ملاحظه فرموده باشید اشاره هست مى گوید مخارج كمیسیون را دولتین لدى الاقتضا به طور متساوى خواهند داد.
+
زیرا در آن موقع وضعیات دنیا اجازه نمی داده بعد از این مقدمه در جواب آقای تدین عرض می‌کنم اشکالی که نسبت به انتخاب اعضا کردند و عضو پنجم را که عضو مشترک بود پرسیدند که آیا این عضو مشترک از اتباع دولت امریکا یا ایران یا دولت دیگر معین خواهد شد این اشکال به نظر بنده وارد نیست. برای این که شرط انتخاب عضو پنجم موافقت است و باید دولت امریکا ایران در انتخاب او موافقت نمایند اگر موافقت کردند آن عضو پنجم از اتباع ایران خواهد بود وگرنه از دولت امریکا یا از دولت ثالثی انتخاب خواهند نمود. در این خصوص اینجا اشکالاتی وارد نیست بلکه برعکس نسبت به این محکمه همه نوع فایده و حسن انتخاب از برای ما است زیرا یک عضو این محکمه عضو ایرانی است و یک عضو دیگرش غیر ایرانی که با میل و انتخاب دولت ایران است و در این باب یک تساوی کاملی بین دولت ایران و دولت امریکا منظور شده دیگر از مسائلی که فرمودند راجع به مخارج بود. البته بنده تصدیق نمی‌کنم که با وضعیت اقتصادی و با اشکالاتی که هر روز می‌بینیم هست و هیأت دولت و وزرا برای مخارج ضروری فوری مملکت دچار زحمت هستند بنده به هر وزیر و به هر نماینده حق می‌دهم که نسبت به یک خرج جزئی اشکال ننمایند ولی حالا می‌خواهم ببینم آیا این خرج محکمه یک خرج فوق العاده مهمی خواهد بود یا خیر. در اینجا این ماده یک قدری گنگ است و درست مطلب از او مفهوم و مستفاد نمی‌شود ولی آن اندازه را که بنده می‌توانم دهم و تصور می‌کنم همین طور هم باشد این است که گمان می‌کنم این محکمه نخواهد بود که در مدت این پنج سال دائماً مشغول باشد و هر پنج عضو آن کار دیگری غیر از این کار نداشته باشند و محتاج باشند این حقوق را بگیرند. بنده گمان می‌کنم دولت امریکا با همه وسعت بودجه که دارد هیچ وقت حاضر نمی‌شود چنین حقوقی را بدهد انتخاب شدند در غیر از مواقع ضروری دیگر دلیلی ندارد همیشه دور هم جمع شوند وقتشان را صرف این کار کنند چنان که در یکی از این مواد اگر ملاحظه فرموده باشید اشاره هست می‌گوید مخارج کمیسیون را دولتین لدی الاقتضا به طور متساوی خواهند داد.
این لدى الاقتضا خود ثابت مى كند كه به طور دائم نیست مثلاً كسى را كه از ایران انتخاب مى كنیم یا یك كسى خواهد بود كه در مركز یك حقوق دیگرى خواهد داشت و یا یكى از مأمورین و نماینده هاى سیاسى ما خواهد بود كه حقوق مخصوصى دارد و اگر چنین اتفاقى افتاد و به این كار خواهد پرداخت همین طور كسى را كه از خارج مى خواهیم انتخاب كنیم این هم در سایر نقاط معمول است كه اغلب از براى این قبیل كارها از معلمین حقوق و آوكاهاى بزرگ و كسانى كه در حقوق یك سمت تخصص دارند انتخاب مى كنند و یا یک کسی خواهد بود که در مرکز یک حقوق دیگری خواهد داشت و یا یکی از مأمورین و نماینده‌های سیاسی ما خواهد بود که حقوق مخصوصی دارد و اگر چنین اتفاقی افتاد و به این کار خواهد پرداخت همین طور کسی را که از خارج می‌خواهیم انتخاب کنیم این هم در سایر مناطق معمول است که اغلب از برای این قبیل کارها از معلمین حقوق و آوکاهای بزرگ و کسانی که در حقوق یک سمت تخصص دارند انتخاب می‌کنند و در موقعی که اشتغال دارند یک اندامینه و یک کمک خرجی به آنها داده می‌شود یك حقوق استمرارى به آنها داده نمى شود به این جهت بنده تصور نمى كنم مخارج این محكمه به قدرى سنگین باشد كه امروز بخواهیم از آن احتراز كنیم بلكه امیدوارم در تمام مدت این پنج سال یك موقعى پیش نیاید كه اعضا این محكمه دور هم جمع شوند. زیرا امیدوارم هیج اختلافى بین دولت ایران و امریكا حاصل نخواهد شد و اما در خصوص ماده سوم و مبادرتى كه براى اقدامات كمیسیون قائل شده‌اند و آقاى تدین آن را یك نوع حق نظارتى عرض كردند این طور نیست. این مبادرت محكمه لازمه اش یك نوع نظارت قبلى و بعدى نیست. وقتى یك محكمه تشكیل شد و اعضایش انتخاب شدند و در محل خود بودند اگر اختلافى حاصل شد و دولتین نخواستند به كمیسیون مراجعه كنند یا آن كه مأیوس نبودند به وسایل دیپلماسى قضیه حل شود این ماده خواسته است حقى به قضاوى محكمه داده باشد كه آنها بتوانند به دولتین حكم كنند كه شما مطابق این عهدنامه رفتار كنید. این هیچ نوع مستلزم نظارت نیست سابقه هم در این كار هست براى این كه محكمه هاى دیگرى كه از این قبیل تشكیل شده همیشه این حق مبادرت به آنها داده شده است و دیگر این كه این قسمت اخیر را پس از آن مقدمه كه عرض كردم زائد مى دانم توضیح دهم نسبت به این كه فرمودند در ماده سوم مى نویسد پس از رأى دادن كمیسیون طرفین براى خود حقى قائل هستند كه مطابق نظریات خود رفتار نمایند. البته این ایراد به این عهدنامه وارد است ولى همان طورى كه عرض كردم در آن مورد بهتر از این پیش نمى رفت و بایستى در نظر بگیرند كه این عهدنامه منحصر به امریكا و ایران نیست بین دولت بزرگ دنیا و امریكا هم این عهدنامه امضاء شده و مجرا گردیده است حالا بنده تصور مى كنم خوب است آقاى تدین با بنده و یا كمیسیون خارجه در تصویب این عهدنامه موافقت نمایند و در ضمن همه اظهار امیدوارى نمایند كه انشاءالله به زودى دولت امریكا هم داخل در جامعه ملل شود و البته به محض دخول دولت امریكا در جامعه ملل دیگر این عهدنامه مورد نخواهد داشت و ملغى مى شود به موجب مقررات محكمه داورى بین المللى رفتار خواهد شد.
+
این لدی الاقتضا خود ثابت می‌کند که به طور دائم نیست مثلاً کسی را که از ایران انتخاب می‌کنیم یا یک کسی خواهد بود که در مرکز یک حقوق دیگری خواهد داشت و یا یکی از مأمورین و نماینده‌های سیاسی ما خواهد بود که حقوق مخصوصی دارد و اگر چنین اتفاقی افتاد و به این کار خواهد پرداخت همین طور کسی را که از خارج می‌خواهیم انتخاب کنیم این هم در سایر نقاط معمول است که اغلب از برای این قبیل کارها از معلمین حقوق و آوکاهای بزرگ و کسانی که در حقوق یک سمت تخصص دارند انتخاب می‌کنند و یا یک کسی خواهد بود که در مرکز یک حقوق دیگری خواهد داشت و یا یکی از مأمورین و نماینده‌های سیاسی ما خواهد بود که حقوق مخصوصی دارد و اگر چنین اتفاقی افتاد و به این کار خواهد پرداخت همین طور کسی را که از خارج می‌خواهیم انتخاب کنیم این هم در سایر مناطق معمول است که اغلب از برای این قبیل کارها از معلمین حقوق و آوکاهای بزرگ و کسانی که در حقوق یک سمت تخصص دارند انتخاب می‌کنند و در موقعی که اشتغال دارند یک اندامینه و یک کمک خرجی به آنها داده می‌شود یک حقوق استمراری به آنها داده نمی‌شود به این جهت بنده تصور نمی‌کنم مخارج این محکمه به قدری سنگین باشد که امروز بخواهیم از آن احتراز کنیم بلکه امیدوارم در تمام مدت این پنج سال یک موقعی پیش نیاید که اعضا این محکمه دور هم جمع شوند. زیرا امیدوارم هیج اختلافی بین دولت ایران و امریکا حاصل نخواهد شد و اما در خصوص ماده سوم و مبادرتی که برای اقدامات کمیسیون قائل شده‌اند و آقای تدین آن را یک نوع حق نظارتی عرض کردند این طور نیست. این مبادرت محکمه لازمه اش یک نوع نظارت قبلی و بعدی نیست. وقتی یک محکمه تشکیل شد و اعضایش انتخاب شدند و در محل خود بودند اگر اختلافی حاصل شد و دولتین نخواستند به کمیسیون مراجعه کنند یا آن که مأیوس نبودند به وسایل دیپلماسی قضیه حل شود این ماده خواسته است حقی به قضاوی محکمه داده باشد که آنها بتوانند به دولتین حکم کنند که شما مطابق این عهدنامه رفتار کنید. این هیچ نوع مستلزم نظارت نیست سابقه هم در این کار هست برای این که محکمه‌های دیگری که از این قبیل تشکیل شده همیشه این حق مبادرت به آنها داده شده است و دیگر این که این قسمت اخیر را پس از آن مقدمه که عرض کردم زائد می دانم توضیح دهم نسبت به این که فرمودند در ماده سوم می‌نویسد پس از رأی دادن کمیسیون طرفین برای خود حقی قائل هستند که مطابق نظریات خود رفتار نمایند. البته این ایراد به این عهدنامه وارد است ولی همان طوری که عرض کردم در آن مورد بهتر از این پیش نمی‌رفت و بایستی در نظر بگیرند که این عهدنامه منحصر به امریکا و ایران نیست بین دولت بزرگ دنیا و امریکا هم این عهدنامه امضاء شده و مجرا گردیده است حالا بنده تصور می‌کنم خوب است آقای تدین با بنده و یا کمیسیون خارجه در تصویب این عهدنامه موافقت نمایند و در ضمن همه اظهار امیدواری نمایند که انشاءالله به زودی دولت امریکا هم داخل در جامعه ملل شود و البته به محض دخول دولت امریکا در جامعه ملل دیگر این عهدنامه مورد نخواهد داشت و ملغی می‌شود به موجب مقررات محکمه داوری بین المللی رفتار خواهد شد.
  
'''رئیس'''- آقاى حاج شیخ اسدالله (اجازه)
+
'''رئیس'''- آقای حاج شیخ اسدالله (اجازه)
  
 
'''حاج شیخ اسدالله-''' بنده موافقم‏
 
'''حاج شیخ اسدالله-''' بنده موافقم‏
  
'''رئیس'''- دیگر مخالفى نیست  
+
'''رئیس'''- دیگر مخالفی نیست
  
(اظهارى نشد)
+
(اظهاری نشد)
  
رأى مى گیریم كه داخل در شور مواد بشویم
+
رأی می‌گیریم که داخل در شور مواد بشویم
  
آقایانی كه تصویب مى كنند داخل در شور مواد بشویم قیام بفرمایند.
+
آقایانی که تصویب می‌کنند داخل در شور مواد بشویم قیام بفرمایند.
  
(اكثرنمایندگان قیام نمودند)
+
(اکثرنمایندگان قیام نمودند)
  
'''رئیس'''- تصویب شد اگر آقایان موافق باشند راپورت كمیسیون بودجه قرائت شود بعد داخل در شور مواد مى شویم.
+
'''رئیس'''- تصویب شد اگر آقایان موافق باشند راپورت کمیسیون بودجه قرائت شود بعد داخل در شور مواد می‌شویم.
  
(آقاى سردار معظم به مضمون ذیل قرائت نمودند)
+
(آقای سردار معظم به مضمون ذیل قرائت نمودند)
  
مطابق اجازه كه بر طبق ماده واحده از طرف مجلس شوراى ملى به كمیسیون بودجه داده شده بود كه بودجه‌ها را با مشاركت دولت تهیه كرده به مجلس شوراى ملى تقدیم دارد كمیسیون بودجه در جلسات با حضور هیأت دولت موضوع بودجه مملكتى را مطرح بحث خود قرار داده اساساً چنین صلاح دیده شده كه اگر منتظر بودجه هاى جزو شده و پس از آن وارد جرح وتعدیل وجزئیات آن بشویم و بودجه هاى قطعى را تقدیم مجلس نماییم وقت زیادى براى مطالعه لازم خواهد شد و ضرر بى جهتى متوجه خزانه مملكت خواهد گردید. در صورتى كه اگر ابتدا به طور كلى رقم کلی اعتباراتى براى هر یك از وزارت خانه‌ها و مصارف عمده مملکتى معین شود و وزرا مأموریت بیابند كه در حدود اختیارات مصوبه بودجه وزارت خانه هاى خود را تنظیم كرده به مجلس شوراى ملى تقدیم دارند عملى تر و بیشتر مقرون به صرفه خواهد بود. مراعات این اصل از نقطه نظر تسهیل تعدیل بودجه نیز بهتر دانسته شده و كمیسیون بودجه اصل مزبور را در عملیات خود اتخاذ نمود. پس از آن صورتى از عایدات وصولى سنه ماضیه پیچى ئیل ۱۲۹۹ از وزارت مالیه خواسته شد كه آن صورت عیناً ضمیمه این راپورت می‌شود و مدرك عایدات تخمینى هذه السنه این صورت قرارداده شده و بنابراین عملاً باید تصور نمود كه عایدات وصولى هذه السنه بیشتر از میزان مأخوذه در پیچى ئیل خواهد بود. مطابق صورت مزبور اقل عواید مملكتى با تسعیر مالیات هاى جنس نوزده ملیون و سیصد و سى و دو هزار و چهارصد و سیزده تومان نقد ۴۱۳- ۲۳۲ - ۲۹ و هشت هزار و ششصد و پنجاه و یك خروار و سی من گندم و دویست خروار جو و ده هزار شلتوك تخمین شده است. سه فقره جنس كه در فوق ذكر شده جنسى است كه از بابت خانوارى در سنه ناحیه وصول و حالیه هن مأخذ قرارداده شده است و الا مالیات جنسى مملكتى مطابق میزان تسعیر سنه ماهیه در ضمن عواید نقدى منظور گردیده است. در باب مخارج مملكتى اگر چه از طرف وزارت خانه‌ها بودجه هاى جدید پیشنهاد شده بود ولى چون عجله ما بودجه هاى تازه بیشتر از بودجه هاى معمول بود و با كمى عایدات و لزوم تعدیل بودجه تجویز اضافه مخارج فعلى مقتضى بود. لهذا صورت مخارج جاریه مملكتى از روى بودجه پیچى ئیل كه ضمیمه این راپورت است از وزارت مالیه خواسته شده و مأخذ بودجه هاى پیشنهادى دولت قرارداده شده و ضمناً باید توضیح شود كه شصت و چهار هزار و نهصد و نود و چهار تومان اضافه بر مبلغ تأدیه شده در پیچى ئیل از بابت چهل هزار تومان مخارج اداره ثبت اسناد است كه وزارت عدلیه پیشنهاد نموده بود و از بابت تفاوت بودجه وزارت خارجه مى باشد. چنان كه نمایندگان محترم ملاحظه مى فرمایید ۲۳۰۶۹۶۱ تومان نقد و مقدارى جنس صرفه جویى قطعى به عمل آمده و صرفه جویى هایى كه از بابت شهریه‌ها و مستمری‌ها به عمل خواهد آمد باید اضافه بر این مبلغ شود و مواد ذیل با موافقت هیأت دولت براى تصویب مجس شوراى ملى تقدیم می‌شود.
+
مطابق اجازه که بر طبق ماده واحده از طرف مجلس شورای ملی به کمیسیون بودجه داده شده بود که بودجه‌ها را با مشارکت دولت تهیه کرده به مجلس شورای ملی تقدیم دارد کمیسیون بودجه در جلسات با حضور هیأت دولت موضوع بودجه مملکتی را مطرح بحث خود قرار داده اساساً چنین صلاح دیده شده که اگر منتظر بودجه‌های جزو شده و پس از آن وارد جرح وتعدیل وجزئیات آن بشویم و بودجه‌های قطعی را تقدیم مجلس نماییم وقت زیادی برای مطالعه لازم خواهد شد و ضرر بی جهتی متوجه خزانه مملکت خواهد گردید. در صورتی که اگر ابتدا به طور کلی رقم کلی اعتباراتی برای هر یک از وزارت خانه‌ها و مصارف عمده مملکتی معین شود و وزرا مأموریت بیابند که در حدود اختیارات مصوبه بودجه وزارت خانه‌های خود را تنظیم کرده به مجلس شورای ملی تقدیم دارند عملی تر و بیشتر مقرون به صرفه خواهد بود. مراعات این اصل از نقطه نظر تسهیل تعدیل بودجه نیز بهتر دانسته شده و کمیسیون بودجه اصل مزبور را در عملیات خود اتخاذ نمود. پس از آن صورتی از عایدات وصولی سنه ماضیه پیچی ئیل ۱۲۹۹ از وزارت مالیه خواسته شد که آن صورت عیناً ضمیمه این راپورت می‌شود و مدرک عایدات تخمینی هذه السنه این صورت قرارداده شده و بنابراین عملاً باید تصور نمود که عایدات وصولی هذه السنه بیشتر از میزان مأخوذه در پیچی ئیل خواهد بود. مطابق صورت مزبور اقل عواید مملکتی با تسعیر مالیات‌های جنس نوزده ملیون و سیصد و سی و دو هزار و چهارصد و سیزده تومان نقد ۴۱۳- ۲۳۲ - ۲۹ و هشت هزار و ششصد و پنجاه و یک خروار و سی من گندم و دویست خروار جو و ده هزار شلتوک تخمین شده است. سه فقره جنس که در فوق ذکر شده جنسی است که از بابت خانواری در سنه ناحیه وصول و حالیه هن مأخذ قرارداده شده است و الا مالیات جنسی مملکتی مطابق میزان تسعیر سنه ماهیه در ضمن عواید نقدی منظور گردیده است. در باب مخارج مملکتی اگر چه از طرف وزارت خانه‌ها بودجه‌های جدید پیشنهاد شده بود ولی چون عجله ما بودجه‌های تازه بیشتر از بودجه‌های معمول بود و با کمی عایدات و لزوم تعدیل بودجه تجویز اضافه مخارج فعلی مقتضی بود. لهذا صورت مخارج جاریه مملکتی از روی بودجه پیچی ئیل که ضمیمه این راپورت است از وزارت مالیه خواسته شده و مأخذ بودجه‌های پیشنهادی دولت قرارداده شده و ضمناً باید توضیح شود که شصت و چهار هزار و نهصد و نود و چهار تومان اضافه بر مبلغ تأدیه شده در پیچی ئیل از بابت چهل هزار تومان مخارج اداره ثبت اسناد است که وزارت عدلیه پیشنهاد نموده بود و از بابت تفاوت بودجه وزارت خارجه می‌باشد. چنان که نمایندگان محترم ملاحظه می‌فرمایید ۲۳۰۶۹۶۱ تومان نقد و مقداری جنس صرفه جویی قطعی به عمل آمده و صرفه جویی‌هایی که از بابت شهریه‌ها و مستمری‌ها به عمل خواهد آمد باید اضافه بر این مبلغ شود و مواد ذیل با موافقت هیأت دولت برای تصویب مجس شورای ملی تقدیم می‌شود.
  
۱ - به تشكیلات مملكتى وزارت خانه‌ها مطابق ضمیمه و ذیل اعتبار داده مى شود كه در حدود آن اعتبارات بودجه جزء خود را بهتر كرده براى تصویب مجلس شوراى ملى توسط وزیر مالیه ارسال دارند.
+
۱ - به تشکیلات مملکتی وزارت خانه‌ها مطابق ضمیمه و ذیل اعتبار داده می‌شود که در حدود آن اعتبارات بودجه جزء خود را بهتر کرده برای تصویب مجلس شورای ملی توسط وزیر مالیه ارسال دارند.
  
۲ - وزارت مالیه مأمور است كه از اول دلو هذه‌السنه تا .... هذالسنه شما قوى ئیل ۱۳۰۰ شمسى مصارف مملكتى را در حدود اعتبارات منظور در ضمیمه این قانون تأدیه نماید پس از انقضاى مدت معینه هر یك از وزارت خانه‌ها كه بودجه خود را پیشنهاد مجلس شوراى ملى ننموده باشند تا پیشنهاد بودجه جزء خود حق دریافت هیچ نوع وجهى را نخواهد داشت.
+
۲ - وزارت مالیه مأمور است که از اول دلو هذه‌السنه تا .... هذالسنه شما قوی ئیل ۱۳۰۰ شمسی مصارف مملکتی را در حدود اعتبارات منظور در ضمیمه این قانون تأدیه نماید پس از انقضای مدت معینه هر یک از وزارت خانه‌ها که بودجه خود را پیشنهاد مجلس شورای ملی ننموده باشند تا پیشنهاد بودجه جزء خود حق دریافت هیچ نوع وجهی را نخواهد داشت.
  
۳ - كلیه وزارت خانهها مكلف هستند كه یك قسمت از مبلغى را كه در مواد ضمیمه آن قانون تصویب مىشود به عنوان اعتبار خصوصى براى مخارج پیش بینى نشده در بودجه خود منظور دارند. میزان اعتبار خصوصى حتى المكان همان خواهد بود كه در بودجه هاى سال پیچى ئیل منظور شده و هر گاه در بودجه هاى جدید اعتبار خصوصى كمتر از سال پیچى ئیل منظور شده آن كسر و نقصان در هر صورت باید متناسب با مبلغى باشد كه از بودجه سال قبل در هذه السنه كسر شده است‏.
+
۳ - کلیه وزارت خانهها مکلف هستند که یک قسمت از مبلغی را که در مواد ضمیمه آن قانون تصویب می‌شود به عنوان اعتبار خصوصی برای مخارج پیش بینی نشده در بودجه خود منظور دارند. میزان اعتبار خصوصی حتی المکان همان خواهد بود که در بودجه‌های سال پیچی ئیل منظور شده و هر گاه در بودجه‌های جدید اعتبار خصوصی کمتر از سال پیچی ئیل منظور شده آن کسر و نقصان در هر صورت باید متناسب با مبلغی باشد که از بودجه سال قبل در هذه السنه کسر شده است‏.
  
۴ - كلیه اعتبارات خصوصى كه در بودجه هاى وزارت خانه‌ها منظور مى شود و همچنین مبلغى كه براى مخارج پیش بینى نشده مملكتى در بودجه وزارت مالیه منظور شده است نباید به مصرف حقوق ادارى و وظیفه و شهریه و اضافه حقوق و امثال آن برسد.
+
۴ - کلیه اعتبارات خصوصی که در بودجه‌های وزارت خانه‌ها منظور می‌شود و همچنین مبلغی که برای مخارج پیش بینی نشده مملکتی در بودجه وزارت مالیه منظور شده است نباید به مصرف حقوق اداری و وظیفه و شهریه و اضافه حقوق و امثال آن برسد.
  
۵ - نهصد و پنجا هزار تومان محل براى مخارج پیش بینى نشده مملكتى منظور مى شود وزارت مالیه در هر ماه تا میزان چهل هزار تومان از این مبلغ را مطابق تصویب نامه هاى هیأت وزرا تأدیه نموده و صورت این مصارف را در آخر هر برج به مجلس شوراى ملى تقدیم دارد. هر گاه مخارجى از این محل علاوه بر مبلغ چهل هزار تومان لازم شود در هر مورد تحصیل اجازه مجلس شوراى ملى لازم خواهد بود.
+
۵ - نهصد و پنجا هزار تومان محل برای مخارج پیش بینی نشده مملکتی منظور می‌شود وزارت مالیه در هر ماه تا میزان چهل هزار تومان از این مبلغ را مطابق تصویب نامه‌های هیأت وزرا تأدیه نموده و صورت این مصارف را در آخر هر برج به مجلس شورای ملی تقدیم دارد. هر گاه مخارجی از این محل علاوه بر مبلغ چهل هزار تومان لازم شود در هر مورد تحصیل اجازه مجلس شورای ملی لازم خواهد بود.
  
۶- تعیین تكلیف شهریه‌ها و مستمرى‌ها كه مجموع آنها مطابق صورت ارسالى وزارت مالیه یك ملیون و دویست و دوازده هزار و سیصد و چهار تومان نقد و هشتصد و بیست و پنج خروار و بیست و شش من جو و یك صد و نود خروار و بیست و چهار من شلتوك است كه انتظار رسیدن صورت جزء آن منوط به تصویب خاصى است كه پیشنهاد آن پس از مداقه از طرف كمیسیون بودجه به مجلس شوراى ملى تقدیم خواهد شد. ضمیمه این راپورت و مواد قانونى كه از طرف كمیسیون با موافقت دولت تقدیم مجلس مى شود مواد بودجه چند است كه به طور قلم هاى درشت براى هر یك از وزارت خانه‌ها و سایر مخارج دولتى پیشنهاد شده یك ستون پیشنهادى دولت و یك ستون هم پیشنهادى كمیسیون است چون این راپورت بعد طبع و توزیع خواهد شد گمان مى كنم خواندن كلیه این اقلام لزومى نداشته باشد همین قدر به طور اختصار عرض مى كنم كه مجموع مخارج پیشنهادى دولت نقداً بیست و دو ملیون و هشتصد و شصت و پنج هزار و هشتصد و پنجاه و هفت تومان نقد و دو هزار و دویست و نود و شش خروار و بیست و سه من گندم و سه هزار و چهار صد و هشتاد و چهار خروار و یازده من جو و صد و نود خروار و بیست و چهار من شلتوك است و تصویب كمیسیون بودجه بعد نوزده ملیون و دویست و بیست و شش هزار و پانصد و نود و تومان و هزار و صد و شصت خروار و بیست و پنج من گندم و دو هزار و صد و هفت خروار و بیست و پنج من جو است و همان طور كه عرض كردم صرفه جویى كه فعلاً حاصل شده است قطعى نیست و هنوز كمیسیون موفق نشده است كه تصمیم قطعى اتخاذ كند زیرا منتظر وصول صورت هاى جزئى است و پس از آن كه صورت هاى جزء واصل شد آن وقت تصمیمات قطعى اتخاذ خواهد نمود و هر نوع صرفه جویى به عمل خواهد آمد و فعلاً باید این دو ملیون و خورده در موقع نوشتن صورت هاى جزء كسر شود و تقریباً دو كرور و یك كسر بودجه داریم و البته هیأت دولت باید مطالعات لازمه بنماید و محلى براى این كسر بودجه معین نماید و در این باب هنوز كمیسیون بودجه داخل در مذاكراتى نشده است و منتظر است از طرف هیأت دولت اقداماتى بشود كه بالاخره در موقعى كه بودجه از مجلس مى گذرد بودجه تعدیل شده بگذرد.
+
۶- تعیین تکلیف شهریه‌ها و مستمری‌ها که مجموع آنها مطابق صورت ارسالی وزارت مالیه یک ملیون و دویست و دوازده هزار و سیصد و چهار تومان نقد و هشتصد و بیست و پنج خروار و بیست و شش من جو و یک صد و نود خروار و بیست و چهار من شلتوک است که انتظار رسیدن صورت جزء آن منوط به تصویب خاصی است که پیشنهاد آن پس از مداقه از طرف کمیسیون بودجه به مجلس شورای ملی تقدیم خواهد شد. ضمیمه این راپورت و مواد قانونی که از طرف کمیسیون با موافقت دولت تقدیم مجلس می‌شود مواد بودجه چند است که به طور قلم‌های درشت برای هر یک از وزارت خانه‌ها و سایر مخارج دولتی پیشنهاد شده یک ستون پیشنهادی دولت و یک ستون هم پیشنهادی کمیسیون است چون این راپورت بعد طبع و توزیع خواهد شد گمان می‌کنم خواندن کلیه این اقلام لزومی نداشته باشد همین قدر به طور اختصار عرض می‌کنم که مجموع مخارج پیشنهادی دولت نقداً بیست و دو ملیون و هشتصد و شصت و پنج هزار و هشتصد و پنجاه و هفت تومان نقد و دو هزار و دویست و نود و شش خروار و بیست و سه من گندم و سه هزار و چهار صد و هشتاد و چهار خروار و یازده من جو و صد و نود خروار و بیست و چهار من شلتوک است و تصویب کمیسیون بودجه بعد نوزده ملیون و دویست و بیست و شش هزار و پانصد و نود و تومان و هزار و صد و شصت خروار و بیست و پنج من گندم و دو هزار و صد و هفت خروار و بیست و پنج من جو است و همان طور که عرض کردم صرفه جویی که فعلاً حاصل شده است قطعی نیست و هنوز کمیسیون موفق نشده است که تصمیم قطعی اتخاذ کند زیرا منتظر وصول صورت‌های جزئی است و پس از آن که صورت‌های جزء واصل شد آن وقت تصمیمات قطعی اتخاذ خواهد نمود و هر نوع صرفه جویی به عمل خواهد آمد و فعلاً باید این دو ملیون و خورده در موقع نوشتن صورت‌های جزء کسر شود و تقریباً دو کرور و یک کسر بودجه داریم و البته هیأت دولت باید مطالعات لازمه بنماید و محلی برای این کسر بودجه معین نماید و در این باب هنوز کمیسیون بودجه داخل در مذاکراتی نشده است و منتظر است از طرف هیأت دولت اقداماتی بشود که بالاخره در موقعی که بودجه از مجلس می‌گذرد بودجه تعدیل شده بگذرد.
  
'''رئیس'''- ضمیمه اش كه حاوى صورت جمع و خرج است طبع و توزیع شد و خدمت آقایان هست ولى چون عین راپورت طبع نشده مى ماند براى روز شنبه آقاى مستشارالسلطنه راجع به چه مطلب است.
+
'''رئیس'''- ضمیمه اش که حاوی صورت جمع و خرج است طبع و توزیع شد و خدمت آقایان هست ولی چون عین راپورت طبع نشده می‌ماند برای روز شنبه آقای مستشارالسلطنه راجع به چه مطلب است.
  
'''مستشارالسلطنه'''- راجع به همین بودجه موقعى كه مطرح است از آقاى مخبر سوالى دارم.
+
'''مستشارالسلطنه'''- راجع به همین بودجه موقعی که مطرح است از آقای مخبر سوالی دارم.
  
'''رئیس'''- امروز مطرح نیست. روز شنبه در این باب مذاكره مى شود. فعلاً راجع به عهدنامه حكمیت بین ایران و اتازونى مذاكرات اعاده داده مى شود. در ماده اول اعتراضى نشده در ماده دوم هم اعتراضى نشده است همین طور است ماده سوم و سایر مواد شور اول ختم شد. شور دوم روز پنج شنبه آتیه خواهد بود. آقایان اگر اعتراضى دارند بایستى روز شنبه و سه شنبه پیشنهاد كنند كه رأى به قابل توجه بودن آن گرفته شود اگر آقایان موافق باشند چند دقیقه تعطیل شود تا كمیسیون بودجه راجع به پیشنهاد استقراض راپورتش را تهیه نماید.
+
'''رئیس'''- امروز مطرح نیست. روز شنبه در این باب مذاکره می‌شود. فعلاً راجع به عهدنامه حکمیت بین ایران و اتازونی مذاکرات اعاده داده می‌شود. در ماده اول اعتراضی نشده در ماده دوم هم اعتراضی نشده است همین طور است ماده سوم و سایر مواد شور اول ختم شد. شور دوم روز پنج شنبه آتیه خواهد بود. آقایان اگر اعتراضی دارند بایستی روز شنبه و سه شنبه پیشنهاد کنند که رأی به قابل توجه بودن آن گرفته شود اگر آقایان موافق باشند چند دقیقه تعطیل شود تا کمیسیون بودجه راجع به پیشنهاد استقراض راپورتش را تهیه نماید.
  
(در این موقع جلسه براى تنفس تعطیل و پس از یك ساعت مجدداً تشكیل گردید).
+
(در این موقع جلسه برای تنفس تعطیل و پس از یک ساعت مجدداً تشکیل گردید).
  
'''رئیس'''- راجع به استقراض یك میلیون دلار است. قبل از تنفس بنده اعلام كردم كه به كمیسیون بودجه مراجعه مى شود ولى براى این كه رعایت سابقه هم شده باشد به كمیسیون خارجه هم مراجعه شد و هر دو كمیسیون راپورت خود را نوشته‌اند قرائت مى شود و بعد داخل در مذاكرات. راپورت كمیسیون خارجه را آقاى نصرت الدوله مخبر كمیسیون خارجه به مضمون ذیل قرائت نمودند.
+
'''رئیس'''- راجع به استقراض یک میلیون دلار است. قبل از تنفس بنده اعلام کردم که به کمیسیون بودجه مراجعه می‌شود ولی برای این که رعایت سابقه هم شده باشد به کمیسیون خارجه هم مراجعه شد و هر دو کمیسیون راپورت خود را نوشته‌اند قرائت می‌شود و بعد داخل در مذاکرات. راپورت کمیسیون خارجه را آقای نصرت الدوله مخبر کمیسیون خارجه به مضمون ذیل قرائت نمودند.
كمیسیون خارجه لایحه دولت را راجع به استقراض یك ملیون دلار مساعده كه فوریت آن را دولت تقاضا نموده است تحت مطالعه در آورده و این استقراض را از امریكا از نقطه نظر ملیت با اكثریت آراء تصویب مى نماید.
+
کمیسیون خارجه لایحه دولت را راجع به استقراض یک ملیون دلار مساعده که فوریت آن را دولت تقاضا نموده است تحت مطالعه در آورده و این استقراض را از امریکا از نقطه نظر ملیت با اکثریت آراء تصویب می‌نماید.
راپورت كمیسیون بودجه را آقاى سردار معظم مخبر كمیسیون بودجه به مضمون ذیل قرائت نمودند.
+
راپورت کمیسیون بودجه را آقای سردار معظم مخبر کمیسیون بودجه به مضمون ذیل قرائت نمودند.
كمیسیون بودجه لایحه دولت را راجع به استقراض یك ملیون دلار مساعده كه فوریت آن را دولت تقاضا نموده است تحت مطالعه قرارداده و مواد ذیل را تقدیم مجلس شوراى ملى مى نماید.
+
کمیسیون بودجه لایحه دولت را راجع به استقراض یک ملیون دلار مساعده که فوریت آن را دولت تقاضا نموده است تحت مطالعه قرارداده و مواد ذیل را تقدیم مجلس شورای ملی می‌نماید.
  
ماده ۱- دولت مجاز است كه به وزیر مختار ایران در واشنگتن و وكیل مالیه دولت علیه امریكا اجازه دهد كه به نام دولت یك مساعده موقتى به مبلغ یك ملیون دلار دریافت دارند كه مبلغ مزبور تماماً تا دسامبر ۱۹۲۲ از عایدات دولت علیه نزد كمپانى انگلیس و ایران كه به تاریخ مذكور و عده آن مى رسد ادا شود و همچنین مجاز هستند به نام دولت ایران عایدات مزبور را به عرض دهنده اشتغال دهند. میزان فرع صدى هفت خواهد بود و دولت ایران حق دارد اصل مبلغ مزبور را هر وقت قبل از رأس موعد با فرع نسبى تا آن تاریخ بدون علاوه بپردازد.
+
ماده ۱- دولت مجاز است که به وزیر مختار ایران در واشنگتن و وکیل مالیه دولت علیه امریکا اجازه دهد که به نام دولت یک مساعده موقتی به مبلغ یک ملیون دلار دریافت دارند که مبلغ مزبور تماماً تا دسامبر ۱۹۲۲ از عایدات دولت علیه نزد کمپانی انگلیس و ایران که به تاریخ مذکور و عده آن می‌رسد ادا شود و همچنین مجاز هستند به نام دولت ایران عایدات مزبور را به عرض دهنده اشتغال دهند. میزان فرع صدی هفت خواهد بود و دولت ایران حق دارد اصل مبلغ مزبور را هر وقت قبل از رأس موعد با فرع نسبی تا آن تاریخ بدون علاوه بپردازد.
  
ماده ۲- نهصد هزار تومان از مساعده مزبوره براى مصارف معوقه نظامى و بقیه آن براى سایر مخارج ضرورى معوقه مملكتى تشخیص داده می‌شود.
+
ماده ۲- نهصد هزار تومان از مساعده مزبوره برای مصارف معوقه نظامی و بقیه آن برای سایر مخارج ضروری معوقه مملکتی تشخیص داده می‌شود.
  
'''رئیس'''- مذاكرات در كلیات است. آقا سید یعقوب در كلیات مخالفید؟
+
'''رئیس'''- مذاکرات در کلیات است. آقا سید یعقوب در کلیات مخالفید؟
  
'''آقا سید یعقوب'''- سوالى دارم‏
+
'''آقا سید یعقوب'''- سوالی دارم‏
  
'''رئیس'''- از كى‏
+
'''رئیس'''- از کی‏
  
'''آقا سید یعقوب'''- از مخبر كمیسیون خارجه‏
+
'''آقا سید یعقوب'''- از مخبر کمیسیون خارجه‏
  
 
'''رئیس'''- بفرمایید.
 
'''رئیس'''- بفرمایید.
  
'''آقا سید یعقوب-''' این كه مخبر كمیسیون خارجه در راپورت خودش نوشته است دولت مجاز است به وزیر مختار ایران در واشنگتن و وكیل مالیه دولت علیه امریكا اجازه دهد كه به نام دولت یك میلیون دلار به عنوان مساعده موقتى استقراض نماید آن قرض همین اندازه است یا بیشتر از این است و حداكثر آن تا چه اندازه است و ترتیب اداى آن از همین محلى است كه معین كرده‌اند یا از محل دیگر است.
+
'''آقا سید یعقوب-''' این که مخبر کمیسیون خارجه در راپورت خودش نوشته است دولت مجاز است به وزیر مختار ایران در واشنگتن و وکیل مالیه دولت علیه امریکا اجازه دهد که به نام دولت یک میلیون دلار به عنوان مساعده موقتی استقراض نماید آن قرض همین اندازه است یا بیشتر از این است و حداکثر آن تا چه اندازه است و ترتیب ادای آن از همین محلی است که معین کرده‌اند یا از محل دیگر است.
  
'''نصرت الدوله''' مخبر كمیسیون خارجه- این سؤال راجع به كمیسیون خارجه نیست و مخبر كمیسیون بودجه جواب خواهند داد.
+
'''نصرت الدوله''' مخبر کمیسیون خارجه- این سؤال راجع به کمیسیون خارجه نیست و مخبر کمیسیون بودجه جواب خواهند داد.
  
'''سردار معظم''' مخبر كمیسیون بودجه- تصور مى كنم جواب این سؤال براى کمیسیون بودجه هم مشكل باشد و جواب این سؤال به عهده دولت خواهد بود زیرا اولاً وظیفه دولت است و ثانیاً گمان نمى كنم یك چنین چیزى قطعاً در نظر باشد كه محتاج به توضیح باشد به علاوه هرگاه بعد استقراض لازم شود باید به تصویب مجلس باشد.
+
'''سردار معظم''' مخبر کمیسیون بودجه- تصور می‌کنم جواب این سؤال برای کمیسیون بودجه هم مشکل باشد و جواب این سؤال به عهده دولت خواهد بود زیرا اولاً وظیفه دولت است و ثانیاً گمان نمی‌کنم یک چنین چیزی قطعاً در نظر باشد که محتاج به توضیح باشد به علاوه هرگاه بعد استقراض لازم شود باید به تصویب مجلس باشد.
  
'''رئیس'''- دیگر معترضى نیست؟
+
'''رئیس'''- دیگر معترضی نیست؟
  
آقاى دولت آبادى (اجازه)
+
آقای دولت آبادی (اجازه)
  
'''حاج میرزا على محمد دولت آبادى-''' اینجا تصریح نشده است از كمپانى گرفته مى شود كدام كمپانى خواهد بود. فقط نوشته شده است از امریكا گرفته می‌شود. باید معین شود از چه كمپانى گرفته می‌شود و اسم او نوشته شود.
+
'''حاج میرزا علی محمد دولت آبادی-''' اینجا تصریح نشده است از کمپانی گرفته می‌شود کدام کمپانی خواهد بود. فقط نوشته شده است از امریکا گرفته می‌شود. باید معین شود از چه کمپانی گرفته می‌شود و اسم او نوشته شود.
  
'''مخبر''' كمیسیون بودجه- تصور نمى كنم ذكر اسم طرف لازم باشد این یك استقراض مختصرى است كه از بازار مالى امریكا مى شود.
+
'''مخبر''' کمیسیون بودجه- تصور نمی‌کنم ذکر اسم طرف لازم باشد این یک استقراض مختصری است که از بازار مالی امریکا می‌شود.
  
'''رئیس'''- آقاى دولت آبادى (اجازه)
+
'''رئیس'''- آقای دولت آبادی (اجازه)
  
'''دولت آبادى-''' بنده نفهمیدم مقصود آقاى مخبر چیست. آیا آن كمیسیون فروخته مى شود یا این كه از یك طرفى قرض مى شود یا از دولت امریكا مى فرمایید از امریكا گرفته مى شود خوب است بفرمایید از كى و به چه عنوان گرفته می‌شود یا از طرف معین استقراض مى شود باید معلوم شود.
+
'''دولت آبادی-''' بنده نفهمیدم مقصود آقای مخبر چیست. آیا آن کمیسیون فروخته می‌شود یا این که از یک طرفی قرض می‌شود یا از دولت امریکا می‌فرمایید از امریکا گرفته می‌شود خوب است بفرمایید از کی و به چه عنوان گرفته می‌شود یا از طرف معین استقراض می‌شود باید معلوم شود.
  
'''مخبر''' كمیسیون بودجه- اگر چه لازم بود این جواب را آقاى وزیر مالیه بدهند ولى بنده عرض مى كنم این قرض از دولت امریكا نیست بلكه از یك كمپانى امریكایى است.
+
'''مخبر''' کمیسیون بودجه- اگر چه لازم بود این جواب را آقای وزیر مالیه بدهند ولی بنده عرض می‌کنم این قرض از دولت امریکا نیست بلکه از یک کمپانی امریکایی است.
  
'''رئیس'''- دیگر اعتراضى نیست؟
+
'''رئیس'''- دیگر اعتراضی نیست؟
  
(اظهارى نشد)
+
(اظهاری نشد)
  
'''رئیس'''- رأى مى گیریم داخل در مواد شویم.
+
'''رئیس'''- رأی می‌گیریم داخل در مواد شویم.
  
آقایانى كه شور در مواد را تصویب مى نمایند قیام فرمایند.
+
آقایانی که شور در مواد را تصویب می‌نمایند قیام فرمایند.
  
(عده كثیرى قیام نمودند)
+
(عده کثیری قیام نمودند)
  
'''رئیس'''- نسبت به ماده اول مخالفى هست یا خیر؟
+
'''رئیس'''- نسبت به ماده اول مخالفی هست یا خیر؟
  
آقاى شیخ الاسلام اصفهانى (اجازه)
+
آقای شیخ الاسلام اصفهانی (اجازه)
  
'''مستشارالسلطنه'''- بنده به طور سؤال از آقاى مخبر كمیسیون خارجه سؤال مى كنم اول وكیل مالیه ایران را در امریكا معرفى فرمایند ثانیاً در قسمتى كه مى نویسند: ««اشتغال بدهد»» ممكن است عبارت «انتقال بدهد»» را به لفظ «بپردازد»» تبدیل بدهند و نوشته شود كمپانى نفت جنوب بپردازد. این دو سؤال را داشتم كه اولاً توضیح بفرمایند وكیل مالیه ایران در اتازونى كیست؟ و ثانیاً انتقال را پرداخت تبدیل نمایند.
+
'''مستشارالسلطنه'''- بنده به طور سؤال از آقای مخبر کمیسیون خارجه سؤال می‌کنم اول وکیل مالیه ایران را در امریکا معرفی فرمایند ثانیاً در قسمتی که می‌نویسند: ««اشتغال بدهد»» ممکن است عبارت «انتقال بدهد»» را به لفظ «بپردازد»» تبدیل بدهند و نوشته شود کمپانی نفت جنوب بپردازد. این دو سؤال را داشتم که اولاً توضیح بفرمایند وکیل مالیه ایران در اتازونی کیست؟ و ثانیاً انتقال را پرداخت تبدیل نمایند.
  
'''رئیس الوزرا-''' اولاً راجع به این كه آقاى شیخ الاسلام مى گویند لفظ مساعده بى مناسبت است این طور نیست. زیرا مبلغى كه دولت در نظر دارد پیش از این مبلغ است و این یك مساعده‌ای است كه دولت مى خواهد دریافت نماید و اگر خواست مجدداً فرض كند به مجلس شوراى ملى پیشنهاد خواهد كرد. اما این كه آقاى مستشارالسلطنه مى گویند وكیل مالیه معرفى شود ضرورتى ندارد اسمش توضیح شود. وكیل مالیه دولت شخصى است كه این مأموریت به او داده مى شود و این كه مى گویند لفظ «انتقال» تبدیل به لفظ «بپردازد» شود این را هم مناسب نمى دانم همان لفظ انتقال باشد بهتر است.
+
'''رئیس الوزرا-''' اولاً راجع به این که آقای شیخ الاسلام می‌گویند لفظ مساعده بی مناسبت است این طور نیست. زیرا مبلغی که دولت در نظر دارد پیش از این مبلغ است و این یک مساعده‌ای است که دولت می‌خواهد دریافت نماید و اگر خواست مجدداً فرض کند به مجلس شورای ملی پیشنهاد خواهد کرد. اما این که آقای مستشارالسلطنه می‌گویند وکیل مالیه معرفی شود ضرورتی ندارد اسمش توضیح شود. وکیل مالیه دولت شخصی است که این مأموریت به او داده می‌شود و این که می‌گویند لفظ «انتقال» تبدیل به لفظ «بپردازد» شود این را هم مناسب نمی دانم همان لفظ انتقال باشد بهتر است.
  
'''رئیس'''- آقاى دولت آبادى (اجازه)
+
'''رئیس'''- آقای دولت آبادی (اجازه)
  
'''دولت آبادى'''- عرضى ندارم‏
+
'''دولت آبادی'''- عرضی ندارم‏
  
'''رئیس'''- آقاى فهیم الملك (اجازه)
+
'''رئیس'''- آقای فهیم الملک (اجازه)
  
'''فهیم الملك-''' بنده هم عرضى ندارم.
+
'''فهیم الملک-''' بنده هم عرضی ندارم.
  
'''رئیس'''- دیگر در ماده اول اعتراضى نیست. رأى مى گیریم به ماده اول آقایانی كه ماده اول را تصویب مى كنند قیام نمایند.
+
'''رئیس'''- دیگر در ماده اول اعتراضی نیست. رأی می‌گیریم به ماده اول آقایانی که ماده اول را تصویب می‌کنند قیام نمایند.
  
(اكثر قیام نمودند)
+
(اکثر قیام نمودند)
  
'''رئیس'''- تصویب شد. ماده دوم قرائت مى شود.
+
'''رئیس'''- تصویب شد. ماده دوم قرائت می‌شود.
  
(آقاى تدین به مضمون ذیل قرائت نمودند)
+
(آقای تدین به مضمون ذیل قرائت نمودند)
  
'''رئیس'''- در این ماده اعتراضى نیست؟
+
'''رئیس'''- در این ماده اعتراضی نیست؟
  
آقاى آقا سید یعقوب (اجازه)
+
آقای آقا سید یعقوب (اجازه)
  
'''آقاى سید یعقوب'''- بنده خواستم سؤال كنم كه غیر از این نهصد هزار تومان چیزى باقى مى ماند یا خیر؟
+
'''آقای سید یعقوب'''- بنده خواستم سؤال کنم که غیر از این نهصد هزار تومان چیزی باقی می‌ماند یا خیر؟
  
'''مخبر''' كمیسیون بودجه- فرمایش آقاى آقا سید یعقوب منوط به نرخ دلار است. ولى با وجود این كه دلار تنزل كرده است باز یك چیزى از آن باقى مى ماند.
+
'''مخبر''' کمیسیون بودجه- فرمایش آقای آقا سید یعقوب منوط به نرخ دلار است. ولی با وجود این که دلار تنزل کرده است باز یک چیزی از آن باقی می‌ماند.
  
'''رئیس'''- دیگر نسبت به ماده دوم اعتراضى نیست.
+
'''رئیس'''- دیگر نسبت به ماده دوم اعتراضی نیست.
  
رأى گرفته مى شود به ماده دوم
+
رأی گرفته می‌شود به ماده دوم
  
'''فهیم الملك-''' با ورقه باید رأى گرفت‏
+
'''فهیم الملک-''' با ورقه باید رأی گرفت‏
  
'''رئیس'''- اگر پنج نفر تقاضا كنند كه با ورقه رأى گرفته شود با ورقه رأى گرفته می‌شود.
+
'''رئیس'''- اگر پنج نفر تقاضا کنند که با ورقه رأی گرفته شود با ورقه رأی گرفته می‌شود.
  
(بعضى گفتند لزومى ندارد)
+
(بعضی گفتند لزومی ندارد)
  
'''رئیس'''- مقصود جنابعالى ۸۵ نظام نامه واضح است.
+
'''رئیس'''- مقصود جنابعالی ۸۵ نظام نامه واضح است.
  
'''فهیم الملك'''- بلى مقصود قسمت دوم ماده هشتاد و پنج است.
+
'''فهیم الملک'''- بلی مقصود قسمت دوم ماده هشتاد و پنج است.
  
'''رئیس'''- من نمى دانم این مسئله شامل این ماده می‌شود یا خیر؟
+
'''رئیس'''- من نمی دانم این مسئله شامل این ماده می‌شود یا خیر؟
  
'''فهیم الملك-''' در تمام لوایح قانونى كه دولت تقاضاى اجازه مخارج مى نماید باید با ورقه رأى گرفته شود.
+
'''فهیم الملک-''' در تمام لوایح قانونی که دولت تقاضای اجازه مخارج می‌نماید باید با ورقه رأی گرفته شود.
  
'''رئیس الوزرا'''- این اجازه خرج نیست. ‏ تخصیص یك مبلغ معین است كه اجازه گرفته مى شود پرداخت حقوق معوقه‏
+
'''رئیس الوزرا'''- این اجازه خرج نیست. ‏ تخصیص یک مبلغ معین است که اجازه گرفته می‌شود پرداخت حقوق معوقه‏
  
'''رئیس'''- (خطاب به فهیم الملك) دیگر ایرادى ندارید.
+
'''رئیس'''- (خطاب به فهیم الملک) دیگر ایرادی ندارید.
  
'''فهیم الملك-''' تفاوتى در این كه در قیام و قعود یا با ورقه رأى گرفته شود نمى بینم. در هر صورت مجلس موافق است و رأى خواهد داد. مقصود بنده رعایت نظام نامه داخلى بود.
+
'''فهیم الملک-''' تفاوتی در این که در قیام و قعود یا با ورقه رأی گرفته شود نمی‌بینم. در هر صورت مجلس موافق است و رأی خواهد داد. مقصود بنده رعایت نظام نامه داخلی بود.
  
'''سردارمعظم'''- ماده هشتاد و پنج شامل این فقره نیست. زیرا در آن ماده مى نویسد لایحه كه بر طبق آن تقاضاى اجازه خرج شود اولاً این لایحه نیست لایحه باید از طرف دولت پیشنهاد شود. ثانیاً تقاضاى اجازه خرج نشده دو ماده است كه از براى استقراض پیشنهاد شده كه ضمناً در یكى از مواد مبلغ آن به مخارج معوقه تخصیص داده شده به این ملاحظه به عقیده بنده باید نسبت به این ماده با قیام و قعود رأى گرفت و در كلیات آن با ورقه.
+
'''سردارمعظم'''- ماده هشتاد و پنج شامل این فقره نیست. زیرا در آن ماده می‌نویسد لایحه که بر طبق آن تقاضای اجازه خرج شود اولاً این لایحه نیست لایحه باید از طرف دولت پیشنهاد شود. ثانیاً تقاضای اجازه خرج نشده دو ماده است که از برای استقراض پیشنهاد شده که ضمناً در یکی از مواد مبلغ آن به مخارج معوقه تخصیص داده شده به این ملاحظه به عقیده بنده باید نسبت به این ماده با قیام و قعود رأی گرفت و در کلیات آن با ورقه.
  
'''رئیس'''- آقاى محمده هاشم میرزا (اجازه)
+
'''رئیس'''- آقای محمده هاشم میرزا (اجازه)
  
'''محمد هاشم میرزا'''- بنده عقیده ندارم با ورقه رأى گرفته شود. این را یك لایحه استقراضیه می دانم و هر دو ماده را هم شامل آن مى دانم هر وقت موقع خرج شد و پیشنهاد كردند آن وقت لایحه خرج است و هنوز لایحه خرج نیست.
+
'''محمد هاشم میرزا'''- بنده عقیده ندارم با ورقه رأی گرفته شود. این را یک لایحه استقراضیه می دانم و هر دو ماده را هم شامل آن می دانم هر وقت موقع خرج شد و پیشنهاد کردند آن وقت لایحه خرج است و هنوز لایحه خرج نیست.
  
'''رئیس'''- پس در ماده دوم همه به قیام و قعود رأى مى گیریم.
+
'''رئیس'''- پس در ماده دوم همه به قیام و قعود رأی می‌گیریم.
  
آقایانی كه ماده دوم را تصویب مى كنند قیام فرمایند.
+
آقایانی که ماده دوم را تصویب می‌کنند قیام فرمایند.
  
(اكثر قیام نمودند)
+
(اکثر قیام نمودند)
  
'''رئیس'''- تصویب شد در كلیات كسى اعتراض دارد؟
+
'''رئیس'''- تصویب شد در کلیات کسی اعتراض دارد؟
  
(اظهارى نشد)
+
(اظهاری نشد)
  
باید رأى بگیریم به كلیات لایحه.
+
باید رأی بگیریم به کلیات لایحه.
  
این رأى هم باز با قیام و قعود خواهد بود در این باب اعتراضى هست.
+
این رأی هم باز با قیام و قعود خواهد بود در این باب اعتراضی هست.
  
'''رئیس'''- آقاى سلیمان میرزا (اجازه)
+
'''رئیس'''- آقای سلیمان میرزا (اجازه)
  
'''سلیمان میرزا'''- همان طورى كه آقاى فهیم الملك فرمودند مقصود از این صحبت راجع به نظام نامه داخلى است. پس از آن كه آقاى سردار معظم و شاهزاده محمد هاشم میرزا مذاكره فرمودند بالاخره معلوم نشد تفسیر این ماده چیست. آقاى سردار معظم نظرشان این بود كه در كلیه لایحه باید با ورقه رأى گرفت. آقاى محمد هاشم میرزا نظریه شان این بود كه در كلیات هم نباید رأى گرفت آقاى رئیس هم فرمودند كه این ماده هنوز تفسیرش معلوم نیست پس از این كه جمع نظرها بشود موافق ماده دیگر نظام نامه داخلى كه مى گوید هر گاه پنچ نفر تقاضا كنند با ورقه رأى گرفته شود با ورقه رأى گرفته می‌شود. ممكن است بنده و چهار نفر از آقایان پیشنهاد كنیم كه این رأى با ورقه گرفته شود.
+
'''سلیمان میرزا'''- همان طوری که آقای فهیم الملک فرمودند مقصود از این صحبت راجع به نظام نامه داخلی است. پس از آن که آقای سردار معظم و شاهزاده محمد هاشم میرزا مذاکره فرمودند بالاخره معلوم نشد تفسیر این ماده چیست. آقای سردار معظم نظرشان این بود که در کلیه لایحه باید با ورقه رأی گرفت. آقای محمد هاشم میرزا نظریه شان این بود که در کلیات هم نباید رأی گرفت آقای رئیس هم فرمودند که این ماده هنوز تفسیرش معلوم نیست پس از این که جمع نظرها بشود موافق ماده دیگر نظام نامه داخلی که می‌گوید هر گاه پنچ نفر تقاضا کنند با ورقه رأی گرفته شود با ورقه رأی گرفته می‌شود. ممکن است بنده و چهار نفر از آقایان پیشنهاد کنیم که این رأی با ورقه گرفته شود.
  
'''رئیس'''- موافق ماده ۸۷ باید پیشنهاد كتبى باشد.
+
'''رئیس'''- موافق ماده ۸۷ باید پیشنهاد کتبی باشد.
  
'''سلیمان میرزا'''- الان مى نویسیم و تقدیم مى كنیم.
+
'''سلیمان میرزا'''- الان می‌نویسیم و تقدیم می‌کنیم.
  
'''رئیس'''- آقاى محمد هاشم میرزا (اجازه)
+
'''رئیس'''- آقای محمد هاشم میرزا (اجازه)
  
'''محمدهاشم میرزا'''- عرض بنده راجع به تعقیب عقیده خودم بود. حالا كه بنا شد با ورقه رأى گرفته شود نظر به این كه چند نفر با ورقه و چند نفر با قیام و قعود بالاخره رأى خواهند داد دیگر محتاج به این تفیذات نیست.
+
'''محمدهاشم میرزا'''- عرض بنده راجع به تعقیب عقیده خودم بود. حالا که بنا شد با ورقه رأی گرفته شود نظر به این که چند نفر با ورقه و چند نفر با قیام و قعود بالاخره رأی خواهند داد دیگر محتاج به این تفیذات نیست.
  
'''رئیس'''- آقایان فهیم الملك و حائرى زاده و طباطبایى و وقارالملك و آقا میرزا ابراهیم قمى تقاضا كرده‌اند با ورقه رأى گرفته شود پس با ورقه رأى گرفته مى شود. آقایانی كه این لایحه را تصویب مى كنند ورقه سفید و اشخاصى كه تصویب نمى كنند ورقه كبود خواهند داد.
+
'''رئیس'''- آقایان فهیم الملک و حائری زاده و طباطبایی و وقارالملک و آقا میرزا ابراهیم قمی تقاضا کرده‌اند با ورقه رأی گرفته شود پس با ورقه رأی گرفته می‌شود. آقایانی که این لایحه را تصویب می‌کنند ورقه سفید و اشخاصی که تصویب نمی‌کنند ورقه کبود خواهند داد.
  
 
و اخذ آراء به عمل آمده آقایان تدین و سهام السلطان شروع به استخراج آراء نمودند و ترتیب ذیل نتیجه حاصل شد.
 
و اخذ آراء به عمل آمده آقایان تدین و سهام السلطان شروع به استخراج آراء نمودند و ترتیب ذیل نتیجه حاصل شد.
خط ۳۲۰: خط ۳۲۰:
 
عده حضار (۶۸ نفر)
 
عده حضار (۶۸ نفر)
  
ورقه سفید علامت قبول (۴۶) ورقه كبود علامت رد (۲) امتناع (۱۲) ورقه با قید سفید بدون امضاء (۱) ورقه با امضاء بدون قید سفید یا كبود (۳) اوراق و بدون امضاء علامت امتناع (۴)
+
ورقه سفید علامت قبول (۴۶) ورقه کبود علامت رد (۲) امتناع (۱۲) ورقه با قید سفید بدون امضاء (۱) ورقه با امضاء بدون قید سفید یا کبود (۳) اوراق و بدون امضاء علامت امتناع (۴)
  
'''سهام السلطان-''' در یكى از اوراق قید سفید شده است ولى امضاء نشده و در بعضى امضاء نموده‌اند و قید سفید یا كبود نشده است. ‏
+
'''سهام السلطان-''' در یکی از اوراق قید سفید شده است ولی امضاء نشده و در بعضی امضاء نموده‌اند و قید سفید یا کبود نشده است. ‏
  
'''سردارمعظم'''- امضاءهایى كه در روى اوراق سفیده شده است علامت قبول است زیرا رنگ سفید است.
+
'''سردارمعظم'''- امضاءهایی که در روی اوراق سفیده شده است علامت قبول است زیرا رنگ سفید است.
  
 
'''رئیس'''- درست ملتفت نشدم چه فرمودید.
 
'''رئیس'''- درست ملتفت نشدم چه فرمودید.
  
'''سردارمعظم'''- عرض كردم آقایان مشجر چنین مى فرمایند چند ورقه سفید است و اسم هم نوشته شده است ولى نوشته‌اند سفید است یا کبود بنده عرض مى كنم اینها جزو اوراق سفید است. زیرا رنگ خود ورقه حاكى است كه علامت قبول است. بنابراین كلیه اوراق سفیدى كه در آنها اسم نوشته شده است علامت قبول است. فقط اوراقى علامت رد است كه كبود باشد و اوراقى كه سفید است و امضاء ندارد علامت امتناع است.
+
'''سردارمعظم'''- عرض کردم آقایان مشجر چنین می‌فرمایند چند ورقه سفید است و اسم هم نوشته شده است ولی نوشته‌اند سفید است یا کبود بنده عرض می‌کنم اینها جزو اوراق سفید است. زیرا رنگ خود ورقه حاکی است که علامت قبول است. بنابراین کلیه اوراق سفیدی که در آنها اسم نوشته شده است علامت قبول است. فقط اوراقی علامت رد است که کبود باشد و اوراقی که سفید است و امضاء ندارد علامت امتناع است.
  
'''رئیس'''- در هر صورت این یك چیزى است كه باید در هیأت رئیسه مطرح شود بالفعل لایحه استواخیه با اكثریت (۴۶) رأى تصویب شد و چون موافق نظام نامه باید در صورت مجلس اسامى موافقین و مخالفین نوشته شود به همین ترتیب نوشته خواهد شد تا بعد این مسئله در هیأت رئیسه مذاكره شود. سردار معظم- بنده تقاضا مى كنم آرائى كه به این ترتیب استخراج شده محفوط بماند تا این كه تكلیف آنها معین شود و بعد ضمیمه آراء دیگر شود.
+
'''رئیس'''- در هر صورت این یک چیزی است که باید در هیأت رئیسه مطرح شود بالفعل لایحه استواخیه با اکثریت (۴۶) رأی تصویب شد و چون موافق نظام نامه باید در صورت مجلس اسامی موافقین و مخالفین نوشته شود به همین ترتیب نوشته خواهد شد تا بعد این مسئله در هیأت رئیسه مذاکره شود. سردار معظم- بنده تقاضا می‌کنم آرائی که به این ترتیب استخراج شده محفوط بماند تا این که تکلیف آنها معین شود و بعد ضمیمه آراء دیگر شود.
  
'''رئیس'''- البته مضبوط خواهد ماند لایحه استقراضیه تصویب خواهد شد.(اسامى قبول كنندگان)‏
+
'''رئیس'''- البته مضبوط خواهد ماند لایحه استقراضیه تصویب خواهد شد.(اسامی قبول کنندگان)‏
  
سلطان العلماء. آصف الممالك. حاج میرزا تقى خان نائینى. عمیدالممالك. سهام السلطان. عمادالسلطنه طباطبائى. بیان الدوله. وقارالملك. آقا سید محمد تدین. میرزا ابراهیم خان. ملك آرائى. آقا میرزا محمد صادق طباطبائى. نصرت الدوله. میرزا محمد حسین صدرائى. احتشام الدوله. غضنفرخان. صدر الاسلام. مستشارالسلطنه. محقق العلماء. سردارمفخم. آقا سید یعقوب. محمد هاشم میرزا. ناظم العلماء. ارباب كیخسرو. رئیس  التجار. نصیرالسلطنه. قوام الدوله. سردارمعظم خراسانى. نصیر دیوان. حاج میرزا اسدالله خان. مشیرالدوله. امیرناصر. سردارجنگ. میرزا هاشم آشتیانى. وكیل الملك. فتح الدوله. حاج شیخ اسدالله. میرزا محمد نجات. بیان الملك. ركن الملك. شیخ الاسلام ملایرى. حاج مقبل السلطنه. میرزا على كازرونى. امین الشریعه شیرازى. منتصر الملك. فهیم الملك.
+
سلطان العلماء. آصف الممالک. حاج میرزا تقی خان نائینی. عمیدالممالک. سهام السلطان. عمادالسلطنه طباطبائی. بیان الدوله. وقارالملک. آقا سید محمد تدین. میرزا ابراهیم خان. ملک آرائی. آقا میرزا محمد صادق طباطبائی. نصرت الدوله. میرزا محمد حسین صدرائی. احتشام الدوله. غضنفرخان. صدر الاسلام. مستشارالسلطنه. محقق العلماء. سردارمفخم. آقا سید یعقوب. محمد هاشم میرزا. ناظم العلماء. ارباب کیخسرو. رئیس  التجار. نصیرالسلطنه. قوام الدوله. سردارمعظم خراسانی. نصیر دیوان. حاج میرزا اسدالله خان. مشیرالدوله. امیرناصر. سردارجنگ. میرزا هاشم آشتیانی. وکیل الملک. فتح الدوله. حاج شیخ اسدالله. میرزا محمد نجات. بیان الملک. رکن الملک. شیخ الاسلام ملایری. حاج مقبل السلطنه. میرزا علی کازرونی. امین الشریعه شیرازی. منتصر الملک. فهیم الملک.
  
(اسامى رد كنندگان)‏
+
(اسامی رد کنندگان)‏
  
حائرى زاده.... شیخ الاسلام اصفهانى‏
+
حائری زاده.... شیخ الاسلام اصفهانی‏
  
(ورقه با امضاء بدون قید سفید یا آبى)‏ (۳)
+
(ورقه با امضاء بدون قید سفید یا آبی)‏ (۳)
  
حاج میرزا مرتضى. آقا سید فاضل. اقبال السلطان‏
+
حاج میرزا مرتضی. آقا سید فاضل. اقبال السلطان‏
'''رئیس'''- یك پیشنهادى از طرف وزیر مالیه رسیده است راجع به انتخاب یك كمیسیون سه نفرى از طرف مجلس براى رسیدگى به محاسبات سنواتى صندوق وزارت مالیه طبع و توزیع شده است فرستاده مى شود به كمیسیون بودجه یا كمیسیون قوانین مالیه‏
+
'''رئیس'''- یک پیشنهادی از طرف وزیر مالیه رسیده است راجع به انتخاب یک کمیسیون سه نفری از طرف مجلس برای رسیدگی به محاسبات سنواتی صندوق وزارت مالیه طبع و توزیع شده است فرستاده می‌شود به کمیسیون بودجه یا کمیسیون قوانین مالیه‏
  
'''سردارمعظم'''- این لایحه كمیسیون بودجه آمده است و شور هم در آن شده است و رأى قطعى محتاج به حضور آقاى وزیر مالیه است. روز یك شنبه دو ساعت قبل از ظهر قرار شده است تشریف بیاورند به كمیسیون و بعد راپورت به مجلس تقدیم بشود.
+
'''سردارمعظم'''- این لایحه کمیسیون بودجه آمده است و شور هم در آن شده است و رأی قطعی محتاج به حضور آقای وزیر مالیه است. روز یک شنبه دو ساعت قبل از ظهر قرار شده است تشریف بیاورند به کمیسیون و بعد راپورت به مجلس تقدیم بشود.
  
'''رئیس'''- بسیار خوب آقاى سلیمان میرزا (اجازه)
+
'''رئیس'''- بسیار خوب آقای سلیمان میرزا (اجازه)
  
'''سلیمان میرزا-''' بنده یك مسئله خارج از موضوعى مى خواهم عرض كنم ولى یك اخطارى است كه موقعش مى گذرد آقایان وزراء تشریف مى برند و سؤالاتى كه آقایان باید بنمایند مى ماند. همین طور براى جلسه بعد به این جهت سوالات یك ماه طول مى كشد و نمى دانم در این باب تكلیف چیست؟
+
'''سلیمان میرزا-''' بنده یک مسئله خارج از موضوعی می‌خواهم عرض کنم ولی یک اخطاری است که موقعش می‌گذرد آقایان وزراء تشریف می‌برند و سؤالاتی که آقایان باید بنمایند می‌ماند. همین طور برای جلسه بعد به این جهت سوالات یک ماه طول می‌کشد و نمی دانم در این باب تکلیف چیست؟
  
'''رئیس'''- آقاى سردار معظم خراسانى(اجازه)
+
'''رئیس'''- آقای سردار معظم خراسانی (اجازه)
  
'''سردار معظم خراسانى'''- بنده هم عرضم همین بود.
+
'''سردار معظم خراسانی'''- بنده هم عرضم همین بود.
  
'''رئیس'''- آقاى حاج شیخ اسدالله (اجازه)
+
'''رئیس'''- آقای حاج شیخ اسدالله (اجازه)
  
'''حاج شیخ اسدالله-''' از طرف وزارت مالیه تقاضاى یك كمیسیون از مجلس شده است. من نمى دانم مراجعه به كمیسیون قوانین مالیه و بودجه چه معنى دارد وزارت مالیه یك كمیسیون سه نفرى خواسته است كه از طرف مجلس انتخاب شود.
+
'''حاج شیخ اسدالله-''' از طرف وزارت مالیه تقاضای یک کمیسیون از مجلس شده است. من نمی دانم مراجعه به کمیسیون قوانین مالیه و بودجه چه معنی دارد وزارت مالیه یک کمیسیون سه نفری خواسته است که از طرف مجلس انتخاب شود.
براى مراجعه به محاسبات صندوق وزارت مالیه این جا نه مشاوره دارد نه وضع قانونى است نه تصویب خرجى است نه محتاج به رفتن به كمیسیون بودجه است نه محتاج به كمیسیون قوانین مالیه باید اگر مجلس صلاح بداند انتخاب كند و اگر صلاح نمى داند رد كند.
+
برای مراجعه به محاسبات صندوق وزارت مالیه این جا نه مشاوره دارد نه وضع قانونی است نه تصویب خرجی است نه محتاج به رفتن به کمیسیون بودجه است نه محتاج به کمیسیون قوانین مالیه باید اگر مجلس صلاح بداند انتخاب کند و اگر صلاح نمی داند رد کند.
  
'''رئیس'''- شاید مجلس صلاح نداند و لازم بداند كه در این باب قبلاً مذاكراتى بشود. این هم مثل سایر مطالب است چه فرق مى كند حالا اگر اكثریت مجلس رأى بدهد كه به كمیسیون نرود البته نخواهد رفت چون مخالفتى نشده است به این جهت به كمیسیون مراجعه مى شود.
+
'''رئیس'''- شاید مجلس صلاح نداند و لازم بداند که در این باب قبلاً مذاکراتی بشود. این هم مثل سایر مطالب است چه فرق می‌کند حالا اگر اکثریت مجلس رأی بدهد که به کمیسیون نرود البته نخواهد رفت چون مخالفتی نشده است به این جهت به کمیسیون مراجعه می‌شود.
  
'''رئیس'''- آقاى مستشارالسلطنه (اجازه)
+
'''رئیس'''- آقای مستشارالسلطنه (اجازه)
  
'''مستشارالسلطنه'''- بنده چندین سؤال از آقایان وزیر امور خارجه و وزیر فوائد عامه و وزیر مالیه داشتم چون سایر آقایان وزراء تشریف برده‌اند و چندین جلسه قبل هم وقت داده‌اند منتظرم وقت برسد سوالات خود را عرض كنم.
+
'''مستشارالسلطنه'''- بنده چندین سؤال از آقایان وزیر امور خارجه و وزیر فوائد عامه و وزیر مالیه داشتم چون سایر آقایان وزراء تشریف برده‌اند و چندین جلسه قبل هم وقت داده‌اند منتظرم وقت برسد سوالات خود را عرض کنم.
  
'''رئیس'''- آقاى سلیمان میرزا از آقاى وزیر مالیه سوالى دارند.
+
'''رئیس'''- آقای سلیمان میرزا از آقای وزیر مالیه سوالی دارند.
  
'''سلیمان میرزا-''' بنده چون سؤال كرده‌ام بفرمایید اول از كدام یك شروع كنم.
+
'''سلیمان میرزا-''' بنده چون سؤال کرده‌ام بفرمایید اول از کدام یک شروع کنم.
  
'''رئیس'''- هر كدام را كه مى خواهید.
+
'''رئیس'''- هر کدام را که می‌خواهید.
  
'''سلیمان میرزا-''' یكى از سؤالاتى كه بنده از آقاى وزیر مالیه كرده‌ام این است البته آقایان فراموش نفرموده‌اند كه چندى قبل راجع به بانك رهنى كه اخیراً اسم آن را بانك ایران گذارده‌اند بنده سوالى كردم كه مسئله بانك یكى از مطالب خیلى مهم ثروتى و اقتصادى است كه همیشه گرفتار آن هستیم. چنان که مسئله که الان رأی دادیم از برای پرداخت آن منحصراً یك بانك داریم و اگر چندین بانك داشتیم شاید به صلاح صرفه مملكت نزدیك تر بود. اگر خود دولت یك بانك داشت شاید بهتر مى توانست استفاده كند.
+
'''سلیمان میرزا-''' یکی از سؤالاتی که بنده از آقای وزیر مالیه کرده‌ام این است البته آقایان فراموش نفرموده‌اند که چندی قبل راجع به بانک رهنی که اخیراً اسم آن را بانک ایران گذارده‌اند بنده سوالی کردم که مسئله بانک یکی از مطالب خیلی مهم ثروتی و اقتصادی است که همیشه گرفتار آن هستیم. چنان که مسئله که الان رأی دادیم از برای پرداخت آن منحصراً یک بانک داریم و اگر چندین بانک داشتیم شاید به صلاح صرفه مملکت نزدیک تر بود. اگر خود دولت یک بانک داشت شاید بهتر می‌توانست استفاده کند.
چندى قبل بنده راجع به ترتیب بانك استقراضى از آقاى وزیر مالیه سوالى كردم و سؤال بنده چندین جمله بود یكى این كه از قرارى كه شنیده مى شود یك مقدارى از اوراق و اسناد بانك مفقود شده است. دیگر آن كه از براى وصول مطالبات بانك و پرداخت دیون آن چه در نظر گرفته‌اند. یكى دیگر این بود كه از براى اداره كردن بانك و به دست آوردن منافع تجارتى دولت چه نقشه در نظر دارد آیا بانك هم یك اداره خواهد بود مثل سایر ادارات كه همین قدر بگوییم ما هم بانك داریم باید یك بودجه داشته باشد؟
+
چندی قبل بنده راجع به ترتیب بانک استقراضی از آقای وزیر مالیه سوالی کردم و سؤال بنده چندین جمله بود یکی این که از قراری که شنیده می‌شود یک مقداری از اوراق و اسناد بانک مفقود شده است. دیگر آن که از برای وصول مطالبات بانک و پرداخت دیون آن چه در نظر گرفته‌اند. یکی دیگر این بود که از برای اداره کردن بانک و به دست آوردن منافع تجارتی دولت چه نقشه در نظر دارد آیا بانک هم یک اداره خواهد بود مثل سایر ادارات که همین قدر بگوییم ما هم بانک داریم باید یک بودجه داشته باشد؟
سؤال دیگر این بود كه طرز اداره كردن بانك در تحت نظر كى خواهد بود. منتها در تحت نظر آقاى وزیر مالیه خواهد بود یا در تحت نظر هیأت دولت آن چهار سؤال را بنده دارم و تقریباً مى توانم بگویم كه آن شب با سؤال بنده اكثریت قریب به اتفاق اظهار موافقت فرمودند. در این قسمت كه این بانك را زودتر از نقطه نظر بودجه موقتاً یك چندى تعطیل بكنند و اجزاء زیادى آن راحذف كنند و در ضمن جواب گویا آقاى وزیر مالیه اشتباه فرموده و گفتند منحل مى كنیم بعد خودشان اصلاح فرمودند حالا كه مرثیه همان سوالات را تكرار مى كنم چون بعد از مسئله سؤال بنده اجزا بانك در بعضى از روزنامه جات یك چیزى چاپ كرده‌اند و گفته‌اند هیچ اسنادى مفقود نشده است طبیعتاً آن مسئله كه بنده شنیده بودم بایستى از آقاى وزیر سؤال كنم كه صحیح است یا سقیم. ولى چون بنده یك كاغذ امضاء شده دارم و آن كسى كه این كاغذ را براى بنده فرستاده صریحاً نوشته است كه بعضى از اسناد بانك مفقود شده است این بود كه بنده از آقاى وزیر مالیه سؤال كردم كه چندى قبل بعضى از اوراق بانك را برده‌اند. اگر آقایان در نظر شان باشد اجزا بانك نوشته‌اند كه اسناد بانك در صندوقى است و دو نفر آنها را مى گیرند و مهر مى كنند آن شخص هم كه از این موضوع اطلاع داشته براى بنده توضیح مى دهد كه بنده عین آن توضیح را بدون كم و زیاد عرض مى كنم كه اگر هر تحنیقى لازم باشد آزاد بخوابند. محض اطلاع آقاى وزیر مالیه حالا عرض مى كنم كه این كاغذ داراى دو قسمت است یك قسمت راجع به حواله جات و اسناد درجه اول است كه همان طور كه آقایان اعضا بانك اعلام نموده‌اند این شخص هم تصدیق مى كند كه آن اسناد همان طور در صندوق هست و دو نفر هم مواظب دارد كه اسناد آن را تحویل داده و مسترد مى نمایند. قسمت دیگر راجع به اسناد درجه دوم است و من عین عبارت آن را براى اطلاع آقایان مى خوانم. مى نویسد دو سیه عزیزالله خان نصرت الممالك را محتوى سه جزوه از بانك برده‌اند و تا كنون هم مسترد نداشته‌اند. باز اسنادى دیگر هست كه شاید اگر تحقیق شود كشف خواهد شد این یك نمونه از آن سرقت‌ها بود و آن اشخاصى كه این مسئله را اطلاع داده‌اند حاضر هستند كه اگر جداً یك كمیسیونى براى رسیدگى به این كار تشكیل شود اسناد خود را یكى بعد از دیگرى ارائه دهند. همچنین باز این شخص مى نویسد بعد از واقعه ضبط بانك در زمان كابینه آقاى سید ضیاءالدین دوسیه عزیزالله خان نصرت الممالك قجرى سه جزو كه تا كنون مسترد نداشته و همچنین شعبات بانك تبریز و مشهد را حكومت محل بدون این كه بانك را مطابق ترتیب رسمى و صورت مجلس تحویل بگیرند حفظ كرده و همه قسم تصرفات و مداخلات در آنها نموده‌اند و البته با یك چنین ترتیب نمى توان مطمئن بود كه دارایى بانك مورد تضییع واقع نشده باشد و اما در موضوع اسناد بانك باز لازم مى دانم كه متذكر شوم اسناد بانك كلیه بر دو درجه تقسیم مى شود.
+
سؤال دیگر این بود که طرز اداره کردن بانک در تحت نظر کی خواهد بود. منتها در تحت نظر آقای وزیر مالیه خواهد بود یا در تحت نظر هیأت دولت آن چهار سؤال را بنده دارم و تقریباً می‌توانم بگویم که آن شب با سؤال بنده اکثریت قریب به اتفاق اظهار موافقت فرمودند. در این قسمت که این بانک را زودتر از نقطه نظر بودجه موقتاً یک چندی تعطیل بکنند و اجزاء زیادی آن راحذف کنند و در ضمن جواب گویا آقای وزیر مالیه اشتباه فرموده و گفتند منحل می‌کنیم بعد خودشان اصلاح فرمودند حالا که مرثیه همان سوالات را تکرار می‌کنم چون بعد از مسئله سؤال بنده اجزا بانک در بعضی از روزنامه جات یک چیزی چاپ کرده‌اند و گفته‌اند هیچ اسنادی مفقود نشده است طبیعتاً آن مسئله که بنده شنیده بودم بایستی از آقای وزیر سؤال کنم که صحیح است یا سقیم. ولی چون بنده یک کاغذ امضاء شده دارم و آن کسی که این کاغذ را برای بنده فرستاده صریحاً نوشته است که بعضی از اسناد بانک مفقود شده است این بود که بنده از آقای وزیر مالیه سؤال کردم که چندی قبل بعضی از اوراق بانک را برده‌اند. اگر آقایان در نظر شان باشد اجزا بانک نوشته‌اند که اسناد بانک در صندوقی است و دو نفر آنها را می‌گیرند و مهر می‌کنند آن شخص هم که از این موضوع اطلاع داشته برای بنده توضیح می‌دهد که بنده عین آن توضیح را بدون کم و زیاد عرض می‌کنم که اگر هر تحنیقی لازم باشد آزاد بخوابند. محض اطلاع آقای وزیر مالیه حالا عرض می‌کنم که این کاغذ دارای دو قسمت است یک قسمت راجع به حواله جات و اسناد درجه اول است که همان طور که آقایان اعضا بانک اعلام نموده‌اند این شخص هم تصدیق می‌کند که آن اسناد همان طور در صندوق هست و دو نفر هم مواظب دارد که اسناد آن را تحویل داده و مسترد می‌نمایند. قسمت دیگر راجع به اسناد درجه دوم است و من عین عبارت آن را برای اطلاع آقایان می‌خوانم. می‌نویسد دو سیه عزیزالله خان نصرت الممالک را محتوی سه جزوه از بانک برده‌اند و تا کنون هم مسترد نداشته‌اند. باز اسنادی دیگر هست که شاید اگر تحقیق شود کشف خواهد شد این یک نمونه از آن سرقت‌ها بود و آن اشخاصی که این مسئله را اطلاع داده‌اند حاضر هستند که اگر جداً یک کمیسیونی برای رسیدگی به این کار تشکیل شود اسناد خود را یکی بعد از دیگری ارائه دهند. همچنین باز این شخص می‌نویسد بعد از واقعه ضبط بانک در زمان کابینه آقای سید ضیاءالدین دوسیه عزیزالله خان نصرت الممالک قجری سه جزو که تا کنون مسترد نداشته و همچنین شعبات بانک تبریز و مشهد را حکومت محل بدون این که بانک را مطابق ترتیب رسمی و صورت مجلس تحویل بگیرند حفظ کرده و همه قسم تصرفات و مداخلات در آنها نموده‌اند و البته با یک چنین ترتیب نمی‌توان مطمئن بود که دارایی بانک مورد تضییع واقع نشده باشد و اما در موضوع اسناد بانک باز لازم می دانم که متذکر شوم اسناد بانک کلیه بر دو درجه تقسیم می‌شود.
درجه اول عبارت است از تمسكات و قبوض و برهات و غیره و اسناد درجه دوم دوسیه هایى است كه حاوى اوراق و مكاتبات و تلگرافاتى مى باشد.
+
درجه اول عبارت است از تمسکات و قبوض و برهات و غیره و اسناد درجه دوم دوسیه‌هایی است که حاوی اوراق و مکاتبات و تلگرافاتی می‌باشد.
این را هم غرض بنده این نیست كه اجزا و اعضا بانك را طرف حمله قرار دهم حالا بر می‌گردیم به همان سؤال كه داراى چهار ماده است. اول آن كه آقاى وزیر به چه نظریه مى خواهند بانك را اداره كنند؟ و آیا ترتیب اداره كردن بانك را به تغییر رئیس تصور مى فرمایند یا خیر؟
+
این را هم غرض بنده این نیست که اجزا و اعضا بانک را طرف حمله قرار دهم حالا بر می‌گردیم به همان سؤال که دارای چهار ماده است. اول آن که آقای وزیر به چه نظریه می‌خواهند بانک را اداره کنند؟ و آیا ترتیب اداره کردن بانک را به تغییر رئیس تصور می‌فرمایند یا خیر؟
دوم این كه از براى محاسبات و پرداخت قروض و وصول مطالبات بانك چه ترتیب را در نظر گرفته‌اند. سوم آیا قناعت مى كند به این كه اسم این بانك بانك ایران باشد و یا ترتیبى فراهم آورده‌اند كه خود این بانك داراى یك سرمایه باشد. سؤال چهارم این است كه فرضاً یك كمیسیون یا رئیس بانك قروض یك نفرى كه چند كرور مقروض بانك است یك كرور بر آورد كرد آیا همان نظریه رئیس صائب است و یا نظریه هیأت دولت و یا چون از امور مالیه به مجلس رجوع مى شود. این بود سوالات بنده كه آقاى وزیر بایستى جواب بفرمایند.
+
دوم این که از برای محاسبات و پرداخت قروض و وصول مطالبات بانک چه ترتیب را در نظر گرفته‌اند. سوم آیا قناعت می‌کند به این که اسم این بانک بانک ایران باشد و یا ترتیبی فراهم آورده‌اند که خود این بانک دارای یک سرمایه باشد. سؤال چهارم این است که فرضاً یک کمیسیون یا رئیس بانک قروض یک نفری که چند کرور مقروض بانک است یک کرور بر آورد کرد آیا همان نظریه رئیس صائب است و یا نظریه هیأت دولت و یا چون از امور مالیه به مجلس رجوع می‌شود. این بود سوالات بنده که آقای وزیر بایستی جواب بفرمایند.
  
'''وزیر مالیه'''- راجع به بانك ایران چند روز قبل كه نماینده محترم سؤال فرمودند بنده جواب عرض كردم كه هیأت دولت در این باب تذكراتى كرده‌اند و اقداماتى هم خواهد شد كه هر چه زودتر منافع دولت محفوظ بماند و همچنین در هیأت دولت متذكر شد كه با یك شخصى كه طرف اعتماد باشد معین شود تا در كارهاى بانك نظارتى داشته و نظریات خود را راجع به امور بانك به هیأت دولت پیشنهاد كند. دولت تصویب نموده كه آقاى مختارالملك براى این امر معین شوند و دستورى هم به ایشان داده شد مواردى را پیشنهاد كرده بودند و دستورى به ایشان داده شد كه اولاً صورت مجلس‌ها بایستى پس از وقت امضاء شده و مستخدمین زاید باید خارج شوند. زیرا براى تحویل گرفتن با یك صورت مجلس هایى ترتیب داده شده كه باید آن صورت مجلس‌ها را طرفین نمایندگان ایران و روس امضاء نمایند و یك پرتكلى رد و بدل نمایند و بعد از آن اجزا را بایستى منفصل نمود.
+
'''وزیر مالیه'''- راجع به بانک ایران چند روز قبل که نماینده محترم سؤال فرمودند بنده جواب عرض کردم که هیأت دولت در این باب تذکراتی کرده‌اند و اقداماتی هم خواهد شد که هر چه زودتر منافع دولت محفوظ بماند و همچنین در هیأت دولت متذکر شد که با یک شخصی که طرف اعتماد باشد معین شود تا در کارهای بانک نظارتی داشته و نظریات خود را راجع به امور بانک به هیأت دولت پیشنهاد کند. دولت تصویب نموده که آقای مختارالملک برای این امر معین شوند و دستوری هم به ایشان داده شد مواردی را پیشنهاد کرده بودند و دستوری به ایشان داده شد که اولاً صورت مجلس‌ها بایستی پس از وقت امضاء شده و مستخدمین زاید باید خارج شوند. زیرا برای تحویل گرفتن با یک صورت مجلس‌هایی ترتیب داده شده که باید آن صورت مجلس‌ها را طرفین نمایندگان ایران و روس امضاء نمایند و یک پرتکلی رد و بدل نمایند و بعد از آن اجزا را بایستی منفصل نمود.
و اما در باب حقوق اجزا قدیم بانك هم نوشته بودند بیست و شش هزار تومان طلبكارند و اظهار مى دارند تا مطالبات به ما نرسد منفصل نخواهیم شد و خلاصه این كه ادعاى مطالبات خود را مى نمایند و گمان مى رود اگر به اطلاع وزارت جلیله مالیه اجناس عزیزالله خان نصرت الممالك كه در توقیف بانك است به فروش برسد بشود قیمت آن را بین اجزا قسمت بشود همین طور به ایشان دستورد داده شد كه اجناس نصرت الممالك را به مصرف فروش برسانید و در مقابل مطالبات اجزا بپردازید و اگر كافى به تمام مطالبات آنها نباشد كسر آن را قدغن فرمایید از سایر مطالبات بانك وصول و عاید گردد. این نكته را نیز متذكر مى شود كه مستخدمینى كه منفصل مى شوند نبایستى به بهانه وصول حقوق در امور بانك دخالت نمایند و بایستى آنها را تا موقعى كه حقوقشان پرداخت نشده از مداخله ممنوع داشت. در خصوص وصول مطالبات و پرداخت قروض بانك هم باید جداً عملیاتى نمود و به هر نوع ممكن است اقداماتى بشود تا مطالبات وصول شود و دولت به امور بانك خصوصاً وصول مطالبات اهمیت مى دهند و هر نوع ضرورت داشته باشد پیشنهاد فرمایید تا عمل شود و حتماً این مسئله را متذكر مى شوم كه در حفظ نوشته جات و اسناد بانك باید به مراقبت كامل شده به طورى كه مقتضى بدانید محافظت اسناد بانك به عمل آید. خلاصه این مسائل در نظر گرفته شده و بایستى اقدام بشود و فعلاً با ترتیبات معروضه اسناد و نوشته جات بانك از سرقت و هر نوع اقدامى محفوظ مى شود و البته نسبت به كارهایى هم كه گذشته و چیزهایى مى فرمودند كه سرقت شده رسیدگى خواهد شد و البته معلوم خواهد شد كه چه سندى مفقود شده و فاعل سرقت كه بوده؟ راجع به سرمایه بانك هم البته آقایان مى دانند كه براى این كار پول نقد مهمى لازم است و فعلاً با عسرت مالیه بهتر این سرمایه مقدور نیست و البته هیأت دولت در اطراف این زمینه مطالعاتى خواهند نمود و هر طور به نظر دولت رسید به مجلس پیشنهاد خواهد كرد و با تصویب مجلس ترتیب براى این كار خواهد شد.
+
و اما در باب حقوق اجزا قدیم بانک هم نوشته بودند بیست و شش هزار تومان طلبکارند و اظهار می‌دارند تا مطالبات به ما نرسد منفصل نخواهیم شد و خلاصه این که ادعای مطالبات خود را می‌نمایند و گمان می‌رود اگر به اطلاع وزارت جلیله مالیه اجناس عزیزالله خان نصرت الممالک که در توقیف بانک است به فروش برسد بشود قیمت آن را بین اجزا قسمت بشود همین طور به ایشان دستورد داده شد که اجناس نصرت الممالک را به مصرف فروش برسانید و در مقابل مطالبات اجزا بپردازید و اگر کافی به تمام مطالبات آنها نباشد کسر آن را قدغن فرمایید از سایر مطالبات بانک وصول و عاید گردد. این نکته را نیز متذکر می‌شود که مستخدمینی که منفصل می‌شوند نبایستی به بهانه وصول حقوق در امور بانک دخالت نمایند و بایستی آنها را تا موقعی که حقوقشان پرداخت نشده از مداخله ممنوع داشت. در خصوص وصول مطالبات و پرداخت قروض بانک هم باید جداً عملیاتی نمود و به هر نوع ممکن است اقداماتی بشود تا مطالبات وصول شود و دولت به امور بانک خصوصاً وصول مطالبات اهمیت می‌دهند و هر نوع ضرورت داشته باشد پیشنهاد فرمایید تا عمل شود و حتماً این مسئله را متذکر می‌شوم که در حفظ نوشته جات و اسناد بانک باید به مراقبت کامل شده به طوری که مقتضی بدانید محافظت اسناد بانک به عمل آید. خلاصه این مسائل در نظر گرفته شده و بایستی اقدام بشود و فعلاً با ترتیبات معروضه اسناد و نوشته جات بانک از سرقت و هر نوع اقدامی محفوظ می‌شود و البته نسبت به کارهایی هم که گذشته و چیزهایی می‌فرمودند که سرقت شده رسیدگی خواهد شد و البته معلوم خواهد شد که چه سندی مفقود شده و فاعل سرقت که بوده؟ راجع به سرمایه بانک هم البته آقایان می دانند که برای این کار پول نقد مهمی لازم است و فعلاً با عسرت مالیه بهتر این سرمایه مقدور نیست و البته هیأت دولت در اطراف این زمینه مطالعاتی خواهند نمود و هر طور به نظر دولت رسید به مجلس پیشنهاد خواهد کرد و با تصویب مجلس ترتیب برای این کار خواهد شد.
  
'''سلیمان میرزا-''' البته همه آقایان (سوژسیون) یا القاآت را خوب مسبوقند چه چیز است. ما هم در موضوع مملكت خودمان (سوژسیونه) یا گرفتار القاء شده‌ایم و براى ما حتم است كه خودمان را فاقد بعضى چیزها بدانیم و حال آن كه شاید در اساس این طور نباشد. ما از بس گفته‌ایم مملكت فقیر است پول ندارم این مسئله جزو اصول مسلمه شده. برعكس بنده عرض مى كنم ما پول داریم و نمى خواهیم بگیریم. مكرر با صوت بلند فریاد مى زنم كه ما پول داریم و نمى خواهیم بگیریم و لاینقطع مى گوییم فقیریم مفلسیم. استاعت نداریم. حالا این ادعایى كه بنده مى كنم لازم است توضیح بدهم. بلى مطالبات پس افتاده بدهى اشخاص كه به دولت یا به عنوان مالیات یا به عنوان حساب طومانیانس و یا به عنوان حساب همین بانك و یا به عناوین دیگر مقروض مى باشد به عقیده بعضی‌ها شاید پانزده ملیون بشود شاید هم كمتر بشود بنده نمى دانم اول مى گوییم نداریم. نداریم در صورتى كه بعضى اشخاص هستند كه هر یك پنج شش كرور مقروض مى باشند اینها باید كى گرفته شود؟ اینها را بگیرند و سرمایه براى بانك تشكیل بدهید گمان مى كنم كه اگر همین محل مطالبات را تعقیب نماییم یك سرمایه خواهیم داشت كه بتواند ما را داراى یك بانكى نماید.
+
'''سلیمان میرزا-''' البته همه آقایان (سوژسیون) یا القاآت را خوب مسبوقند چه چیز است. ما هم در موضوع مملکت خودمان (سوژسیونه) یا گرفتار القاء شده‌ایم و برای ما حتم است که خودمان را فاقد بعضی چیزها بدانیم و حال آن که شاید در اساس این طور نباشد. ما از بس گفته‌ایم مملکت فقیر است پول ندارم این مسئله جزو اصول مسلمه شده. برعکس بنده عرض می‌کنم ما پول داریم و نمی‌خواهیم بگیریم. مکرر با صوت بلند فریاد می‌زنم که ما پول داریم و نمی‌خواهیم بگیریم و لاینقطع می‌گوییم فقیریم مفلسیم. استاعت نداریم. حالا این ادعایی که بنده می‌کنم لازم است توضیح بدهم. بلی مطالبات پس افتاده بدهی اشخاص که به دولت یا به عنوان مالیات یا به عنوان حساب طومانیانس و یا به عنوان حساب همین بانک و یا به عناوین دیگر مقروض می‌باشد به عقیده بعضی‌ها شاید پانزده ملیون بشود شاید هم کمتر بشود بنده نمی دانم اول می‌گوییم نداریم. نداریم در صورتی که بعضی اشخاص هستند که هر یک پنج شش کرور مقروض می‌باشند اینها باید کی گرفته شود؟ اینها را بگیرند و سرمایه برای بانک تشکیل بدهید گمان می‌کنم که اگر همین محل مطالبات را تعقیب نماییم یک سرمایه خواهیم داشت که بتواند ما را دارای یک بانکی نماید.
در هر حال یكى از مطالب سؤال بنده راجع به این بود كه هیأت دولت براى تصفیه حساب مردم و دریافت مطالبات بانك چه نظریه اتخاذ كرده و آقاى وزیر در جواب سؤال بنده فقط فرمودند آقاى ممتازالملك را كه شخص درستكارى است مأمور كرده‌ایم كه امورات بانك را اداره نماید. در این كه آقاى ممتازالملك شخص درستكارى است حرفى نیست ولى ترتیبات بانك راجع به طرحى است شخص متخصصى كه از طراحى اطلاع داشته باشد باید آنجا را اداره نماید. در هر حال مبارك است انشاءالله امیدوارم در آتیه ثابت شود كه خوب انتخابى شده است. باز بر مى گردم به همان سوال هاى اولیه.
+
در هر حال یکی از مطالب سؤال بنده راجع به این بود که هیأت دولت برای تصفیه حساب مردم و دریافت مطالبات بانک چه نظریه اتخاذ کرده و آقای وزیر در جواب سؤال بنده فقط فرمودند آقای ممتازالملک را که شخص درستکاری است مأمور کرده‌ایم که امورات بانک را اداره نماید. در این که آقای ممتازالملک شخص درستکاری است حرفی نیست ولی ترتیبات بانک راجع به طرحی است شخص متخصصی که از طراحی اطلاع داشته باشد باید آنجا را اداره نماید. در هر حال مبارک است انشاءالله امیدوارم در آتیه ثابت شود که خوب انتخابی شده است. باز بر می‌گردم به همان سوال‌های اولیه.
در همین كاغذى كه هیأت وزرا به آقاى ممتازالملك مرقوم فرموده‌اند یك مطلبى نوشته شده بود بنده درست ملتفت نشدم. شاید از طرف وزارت مالیه نوشته شده كه براى پرداخت مطالبات اجزاى بانك باید اجناس نصرت الممالك كه در بانك هست به فروش رسانیده و به مصرف حقوق اجزا برسانید و اگر كافى نبود از سایر مطالبات بانك پرداخته شود، یك قسمت از سؤال بنده همین بود كه فراموش فرمودند جواب بفرمایند. فرض بفرمایید بنده یكى از بدهكارانى هستم باید دانست در موقعى كه حساب من با بانك تصفیه مى شود به چه نحو خواهد بود به منات مبادله مى شود یا به تومان. اگر این طور باشد قیمت سابق منات با حالا بسیار تفاوت دارد. اینها یك چیزهایى است كه هزار قسم گفت و گو در اطراف آن مى شود و آیا بر فرض این كه یك نوع قطع و فصل شود. اگر شخصى قروض خود را پرداخت تنها امضاءى رئیس بانك براى ختم محاسبه او كافى است با این كه مفاصا حساب او را رئیس الوزرا یا امضاء مى نماید، قسمت ثانوى سؤال بنده راجع به مطلبى است كه در آن كاغذ نوشته شده و راجع به دستورى است كه داده‌اید كه اگر چه باز خواهید گفت كه فلان كس چقدر یك مسئله را تعقیب مى نماید ولى در هر حال بنده ناگزیرم تكرار نمایم. آیا براى پرداخت حقوق پس افتاده اجزاى بانك كه ابداً كار نكرده‌اند بایستى اجناس موجوده در بانك را بفروشیم و از هر جا است پولى تهیه كنیم و حقوق آنها را تأدیه نماییم. اما معلمین بیچاره كه بایستى على الاصول حقوقشان همه برج نقد به آنها پرداخت بشود فكرى براى آنها نمى شود. اگر چه انشاءالله بعد از ترتیب امشب فكرى هم براى آنها خواهد شد ولى چه علت دارد آنها كه به این فلاكت و پریشانى هستند براى آنها فكرى نمى شود ولى اجزاى بانك كه كارى به ما نكرده‌اند باید این طور نقد دریافت دارند.
+
در همین کاغذی که هیأت وزرا به آقای ممتازالملک مرقوم فرموده‌اند یک مطلبی نوشته شده بود بنده درست ملتفت نشدم. شاید از طرف وزارت مالیه نوشته شده که برای پرداخت مطالبات اجزای بانک باید اجناس نصرت الممالک که در بانک هست به فروش رسانیده و به مصرف حقوق اجزا برسانید و اگر کافی نبود از سایر مطالبات بانک پرداخته شود، یک قسمت از سؤال بنده همین بود که فراموش فرمودند جواب بفرمایند. فرض بفرمایید بنده یکی از بدهکارانی هستم باید دانست در موقعی که حساب من با بانک تصفیه می‌شود به چه نحو خواهد بود به منات مبادله می‌شود یا به تومان. اگر این طور باشد قیمت سابق منات با حالا بسیار تفاوت دارد. اینها یک چیزهایی است که هزار قسم گفت و گو در اطراف آن می‌شود و آیا بر فرض این که یک نوع قطع و فصل شود. اگر شخصی قروض خود را پرداخت تنها امضاءی رئیس بانک برای ختم محاسبه او کافی است با این که مفاصا حساب او را رئیس الوزرا یا امضاء می‌نماید، قسمت ثانوی سؤال بنده راجع به مطلبی است که در آن کاغذ نوشته شده و راجع به دستوری است که داده‌اید که اگر چه باز خواهید گفت که فلان کس چقدر یک مسئله را تعقیب می‌نماید ولی در هر حال بنده ناگزیرم تکرار نمایم. آیا برای پرداخت حقوق پس افتاده اجزای بانک که ابداً کار نکرده‌اند بایستی اجناس موجوده در بانک را بفروشیم و از هر جا است پولی تهیه کنیم و حقوق آنها را تأدیه نماییم. اما معلمین بیچاره که بایستی علی الاصول حقوقشان همه برج نقد به آنها پرداخت بشود فکری برای آنها نمی‌شود. اگر چه انشاءالله بعد از ترتیب امشب فکری هم برای آنها خواهد شد ولی چه علت دارد آنها که به این فلاکت و پریشانی هستند برای آنها فکری نمی‌شود ولی اجزای بانک که کاری به ما نکرده‌اند باید این طور نقد دریافت دارند.
  
'''وزیر مالیه-''' در باب وصول مطالبات بانك البته از روى دفاتر بانك مطالبه خواهد شد و به رئیس هم اجازه كم و كسرى داده نشده و مطابق ارقامى كه در دفتر هست باید مطالبه شود. در دفتر هم آنچه بنده تصور مى كنم نه تومان نوشته شده نه به منات و لیره و غیره و از روى تومان حساب خواهد شد و اما راجع به معلمین كه نماینده محترم هر جلسه معارف را تعقیب مى كنند خیلى از معارف خواهى ایشان متشكرم و مى دانم كه ایشان وجود معارف خواهی هستند. ولى این مسئله را باید بدانید كه این بیست و شش هزار تومان بابت حقوق مستخدمین روس یعنى همان مستخدمینى كه نمى خواستند بانك را تحویل بدهند پرداخت مى شود. آنها مى گویند تا حقوق ما به ما نرسد بانك را ترك نمى نماییم و اجناس نصرت اللمماك هم گمان نمى كنم بیست و شش هزار تومان بشود و امورات بانك هم با امورات وزارت مالیه متفاوت است و ما نمى توانیم حقوق معارف را از آنها تأدیه نماییم زیرا فرضاً یك عایداتى هم در بانک باشند باید با حساب وزارت مالیه مخلوط نمود باید از خود بانك جمع كرد و تشكیل برنامه داد باز هم تكرار مى كنم كه این حقوق راجع به اجزاى روس است و این محلى هم كه تهیه شده براى این است كه اگر مستخدمین بگویند تا حقوق نگیریم نمى رویم به آنها جواب داده شود. اجناس نصرت الممالك بایستى به فروش برسد و داده شود چون آقاى نماینده محترم خیلى به امور بانك علاقه دارند و بسیار مایلند مطالبات بانك و صول و ایصال شود. اگر صلاح بدانند بنده پیشنهاد مى كنم سه نفر از طرف مجلس معین شود و یك نفر از آنها خود نماینده محترم باشند كه شاید یك نظریه مستقیمى داشته باشند و در باب بانك مذاكراتى نموده و به مجلس راپورت دهند و به این ترتیب خاطرشان از امور بانك راحت شود.
+
'''وزیر مالیه-''' در باب وصول مطالبات بانک البته از روی دفاتر بانک مطالبه خواهد شد و به رئیس هم اجازه کم و کسری داده نشده و مطابق ارقامی که در دفتر هست باید مطالبه شود. در دفتر هم آنچه بنده تصور می‌کنم نه تومان نوشته شده نه به منات و لیره و غیره و از روی تومان حساب خواهد شد و اما راجع به معلمین که نماینده محترم هر جلسه معارف را تعقیب می‌کنند خیلی از معارف خواهی ایشان متشکرم و می دانم که ایشان وجود معارف خواهی هستند. ولی این مسئله را باید بدانید که این بیست و شش هزار تومان بابت حقوق مستخدمین روس یعنی همان مستخدمینی که نمی‌خواستند بانک را تحویل بدهند پرداخت می‌شود. آنها می‌گویند تا حقوق ما به ما نرسد بانک را ترک نمی‌نماییم و اجناس نصرت اللمماک هم گمان نمی‌کنم بیست و شش هزار تومان بشود و امورات بانک هم با امورات وزارت مالیه متفاوت است و ما نمی‌توانیم حقوق معارف را از آنها تأدیه نماییم زیرا فرضاً یک عایداتی هم در بانک باشند باید با حساب وزارت مالیه مخلوط نمود باید از خود بانک جمع کرد و تشکیل برنامه داد باز هم تکرار می‌کنم که این حقوق راجع به اجزای روس است و این محلی هم که تهیه شده برای این است که اگر مستخدمین بگویند تا حقوق نگیریم نمی‌رویم به آنها جواب داده شود. اجناس نصرت الممالک بایستی به فروش برسد و داده شود چون آقای نماینده محترم خیلی به امور بانک علاقه دارند و بسیار مایلند مطالبات بانک و صول و ایصال شود. اگر صلاح بدانند بنده پیشنهاد می‌کنم سه نفر از طرف مجلس معین شود و یک نفر از آنها خود نماینده محترم باشند که شاید یک نظریه مستقیمی داشته باشند و در باب بانک مذاکراتی نموده و به مجلس راپورت دهند و به این ترتیب خاطرشان از امور بانک راحت شود.
  
'''رئیس'''- شاهزاده محمدهاشم میرزا از آقاى وزیر مالیه سوالى دارند.
+
'''رئیس'''- شاهزاده محمدهاشم میرزا از آقای وزیر مالیه سوالی دارند.
  
 
'''محمد هاشم میرز'''ا- در چه موضوع؟
 
'''محمد هاشم میرز'''ا- در چه موضوع؟
  
'''رئیس'''- در موضوع حساب آذرى.
+
'''رئیس'''- در موضوع حساب آذری.
  
'''محمد هاشم میرزا'''- مدت‌ها است یعنى از دو سال قبل به این طرف مى شنیدم كه آذرى مشغول تصفیه حساب گیلان خود مى باشد. تازه این روزها مى شنویم كه ایشان شكایت كنید كه من چند مرتبه حساب داده‌ام و از طرف وزارت مالیه به من مفاسد نمى دهند حالا مى خواهم سؤال كنم كه آیا به حساب آورى رسیدگى شده یا نشده و اگر رسیدگى شده باقى دار است یا خیر؟
+
'''محمد هاشم میرزا'''- مدت‌ها است یعنی از دو سال قبل به این طرف می‌شنیدم که آذری مشغول تصفیه حساب گیلان خود می‌باشد. تازه این روزها می‌شنویم که ایشان شکایت کنید که من چند مرتبه حساب داده‌ام و از طرف وزارت مالیه به من مفاسد نمی‌دهند حالا می‌خواهم سؤال کنم که آیا به حساب آوری رسیدگی شده یا نشده و اگر رسیدگی شده باقی دار است یا خیر؟
  
'''رئیس'''- از زمانى كه بنده در وزارت مالیه هستم از طرف آذرى عنوانى براى دادن حساب نشده و البته حساب تمام صاحبان جمع را هم وزارت مالیه نمى تواند به این زودى رسیدگى نماید. البته به تدریج حساب یک صاحب جمعی که تمام شد به حساب دیگری رسیدگی می‌شود و این که گفته می‌شود آذری چندین مرتبه حساب داده است گمان مى كنم جزء مسموعاتى است كه اصل نداشته باشد ولى در هر حال تحقیق نموده و در جلسات بعد عرض خواهم كرد.
+
'''رئیس'''- از زمانی که بنده در وزارت مالیه هستم از طرف آذری عنوانی برای دادن حساب نشده و البته حساب تمام صاحبان جمع را هم وزارت مالیه نمی‌تواند به این زودی رسیدگی نماید. البته به تدریج حساب یک صاحب جمعی که تمام شد به حساب دیگری رسیدگی می‌شود و این که گفته می‌شود آذری چندین مرتبه حساب داده است گمان می‌کنم جزء مسموعاتی است که اصل نداشته باشد ولی در هر حال تحقیق نموده و در جلسات بعد عرض خواهم کرد.
  
'''محمدهاشم میرزا-''' مقصود بنده اعتراض به وزیر مالیه نبود. همین قدر خواستم بفهمم و البته بعد از این كه تحقیق فرمودید اطلاع خواهید داد و بعد از اطلاع سركار بنده هم عرایض در این خصوص خواهم كرد.
+
'''محمدهاشم میرزا-''' مقصود بنده اعتراض به وزیر مالیه نبود. همین قدر خواستم بفهمم و البته بعد از این که تحقیق فرمودید اطلاع خواهید داد و بعد از اطلاع سرکار بنده هم عرایض در این خصوص خواهم کرد.
  
'''وزیر مالیه'''- بنده مقصود حضرت والا را فهمیدم در جلسات بعد اطلاعات خودم را عرض خواهم كرد.
+
'''وزیر مالیه'''- بنده مقصود حضرت والا را فهمیدم در جلسات بعد اطلاعات خودم را عرض خواهم کرد.
  
'''رئیس'''- آقاى جلیل الملك از آقاى وزیر امور خارجه راجع به امضاءى كارگذارى شیراز سوالى دارند.
+
'''رئیس'''- آقای جلیل الملک از آقای وزیر امور خارجه راجع به امضاءی کارگذاری شیراز سوالی دارند.
  
'''جلیل الملك'''- البته آقایان وزرا در حدود مسولیتى كه دارند در جرح و تعدیل اعضا وزارت خانه خودشان داراى اختیاراتى هستند ولى بدیهى است این اختیارات در حدود وظایف ادارى است با ملاحظه و مراعات سوابق اعضا وزارت خانه با این ترتیب از آقاى وزیر امور خارجه راجع به كارگذارى شیراز سؤال مى نمایم كه از قرارى كه شنیده‌ام یكى از منتظرین خدمت وزارت خارجه از آقاى وزیر تقاضاى مأموریت شیراز را نموده‌اند و آقاى وزیر خارجه در حاشیه تقاضانامه به خط خودشان مى نویسند كه من چطور مى توانم فلان شخص را كه هم دو هزار تومان مقروض است و سابقه خوب هم دارد و از او چیزى شنیده نشده است معزول كنم. بعد شنیده مى شود كه كارگذارى شیراز به شخصى داده شده است كه در ادارات سابقه خوبى هم ندارد. اولاً بنده از آقاى وزیر امور خارجه سؤال مى كنم در صورتى كه خودشان به خط خودشان نوشته‌اند كه كارگذارى سابق هم سابقه خوبى داشته و هم دو هزر تومان مقروض بوده چطور شده است كه او را تغییر داده‌اند و در عوض او یك شخصى كه در ادارات سابقه خوبى نداشته برقرار كرده‌اند.
+
'''جلیل الملک'''- البته آقایان وزرا در حدود مسولیتی که دارند در جرح و تعدیل اعضا وزارت خانه خودشان دارای اختیاراتی هستند ولی بدیهی است این اختیارات در حدود وظایف اداری است با ملاحظه و مراعات سوابق اعضا وزارت خانه با این ترتیب از آقای وزیر امور خارجه راجع به کارگذاری شیراز سؤال می‌نمایم که از قراری که شنیده‌ام یکی از منتظرین خدمت وزارت خارجه از آقای وزیر تقاضای مأموریت شیراز را نموده‌اند و آقای وزیر خارجه در حاشیه تقاضانامه به خط خودشان می‌نویسند که من چطور می‌توانم فلان شخص را که هم دو هزار تومان مقروض است و سابقه خوب هم دارد و از او چیزی شنیده نشده است معزول کنم. بعد شنیده می‌شود که کارگذاری شیراز به شخصی داده شده است که در ادارات سابقه خوبی هم ندارد. اولاً بنده از آقای وزیر امور خارجه سؤال می‌کنم در صورتی که خودشان به خط خودشان نوشته‌اند که کارگذاری سابق هم سابقه خوبی داشته و هم دو هزر تومان مقروض بوده چطور شده است که او را تغییر داده‌اند و در عوض او یک شخصی که در ادارات سابقه خوبی نداشته برقرار کرده‌اند.
  
 
'''رئیس'''- این استیضاح است نه سوال‏.
 
'''رئیس'''- این استیضاح است نه سوال‏.
  
'''جلیل الملك'''- سؤال مى كنم چه موجب شده است استیضاح نكردم.
+
'''جلیل الملک'''- سؤال می‌کنم چه موجب شده است استیضاح نکردم.
  
'''رئیس'''- همین كلمه چه موجب شده استیضاح است.
+
'''رئیس'''- همین کلمه چه موجب شده استیضاح است.
  
'''جلیل الملك-''' به طور استیضاح عرض نمى كنم عجالتاً به طور سؤال عرض مى كنم.
+
'''جلیل الملک-''' به طور استیضاح عرض نمی‌کنم عجالتاً به طور سؤال عرض می‌کنم.
  
'''وزیر امور خارجه'''- راجع به كارگذارى شیراز ابتدا بنده مى خواستم او را در محل مأموریت خود باقى گذارم ولى بعد به توسط تلگراف رمز از خود او استعلام كردم كه اگر میل دارید كارگذارى اصفهان براى شما حاضر است خود ایشان قبول كردند. به علاوه آن كسى را كه مى فرمایید معبودالسلطان است و بنده هیچ اطلاعى ندارم كه سابقه بد داشته باشد بعد هم یكى از اعضا قدیم وزارت خارجه است.
+
'''وزیر امور خارجه'''- راجع به کارگذاری شیراز ابتدا بنده می‌خواستم او را در محل مأموریت خود باقی گذارم ولی بعد به توسط تلگراف رمز از خود او استعلام کردم که اگر میل دارید کارگذاری اصفهان برای شما حاضر است خود ایشان قبول کردند. به علاوه آن کسی را که می‌فرمایید معبودالسلطان است و بنده هیچ اطلاعی ندارم که سابقه بد داشته باشد بعد هم یکی از اعضا قدیم وزارت خارجه است.
  
'''جلیل الملك'''- راجع به مسعودالسلطان بنده از روى تحقیق و صحت عرض مى كنم راپورت هاى بدى از او رسیده و در حاشیه یكى از راپورت هاى او آقاى معین الوزرا كه ریاست كابینه را داشتند قید كرده‌اند كه این شخص كارهاى زشت كرده است و این نوع اشخاص را نباید در وزارت خارجه راه داد و این عرض بنده از روى اسناد است.
+
'''جلیل الملک'''- راجع به مسعودالسلطان بنده از روی تحقیق و صحت عرض می‌کنم راپورت‌های بدی از او رسیده و در حاشیه یکی از راپورت‌های او آقای معین الوزرا که ریاست کابینه را داشتند قید کرده‌اند که این شخص کارهای زشت کرده است و این نوع اشخاص را نباید در وزارت خارجه راه داد و این عرض بنده از روی اسناد است.
  
'''رئیس'''- سؤال دیگرى آقاى مستشارالسلطنه از آقاى وزیر امور خارجه راجع به اموال اتباع ایران در روسیه دارند.
+
'''رئیس'''- سؤال دیگری آقای مستشارالسلطنه از آقای وزیر امور خارجه راجع به اموال اتباع ایران در روسیه دارند.
  
'''مستشارالسلطنه'''- بنده چندى قبل همین سؤال را كردم و امیدوار بودم در سایه مساعى جمیله آقاى وزیر امور خارجه و دولت حاضر و با اتباع ایران كه در روسیه هستند از حیث مال و جان آسوده باشند و خاطر محترم عموم نمایندگان هم از طرف ایشان راحت باشد. ولى موافق اخبارى كه مى رسد چنین معلوم نبود آن طور كه باید و شاید و جان و مال اتباع ایرانى در روسیه محفوظ نیست. البته آقاى وزیر امور خارجه هم تصدیق مى فرمایند بعد از انعقاد عهدنامه بین دولتین ایران و روسیه بایستى این گرفتاری‌ها كه براى اتباع ایران در روسیه تولید شده رفع شود ولى خواستم سؤال كنم اولاً آقاى وزیر امور خارجه در خصوص جارى و سارى كردن روابط دولتین بین ایران و روسیه چه اقداماتى نموده‌اند ثانیاً در خصوص اموال و مستقلات اتباع ایران كه از طرف عمال سابق و لاحق ضبط شده است اقدامى براى استرداد آن شده است یا خیر؟ ثالثاً در حدود و صدور مال التجاره به قسمى كه شنیده مى شود با انتفاع تجار و منافع ایران موافق هست چه راجع به مال التجار وارده و چه راجع به مال التجاره صادره. در این خصوص هم نمى خواستم بدانم اقدامى شده است كه تجارت هاى ایران آزادانه مى توانند نرخ معمول خرید و فروش بكنند و مال التجار خود را حمل نمایند یا خیر؟
+
'''مستشارالسلطنه'''- بنده چندی قبل همین سؤال را کردم و امیدوار بودم در سایه مساعی جمیله آقای وزیر امور خارجه و دولت حاضر و با اتباع ایران که در روسیه هستند از حیث مال و جان آسوده باشند و خاطر محترم عموم نمایندگان هم از طرف ایشان راحت باشد. ولی موافق اخباری که می‌رسد چنین معلوم نبود آن طور که باید و شاید و جان و مال اتباع ایرانی در روسیه محفوظ نیست. البته آقای وزیر امور خارجه هم تصدیق می‌فرمایند بعد از انعقاد عهدنامه بین دولتین ایران و روسیه بایستی این گرفتاری‌ها که برای اتباع ایران در روسیه تولید شده رفع شود ولی خواستم سؤال کنم اولاً آقای وزیر امور خارجه در خصوص جاری و ساری کردن روابط دولتین بین ایران و روسیه چه اقداماتی نموده‌اند ثانیاً در خصوص اموال و مستقلات اتباع ایران که از طرف عمال سابق و لاحق ضبط شده است اقدامی برای استرداد آن شده است یا خیر؟ ثالثاً در حدود و صدور مال التجاره به قسمی که شنیده می‌شود با انتفاع تجار و منافع ایران موافق هست چه راجع به مال التجار وارده و چه راجع به مال التجاره صادره. در این خصوص هم نمی‌خواستم بدانم اقدامی شده است که تجارت‌های ایران آزادانه می‌توانند نرخ معمول خرید و فروش بکنند و مال التجار خود را حمل نمایند یا خیر؟
  
'''وزیر امور خارجه'''- اولاً راجع به یك قسمت از سؤال آقاى مستشارالسلطنه عرض مى كنم كه بعد از تغییر رژیم قدیم روسیه و ترتیب جدید آن كلیه اموال منقول اتباع داخله و خارجه را ضبط كردند و همین طور یك قسمت از اموال غیرمنقول همان وقت هم وزارت خارجه به توسط مأمورین كه در قفقازیه داشت به دولت هاى وقت روسیه پرولت كرده و بالاخره یك دستورالعملهایى به آقاى مشاورالممالك داده بودند و به تازگى هم به ممتازالدوله دستورالعملهایى داده شده كه اقداماتى بنماید مقصود این است كه هم در مسكو و هم در تفلیس اقدامات جدى نموده‌اند و موافق اطلاعات تلگرافى و كتبى كه اخیراً رسیده وعده مساعدت كامل در استرداد اموال اتباع ایران داده‌اند و همین طور بعضى از خانه هاى آنها را آنها رد كرده‌اند. اما در مسائل روابط مشى این یك مسئله اى است كه باید در این موضوع یك قراردادى با دولت مساوى روسیه منعقد شود و هنوز منعقد نشده و راجع به مسئله تجارت هم این مسئله راجع به وزارت تجارت و فوائد عامه است و یك كمیسیونى در آنجا از تجار و اشخاص مطلع تشكیل شده كه قرارداد تجارتى بسته شود و راجع به مبادلات و خرید و فروش امتعه كه از روسیه مى آید و از ایران به روسیه مى رود ترتیبى داده بشود و البته پس از آن كه در كمیسیون قرارداد تهیه شده به مجلس تقدیم خواهد شد.
+
'''وزیر امور خارجه'''- اولاً راجع به یک قسمت از سؤال آقای مستشارالسلطنه عرض می‌کنم که بعد از تغییر رژیم قدیم روسیه و ترتیب جدید آن کلیه اموال منقول اتباع داخله و خارجه را ضبط کردند و همین طور یک قسمت از اموال غیرمنقول همان وقت هم وزارت خارجه به توسط مأمورین که در قفقازیه داشت به دولت‌های وقت روسیه پرولت کرده و بالاخره یک دستورالعملهایی به آقای مشاورالممالک داده بودند و به تازگی هم به ممتازالدوله دستورالعملهایی داده شده که اقداماتی بنماید مقصود این است که هم در مسکو و هم در تفلیس اقدامات جدی نموده‌اند و موافق اطلاعات تلگرافی و کتبی که اخیراً رسیده وعده مساعدت کامل در استرداد اموال اتباع ایران داده‌اند و همین طور بعضی از خانه‌های آنها را آنها رد کرده‌اند. اما در مسائل روابط مشی این یک مسئله‌ای است که باید در این موضوع یک قراردادی با دولت مساوی روسیه منعقد شود و هنوز منعقد نشده و راجع به مسئله تجارت هم این مسئله راجع به وزارت تجارت و فوائد عامه است و یک کمیسیونی در آنجا از تجار و اشخاص مطلع تشکیل شده که قرارداد تجارتی بسته شود و راجع به مبادلات و خرید و فروش امتعه که از روسیه می‌آید و از ایران به روسیه می‌رود ترتیبی داده بشود و البته پس از آن که در کمیسیون قرارداد تهیه شده به مجلس تقدیم خواهد شد.
  
'''رئیس'''- آقاى تدین از آقاى وزیر پست و تلگراف سوالى دارند.
+
'''رئیس'''- آقای تدین از آقای وزیر پست و تلگراف سوالی دارند.
  
'''تدین'''- با آن كه چندین مرتبه در این مجلس راجع به مولتیور بعضى از آقایان نمایندگان از آقاى وزیر پست و تلگراف سوالى كردند و آقاى وزیر هم یك جواب هایى داده‌اند و با آن كه مولیتور بدون كنترات فعلاً در اداره پست مشغول است و هیجده سال است در اداره پست مشغول كار بوده و در این مدت یك نفر یا دو نفر یا زیادتر از افراد ایرانى را تربیت نكرده است كه امروز مى توانند قائم مقام او بشوند این را هم نمى توان معتقد شد كه اعضا و اجزاى پست غیر لایق بوده‌اند و استعداد تربیت شدن نداشته‌اند.
+
'''تدین'''- با آن که چندین مرتبه در این مجلس راجع به مولتیور بعضی از آقایان نمایندگان از آقای وزیر پست و تلگراف سوالی کردند و آقای وزیر هم یک جواب‌هایی داده‌اند و با آن که مولیتور بدون کنترات فعلاً در اداره پست مشغول است و هیجده سال است در اداره پست مشغول کار بوده و در این مدت یک نفر یا دو نفر یا زیادتر از افراد ایرانی را تربیت نکرده است که امروز می‌توانند قائم مقام او بشوند این را هم نمی‌توان معتقد شد که اعضا و اجزای پست غیر لایق بوده‌اند و استعداد تربیت شدن نداشته‌اند.
این حرف هم مسموع نیست و این جریان‌ها را مأیوس مى كند از این كه پس از این مستخدم اروپایى استخدام كنیم. زیرا مستخدمین اروپایى براى این هستند یك عده از افراد ایرانى را تربیت كنند كه بعد در ادارات قایم مقام آنها نشوند. هیجده سال می‌گذرد و هنموز یک قائم مقام درست شده است. بنابراین هیجده سال دیگر هم باید مستشار آورد و بالاخره قائم مقام درست نشود. حال به آنها كار ندارم و مقصود از سؤال بنده با همه این ترتیبات و با این كه شكایات عدیده از یك عده اجزا پست به توسط جراید و غیر جراید منتشر شده و حقاً به حرف هم متظلم و شاكى باید گوش داد و معلوم كرد كه حرفش حق است یا نا حق و كسى به این شكایات ترتیب اثر نداده. اینها هم بماند مقصودم مراسله اى است كه سولتیمور در هفتم سنبله امسال به یكى از وزرا محترم نوشته. وزیر آن وقت آقاى مستشارالسلطنه بوده‌اند در كابینه سابق آقاى قوام السلطنه عین مراسله را هم بنده به امضاءى مالتیمور دیده‌ام و این سواد آن است و شاید بعضى دیگر از نمایندگان هم آن را دیده باشند. بنابراین عین سواد آن را بدون كم و كسر مى خواهم حضور مبارك آقاى وزیر پست و تلگراف مدظله خاطر مبارك را به اعلان مندرجه در شماره ۳۴ مورخه دو شنبه روزنامه وطن كه به امضاءى سه نفر اجزاى پست است معطوف مى دارم. نه تنها وزارت موفق نگردید از اجزایى كه بر ضد اداره پست و رئیس كل آنتریك و اغتشاش مى نماید جلوگیرى نماید بلكه یك التفات مخصوصى نسبت به آنها ابراز نموده در این صورت بى نتیجه مى بینم بعد از این اظهارى به وزارت ننماییم. بنابراین براى اقداماتى كه لازم است به سفارت مراجعه كردم كه مستقیماً با حضرت اشرف آقاى رئیس الوزرا مذاكرات لازمه را مى نمایم امروز یك ساعت به ظهر مانده هم جناب وزیر مختار بلژیك به حضور مقدس اعلیحضرت شهریارى ارواحنا فداه تشرف حاصل می‌نماید اگر لازم بدانند عرایض خود را در این خصوص به سمع ملوكانه مى رساند و در آتیه دیگر در باب دفاع از حقوق خود با وزارت مكاتبه نخواهم كرد و اگر چنانچه صلاح دانستید به این مكتوب جوابى مرقوم فرمایید مقرر دارید جواب را توسط وزارت امور خارجه به سفارت بلژیك ارسال نمایند رئیس كل پست كامیل مولسبور. اولاً موافق اقرار خودش اینجا مى نویسد وزیر وقت یك التفات مخصوصى نسبت به اجزا پست ابراز داشته یعنى وزیر وقت از اجزاى پست طرفدارى كرده است. بنده تصور مى كنم آقاى مشارالسلطنه با سابقه اى كه در این مملكت دارند یك آدمى نباشند بدون این كه بدانند حق با اجزاى پست است با آنها همراهى كنند نه این كه بدانند حق با اجزا نیست و با آنها به واسطه مخالفت با مولیستور ابراز لطف كرده باشند. البته تصدیق مى فرمایید این عبارات باعث قطع رابطه و مراوده است زیرا به وزیر مى نویسد دیگر بعد از این با شما كارى ندارم و اگر خواستید جواب بنویسید باید به توسط وزیر امور خارجه به سفارت بنویسید قطع نظر از این كه یك نفر مستخدم اروپایى حق دارد با وزیر مطبوع خودش این طور سلوك كند و این طور مراسله بنویسد یا نه؟ آیا با این حال كدام وزیر مى تواند در جلو این حرف‌ها و اقدامات یك چنین مستخدم جسورى مقاومت كند نمى خواهم استیضاح كنم و در نتیجه سؤال مى كنم آیا وزیر پست و تلگراف فعلى این مراسله را ملاحظه فرموده‌اند یا نه و در صورتى كه ملاحظه فرموده‌اند در این موضوع نظریات ایشان چیست؟
+
این حرف هم مسموع نیست و این جریان‌ها را مأیوس می‌کند از این که پس از این مستخدم اروپایی استخدام کنیم. زیرا مستخدمین اروپایی برای این هستند یک عده از افراد ایرانی را تربیت کنند که بعد در ادارات قایم مقام آنها نشوند. هیجده سال می‌گذرد و هنموز یک قائم مقام درست شده است. بنابراین هیجده سال دیگر هم باید مستشار آورد و بالاخره قائم مقام درست نشود. حال به آنها کار ندارم و مقصود از سؤال بنده با همه این ترتیبات و با این که شکایات عدیده از یک عده اجزا پست به توسط جراید و غیر جراید منتشر شده و حقاً به حرف هم متظلم و شاکی باید گوش داد و معلوم کرد که حرفش حق است یا نا حق و کسی به این شکایات ترتیب اثر نداده. اینها هم بماند مقصودم مراسله‌ای است که سولتیمور در هفتم سنبله امسال به یکی از وزرا محترم نوشته. وزیر آن وقت آقای مستشارالسلطنه بوده‌اند در کابینه سابق آقای قوام السلطنه عین مراسله را هم بنده به امضاءی مالتیمور دیده‌ام و این سواد آن است و شاید بعضی دیگر از نمایندگان هم آن را دیده باشند. بنابراین عین سواد آن را بدون کم و کسر می‌خواهم حضور مبارک آقای وزیر پست و تلگراف مدظله خاطر مبارک را به اعلان مندرجه در شماره ۳۴ مورخه دو شنبه روزنامه وطن که به امضاءی سه نفر اجزای پست است معطوف می‌دارم. نه تنها وزارت موفق نگردید از اجزایی که بر ضد اداره پست و رئیس کل آنتریک و اغتشاش می‌نماید جلوگیری نماید بلکه یک التفات مخصوصی نسبت به آنها ابراز نموده در این صورت بی نتیجه می‌بینم بعد از این اظهاری به وزارت ننماییم. بنابراین برای اقداماتی که لازم است به سفارت مراجعه کردم که مستقیماً با حضرت اشرف آقای رئیس الوزرا مذاکرات لازمه را می‌نمایم امروز یک ساعت به ظهر مانده هم جناب وزیر مختار بلژیک به حضور مقدس اعلیحضرت شهریاری ارواحنا فداه تشرف حاصل می‌نماید اگر لازم بدانند عرایض خود را در این خصوص به سمع ملوکانه می رساند و در آتیه دیگر در باب دفاع از حقوق خود با وزارت مکاتبه نخواهم کرد و اگر چنانچه صلاح دانستید به این مکتوب جوابی مرقوم فرمایید مقرر دارید جواب را توسط وزارت امور خارجه به سفارت بلژیک ارسال نمایند رئیس کل پست کامیل مولسبور. اولاً موافق اقرار خودش اینجا می‌نویسد وزیر وقت یک التفات مخصوصی نسبت به اجزا پست ابراز داشته یعنی وزیر وقت از اجزای پست طرفداری کرده است. بنده تصور می‌کنم آقای مشارالسلطنه با سابقه‌ای که در این مملکت دارند یک آدمی نباشند بدون این که بدانند حق با اجزای پست است با آنها همراهی کنند نه این که بدانند حق با اجزا نیست و با آنها به واسطه مخالفت با مولیستور ابراز لطف کرده باشند. البته تصدیق می‌فرمایید این عبارات باعث قطع رابطه و مراوده است زیرا به وزیر می‌نویسد دیگر بعد از این با شما کاری ندارم و اگر خواستید جواب بنویسید باید به توسط وزیر امور خارجه به سفارت بنویسید قطع نظر از این که یک نفر مستخدم اروپایی حق دارد با وزیر مطبوع خودش این طور سلوک کند و این طور مراسله بنویسد یا نه؟ آیا با این حال کدام وزیر می‌تواند در جلو این حرف‌ها و اقدامات یک چنین مستخدم جسوری مقاومت کند نمی‌خواهم استیضاح کنم و در نتیجه سؤال می‌کنم آیا وزیر پست و تلگراف فعلی این مراسله را ملاحظه فرموده‌اند یا نه و در صورتی که ملاحظه فرموده‌اند در این موضوع نظریات ایشان چیست؟
  
'''وزیر پست و تلگراف-''' با آن كه نماینده محترم فرمودند استیضاح نمى كنم بنده گمان مى كنم كه این استیضاح خیلى مفصلى بود. در نظام نامه داخلى وضع سؤال تصریح شده است كه در یك موضوع به طور خلاصه باید سؤال شود مثلاً مى گویند فلان كاغذ را دیده‌اید یا خیر؟ و این شرح مبسوطى كه فرمودند تصور مى كنم در تحت عنوان استیضاح باشد با این حال عرضى ندارم و جواب ایشان را در موضوع مراسله كه ایشان اشاره فرمودند عرض مى كنم. در كابینه وزارتى چنین مراسله موجود نیست ولى گمان مى كنم یك چنین مراسله نوشته شده باشد چنانچه مواد آن را در دست آقایان دیده‌ام. در این كه یك خلاف نزاكتى از طرف رئیس پست نسبت به وزیر وقت شده است بنده هم تصدیق دارم ولى قضاوت یک همچو مسئله خود آقاى نماینده محترم هم تصدیق دارند كه امروز با بنده نیست. قضاوت این مسئله با حكومت وقت بوده و آنچه بنده شنیده‌ام از آن به بعد خود رئیس پست در صدد ترمیم بر آمده چه به توسط خودش و چه به توسط وزیر مختار بلژیك رفتید خاطر وزیر وقت را حاصل كرده است. در صورتى كه سابق یك خلاف نزاكتى نسبت به وزیر وقت بنده تصور مى كنم وزیر مالیه نمى تواند مداخله كند به علاوه موجبات ترقیه هم كه به عمل آمده است و این كه موجبات یك چنین مراسله چه بوده است باید از نویسنده آن مراسله سؤال شود. شاید خود او و بعضى چیزها در نظرش باشد. البته آقاى نماینده محترم و سایر آقایان وكلا هم تصدیق مى فرمایند در صورتى كه براى وزیر آن روز یك موضوعى پیش آمده و توصیه هم به عمل آمده دیگر وزیر امروز تكلیفى ندارد.
+
'''وزیر پست و تلگراف-''' با آن که نماینده محترم فرمودند استیضاح نمی‌کنم بنده گمان می‌کنم که این استیضاح خیلی مفصلی بود. در نظام نامه داخلی وضع سؤال تصریح شده است که در یک موضوع به طور خلاصه باید سؤال شود مثلاً می‌گویند فلان کاغذ را دیده‌اید یا خیر؟ و این شرح مبسوطی که فرمودند تصور می‌کنم در تحت عنوان استیضاح باشد با این حال عرضی ندارم و جواب ایشان را در موضوع مراسله که ایشان اشاره فرمودند عرض می‌کنم. در کابینه وزارتی چنین مراسله موجود نیست ولی گمان می‌کنم یک چنین مراسله نوشته شده باشد چنانچه مواد آن را در دست آقایان دیده‌ام. در این که یک خلاف نزاکتی از طرف رئیس پست نسبت به وزیر وقت شده است بنده هم تصدیق دارم ولی قضاوت یک همچو مسئله خود آقای نماینده محترم هم تصدیق دارند که امروز با بنده نیست. قضاوت این مسئله با حکومت وقت بوده و آنچه بنده شنیده‌ام از آن به بعد خود رئیس پست در صدد ترمیم بر آمده چه به توسط خودش و چه به توسط وزیر مختار بلژیک رفتید خاطر وزیر وقت را حاصل کرده است. در صورتی که سابق یک خلاف نزاکتی نسبت به وزیر وقت بنده تصور می‌کنم وزیر مالیه نمی‌تواند مداخله کند به علاوه موجبات ترقیه هم که به عمل آمده است و این که موجبات یک چنین مراسله چه بوده است باید از نویسنده آن مراسله سؤال شود. شاید خود او و بعضی چیزها در نظرش باشد. البته آقای نماینده محترم و سایر آقایان وکلا هم تصدیق می‌فرمایند در صورتی که برای وزیر آن روز یک موضوعی پیش آمده و توصیه هم به عمل آمده دیگر وزیر امروز تکلیفی ندارد.
  
'''تدین'''- اولاً بنده فرق بین سؤال و استیضاح را خوب مى دانم. در این كه مى فرمایند طریقه سؤال باید خیلى مختصر باشد در نظام نامه‌ها این طور نیست در نظام نامه مى نویسد بعد از سوالى كه شد وزیر داد سؤال كنند فقط مى تواند به طور مختصر حرف بزند به علاوه بنده شما را طرف قرار ندادم كه چرا فلان كار را كردید یا نكردید. وقتى كه چرا پیش نیاید استیضاح نیست و اما راجع به اصل این مراسله فرمودید در كابینه نیست گرچه ضمناً تصدیق هم فرمودید كه ممكن است بنده اصلش را تهیه بكنم و به خود حضر والا ارائه دهم.
+
'''تدین'''- اولاً بنده فرق بین سؤال و استیضاح را خوب می دانم. در این که می‌فرمایند طریقه سؤال باید خیلی مختصر باشد در نظام نامه‌ها این طور نیست در نظام نامه می‌نویسد بعد از سوالی که شد وزیر داد سؤال کنند فقط می‌تواند به طور مختصر حرف بزند به علاوه بنده شما را طرف قرار ندادم که چرا فلان کار را کردید یا نکردید. وقتی که چرا پیش نیاید استیضاح نیست و اما راجع به اصل این مراسله فرمودید در کابینه نیست گرچه ضمناً تصدیق هم فرمودید که ممکن است بنده اصلش را تهیه بکنم و به خود حضر والا ارائه دهم.
  
'''وزیر پست و تلگراف-''' بنده هم رد نكردم عرض كردم در كابینه وزارتى هست؟ ممكن است وزیر وقت یا به كسى داده باشد یا پیش خودشان باشد و اشخاص سواد آن را داشته باشند باز عرض اولم را تجدید مى كنم بنده در آن كمیسیون كه نظام نامه داخلى را مى نویسند افتخار عضویت داشتم و این نظام نامه از ترتیباتى كه در سایر پارلمان‌ها معمول است ایجاد و ناشى شده است. گذشته از این ترتیبات در پارلمان هاى دیگر هم بوده و دیده‌ام كه سؤال را خیلى مختصر مى كنند با این حال حرفى ندارم مفصل تر هم باشد جواب عرض خواهم كرد.
+
'''وزیر پست و تلگراف-''' بنده هم رد نکردم عرض کردم در کابینه وزارتی هست؟ ممکن است وزیر وقت یا به کسی داده باشد یا پیش خودشان باشد و اشخاص سواد آن را داشته باشند باز عرض اولم را تجدید می‌کنم بنده در آن کمیسیون که نظام نامه داخلی را می‌نویسند افتخار عضویت داشتم و این نظام نامه از ترتیباتی که در سایر پارلمان‌ها معمول است ایجاد و ناشی شده است. گذشته از این ترتیبات در پارلمان‌های دیگر هم بوده و دیده‌ام که سؤال را خیلی مختصر می‌کنند با این حال حرفی ندارم مفصل تر هم باشد جواب عرض خواهم کرد.
  
'''تدین'''- اجازه مى فرمایید ماده نظام نامه داخلى را قرائت كنم.
+
'''تدین'''- اجازه می‌فرمایید ماده نظام نامه داخلی را قرائت کنم.
  
'''رئیس'''- خیر نمى شود آقایانى كه سؤال را قدرى مفصل مى گفتند براى این است كه رعایت حال آقایان وزرا را كرده باشند و استیضاح نكنند.
+
'''رئیس'''- خیر نمی‌شود آقایانی که سؤال را قدری مفصل می‌گفتند برای این است که رعایت حال آقایان وزرا را کرده باشند و استیضاح نکنند.
  
'''وزیر پست و تلگراف-''' اظهار امتنان مى كنم‏.
+
'''وزیر پست و تلگراف-''' اظهار امتنان می‌کنم‏.
  
'''رئیس'''- آقاى سردارمعظم از وزیر امور خارجه سوالى داشتند حالا كه تشریف ندارند.
+
'''رئیس'''- آقای سردارمعظم از وزیر امور خارجه سوالی داشتند حالا که تشریف ندارند.
  
'''سردارمعظم'''- سؤال بنده از آقاى وزیر پست و تلگراف بود.
+
'''سردارمعظم'''- سؤال بنده از آقای وزیر پست و تلگراف بود.
  
 
'''رئیس'''- راجع به مسیو مولیستور
 
'''رئیس'''- راجع به مسیو مولیستور
  
'''سردارمعظم'''- بلى‏
+
'''سردارمعظم'''- بلی‏
  
 
'''رئیس'''- وزیر امور خارجه نوشته‌اید
 
'''رئیس'''- وزیر امور خارجه نوشته‌اید
  
'''سردارمعظم'''- بلى آنجا اشتباهاً وزیر امور خارجه نوشته شده باید وزیر پست و تلگراف نوشته شود.
+
'''سردارمعظم'''- بلی آنجا اشتباهاً وزیر امور خارجه نوشته شده باید وزیر پست و تلگراف نوشته شود.
  
 
'''رئیس'''- بفرمایید
 
'''رئیس'''- بفرمایید
  
'''سردارمعظم'''- نظر به این كه در مجلس شوراى ملى بنده مصدق این هستم كه طرز سؤال كردن از حدود خود قدرى خارج شده است ترجیح می‌دادم اگر عوض این سوال‌ها استیضاح مى شد به جهت این كه سؤال انسان را محدود مى كند حالا نظریاتى كه همه این طور سؤال كرده باشم این كاش یك همچو مراسله‌ای سر تا پا فحش به یك نفر وزیر در مجلس خوانده نمى شد. زیرا تصدیق خواهید فرمود اگر یك مستخدم جسورى جسارتى نسبت به یك نفر وزیر نمود كه شاید خودش هم معتقد شده باشد معهذا باید حیثیت وزیر ایران ملحوظ بشود و در موقعى كه یك چنین کاغذ بى ادبانه به یك نفر وزیر نوشته مى شود نباید در مجلس خوانده شود. حالا كه خوانده شده است و تیر از شصت رفته است بنده جواب آقاى وزیر پست و تلگراف را كافى نمى دانم. بنده سؤال مى كنم از آقاى وزیر كه كنترات این مستخدم خارجى را كى به مجلس خواهند آورد تا مجلس شوراى ملى با در نظر گرفتن این مراسله در كنترات او رأى بدهد.
+
'''سردارمعظم'''- نظر به این که در مجلس شورای ملی بنده مصدق این هستم که طرز سؤال کردن از حدود خود قدری خارج شده است ترجیح می‌دادم اگر عوض این سوال‌ها استیضاح می‌شد به جهت این که سؤال انسان را محدود می‌کند حالا نظریاتی که همه این طور سؤال کرده باشم این کاش یک همچو مراسله‌ای سر تا پا فحش به یک نفر وزیر در مجلس خوانده نمی‌شد. زیرا تصدیق خواهید فرمود اگر یک مستخدم جسوری جسارتی نسبت به یک نفر وزیر نمود که شاید خودش هم معتقد شده باشد معهذا باید حیثیت وزیر ایران ملحوظ بشود و در موقعی که یک چنین کاغذ بی ادبانه به یک نفر وزیر نوشته می‌شود نباید در مجلس خوانده شود. حالا که خوانده شده است و تیر از شصت رفته است بنده جواب آقای وزیر پست و تلگراف را کافی نمی دانم. بنده سؤال می‌کنم از آقای وزیر که کنترات این مستخدم خارجی را کی به مجلس خواهند آورد تا مجلس شورای ملی با در نظر گرفتن این مراسله در کنترات او رأی بدهد.
  
'''وزیر پست و تلگراف'''- سؤال آقاى سردار معظم در حقیقت راجع به كنترات بود. البته بنده هم اظهار تأسف مى كنم كه یك چنین مراسله در مجلس شوراى ملى خوانده شده ضرورت هم نداشت كمكى بود به خود من بدهند و بنابراین هم دیده بودند ولى راجع به كنترات مولتیر نظر به این كه بعضى مسائل معوقه داریم پس از انجام آنها كنترات او به همین زودى به مجلس شوراى ملى تقدیم خواهد شد. آقایان نمایندگان رأى خودشان را در باب كنترات بولیرا اظهار كنند.
+
'''وزیر پست و تلگراف'''- سؤال آقای سردار معظم در حقیقت راجع به کنترات بود. البته بنده هم اظهار تأسف می‌کنم که یک چنین مراسله در مجلس شورای ملی خوانده شده ضرورت هم نداشت کمکی بود به خود من بدهند و بنابراین هم دیده بودند ولی راجع به کنترات مولتیر نظر به این که بعضی مسائل معوقه داریم پس از انجام آنها کنترات او به همین زودی به مجلس شورای ملی تقدیم خواهد شد. آقایان نمایندگان رأی خودشان را در باب کنترات بولیرا اظهار کنند.
  
'''سردارمعظم'''- متأسفانه بنده با وعده به همین زودی‌ها قانع نمى شوم و در صورت امكان تقاضا مى كنم یك خدمت صریح ترى را معین فرمایند.
+
'''سردارمعظم'''- متأسفانه بنده با وعده به همین زودی‌ها قانع نمی‌شوم و در صورت امکان تقاضا می‌کنم یک خدمت صریح تری را معین فرمایند.
  
'''وزیر پست و تلگراف'''- امروز نمى توانم معین كنم بعد از این كه در هیأت وزرا شور شد در جلسه آتیه عرض كنم‏
+
'''وزیر پست و تلگراف'''- امروز نمی‌توانم معین کنم بعد از این که در هیأت وزرا شور شد در جلسه آتیه عرض کنم‏
  
'''رئیس'''- آقاى سلیمان میرزا از آقاى وزیر معارف سؤال دارند.
+
'''رئیس'''- آقای سلیمان میرزا از آقای وزیر معارف سؤال دارند.
  
'''سلیمان میرزا-''' این بحث بر ماها تنها نیست كه قدرى سؤال را طولانى مى كنم. بلكه آقایان وزرا به هم همین طور هستند. زیرا به قدرى جواب سؤال را طول مى دهند تا انسان مجبور مى شود تاریخ بگوید و الا در نظام نامه داخلى مى گوید در پایان مجلس بایستى از وزیر سؤال شود. مثلاً فرض بفرمایید از یك وزیر اگر بپرسند حقوقتان را گرفته‌اید یا نه؟ این یك چیزى نیست كه فكر لازم داشته باشد و بگویند در جلسه بعد جواب خواهم گفت. با این حال آن وقت مى فرمایید ما در سؤال افراط مى كنیم ایشان هم در دیر جواب دادن افراط مى نمایند. مثلاً چنان كه آقاى سردارمعظم فرمودند قریب یك ماه بود بنده از آقاى وزیر راجع به اعتبار سؤال كرده‌ام و موقع آن مى گذرد و هر روز از آن محل مصرف مى كنند و البته بعد از این كه موقعش گذشت سایرین كه این سؤال را شنیده‌اند مى گویند این وكیل خواستنى بوده دیگر خبر ندارند كه بنده تاریخ سؤال را یادداشت كرده‌ام و هنوز به جواب آن موفق نشده‌ام. این است كه ما مجبور مى شویم در پشت تریبون تاریخ بخوانیم البته وضع سؤال ما با ماده نظام نامه داخلى و یا آنچه آقاى وزیر پست و تلگراف فرمودند با معمول دنیا فرق دارد باید انصاف بدهند كه اقدمات هست و وزرا هم با وزرا سایر دول فرق دارد. در سایر پارلمان هاى ممالك دنیا وزرا فوراً بلند مى شوند جواب مى دهند و دیگر باعث گله نمى شود. حالا از این مقدمه مى گذریم بنده مدتى قبل از این راجع به معلمین سوالى كرده بودم براى آن كه آن وقت نظرم این بوده كه شاید به واسطه این سؤال یك ترتیبى براى پرداخت حقوق معلمین داده شود كه یك مدتى عمر اطفال بیچاره به هدر نرود و.... شود در هر حال آقاى وزیر علوم آن وقت فرمودند یك هفته بعد معلمین را راحت مى كنم و حالا مدتى است از آن وعده گذشته و با این كه ما در خصوص استقراض رأى دادیم مقتضى است و باز بنده سؤال مى كنم كه تا چند وقت دیگر می‌توانند اطمینان بدهند كه حقوق عقب افتاده معلمین را بپردازند و اگر تمامش را هم نتوانند بپردازند یك مقدار از آن را به معلمین بدهند كه راحت شوند و اطفال بیچاره سر درس بروند چون بنده مسئله مدارس را خیلى مهم می دانم و نباید گذاشت یك روز وقت اطفال مملكت تلف شود. زیرا سعادت آتیه ما فقط بسته به معارف است در حالى كه مى بینم دو سه ماه است مدارس تعطیل شده و بچه‌ها عمرشان تلف شده حقیقت این مسئولیت را بنده به اندازه سهم خودم نمى توانم قبول كنم حالا با این رأیی كه امشب مجلس داده تا چند وقت دیگر آقای وزیر معارف مى توانند قول بدهند كه مدارس باز خواهد شد و اقدامى خواهند فرمود كه معلمین بیچاره در این زمستان تا اندازه راحت باشند.
+
'''سلیمان میرزا-''' این بحث بر ماها تنها نیست که قدری سؤال را طولانی می‌کنم. بلکه آقایان وزرا به هم همین طور هستند. زیرا به قدری جواب سؤال را طول می‌دهند تا انسان مجبور می‌شود تاریخ بگوید و الا در نظام نامه داخلی می‌گوید در پایان مجلس بایستی از وزیر سؤال شود. مثلاً فرض بفرمایید از یک وزیر اگر بپرسند حقوقتان را گرفته‌اید یا نه؟ این یک چیزی نیست که فکر لازم داشته باشد و بگویند در جلسه بعد جواب خواهم گفت. با این حال آن وقت می‌فرمایید ما در سؤال افراط می‌کنیم ایشان هم در دیر جواب دادن افراط می‌نمایند. مثلاً چنان که آقای سردارمعظم فرمودند قریب یک ماه بود بنده از آقای وزیر راجع به اعتبار سؤال کرده‌ام و موقع آن می‌گذرد و هر روز از آن محل مصرف می‌کنند و البته بعد از این که موقعش گذشت سایرین که این سؤال را شنیده‌اند می‌گویند این وکیل خواستنی بوده دیگر خبر ندارند که بنده تاریخ سؤال را یادداشت کرده‌ام و هنوز به جواب آن موفق نشده‌ام. این است که ما مجبور می‌شویم در پشت تریبون تاریخ بخوانیم البته وضع سؤال ما با ماده نظام نامه داخلی و یا آنچه آقای وزیر پست و تلگراف فرمودند با معمول دنیا فرق دارد باید انصاف بدهند که اقدمات هست و وزرا هم با وزرا سایر دول فرق دارد. در سایر پارلمان‌های ممالک دنیا وزرا فوراً بلند می‌شوند جواب می‌دهند و دیگر باعث گله نمی‌شود. حالا از این مقدمه می‌گذریم بنده مدتی قبل از این راجع به معلمین سوالی کرده بودم برای آن که آن وقت نظرم این بوده که شاید به واسطه این سؤال یک ترتیبی برای پرداخت حقوق معلمین داده شود که یک مدتی عمر اطفال بیچاره به هدر نرود و.... شود در هر حال آقای وزیر علوم آن وقت فرمودند یک هفته بعد معلمین را راحت می‌کنم و حالا مدتی است از آن وعده گذشته و با این که ما در خصوص استقراض رأی دادیم مقتضی است و باز بنده سؤال می‌کنم که تا چند وقت دیگر می‌توانند اطمینان بدهند که حقوق عقب افتاده معلمین را بپردازند و اگر تمامش را هم نتوانند بپردازند یک مقدار از آن را به معلمین بدهند که راحت شوند و اطفال بیچاره سر درس بروند چون بنده مسئله مدارس را خیلی مهم می دانم و نباید گذاشت یک روز وقت اطفال مملکت تلف شود. زیرا سعادت آتیه ما فقط بسته به معارف است در حالی که می‌بینم دو سه ماه است مدارس تعطیل شده و بچه‌ها عمرشان تلف شده حقیقت این مسئولیت را بنده به اندازه سهم خودم نمی‌توانم قبول کنم حالا با این رأیی که امشب مجلس داده تا چند وقت دیگر آقای وزیر معارف می‌توانند قول بدهند که مدارس باز خواهد شد و اقدامی خواهند فرمود که معلمین بیچاره در این زمستان تا اندازه راحت باشند.
  
'''وزیر معارف'''- روزش را نمى توانم عرض كنم ولى البته هر وقت پول رسید فوراً حقوق معلمین داده خواهد شد. در هفته گذشته هم یك مقدار خیلى جزئى به آقایان معلمین پول داده شد و خود شاهزاده محترم هم به خوبى مسبوقند كه بنده راجع به حقوق معلمین تا چه اندازه جدیت نموده‌ام ولى عسرت خزانه مانع بود كه نتیجه گرفته مى شود. همین رأیى هم كه امشب دادید راجع به عسرت خزانه بود و خوب می دانند كه چقدر هیأت دولت در نظر دارند كه معلمین آسوده شوند خود وزارت معارف هم راضى نیست یك دقیقه مدارس تعطیل باشد. بنده از آقایان معلمین خواهش كرده‌ام و امیدوارى هست كه از روز شنبه شروع به تدریس بكنند.
+
'''وزیر معارف'''- روزش را نمی‌توانم عرض کنم ولی البته هر وقت پول رسید فوراً حقوق معلمین داده خواهد شد. در هفته گذشته هم یک مقدار خیلی جزئی به آقایان معلمین پول داده شد و خود شاهزاده محترم هم به خوبی مسبوقند که بنده راجع به حقوق معلمین تا چه اندازه جدیت نموده‌ام ولی عسرت خزانه مانع بود که نتیجه گرفته می‌شود. همین رأیی هم که امشب دادید راجع به عسرت خزانه بود و خوب می دانند که چقدر هیأت دولت در نظر دارند که معلمین آسوده شوند خود وزارت معارف هم راضی نیست یک دقیقه مدارس تعطیل باشد. بنده از آقایان معلمین خواهش کرده‌ام و امیدواری هست که از روز شنبه شروع به تدریس بکنند.
  
'''رئیس'''- چون پاسى از شب گذشته و بعضى از آقایان هم تشریف برده‌اند اگر مخالفى نباشد جلسه ختم مى شود
+
'''رئیس'''- چون پاسی از شب گذشته و بعضی از آقایان هم تشریف برده‌اند اگر مخالفی نباشد جلسه ختم می‌شود
  
جلسه آینده روز یك شنبه دو ساعت به غروب مانده خواهد بود براى این كه راپورت كمیسیون بودجه ممكن است تا روز شنبه حاضر شود دستور شور در راپورت كمیسیون بودجه راجع به اعتبار براى تصویب بودجه‌ها خواهد بود.
+
جلسه آینده روز یک شنبه دو ساعت به غروب مانده خواهد بود برای این که راپورت کمیسیون بودجه ممکن است تا روز شنبه حاضر شود دستور شور در راپورت کمیسیون بودجه راجع به اعتبار برای تصویب بودجه‌ها خواهد بود.
  
 
مجلس سه ساعت از شب گذشته ختم شد.
 
مجلس سه ساعت از شب گذشته ختم شد.
  
 
[[رده:مجلس شورای ملی مذاکرات دوره قانونگذاری چهارم - ۱ تیر ۱۳۰۰ تا ۳۰ خرداد ۱۳۰۲]]
 
[[رده:مجلس شورای ملی مذاکرات دوره قانونگذاری چهارم - ۱ تیر ۱۳۰۰ تا ۳۰ خرداد ۱۳۰۲]]

نسخهٔ کنونی تا ‏۱ اکتبر ۲۰۱۳، ساعت ۰۸:۴۴

مجلس شورای ملی مجموعه قوانین دوره قانونگذاری چهارم تصمیم‌های مجلس

مجلس شورای ملی مذاکرات دوره قانونگذاری چهارم

تصمیم‌های مجلس شورای ملی درباره نفت و گاز
نمایندگان مجلس شورای ملی دوره قانونگذاری چهارم
مذاکرات مجلس شورای ملی ۱۴ دی (جدی) ۱۳۰۰ نشست ۵۴

مجلس شورای ملی دوره چهارم تقنینیه

مذاکرات مجلس شورای ملی ۱۴ دی (جدی) ۱۳۰۰ نشست ۵۴

مشروح مذاکرات مجلس ملی، دوره‏۴

جلسه: ۵۴

صورت مشروح مجلس یوم پنجشنبه چهاردهم جدی ۱۳۰۰ مطابق شش جمادی‌الاولی ۱۳۴۰

مجلس تقریباً یک ساعت قبل از غروب در تحت ریاست آقای موتمن الملک تشکیل گردید.

صورت مجلس یوم شنبه نهم جدی را آقای تدین قرائت نمودند.

رئیس- آقای فهیم الملک (اجازه)

فهیم الملک- آقای ارباب کیخسرو در ضمن سؤال سنه را که وجه معینه به صندوق وارد نشده قید کردند لازم است و به صورت مجلس نیز اشاره شود.

رئیس- مقصودتان چه چیز است. ‏

فهیم الملک- عرض کردم آقای ارباب در ضمن سوالشان اظهار کردند از قرار معلوم مبلغی در سنه ئیلان نبی از خراسان به مرکز رسیده و به صندوق خزانه وارد نشده است و آقای وزیر مالیه در جواب فرمودند تحقیق می‌شود در صورت مجلس فقط نوشته شده به صندوق وارد نشده قید سنه را هم بنده لازم می دانم.

رئیس- این یکی هم اصلاح می‌شود و دیگر کسی اعتراضی ندارد؟

(گفته شد خیر)

رئیس- صورت مجلس با این دو فقره اصلاح تصویب شد. در جلسه گذشته چون کاری حاضر نبود دستور اعلام نشده بالفعل دو سه فقره کار حاضر شده است اگر آقایان مخالف نباشد جزء دستور گذارده شود. یک فقره راپورت راجع به نمایندگی آقای آقا سید محمد تقی طباطبائی است از تبریز. دیگری لایحه استقراضیه یک ملیون دلار از کمپانی امریکایی و دیگر عهدنامه حکمیت بین ایران و اتازونی است در این باب مخالفی نیست که جزء دستور شود.

(گفته شد خیر)

رئیس- چون مدت شعبات هم منقضی شده فعلاً شعبات تجدید می‌شوند بعد وارد دستور می‌شویم.

(آقای سهام السلطان شروع به استقراع نموده و اسامی نمایندگان حاضر را به ترتیب ذیل قرائت نمودند).

شعبه اول- آقای ارباب کیخسرو- آقای میراز محمد حسین صدرائی- آقای شریعتمدارکرمانی- آقای حاج امین التجار اصفهانی- آقا آقا سید محمد تدین- آقای معتمدالسلطنه- آقای مستوفی الممالک- آقای نظام الدوله- آقای نصیرالسلطنه- آقای حاج مقبل‌السلطنه- آقای حاج میرزا مرتضی.

شعبه دوم- آقای سردار جنگ. آقای صمصام السلطنه- آقای آقا سید حسن مدرس- آقای امین الشریعه- آقای مشیرالدوله- آقای شیخ الاسلام اصفهانی- آقای بیان الملک- آقای سهام السلطان- آقای میرزا محمد نجات- آقای نصیر دیوان- آقای ناظم العلماء- آقای عدل السلطنه‏

شعبه سوم- آقای مستشارالسلطنه- آقای منتضرالملک- آقای بیان الدوله- آقای آقا میرزا ابراهیم قمی- آقای آقا شیخ ابراهیم زنجانی- آقای رکن الملک- آقای عمادالسلطنه نماینده خراسان- آقای امیر ناصر- آقای میرزا طاهر تنکابنی- آقای وقارالملک- آقای آقا سید فاضل کاشانی- آقای میرزا سید حسن کاشانی‏

شعبه چهارم- آقای عمادالسلطنه نماینده اصفهان- آقای سردارمفخم- آقای دکتر لقمان- آقای سردارمعظم نماینده کردستان- آقای حکیم الملک- آقای حائری زاده- آقای میرزا علی کازرونی- آقای احتشام الدوله- آقای میرزا محمد صادق طباطبائی- آقای حاج میرزا علی محمد دولت آبادی- شاهزاده سلیمان میزرا- شاهزاده اقبال السلطان.

شعبه پنجم - آقای رئیس التجار. آقای شیخ العراقین زاده. آقای وکیل الملک. آقای میرزا ابراهیم خان ملک آرائی. آقای فخیم الملک. آقای میرزا هاشم آشتیانی. آقای جلیل الملک. آقای فتح الدوله. آقای موتمن الملک. آقای نصرت الدوله. آقای حاج میرزا تقی خان آقای آصف‌الممالک‏

شعبه ششم آقا معتمدالسلطنه. آقای محقق العلماء. آقای عمیدالممالک. آقای مساوات. آقای آقا سید کاظم یزدی. آقای غضنفر خان. آقای آقا سید یعقوب. آقای شیخ الاسلام ملایری. آقای حاج شیخ اسدالله. آقای صدرالاسلام. آقای سردار معظم خراسانی. شاهزاده محمد هاشم میرزا.

سهام السلطان- چهار نفر باقی است که بین شعبات تقسیم می‌شود

شعبه اول آقای ملک الشعراء

شعبه دوم آقای سلطان العلماء

شعبه سوم آقای سدیدالملک‏

شعبه چهارم آقای حاج میرزا اسدالله خان‏

رئیس- بعد از ختم جلسه و شعبات باید منعقد شوند و هیأت رئیسه خود را تعین نمایند. کمیسیون عرایض و مرخصی و کمیسیون مبتکرات را هم باید انتخاب نمایند. راپورتی از کمیسیون بودجه رسیده فرستاده شده بود به طبع ولی چون آقای رئیس الوزراء مایلند قرائت شود و بعد چاپ شود فرستادم بیاورند بعد از این که حاضر شد قرائت می‌شود و بعد طبع و توزیع خواهد شد. راپورت کمیسیون تحقیق انتخابات آذربایجان راجع به نمایندگی آقای آقا سید محمد تقی قرائت می‌شود.

(آقا آقا سید یعقوب راپورت مزبور را به مضمون ذیل قرائت نمودند)

کمیسیون تحقیق انتخابات آذربایجان بر حسب تصویب مجلس شورای ملی راجع به تهیه راپورت منتخبین نه گانه تبریز و توابع جلسه خود را با حضور تمام اعضا تشکیل و در تتمیم راپورت فعلی خود به عرض مجلس شورای می رساند آقای آقا سید محمد تقی طباطبائی با اکثریت چهار هزار و نهصد و شصت و هشت رأی از حوزه مرکزی تبریز و توابع منتخب شده‌اند و چون نسبت به صلاحیت ایشان اعتراض شود کمیسیون صحت انتخاب و نمایندگی ایشان را از طرف تبریز و توابع تصدیق می‌نماید.

رئیس- نسبت به این راپورت مخالفی نیست؟

(گفته شد خیر)

رئیس- رأی می‌گیریم

آقایانی که نمایندگی آقای آقا سید محمد تقی طباطبائی را تصویب می‌کند قیام فرمایید.

(عموم نمایندگان قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد لایحه استقراضیه قرائت می‌شود.

(آقای تدین به مضمون ذیل قرائت نمودند)

مقام محترم مجلس شورای ملی دام بقائه‏

به طوری که خاطر آقایان نمایدگان محترم مستحضر است یکی از مواد پروگرام دولت حاضر که به تصویب مجلس شوری ملی رسیده تقلیل مخارج و تعادل جمع و خرج دولت بود. در نتیجه مساعی و اهتماماتی که به عمل آمده و مطالعاتی که با موافقت کمیسیون بودجه شده است به موازنه جمع و خرج موفقیت حاصل گردید و نتیجه آن به مجلس محترم پیشنهاد خواهد شد. دولت امیدوار است بعد از اجرای بودجه جدید اشکالات و زحماتی که تا کنون به واسطه اضافه مخارج بر عایدات برای دولت حاصل بوده و همیشه دولت را مجبور به استقراض می کرده است مرتفع گردد. ولی چون اثر تعادل بودجه در آتیه ظاهر می‌گردد و فعلاً مبالغی از حقوق ادارات مخصوصاً اداره قشونی که عهده دار نظم و امنیت است عقب افتاده و برای پرداخت آن تهیه وجه نقدی لازم است که جز به وسیله استقراض صورت پذیر نیست بنابراین برای اجرای مقصود فوق از چندی قبل به توسط وزیر مختار ایران در واشنگتن مذاکرات لازمه جریان داشته و اینک بالنتیجه معادل یک ملیون دلار برای تأدیه قسمتی از حقوق معوقه به طور مساعده از امریکا استقراض می‌شود چون مطابق اصل ۲۵ قانون اساسی استقراض مزبور باید به تصویب مجلس شورای ملی برسد لذا قطعنامه ذیل را به مجلس محترم پیشنهاد و نظر به لزوم سرعت پرداخت حقوق معوقه تصویب فوری آن را تقاضا می‌نماید.

ماده واحده- وزیر مختار ایران در واشنگتن و وکیل مالیه دولت علیه در امریکا مجاز هستند به نام دولت یک مساعده موقتی به مبلغ یک ملیون دلار دریافت دارند که مبلغ مزبور تماماً تا دسامبر ۱۹۲۲ از عایدات دولت علیه نزد کمپانی انگلیس و ایران که به تاریخ مذکور وعده آن می‌رسد ادا شود و همچنین مجاز هستند به نام دولت علیه عایدات مزبور را به قرض دهنده انتقال دهند به نرخ فرع صدی هفت خواهد بود دولت ایران حق دارد اصل مبلغ مزبور را هر وقت قبل از رأی موعد با فرع نسبی تا آن تاریخ بدون علاوه بپردازد.

رئیس- به کمیسیون بودجه ارجاع می‌شود. ولی قبلاً باید نسبت به فوریت آن رأی گرفته شود نسبت به فوریت آن یعنی در این که یک شور بشود ایرادی هست یا خیر.

(اظهاری نشد)

رئیس- نسبت به فوریت آن رأی می‌گیرم

آقایانی که فوریت این لایحه را تصویب می‌کنند قیام فرمایند.

(اکثر نمایندگان قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد کمیسیون بودجه در موقع تنفس بایستی منعقد شود و این لایحه را مداقه کرده راپورت آن را به مجلس بدهد عهدنامه حکمیت بین ایران و اتازونی مطرح است راپورت کمیسیون خارجه طبع و توزیع شده مذاکرات در کلیات است در کلیات مخالفی نیست. آقای آقا سید یعقوب راجع به کلیات فرمایشی دارید؟

آقا سید یعقوب- بلی‏

رئیس- مخالفید؟

آقا سید یعقوب- سوالی داشتم‏

رئیس- بفرمایید

آقا سید یعقوب- این مسئله حکمیت بین دولت ایران و اتازونی مدتش پنج سال است. یعنی از وقتی که در تهران منتشر شده تا به حال چند سال است آیا این مدت برقرار بود یا خیر؟ اگر برقرار بود زمانش منقضی شده و محتاج به تجدید است و اگر برقرار نبود و دو مرتبه پیشنهاد کرده‌اند پس چرا به امضاء کابینه سابق و وزیر امور خارجه سابق است و چرا وزیر امور خارجه حالیه پیشنهاد نکرده است می‌خواستم آقای مخبر این را شرح دهند تا بنده ملتفت شوم‏

نصرت الدوله- مخبر کمیسیون خارجه ماده پنج همین عهدنامه حکمیت تصریح می‌کند که پس از آن که به امضاءی اعلیحضرت همایونی و تصویب مجلس شورای ملی از طرف ایران و به امضاءی رئیس جمهوری امریکا و تصویب مجلس سنا از طرف آمریکا رسید بلافاصله این عهدنامه به جریان می‌افتد معلوم است چون تا به حال این مسئله به عمل نیامده عهدنامه هم به جریان نیفتاده و به موقع عمل نیامده است و بعد از این که تصویب شود و به دولت اجازه مبادله داده شود این عهدنامه تا پنج سال اعتبار خواهد داشت و اما این که می‌فرمایند پیشنهاد را وزیر امور خارجه حالیه امضاء نکرده است اگر ماده واحده را ملاحظه فرمایید خواهند دید رئیس الوزرا حاضر و وزیر امور خارجه پیشنهاد کرده‌اند.

رئیس- آقای سدیدالملک (اجازه نطق)

سدیدالملک- در صورتی که محکمه داوری بین المللی تشکیل می‌شود و ایران هم در جزو مجمع اتفاق ملل هست و مناقشات واقعه بین الملل رجوع به آن محکمه می‌شود این عهدنامه دیگر چه صورتی دارد؟

مخبر- در موقعی که مذاکره جامعه ملل بود مکرر گفته شد و یکی از اعتراضاتی که آقایان مخالفین داشتند همین بود که دولت امریکا جزو جامعه ملل نیست. البته اگر دولت امریکا جزو جامعه ملل بود اصلاً این عهدنامه مورد نداشت زیرا خود آن تعهدنامه ترتیب حکمیت را در موقع اختلاف تعیین نموده و ترتیب حل اختلافات را به موجب مراجعه به محکمه داوری بین المللی پیش بینی می‌کند ولی چون هنوز دولت اتازونی جزو جامعه ملل نیست و یک همچه عهدنامه بین دولت اتازونی و دولت ایران در چند سال قبل منعقد شده امروز مورد ندارد این عهدنامه را رد کنیم. علی الخصوص که هیچ نوع مخالفتی هم با تعهدنامه جامعه ملل ندارد زیرا در تعهدنامه جامعه ملل به طور صریح نوشته شده که هرگونه عهدنامه راجع به حکمیت با هر نوع قراردادی بسته شود مناقض و مخالف با این تعهدنامه نیست.

رئیس- آقای سدیدالملک (اجازه نطق)

سدیدالملک- چون در آخر نوشته شده باید به تصویب مجلس ایران و سنای آمریکا برسد خواستم آقای مخبر توضیح بدهند که در سنای امریکا تصویب شده یا خیر؟

مخبر- مجلس سنای امریکا در سنه ۱۹۱۴ یعنی در تاریخ بین ژویه و نوامبر ۱۹۱۴ تصویب کرده است.

رئیس- آقای آقا سید محمد تدین (اجازه نطق)

تدین- بنده در عین این که کاملاً علاقه مندم که روز به روز روابط ودادیه ما بین ملت و دولت ایران و دولت ملت اتازونی زیادتر شود و هیچ وقت یک اختلافات و کدورت‌هایی که ما بین دولت ایران و اتازونی تولید نشود و این عهدنامه حکمیت هم تقریباً برای اجرای همین مقصود حاصل شده است معهذا بنده در این عهدنامه بخصوص که نگاه می‌کنم فوایدی که بایستی بر این عهدنامه مترتب باشد نمی‌بینم و آن مقصود را حاصل نمی‌کند و در عین این که اصولاً بنده موافقم که یک عهدنامه حکمیت بین دولت ایران و اتازونی منعقد شود لیکن مواد این عهدنامه یک موضوعاتی دارد که این عهدنامه را از اثر خودش می‌اندازد از جمله مطالبی که در این عهدنامه هست این است که این محکمه دارای پنج عضو خواهد بود یک عضو ایران و یک عضو اتازونی از اتباع خودشان معین می‌کنند در عضو را هم ایران و اتازونی از مملکت ثالثی معین نموده و عضو پنجم به موافقت مشترک انتخاب خواهد شد. معلوم نیست به موافقت مشترک از مملکت ثالثی انتخاب خواهند کرد یا این که از یکی از این دو دولت متعاهد؟ و بعد می‌گوید چهار ماه پس از مبادله اسنادی که دلالت بر تصدیق این عهدنامه نمایند این کمیسیون و این محکمه تشکیل خواهد شد. البته این محکمه که تشکیل شود افرادش طبعاً یک حقوقی خواهند داشت و یک مخارجی از حیث حقوق اعضا و اجزا و سایر مخارج به طرفین تعلق خواهد گرفت چنانچه در اینجا هم پیش بینی شده و می‌گوید مخارج این کمیسیون را طرفین لای الاقتضا به طور متساوی خواهند داد پس بنابراین یک مخارجی به دولت ایران تعلق می‌گیرد که باید عهده دار پرداخت و ادای آن بشود و بالنتیجه در ماده سوم می‌گوید هر گاه اختلافاتی بین دولت ایران و دولت اتازونی حاصل شود و به وسایل دیپلوماتیکی نتوان آن را حل نمود باید به این کمیسیون و محکمه مراجعه شود تا در آنجا حل و تسویه گردد. بعد می‌گوید این کمیسیون نیز متبادراً می‌تواند اقدام بکند یعنی بدون این که از طرف دولتین این امر ارجاع به کمیسیون شود همین قدر که کمیسیون فهمید یک اختلافاتی بین این دو دولت تولید نشده که به وسایل دیپلماتیکی رفع نشده خودش می‌تواند مقدم شود و اسنادی و جسور نهایی از طرفین بخواهد و تهیه راپورت نماید و در نتیجه تشکیل محکمه دهد و محاکمه نماید از این عبارتی که در ماده سوم هست معلوم می‌شود کمیسیون خودش یک حق نظارتی فوق حکمیت بین دو دولت نخواهد داشت تصور نمی‌کنم این حق نظارت منتج نتیجه شود حالا فرضاً این حق را هم به کمیسیون دادیم آن وقت باید دید نتیجه که از این کمیسیون حاصل می‌شود به موقع اجرا گذارده خواهد شد یا خیر؟ آیا حتمی الاجرا خواهد بود یا نه؟ در آخر همین ماده سوم یک عبارتی دارد و آن عبارت این است که طرفین متعاهدتین به خویشتن حق می‌دهند که پس از تقدیم راپورت کمیسیون در مسئله مختلف و فیها موافق نظریات خود رفتار نمایند بعد از مدتی که کمیسیون تشکیل شد رسیدگی کرد. تهیه راپورت هم نمود در نتیجه یک مخارجی به طرفین تحمیل شده و راپورتی داد آن وقت اگر یکی از دولتین به رأیی که از این کمیسیون داده ترتیب اثر ندهد پس نتیجه این کمیسیون چیست؟ بنده هر چه فکر می‌کنم پس ار مراجعه به این عبارت که می‌گوید طرفین به خویشتن حق می‌دهند ترتیب اثر به راپورت این کمیسیون ندهند حقیقتاً وجود چنین کمیسیونی را بی فایده و بی اثر تصور می‌کنم و در نتیجه گمان می‌کنم بر عکس مقصود حاصل می‌شود. مقصود از تشکیل این کمیسیون رفع اختلافات و کدورت‌ها و جلوگیری از قطع روابط است در صورتی که طرفین ذیحق باشند ترتیب اثر به رأی این کمیسیون و راپورت آن بدهند این کمیسیون به چه دردی می‌خورد. بنده هر چه فکر می‌کنم نمی‌توانم دلیلی پیدا کنم که این کمیسیون با این ترتیب و این شکل فایده داشته باشد فقط یک مخارجی به دولت ایران برای اعضا این کمیسیون و سایر مخارج تعلق می‌گیرد و نتیجه آن صحیح است. بنابراین در عین این که بنده معتقدم یک عهدنامه حکمیت بین دولت ایران و اتازونی برقرار شود به دلایلی که عرض و یک قسمت دیگری هم هست که شاید بعد عرض کنم با این ترتیبی که در این عهدنامه قید شده مخالفم.

مخبر- قبلاً لازم است بنده اقرار کنم که تنقیدات آقای تدین ظاهراً در مواد این عهدنامه وارد است و علت وارد بون این تنقیدات را تا یک درجه عرض می‌کنم تا این که جواب‌هایی که بعد عرض می‌کنم سهل تر باشد. این اقدام دولت امریکادر سنه ۱۹۱۴ چنانچه ملاحظه می‌فرمایند و از مواد این عهدنامه خوب پیدا است منحصر به انعقاد این عهدنامه بین امریکا و ایران بوده است. این عهدنامه یک چیزی است که دولت امریکا با اغلب دول دنیا منعقد کرده و در حقیقت یک قدمی بوده است که دول امریکا برای نزدیک کردن افکار دول به طرف صلح و احتراز از جنگ برداشته است بلکه اگر مورد ایراد نشود می‌توانم بگویم که قدم اولی و مقدماتی فکر جامعه ملل همین عهدنامه است زیرا تصدیق می‌فرمایید که قدم‌های اولی راجع به هر چیزی در اول به طوری لرزان و ضعیف و سست است که می‌تواند در ظاهر همه نوع تنقیدات و همه نوع عیب جویی‌ها را به خودش وارد کند. البته با آن حال و ترتیب و سیاست جنگجویانه که در دول اروپا و دول بزرگ جاری بود خیلی مشکل بود در سنه ۱۹۱۴ یعنی قبل از جنگ بین المللی بیایند و یک محکمه قرار دهند و حاضر شوند حکم آن را به کلی قاطع و حاکم بر تمام سیاست‌های دول قرار دهند و اختیارات کاملی به این محکمه بدهند. این اشکال به درجه بزرگ بود که با این که بعد تجربیات و صدمات این جنگ این مخطور را تا یک درجه مرتفع کرده بود باز در موقعی که تعهدنامه جامعه ملل نوشته می‌شد یک مذاکراتی راجع به همین مطلب در بین بود و در روزنامه‌ها و شانسلری‌های دول مطرح بود که می‌خواهند یک جامعه تشکیل بدهند که مافوق سیادت و اقتدارات هر دولتی باشد والبته دول بزرگ از محدود کردن اختیارات و اقتدارات خودشان خیلی خائف بودند خلاصه آن که یکی از قدم‌های اولیه که در این راه برداشته شد همین عهدنامه است که الان مطرح می‌باشد و بزرگ تر از آن عهدنامه است که کنفرانس‌ها و موسسه‌های بزرگ از آن تشکیل شد که منجمله کنفرانس لاهه است و در حقیقت یک نتیجه قطعی و حقیقی و قابل استفاده قبل از تعهدنامه جامعه ملل گرفته نشده بود و شاید می‌توان گفت که مشکل هم بود زیرا در آن موقع وضعیات دنیا اجازه نمی داده بعد از این مقدمه در جواب آقای تدین عرض می‌کنم اشکالی که نسبت به انتخاب اعضا کردند و عضو پنجم را که عضو مشترک بود پرسیدند که آیا این عضو مشترک از اتباع دولت امریکا یا ایران یا دولت دیگر معین خواهد شد این اشکال به نظر بنده وارد نیست. برای این که شرط انتخاب عضو پنجم موافقت است و باید دولت امریکا ایران در انتخاب او موافقت نمایند اگر موافقت کردند آن عضو پنجم از اتباع ایران خواهد بود وگرنه از دولت امریکا یا از دولت ثالثی انتخاب خواهند نمود. در این خصوص اینجا اشکالاتی وارد نیست بلکه برعکس نسبت به این محکمه همه نوع فایده و حسن انتخاب از برای ما است زیرا یک عضو این محکمه عضو ایرانی است و یک عضو دیگرش غیر ایرانی که با میل و انتخاب دولت ایران است و در این باب یک تساوی کاملی بین دولت ایران و دولت امریکا منظور شده دیگر از مسائلی که فرمودند راجع به مخارج بود. البته بنده تصدیق نمی‌کنم که با وضعیت اقتصادی و با اشکالاتی که هر روز می‌بینیم هست و هیأت دولت و وزرا برای مخارج ضروری فوری مملکت دچار زحمت هستند بنده به هر وزیر و به هر نماینده حق می‌دهم که نسبت به یک خرج جزئی اشکال ننمایند ولی حالا می‌خواهم ببینم آیا این خرج محکمه یک خرج فوق العاده مهمی خواهد بود یا خیر. در اینجا این ماده یک قدری گنگ است و درست مطلب از او مفهوم و مستفاد نمی‌شود ولی آن اندازه را که بنده می‌توانم دهم و تصور می‌کنم همین طور هم باشد این است که گمان می‌کنم این محکمه نخواهد بود که در مدت این پنج سال دائماً مشغول باشد و هر پنج عضو آن کار دیگری غیر از این کار نداشته باشند و محتاج باشند این حقوق را بگیرند. بنده گمان می‌کنم دولت امریکا با همه وسعت بودجه که دارد هیچ وقت حاضر نمی‌شود چنین حقوقی را بدهد انتخاب شدند در غیر از مواقع ضروری دیگر دلیلی ندارد همیشه دور هم جمع شوند وقتشان را صرف این کار کنند چنان که در یکی از این مواد اگر ملاحظه فرموده باشید اشاره هست می‌گوید مخارج کمیسیون را دولتین لدی الاقتضا به طور متساوی خواهند داد. این لدی الاقتضا خود ثابت می‌کند که به طور دائم نیست مثلاً کسی را که از ایران انتخاب می‌کنیم یا یک کسی خواهد بود که در مرکز یک حقوق دیگری خواهد داشت و یا یکی از مأمورین و نماینده‌های سیاسی ما خواهد بود که حقوق مخصوصی دارد و اگر چنین اتفاقی افتاد و به این کار خواهد پرداخت همین طور کسی را که از خارج می‌خواهیم انتخاب کنیم این هم در سایر نقاط معمول است که اغلب از برای این قبیل کارها از معلمین حقوق و آوکاهای بزرگ و کسانی که در حقوق یک سمت تخصص دارند انتخاب می‌کنند و یا یک کسی خواهد بود که در مرکز یک حقوق دیگری خواهد داشت و یا یکی از مأمورین و نماینده‌های سیاسی ما خواهد بود که حقوق مخصوصی دارد و اگر چنین اتفاقی افتاد و به این کار خواهد پرداخت همین طور کسی را که از خارج می‌خواهیم انتخاب کنیم این هم در سایر مناطق معمول است که اغلب از برای این قبیل کارها از معلمین حقوق و آوکاهای بزرگ و کسانی که در حقوق یک سمت تخصص دارند انتخاب می‌کنند و در موقعی که اشتغال دارند یک اندامینه و یک کمک خرجی به آنها داده می‌شود یک حقوق استمراری به آنها داده نمی‌شود به این جهت بنده تصور نمی‌کنم مخارج این محکمه به قدری سنگین باشد که امروز بخواهیم از آن احتراز کنیم بلکه امیدوارم در تمام مدت این پنج سال یک موقعی پیش نیاید که اعضا این محکمه دور هم جمع شوند. زیرا امیدوارم هیج اختلافی بین دولت ایران و امریکا حاصل نخواهد شد و اما در خصوص ماده سوم و مبادرتی که برای اقدامات کمیسیون قائل شده‌اند و آقای تدین آن را یک نوع حق نظارتی عرض کردند این طور نیست. این مبادرت محکمه لازمه اش یک نوع نظارت قبلی و بعدی نیست. وقتی یک محکمه تشکیل شد و اعضایش انتخاب شدند و در محل خود بودند اگر اختلافی حاصل شد و دولتین نخواستند به کمیسیون مراجعه کنند یا آن که مأیوس نبودند به وسایل دیپلماسی قضیه حل شود این ماده خواسته است حقی به قضاوی محکمه داده باشد که آنها بتوانند به دولتین حکم کنند که شما مطابق این عهدنامه رفتار کنید. این هیچ نوع مستلزم نظارت نیست سابقه هم در این کار هست برای این که محکمه‌های دیگری که از این قبیل تشکیل شده همیشه این حق مبادرت به آنها داده شده است و دیگر این که این قسمت اخیر را پس از آن مقدمه که عرض کردم زائد می دانم توضیح دهم نسبت به این که فرمودند در ماده سوم می‌نویسد پس از رأی دادن کمیسیون طرفین برای خود حقی قائل هستند که مطابق نظریات خود رفتار نمایند. البته این ایراد به این عهدنامه وارد است ولی همان طوری که عرض کردم در آن مورد بهتر از این پیش نمی‌رفت و بایستی در نظر بگیرند که این عهدنامه منحصر به امریکا و ایران نیست بین دولت بزرگ دنیا و امریکا هم این عهدنامه امضاء شده و مجرا گردیده است حالا بنده تصور می‌کنم خوب است آقای تدین با بنده و یا کمیسیون خارجه در تصویب این عهدنامه موافقت نمایند و در ضمن همه اظهار امیدواری نمایند که انشاءالله به زودی دولت امریکا هم داخل در جامعه ملل شود و البته به محض دخول دولت امریکا در جامعه ملل دیگر این عهدنامه مورد نخواهد داشت و ملغی می‌شود به موجب مقررات محکمه داوری بین المللی رفتار خواهد شد.

رئیس- آقای حاج شیخ اسدالله (اجازه)

حاج شیخ اسدالله- بنده موافقم‏

رئیس- دیگر مخالفی نیست

(اظهاری نشد)

رأی می‌گیریم که داخل در شور مواد بشویم

آقایانی که تصویب می‌کنند داخل در شور مواد بشویم قیام بفرمایند.

(اکثرنمایندگان قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد اگر آقایان موافق باشند راپورت کمیسیون بودجه قرائت شود بعد داخل در شور مواد می‌شویم.

(آقای سردار معظم به مضمون ذیل قرائت نمودند)

مطابق اجازه که بر طبق ماده واحده از طرف مجلس شورای ملی به کمیسیون بودجه داده شده بود که بودجه‌ها را با مشارکت دولت تهیه کرده به مجلس شورای ملی تقدیم دارد کمیسیون بودجه در جلسات با حضور هیأت دولت موضوع بودجه مملکتی را مطرح بحث خود قرار داده اساساً چنین صلاح دیده شده که اگر منتظر بودجه‌های جزو شده و پس از آن وارد جرح وتعدیل وجزئیات آن بشویم و بودجه‌های قطعی را تقدیم مجلس نماییم وقت زیادی برای مطالعه لازم خواهد شد و ضرر بی جهتی متوجه خزانه مملکت خواهد گردید. در صورتی که اگر ابتدا به طور کلی رقم کلی اعتباراتی برای هر یک از وزارت خانه‌ها و مصارف عمده مملکتی معین شود و وزرا مأموریت بیابند که در حدود اختیارات مصوبه بودجه وزارت خانه‌های خود را تنظیم کرده به مجلس شورای ملی تقدیم دارند عملی تر و بیشتر مقرون به صرفه خواهد بود. مراعات این اصل از نقطه نظر تسهیل تعدیل بودجه نیز بهتر دانسته شده و کمیسیون بودجه اصل مزبور را در عملیات خود اتخاذ نمود. پس از آن صورتی از عایدات وصولی سنه ماضیه پیچی ئیل ۱۲۹۹ از وزارت مالیه خواسته شد که آن صورت عیناً ضمیمه این راپورت می‌شود و مدرک عایدات تخمینی هذه السنه این صورت قرارداده شده و بنابراین عملاً باید تصور نمود که عایدات وصولی هذه السنه بیشتر از میزان مأخوذه در پیچی ئیل خواهد بود. مطابق صورت مزبور اقل عواید مملکتی با تسعیر مالیات‌های جنس نوزده ملیون و سیصد و سی و دو هزار و چهارصد و سیزده تومان نقد ۴۱۳- ۲۳۲ - ۲۹ و هشت هزار و ششصد و پنجاه و یک خروار و سی من گندم و دویست خروار جو و ده هزار شلتوک تخمین شده است. سه فقره جنس که در فوق ذکر شده جنسی است که از بابت خانواری در سنه ناحیه وصول و حالیه هن مأخذ قرارداده شده است و الا مالیات جنسی مملکتی مطابق میزان تسعیر سنه ماهیه در ضمن عواید نقدی منظور گردیده است. در باب مخارج مملکتی اگر چه از طرف وزارت خانه‌ها بودجه‌های جدید پیشنهاد شده بود ولی چون عجله ما بودجه‌های تازه بیشتر از بودجه‌های معمول بود و با کمی عایدات و لزوم تعدیل بودجه تجویز اضافه مخارج فعلی مقتضی بود. لهذا صورت مخارج جاریه مملکتی از روی بودجه پیچی ئیل که ضمیمه این راپورت است از وزارت مالیه خواسته شده و مأخذ بودجه‌های پیشنهادی دولت قرارداده شده و ضمناً باید توضیح شود که شصت و چهار هزار و نهصد و نود و چهار تومان اضافه بر مبلغ تأدیه شده در پیچی ئیل از بابت چهل هزار تومان مخارج اداره ثبت اسناد است که وزارت عدلیه پیشنهاد نموده بود و از بابت تفاوت بودجه وزارت خارجه می‌باشد. چنان که نمایندگان محترم ملاحظه می‌فرمایید ۲۳۰۶۹۶۱ تومان نقد و مقداری جنس صرفه جویی قطعی به عمل آمده و صرفه جویی‌هایی که از بابت شهریه‌ها و مستمری‌ها به عمل خواهد آمد باید اضافه بر این مبلغ شود و مواد ذیل با موافقت هیأت دولت برای تصویب مجس شورای ملی تقدیم می‌شود.

۱ - به تشکیلات مملکتی وزارت خانه‌ها مطابق ضمیمه و ذیل اعتبار داده می‌شود که در حدود آن اعتبارات بودجه جزء خود را بهتر کرده برای تصویب مجلس شورای ملی توسط وزیر مالیه ارسال دارند.

۲ - وزارت مالیه مأمور است که از اول دلو هذه‌السنه تا .... هذالسنه شما قوی ئیل ۱۳۰۰ شمسی مصارف مملکتی را در حدود اعتبارات منظور در ضمیمه این قانون تأدیه نماید پس از انقضای مدت معینه هر یک از وزارت خانه‌ها که بودجه خود را پیشنهاد مجلس شورای ملی ننموده باشند تا پیشنهاد بودجه جزء خود حق دریافت هیچ نوع وجهی را نخواهد داشت.

۳ - کلیه وزارت خانهها مکلف هستند که یک قسمت از مبلغی را که در مواد ضمیمه آن قانون تصویب می‌شود به عنوان اعتبار خصوصی برای مخارج پیش بینی نشده در بودجه خود منظور دارند. میزان اعتبار خصوصی حتی المکان همان خواهد بود که در بودجه‌های سال پیچی ئیل منظور شده و هر گاه در بودجه‌های جدید اعتبار خصوصی کمتر از سال پیچی ئیل منظور شده آن کسر و نقصان در هر صورت باید متناسب با مبلغی باشد که از بودجه سال قبل در هذه السنه کسر شده است‏.

۴ - کلیه اعتبارات خصوصی که در بودجه‌های وزارت خانه‌ها منظور می‌شود و همچنین مبلغی که برای مخارج پیش بینی نشده مملکتی در بودجه وزارت مالیه منظور شده است نباید به مصرف حقوق اداری و وظیفه و شهریه و اضافه حقوق و امثال آن برسد.

۵ - نهصد و پنجا هزار تومان محل برای مخارج پیش بینی نشده مملکتی منظور می‌شود وزارت مالیه در هر ماه تا میزان چهل هزار تومان از این مبلغ را مطابق تصویب نامه‌های هیأت وزرا تأدیه نموده و صورت این مصارف را در آخر هر برج به مجلس شورای ملی تقدیم دارد. هر گاه مخارجی از این محل علاوه بر مبلغ چهل هزار تومان لازم شود در هر مورد تحصیل اجازه مجلس شورای ملی لازم خواهد بود.

۶- تعیین تکلیف شهریه‌ها و مستمری‌ها که مجموع آنها مطابق صورت ارسالی وزارت مالیه یک ملیون و دویست و دوازده هزار و سیصد و چهار تومان نقد و هشتصد و بیست و پنج خروار و بیست و شش من جو و یک صد و نود خروار و بیست و چهار من شلتوک است که انتظار رسیدن صورت جزء آن منوط به تصویب خاصی است که پیشنهاد آن پس از مداقه از طرف کمیسیون بودجه به مجلس شورای ملی تقدیم خواهد شد. ضمیمه این راپورت و مواد قانونی که از طرف کمیسیون با موافقت دولت تقدیم مجلس می‌شود مواد بودجه چند است که به طور قلم‌های درشت برای هر یک از وزارت خانه‌ها و سایر مخارج دولتی پیشنهاد شده یک ستون پیشنهادی دولت و یک ستون هم پیشنهادی کمیسیون است چون این راپورت بعد طبع و توزیع خواهد شد گمان می‌کنم خواندن کلیه این اقلام لزومی نداشته باشد همین قدر به طور اختصار عرض می‌کنم که مجموع مخارج پیشنهادی دولت نقداً بیست و دو ملیون و هشتصد و شصت و پنج هزار و هشتصد و پنجاه و هفت تومان نقد و دو هزار و دویست و نود و شش خروار و بیست و سه من گندم و سه هزار و چهار صد و هشتاد و چهار خروار و یازده من جو و صد و نود خروار و بیست و چهار من شلتوک است و تصویب کمیسیون بودجه بعد نوزده ملیون و دویست و بیست و شش هزار و پانصد و نود و تومان و هزار و صد و شصت خروار و بیست و پنج من گندم و دو هزار و صد و هفت خروار و بیست و پنج من جو است و همان طور که عرض کردم صرفه جویی که فعلاً حاصل شده است قطعی نیست و هنوز کمیسیون موفق نشده است که تصمیم قطعی اتخاذ کند زیرا منتظر وصول صورت‌های جزئی است و پس از آن که صورت‌های جزء واصل شد آن وقت تصمیمات قطعی اتخاذ خواهد نمود و هر نوع صرفه جویی به عمل خواهد آمد و فعلاً باید این دو ملیون و خورده در موقع نوشتن صورت‌های جزء کسر شود و تقریباً دو کرور و یک کسر بودجه داریم و البته هیأت دولت باید مطالعات لازمه بنماید و محلی برای این کسر بودجه معین نماید و در این باب هنوز کمیسیون بودجه داخل در مذاکراتی نشده است و منتظر است از طرف هیأت دولت اقداماتی بشود که بالاخره در موقعی که بودجه از مجلس می‌گذرد بودجه تعدیل شده بگذرد.

رئیس- ضمیمه اش که حاوی صورت جمع و خرج است طبع و توزیع شد و خدمت آقایان هست ولی چون عین راپورت طبع نشده می‌ماند برای روز شنبه آقای مستشارالسلطنه راجع به چه مطلب است.

مستشارالسلطنه- راجع به همین بودجه موقعی که مطرح است از آقای مخبر سوالی دارم.

رئیس- امروز مطرح نیست. روز شنبه در این باب مذاکره می‌شود. فعلاً راجع به عهدنامه حکمیت بین ایران و اتازونی مذاکرات اعاده داده می‌شود. در ماده اول اعتراضی نشده در ماده دوم هم اعتراضی نشده است همین طور است ماده سوم و سایر مواد شور اول ختم شد. شور دوم روز پنج شنبه آتیه خواهد بود. آقایان اگر اعتراضی دارند بایستی روز شنبه و سه شنبه پیشنهاد کنند که رأی به قابل توجه بودن آن گرفته شود اگر آقایان موافق باشند چند دقیقه تعطیل شود تا کمیسیون بودجه راجع به پیشنهاد استقراض راپورتش را تهیه نماید.

(در این موقع جلسه برای تنفس تعطیل و پس از یک ساعت مجدداً تشکیل گردید).

رئیس- راجع به استقراض یک میلیون دلار است. قبل از تنفس بنده اعلام کردم که به کمیسیون بودجه مراجعه می‌شود ولی برای این که رعایت سابقه هم شده باشد به کمیسیون خارجه هم مراجعه شد و هر دو کمیسیون راپورت خود را نوشته‌اند قرائت می‌شود و بعد داخل در مذاکرات. راپورت کمیسیون خارجه را آقای نصرت الدوله مخبر کمیسیون خارجه به مضمون ذیل قرائت نمودند. کمیسیون خارجه لایحه دولت را راجع به استقراض یک ملیون دلار مساعده که فوریت آن را دولت تقاضا نموده است تحت مطالعه در آورده و این استقراض را از امریکا از نقطه نظر ملیت با اکثریت آراء تصویب می‌نماید. راپورت کمیسیون بودجه را آقای سردار معظم مخبر کمیسیون بودجه به مضمون ذیل قرائت نمودند. کمیسیون بودجه لایحه دولت را راجع به استقراض یک ملیون دلار مساعده که فوریت آن را دولت تقاضا نموده است تحت مطالعه قرارداده و مواد ذیل را تقدیم مجلس شورای ملی می‌نماید.

ماده ۱- دولت مجاز است که به وزیر مختار ایران در واشنگتن و وکیل مالیه دولت علیه امریکا اجازه دهد که به نام دولت یک مساعده موقتی به مبلغ یک ملیون دلار دریافت دارند که مبلغ مزبور تماماً تا دسامبر ۱۹۲۲ از عایدات دولت علیه نزد کمپانی انگلیس و ایران که به تاریخ مذکور و عده آن می‌رسد ادا شود و همچنین مجاز هستند به نام دولت ایران عایدات مزبور را به عرض دهنده اشتغال دهند. میزان فرع صدی هفت خواهد بود و دولت ایران حق دارد اصل مبلغ مزبور را هر وقت قبل از رأس موعد با فرع نسبی تا آن تاریخ بدون علاوه بپردازد.

ماده ۲- نهصد هزار تومان از مساعده مزبوره برای مصارف معوقه نظامی و بقیه آن برای سایر مخارج ضروری معوقه مملکتی تشخیص داده می‌شود.

رئیس- مذاکرات در کلیات است. آقا سید یعقوب در کلیات مخالفید؟

آقا سید یعقوب- سوالی دارم‏

رئیس- از کی‏

آقا سید یعقوب- از مخبر کمیسیون خارجه‏

رئیس- بفرمایید.

آقا سید یعقوب- این که مخبر کمیسیون خارجه در راپورت خودش نوشته است دولت مجاز است به وزیر مختار ایران در واشنگتن و وکیل مالیه دولت علیه امریکا اجازه دهد که به نام دولت یک میلیون دلار به عنوان مساعده موقتی استقراض نماید آن قرض همین اندازه است یا بیشتر از این است و حداکثر آن تا چه اندازه است و ترتیب ادای آن از همین محلی است که معین کرده‌اند یا از محل دیگر است.

نصرت الدوله مخبر کمیسیون خارجه- این سؤال راجع به کمیسیون خارجه نیست و مخبر کمیسیون بودجه جواب خواهند داد.

سردار معظم مخبر کمیسیون بودجه- تصور می‌کنم جواب این سؤال برای کمیسیون بودجه هم مشکل باشد و جواب این سؤال به عهده دولت خواهد بود زیرا اولاً وظیفه دولت است و ثانیاً گمان نمی‌کنم یک چنین چیزی قطعاً در نظر باشد که محتاج به توضیح باشد به علاوه هرگاه بعد استقراض لازم شود باید به تصویب مجلس باشد.

رئیس- دیگر معترضی نیست؟

آقای دولت آبادی (اجازه)

حاج میرزا علی محمد دولت آبادی- اینجا تصریح نشده است از کمپانی گرفته می‌شود کدام کمپانی خواهد بود. فقط نوشته شده است از امریکا گرفته می‌شود. باید معین شود از چه کمپانی گرفته می‌شود و اسم او نوشته شود.

مخبر کمیسیون بودجه- تصور نمی‌کنم ذکر اسم طرف لازم باشد این یک استقراض مختصری است که از بازار مالی امریکا می‌شود.

رئیس- آقای دولت آبادی (اجازه)

دولت آبادی- بنده نفهمیدم مقصود آقای مخبر چیست. آیا آن کمیسیون فروخته می‌شود یا این که از یک طرفی قرض می‌شود یا از دولت امریکا می‌فرمایید از امریکا گرفته می‌شود خوب است بفرمایید از کی و به چه عنوان گرفته می‌شود یا از طرف معین استقراض می‌شود باید معلوم شود.

مخبر کمیسیون بودجه- اگر چه لازم بود این جواب را آقای وزیر مالیه بدهند ولی بنده عرض می‌کنم این قرض از دولت امریکا نیست بلکه از یک کمپانی امریکایی است.

رئیس- دیگر اعتراضی نیست؟

(اظهاری نشد)

رئیس- رأی می‌گیریم داخل در مواد شویم.

آقایانی که شور در مواد را تصویب می‌نمایند قیام فرمایند.

(عده کثیری قیام نمودند)

رئیس- نسبت به ماده اول مخالفی هست یا خیر؟

آقای شیخ الاسلام اصفهانی (اجازه)

مستشارالسلطنه- بنده به طور سؤال از آقای مخبر کمیسیون خارجه سؤال می‌کنم اول وکیل مالیه ایران را در امریکا معرفی فرمایند ثانیاً در قسمتی که می‌نویسند: ««اشتغال بدهد»» ممکن است عبارت «انتقال بدهد»» را به لفظ «بپردازد»» تبدیل بدهند و نوشته شود کمپانی نفت جنوب بپردازد. این دو سؤال را داشتم که اولاً توضیح بفرمایند وکیل مالیه ایران در اتازونی کیست؟ و ثانیاً انتقال را پرداخت تبدیل نمایند.

رئیس الوزرا- اولاً راجع به این که آقای شیخ الاسلام می‌گویند لفظ مساعده بی مناسبت است این طور نیست. زیرا مبلغی که دولت در نظر دارد پیش از این مبلغ است و این یک مساعده‌ای است که دولت می‌خواهد دریافت نماید و اگر خواست مجدداً فرض کند به مجلس شورای ملی پیشنهاد خواهد کرد. اما این که آقای مستشارالسلطنه می‌گویند وکیل مالیه معرفی شود ضرورتی ندارد اسمش توضیح شود. وکیل مالیه دولت شخصی است که این مأموریت به او داده می‌شود و این که می‌گویند لفظ «انتقال» تبدیل به لفظ «بپردازد» شود این را هم مناسب نمی دانم همان لفظ انتقال باشد بهتر است.

رئیس- آقای دولت آبادی (اجازه)

دولت آبادی- عرضی ندارم‏

رئیس- آقای فهیم الملک (اجازه)

فهیم الملک- بنده هم عرضی ندارم.

رئیس- دیگر در ماده اول اعتراضی نیست. رأی می‌گیریم به ماده اول آقایانی که ماده اول را تصویب می‌کنند قیام نمایند.

(اکثر قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد. ماده دوم قرائت می‌شود.

(آقای تدین به مضمون ذیل قرائت نمودند)

رئیس- در این ماده اعتراضی نیست؟

آقای آقا سید یعقوب (اجازه)

آقای سید یعقوب- بنده خواستم سؤال کنم که غیر از این نهصد هزار تومان چیزی باقی می‌ماند یا خیر؟

مخبر کمیسیون بودجه- فرمایش آقای آقا سید یعقوب منوط به نرخ دلار است. ولی با وجود این که دلار تنزل کرده است باز یک چیزی از آن باقی می‌ماند.

رئیس- دیگر نسبت به ماده دوم اعتراضی نیست.

رأی گرفته می‌شود به ماده دوم

فهیم الملک- با ورقه باید رأی گرفت‏

رئیس- اگر پنج نفر تقاضا کنند که با ورقه رأی گرفته شود با ورقه رأی گرفته می‌شود.

(بعضی گفتند لزومی ندارد)

رئیس- مقصود جنابعالی ۸۵ نظام نامه واضح است.

فهیم الملک- بلی مقصود قسمت دوم ماده هشتاد و پنج است.

رئیس- من نمی دانم این مسئله شامل این ماده می‌شود یا خیر؟

فهیم الملک- در تمام لوایح قانونی که دولت تقاضای اجازه مخارج می‌نماید باید با ورقه رأی گرفته شود.

رئیس الوزرا- این اجازه خرج نیست. ‏ تخصیص یک مبلغ معین است که اجازه گرفته می‌شود پرداخت حقوق معوقه‏

رئیس- (خطاب به فهیم الملک) دیگر ایرادی ندارید.

فهیم الملک- تفاوتی در این که در قیام و قعود یا با ورقه رأی گرفته شود نمی‌بینم. در هر صورت مجلس موافق است و رأی خواهد داد. مقصود بنده رعایت نظام نامه داخلی بود.

سردارمعظم- ماده هشتاد و پنج شامل این فقره نیست. زیرا در آن ماده می‌نویسد لایحه که بر طبق آن تقاضای اجازه خرج شود اولاً این لایحه نیست لایحه باید از طرف دولت پیشنهاد شود. ثانیاً تقاضای اجازه خرج نشده دو ماده است که از برای استقراض پیشنهاد شده که ضمناً در یکی از مواد مبلغ آن به مخارج معوقه تخصیص داده شده به این ملاحظه به عقیده بنده باید نسبت به این ماده با قیام و قعود رأی گرفت و در کلیات آن با ورقه.

رئیس- آقای محمده هاشم میرزا (اجازه)

محمد هاشم میرزا- بنده عقیده ندارم با ورقه رأی گرفته شود. این را یک لایحه استقراضیه می دانم و هر دو ماده را هم شامل آن می دانم هر وقت موقع خرج شد و پیشنهاد کردند آن وقت لایحه خرج است و هنوز لایحه خرج نیست.

رئیس- پس در ماده دوم همه به قیام و قعود رأی می‌گیریم.

آقایانی که ماده دوم را تصویب می‌کنند قیام فرمایند.

(اکثر قیام نمودند)

رئیس- تصویب شد در کلیات کسی اعتراض دارد؟

(اظهاری نشد)

باید رأی بگیریم به کلیات لایحه.

این رأی هم باز با قیام و قعود خواهد بود در این باب اعتراضی هست.

رئیس- آقای سلیمان میرزا (اجازه)

سلیمان میرزا- همان طوری که آقای فهیم الملک فرمودند مقصود از این صحبت راجع به نظام نامه داخلی است. پس از آن که آقای سردار معظم و شاهزاده محمد هاشم میرزا مذاکره فرمودند بالاخره معلوم نشد تفسیر این ماده چیست. آقای سردار معظم نظرشان این بود که در کلیه لایحه باید با ورقه رأی گرفت. آقای محمد هاشم میرزا نظریه شان این بود که در کلیات هم نباید رأی گرفت آقای رئیس هم فرمودند که این ماده هنوز تفسیرش معلوم نیست پس از این که جمع نظرها بشود موافق ماده دیگر نظام نامه داخلی که می‌گوید هر گاه پنچ نفر تقاضا کنند با ورقه رأی گرفته شود با ورقه رأی گرفته می‌شود. ممکن است بنده و چهار نفر از آقایان پیشنهاد کنیم که این رأی با ورقه گرفته شود.

رئیس- موافق ماده ۸۷ باید پیشنهاد کتبی باشد.

سلیمان میرزا- الان می‌نویسیم و تقدیم می‌کنیم.

رئیس- آقای محمد هاشم میرزا (اجازه)

محمدهاشم میرزا- عرض بنده راجع به تعقیب عقیده خودم بود. حالا که بنا شد با ورقه رأی گرفته شود نظر به این که چند نفر با ورقه و چند نفر با قیام و قعود بالاخره رأی خواهند داد دیگر محتاج به این تفیذات نیست.

رئیس- آقایان فهیم الملک و حائری زاده و طباطبایی و وقارالملک و آقا میرزا ابراهیم قمی تقاضا کرده‌اند با ورقه رأی گرفته شود پس با ورقه رأی گرفته می‌شود. آقایانی که این لایحه را تصویب می‌کنند ورقه سفید و اشخاصی که تصویب نمی‌کنند ورقه کبود خواهند داد.

و اخذ آراء به عمل آمده آقایان تدین و سهام السلطان شروع به استخراج آراء نمودند و ترتیب ذیل نتیجه حاصل شد.

عده حضار (۶۸ نفر)

ورقه سفید علامت قبول (۴۶) ورقه کبود علامت رد (۲) امتناع (۱۲) ورقه با قید سفید بدون امضاء (۱) ورقه با امضاء بدون قید سفید یا کبود (۳) اوراق و بدون امضاء علامت امتناع (۴)

سهام السلطان- در یکی از اوراق قید سفید شده است ولی امضاء نشده و در بعضی امضاء نموده‌اند و قید سفید یا کبود نشده است. ‏

سردارمعظم- امضاءهایی که در روی اوراق سفیده شده است علامت قبول است زیرا رنگ سفید است.

رئیس- درست ملتفت نشدم چه فرمودید.

سردارمعظم- عرض کردم آقایان مشجر چنین می‌فرمایند چند ورقه سفید است و اسم هم نوشته شده است ولی نوشته‌اند سفید است یا کبود بنده عرض می‌کنم اینها جزو اوراق سفید است. زیرا رنگ خود ورقه حاکی است که علامت قبول است. بنابراین کلیه اوراق سفیدی که در آنها اسم نوشته شده است علامت قبول است. فقط اوراقی علامت رد است که کبود باشد و اوراقی که سفید است و امضاء ندارد علامت امتناع است.

رئیس- در هر صورت این یک چیزی است که باید در هیأت رئیسه مطرح شود بالفعل لایحه استواخیه با اکثریت (۴۶) رأی تصویب شد و چون موافق نظام نامه باید در صورت مجلس اسامی موافقین و مخالفین نوشته شود به همین ترتیب نوشته خواهد شد تا بعد این مسئله در هیأت رئیسه مذاکره شود. سردار معظم- بنده تقاضا می‌کنم آرائی که به این ترتیب استخراج شده محفوط بماند تا این که تکلیف آنها معین شود و بعد ضمیمه آراء دیگر شود.

رئیس- البته مضبوط خواهد ماند لایحه استقراضیه تصویب خواهد شد.(اسامی قبول کنندگان)‏

سلطان العلماء. آصف الممالک. حاج میرزا تقی خان نائینی. عمیدالممالک. سهام السلطان. عمادالسلطنه طباطبائی. بیان الدوله. وقارالملک. آقا سید محمد تدین. میرزا ابراهیم خان. ملک آرائی. آقا میرزا محمد صادق طباطبائی. نصرت الدوله. میرزا محمد حسین صدرائی. احتشام الدوله. غضنفرخان. صدر الاسلام. مستشارالسلطنه. محقق العلماء. سردارمفخم. آقا سید یعقوب. محمد هاشم میرزا. ناظم العلماء. ارباب کیخسرو. رئیس التجار. نصیرالسلطنه. قوام الدوله. سردارمعظم خراسانی. نصیر دیوان. حاج میرزا اسدالله خان. مشیرالدوله. امیرناصر. سردارجنگ. میرزا هاشم آشتیانی. وکیل الملک. فتح الدوله. حاج شیخ اسدالله. میرزا محمد نجات. بیان الملک. رکن الملک. شیخ الاسلام ملایری. حاج مقبل السلطنه. میرزا علی کازرونی. امین الشریعه شیرازی. منتصر الملک. فهیم الملک.

(اسامی رد کنندگان)‏

حائری زاده.... شیخ الاسلام اصفهانی‏

(ورقه با امضاء بدون قید سفید یا آبی)‏ (۳)

حاج میرزا مرتضی. آقا سید فاضل. اقبال السلطان‏ رئیس- یک پیشنهادی از طرف وزیر مالیه رسیده است راجع به انتخاب یک کمیسیون سه نفری از طرف مجلس برای رسیدگی به محاسبات سنواتی صندوق وزارت مالیه طبع و توزیع شده است فرستاده می‌شود به کمیسیون بودجه یا کمیسیون قوانین مالیه‏

سردارمعظم- این لایحه کمیسیون بودجه آمده است و شور هم در آن شده است و رأی قطعی محتاج به حضور آقای وزیر مالیه است. روز یک شنبه دو ساعت قبل از ظهر قرار شده است تشریف بیاورند به کمیسیون و بعد راپورت به مجلس تقدیم بشود.

رئیس- بسیار خوب آقای سلیمان میرزا (اجازه)

سلیمان میرزا- بنده یک مسئله خارج از موضوعی می‌خواهم عرض کنم ولی یک اخطاری است که موقعش می‌گذرد آقایان وزراء تشریف می‌برند و سؤالاتی که آقایان باید بنمایند می‌ماند. همین طور برای جلسه بعد به این جهت سوالات یک ماه طول می‌کشد و نمی دانم در این باب تکلیف چیست؟

رئیس- آقای سردار معظم خراسانی (اجازه)

سردار معظم خراسانی- بنده هم عرضم همین بود.

رئیس- آقای حاج شیخ اسدالله (اجازه)

حاج شیخ اسدالله- از طرف وزارت مالیه تقاضای یک کمیسیون از مجلس شده است. من نمی دانم مراجعه به کمیسیون قوانین مالیه و بودجه چه معنی دارد وزارت مالیه یک کمیسیون سه نفری خواسته است که از طرف مجلس انتخاب شود. برای مراجعه به محاسبات صندوق وزارت مالیه این جا نه مشاوره دارد نه وضع قانونی است نه تصویب خرجی است نه محتاج به رفتن به کمیسیون بودجه است نه محتاج به کمیسیون قوانین مالیه باید اگر مجلس صلاح بداند انتخاب کند و اگر صلاح نمی داند رد کند.

رئیس- شاید مجلس صلاح نداند و لازم بداند که در این باب قبلاً مذاکراتی بشود. این هم مثل سایر مطالب است چه فرق می‌کند حالا اگر اکثریت مجلس رأی بدهد که به کمیسیون نرود البته نخواهد رفت چون مخالفتی نشده است به این جهت به کمیسیون مراجعه می‌شود.

رئیس- آقای مستشارالسلطنه (اجازه)

مستشارالسلطنه- بنده چندین سؤال از آقایان وزیر امور خارجه و وزیر فوائد عامه و وزیر مالیه داشتم چون سایر آقایان وزراء تشریف برده‌اند و چندین جلسه قبل هم وقت داده‌اند منتظرم وقت برسد سوالات خود را عرض کنم.

رئیس- آقای سلیمان میرزا از آقای وزیر مالیه سوالی دارند.

سلیمان میرزا- بنده چون سؤال کرده‌ام بفرمایید اول از کدام یک شروع کنم.

رئیس- هر کدام را که می‌خواهید.

سلیمان میرزا- یکی از سؤالاتی که بنده از آقای وزیر مالیه کرده‌ام این است البته آقایان فراموش نفرموده‌اند که چندی قبل راجع به بانک رهنی که اخیراً اسم آن را بانک ایران گذارده‌اند بنده سوالی کردم که مسئله بانک یکی از مطالب خیلی مهم ثروتی و اقتصادی است که همیشه گرفتار آن هستیم. چنان که مسئله که الان رأی دادیم از برای پرداخت آن منحصراً یک بانک داریم و اگر چندین بانک داشتیم شاید به صلاح صرفه مملکت نزدیک تر بود. اگر خود دولت یک بانک داشت شاید بهتر می‌توانست استفاده کند. چندی قبل بنده راجع به ترتیب بانک استقراضی از آقای وزیر مالیه سوالی کردم و سؤال بنده چندین جمله بود یکی این که از قراری که شنیده می‌شود یک مقداری از اوراق و اسناد بانک مفقود شده است. دیگر آن که از برای وصول مطالبات بانک و پرداخت دیون آن چه در نظر گرفته‌اند. یکی دیگر این بود که از برای اداره کردن بانک و به دست آوردن منافع تجارتی دولت چه نقشه در نظر دارد آیا بانک هم یک اداره خواهد بود مثل سایر ادارات که همین قدر بگوییم ما هم بانک داریم باید یک بودجه داشته باشد؟ سؤال دیگر این بود که طرز اداره کردن بانک در تحت نظر کی خواهد بود. منتها در تحت نظر آقای وزیر مالیه خواهد بود یا در تحت نظر هیأت دولت آن چهار سؤال را بنده دارم و تقریباً می‌توانم بگویم که آن شب با سؤال بنده اکثریت قریب به اتفاق اظهار موافقت فرمودند. در این قسمت که این بانک را زودتر از نقطه نظر بودجه موقتاً یک چندی تعطیل بکنند و اجزاء زیادی آن راحذف کنند و در ضمن جواب گویا آقای وزیر مالیه اشتباه فرموده و گفتند منحل می‌کنیم بعد خودشان اصلاح فرمودند حالا که مرثیه همان سوالات را تکرار می‌کنم چون بعد از مسئله سؤال بنده اجزا بانک در بعضی از روزنامه جات یک چیزی چاپ کرده‌اند و گفته‌اند هیچ اسنادی مفقود نشده است طبیعتاً آن مسئله که بنده شنیده بودم بایستی از آقای وزیر سؤال کنم که صحیح است یا سقیم. ولی چون بنده یک کاغذ امضاء شده دارم و آن کسی که این کاغذ را برای بنده فرستاده صریحاً نوشته است که بعضی از اسناد بانک مفقود شده است این بود که بنده از آقای وزیر مالیه سؤال کردم که چندی قبل بعضی از اوراق بانک را برده‌اند. اگر آقایان در نظر شان باشد اجزا بانک نوشته‌اند که اسناد بانک در صندوقی است و دو نفر آنها را می‌گیرند و مهر می‌کنند آن شخص هم که از این موضوع اطلاع داشته برای بنده توضیح می‌دهد که بنده عین آن توضیح را بدون کم و زیاد عرض می‌کنم که اگر هر تحنیقی لازم باشد آزاد بخوابند. محض اطلاع آقای وزیر مالیه حالا عرض می‌کنم که این کاغذ دارای دو قسمت است یک قسمت راجع به حواله جات و اسناد درجه اول است که همان طور که آقایان اعضا بانک اعلام نموده‌اند این شخص هم تصدیق می‌کند که آن اسناد همان طور در صندوق هست و دو نفر هم مواظب دارد که اسناد آن را تحویل داده و مسترد می‌نمایند. قسمت دیگر راجع به اسناد درجه دوم است و من عین عبارت آن را برای اطلاع آقایان می‌خوانم. می‌نویسد دو سیه عزیزالله خان نصرت الممالک را محتوی سه جزوه از بانک برده‌اند و تا کنون هم مسترد نداشته‌اند. باز اسنادی دیگر هست که شاید اگر تحقیق شود کشف خواهد شد این یک نمونه از آن سرقت‌ها بود و آن اشخاصی که این مسئله را اطلاع داده‌اند حاضر هستند که اگر جداً یک کمیسیونی برای رسیدگی به این کار تشکیل شود اسناد خود را یکی بعد از دیگری ارائه دهند. همچنین باز این شخص می‌نویسد بعد از واقعه ضبط بانک در زمان کابینه آقای سید ضیاءالدین دوسیه عزیزالله خان نصرت الممالک قجری سه جزو که تا کنون مسترد نداشته و همچنین شعبات بانک تبریز و مشهد را حکومت محل بدون این که بانک را مطابق ترتیب رسمی و صورت مجلس تحویل بگیرند حفظ کرده و همه قسم تصرفات و مداخلات در آنها نموده‌اند و البته با یک چنین ترتیب نمی‌توان مطمئن بود که دارایی بانک مورد تضییع واقع نشده باشد و اما در موضوع اسناد بانک باز لازم می دانم که متذکر شوم اسناد بانک کلیه بر دو درجه تقسیم می‌شود. درجه اول عبارت است از تمسکات و قبوض و برهات و غیره و اسناد درجه دوم دوسیه‌هایی است که حاوی اوراق و مکاتبات و تلگرافاتی می‌باشد. این را هم غرض بنده این نیست که اجزا و اعضا بانک را طرف حمله قرار دهم حالا بر می‌گردیم به همان سؤال که دارای چهار ماده است. اول آن که آقای وزیر به چه نظریه می‌خواهند بانک را اداره کنند؟ و آیا ترتیب اداره کردن بانک را به تغییر رئیس تصور می‌فرمایند یا خیر؟ دوم این که از برای محاسبات و پرداخت قروض و وصول مطالبات بانک چه ترتیب را در نظر گرفته‌اند. سوم آیا قناعت می‌کند به این که اسم این بانک بانک ایران باشد و یا ترتیبی فراهم آورده‌اند که خود این بانک دارای یک سرمایه باشد. سؤال چهارم این است که فرضاً یک کمیسیون یا رئیس بانک قروض یک نفری که چند کرور مقروض بانک است یک کرور بر آورد کرد آیا همان نظریه رئیس صائب است و یا نظریه هیأت دولت و یا چون از امور مالیه به مجلس رجوع می‌شود. این بود سوالات بنده که آقای وزیر بایستی جواب بفرمایند.

وزیر مالیه- راجع به بانک ایران چند روز قبل که نماینده محترم سؤال فرمودند بنده جواب عرض کردم که هیأت دولت در این باب تذکراتی کرده‌اند و اقداماتی هم خواهد شد که هر چه زودتر منافع دولت محفوظ بماند و همچنین در هیأت دولت متذکر شد که با یک شخصی که طرف اعتماد باشد معین شود تا در کارهای بانک نظارتی داشته و نظریات خود را راجع به امور بانک به هیأت دولت پیشنهاد کند. دولت تصویب نموده که آقای مختارالملک برای این امر معین شوند و دستوری هم به ایشان داده شد مواردی را پیشنهاد کرده بودند و دستوری به ایشان داده شد که اولاً صورت مجلس‌ها بایستی پس از وقت امضاء شده و مستخدمین زاید باید خارج شوند. زیرا برای تحویل گرفتن با یک صورت مجلس‌هایی ترتیب داده شده که باید آن صورت مجلس‌ها را طرفین نمایندگان ایران و روس امضاء نمایند و یک پرتکلی رد و بدل نمایند و بعد از آن اجزا را بایستی منفصل نمود. و اما در باب حقوق اجزا قدیم بانک هم نوشته بودند بیست و شش هزار تومان طلبکارند و اظهار می‌دارند تا مطالبات به ما نرسد منفصل نخواهیم شد و خلاصه این که ادعای مطالبات خود را می‌نمایند و گمان می‌رود اگر به اطلاع وزارت جلیله مالیه اجناس عزیزالله خان نصرت الممالک که در توقیف بانک است به فروش برسد بشود قیمت آن را بین اجزا قسمت بشود همین طور به ایشان دستورد داده شد که اجناس نصرت الممالک را به مصرف فروش برسانید و در مقابل مطالبات اجزا بپردازید و اگر کافی به تمام مطالبات آنها نباشد کسر آن را قدغن فرمایید از سایر مطالبات بانک وصول و عاید گردد. این نکته را نیز متذکر می‌شود که مستخدمینی که منفصل می‌شوند نبایستی به بهانه وصول حقوق در امور بانک دخالت نمایند و بایستی آنها را تا موقعی که حقوقشان پرداخت نشده از مداخله ممنوع داشت. در خصوص وصول مطالبات و پرداخت قروض بانک هم باید جداً عملیاتی نمود و به هر نوع ممکن است اقداماتی بشود تا مطالبات وصول شود و دولت به امور بانک خصوصاً وصول مطالبات اهمیت می‌دهند و هر نوع ضرورت داشته باشد پیشنهاد فرمایید تا عمل شود و حتماً این مسئله را متذکر می‌شوم که در حفظ نوشته جات و اسناد بانک باید به مراقبت کامل شده به طوری که مقتضی بدانید محافظت اسناد بانک به عمل آید. خلاصه این مسائل در نظر گرفته شده و بایستی اقدام بشود و فعلاً با ترتیبات معروضه اسناد و نوشته جات بانک از سرقت و هر نوع اقدامی محفوظ می‌شود و البته نسبت به کارهایی هم که گذشته و چیزهایی می‌فرمودند که سرقت شده رسیدگی خواهد شد و البته معلوم خواهد شد که چه سندی مفقود شده و فاعل سرقت که بوده؟ راجع به سرمایه بانک هم البته آقایان می دانند که برای این کار پول نقد مهمی لازم است و فعلاً با عسرت مالیه بهتر این سرمایه مقدور نیست و البته هیأت دولت در اطراف این زمینه مطالعاتی خواهند نمود و هر طور به نظر دولت رسید به مجلس پیشنهاد خواهد کرد و با تصویب مجلس ترتیب برای این کار خواهد شد.

سلیمان میرزا- البته همه آقایان (سوژسیون) یا القاآت را خوب مسبوقند چه چیز است. ما هم در موضوع مملکت خودمان (سوژسیونه) یا گرفتار القاء شده‌ایم و برای ما حتم است که خودمان را فاقد بعضی چیزها بدانیم و حال آن که شاید در اساس این طور نباشد. ما از بس گفته‌ایم مملکت فقیر است پول ندارم این مسئله جزو اصول مسلمه شده. برعکس بنده عرض می‌کنم ما پول داریم و نمی‌خواهیم بگیریم. مکرر با صوت بلند فریاد می‌زنم که ما پول داریم و نمی‌خواهیم بگیریم و لاینقطع می‌گوییم فقیریم مفلسیم. استاعت نداریم. حالا این ادعایی که بنده می‌کنم لازم است توضیح بدهم. بلی مطالبات پس افتاده بدهی اشخاص که به دولت یا به عنوان مالیات یا به عنوان حساب طومانیانس و یا به عنوان حساب همین بانک و یا به عناوین دیگر مقروض می‌باشد به عقیده بعضی‌ها شاید پانزده ملیون بشود شاید هم کمتر بشود بنده نمی دانم اول می‌گوییم نداریم. نداریم در صورتی که بعضی اشخاص هستند که هر یک پنج شش کرور مقروض می‌باشند اینها باید کی گرفته شود؟ اینها را بگیرند و سرمایه برای بانک تشکیل بدهید گمان می‌کنم که اگر همین محل مطالبات را تعقیب نماییم یک سرمایه خواهیم داشت که بتواند ما را دارای یک بانکی نماید. در هر حال یکی از مطالب سؤال بنده راجع به این بود که هیأت دولت برای تصفیه حساب مردم و دریافت مطالبات بانک چه نظریه اتخاذ کرده و آقای وزیر در جواب سؤال بنده فقط فرمودند آقای ممتازالملک را که شخص درستکاری است مأمور کرده‌ایم که امورات بانک را اداره نماید. در این که آقای ممتازالملک شخص درستکاری است حرفی نیست ولی ترتیبات بانک راجع به طرحی است شخص متخصصی که از طراحی اطلاع داشته باشد باید آنجا را اداره نماید. در هر حال مبارک است انشاءالله امیدوارم در آتیه ثابت شود که خوب انتخابی شده است. باز بر می‌گردم به همان سوال‌های اولیه. در همین کاغذی که هیأت وزرا به آقای ممتازالملک مرقوم فرموده‌اند یک مطلبی نوشته شده بود بنده درست ملتفت نشدم. شاید از طرف وزارت مالیه نوشته شده که برای پرداخت مطالبات اجزای بانک باید اجناس نصرت الممالک که در بانک هست به فروش رسانیده و به مصرف حقوق اجزا برسانید و اگر کافی نبود از سایر مطالبات بانک پرداخته شود، یک قسمت از سؤال بنده همین بود که فراموش فرمودند جواب بفرمایند. فرض بفرمایید بنده یکی از بدهکارانی هستم باید دانست در موقعی که حساب من با بانک تصفیه می‌شود به چه نحو خواهد بود به منات مبادله می‌شود یا به تومان. اگر این طور باشد قیمت سابق منات با حالا بسیار تفاوت دارد. اینها یک چیزهایی است که هزار قسم گفت و گو در اطراف آن می‌شود و آیا بر فرض این که یک نوع قطع و فصل شود. اگر شخصی قروض خود را پرداخت تنها امضاءی رئیس بانک برای ختم محاسبه او کافی است با این که مفاصا حساب او را رئیس الوزرا یا امضاء می‌نماید، قسمت ثانوی سؤال بنده راجع به مطلبی است که در آن کاغذ نوشته شده و راجع به دستوری است که داده‌اید که اگر چه باز خواهید گفت که فلان کس چقدر یک مسئله را تعقیب می‌نماید ولی در هر حال بنده ناگزیرم تکرار نمایم. آیا برای پرداخت حقوق پس افتاده اجزای بانک که ابداً کار نکرده‌اند بایستی اجناس موجوده در بانک را بفروشیم و از هر جا است پولی تهیه کنیم و حقوق آنها را تأدیه نماییم. اما معلمین بیچاره که بایستی علی الاصول حقوقشان همه برج نقد به آنها پرداخت بشود فکری برای آنها نمی‌شود. اگر چه انشاءالله بعد از ترتیب امشب فکری هم برای آنها خواهد شد ولی چه علت دارد آنها که به این فلاکت و پریشانی هستند برای آنها فکری نمی‌شود ولی اجزای بانک که کاری به ما نکرده‌اند باید این طور نقد دریافت دارند.

وزیر مالیه- در باب وصول مطالبات بانک البته از روی دفاتر بانک مطالبه خواهد شد و به رئیس هم اجازه کم و کسری داده نشده و مطابق ارقامی که در دفتر هست باید مطالبه شود. در دفتر هم آنچه بنده تصور می‌کنم نه تومان نوشته شده نه به منات و لیره و غیره و از روی تومان حساب خواهد شد و اما راجع به معلمین که نماینده محترم هر جلسه معارف را تعقیب می‌کنند خیلی از معارف خواهی ایشان متشکرم و می دانم که ایشان وجود معارف خواهی هستند. ولی این مسئله را باید بدانید که این بیست و شش هزار تومان بابت حقوق مستخدمین روس یعنی همان مستخدمینی که نمی‌خواستند بانک را تحویل بدهند پرداخت می‌شود. آنها می‌گویند تا حقوق ما به ما نرسد بانک را ترک نمی‌نماییم و اجناس نصرت اللمماک هم گمان نمی‌کنم بیست و شش هزار تومان بشود و امورات بانک هم با امورات وزارت مالیه متفاوت است و ما نمی‌توانیم حقوق معارف را از آنها تأدیه نماییم زیرا فرضاً یک عایداتی هم در بانک باشند باید با حساب وزارت مالیه مخلوط نمود باید از خود بانک جمع کرد و تشکیل برنامه داد باز هم تکرار می‌کنم که این حقوق راجع به اجزای روس است و این محلی هم که تهیه شده برای این است که اگر مستخدمین بگویند تا حقوق نگیریم نمی‌رویم به آنها جواب داده شود. اجناس نصرت الممالک بایستی به فروش برسد و داده شود چون آقای نماینده محترم خیلی به امور بانک علاقه دارند و بسیار مایلند مطالبات بانک و صول و ایصال شود. اگر صلاح بدانند بنده پیشنهاد می‌کنم سه نفر از طرف مجلس معین شود و یک نفر از آنها خود نماینده محترم باشند که شاید یک نظریه مستقیمی داشته باشند و در باب بانک مذاکراتی نموده و به مجلس راپورت دهند و به این ترتیب خاطرشان از امور بانک راحت شود.

رئیس- شاهزاده محمدهاشم میرزا از آقای وزیر مالیه سوالی دارند.

محمد هاشم میرزا- در چه موضوع؟

رئیس- در موضوع حساب آذری.

محمد هاشم میرزا- مدت‌ها است یعنی از دو سال قبل به این طرف می‌شنیدم که آذری مشغول تصفیه حساب گیلان خود می‌باشد. تازه این روزها می‌شنویم که ایشان شکایت کنید که من چند مرتبه حساب داده‌ام و از طرف وزارت مالیه به من مفاسد نمی‌دهند حالا می‌خواهم سؤال کنم که آیا به حساب آوری رسیدگی شده یا نشده و اگر رسیدگی شده باقی دار است یا خیر؟

رئیس- از زمانی که بنده در وزارت مالیه هستم از طرف آذری عنوانی برای دادن حساب نشده و البته حساب تمام صاحبان جمع را هم وزارت مالیه نمی‌تواند به این زودی رسیدگی نماید. البته به تدریج حساب یک صاحب جمعی که تمام شد به حساب دیگری رسیدگی می‌شود و این که گفته می‌شود آذری چندین مرتبه حساب داده است گمان می‌کنم جزء مسموعاتی است که اصل نداشته باشد ولی در هر حال تحقیق نموده و در جلسات بعد عرض خواهم کرد.

محمدهاشم میرزا- مقصود بنده اعتراض به وزیر مالیه نبود. همین قدر خواستم بفهمم و البته بعد از این که تحقیق فرمودید اطلاع خواهید داد و بعد از اطلاع سرکار بنده هم عرایض در این خصوص خواهم کرد.

وزیر مالیه- بنده مقصود حضرت والا را فهمیدم در جلسات بعد اطلاعات خودم را عرض خواهم کرد.

رئیس- آقای جلیل الملک از آقای وزیر امور خارجه راجع به امضاءی کارگذاری شیراز سوالی دارند.

جلیل الملک- البته آقایان وزرا در حدود مسولیتی که دارند در جرح و تعدیل اعضا وزارت خانه خودشان دارای اختیاراتی هستند ولی بدیهی است این اختیارات در حدود وظایف اداری است با ملاحظه و مراعات سوابق اعضا وزارت خانه با این ترتیب از آقای وزیر امور خارجه راجع به کارگذاری شیراز سؤال می‌نمایم که از قراری که شنیده‌ام یکی از منتظرین خدمت وزارت خارجه از آقای وزیر تقاضای مأموریت شیراز را نموده‌اند و آقای وزیر خارجه در حاشیه تقاضانامه به خط خودشان می‌نویسند که من چطور می‌توانم فلان شخص را که هم دو هزار تومان مقروض است و سابقه خوب هم دارد و از او چیزی شنیده نشده است معزول کنم. بعد شنیده می‌شود که کارگذاری شیراز به شخصی داده شده است که در ادارات سابقه خوبی هم ندارد. اولاً بنده از آقای وزیر امور خارجه سؤال می‌کنم در صورتی که خودشان به خط خودشان نوشته‌اند که کارگذاری سابق هم سابقه خوبی داشته و هم دو هزر تومان مقروض بوده چطور شده است که او را تغییر داده‌اند و در عوض او یک شخصی که در ادارات سابقه خوبی نداشته برقرار کرده‌اند.

رئیس- این استیضاح است نه سوال‏.

جلیل الملک- سؤال می‌کنم چه موجب شده است استیضاح نکردم.

رئیس- همین کلمه چه موجب شده استیضاح است.

جلیل الملک- به طور استیضاح عرض نمی‌کنم عجالتاً به طور سؤال عرض می‌کنم.

وزیر امور خارجه- راجع به کارگذاری شیراز ابتدا بنده می‌خواستم او را در محل مأموریت خود باقی گذارم ولی بعد به توسط تلگراف رمز از خود او استعلام کردم که اگر میل دارید کارگذاری اصفهان برای شما حاضر است خود ایشان قبول کردند. به علاوه آن کسی را که می‌فرمایید معبودالسلطان است و بنده هیچ اطلاعی ندارم که سابقه بد داشته باشد بعد هم یکی از اعضا قدیم وزارت خارجه است.

جلیل الملک- راجع به مسعودالسلطان بنده از روی تحقیق و صحت عرض می‌کنم راپورت‌های بدی از او رسیده و در حاشیه یکی از راپورت‌های او آقای معین الوزرا که ریاست کابینه را داشتند قید کرده‌اند که این شخص کارهای زشت کرده است و این نوع اشخاص را نباید در وزارت خارجه راه داد و این عرض بنده از روی اسناد است.

رئیس- سؤال دیگری آقای مستشارالسلطنه از آقای وزیر امور خارجه راجع به اموال اتباع ایران در روسیه دارند.

مستشارالسلطنه- بنده چندی قبل همین سؤال را کردم و امیدوار بودم در سایه مساعی جمیله آقای وزیر امور خارجه و دولت حاضر و با اتباع ایران که در روسیه هستند از حیث مال و جان آسوده باشند و خاطر محترم عموم نمایندگان هم از طرف ایشان راحت باشد. ولی موافق اخباری که می‌رسد چنین معلوم نبود آن طور که باید و شاید و جان و مال اتباع ایرانی در روسیه محفوظ نیست. البته آقای وزیر امور خارجه هم تصدیق می‌فرمایند بعد از انعقاد عهدنامه بین دولتین ایران و روسیه بایستی این گرفتاری‌ها که برای اتباع ایران در روسیه تولید شده رفع شود ولی خواستم سؤال کنم اولاً آقای وزیر امور خارجه در خصوص جاری و ساری کردن روابط دولتین بین ایران و روسیه چه اقداماتی نموده‌اند ثانیاً در خصوص اموال و مستقلات اتباع ایران که از طرف عمال سابق و لاحق ضبط شده است اقدامی برای استرداد آن شده است یا خیر؟ ثالثاً در حدود و صدور مال التجاره به قسمی که شنیده می‌شود با انتفاع تجار و منافع ایران موافق هست چه راجع به مال التجار وارده و چه راجع به مال التجاره صادره. در این خصوص هم نمی‌خواستم بدانم اقدامی شده است که تجارت‌های ایران آزادانه می‌توانند نرخ معمول خرید و فروش بکنند و مال التجار خود را حمل نمایند یا خیر؟

وزیر امور خارجه- اولاً راجع به یک قسمت از سؤال آقای مستشارالسلطنه عرض می‌کنم که بعد از تغییر رژیم قدیم روسیه و ترتیب جدید آن کلیه اموال منقول اتباع داخله و خارجه را ضبط کردند و همین طور یک قسمت از اموال غیرمنقول همان وقت هم وزارت خارجه به توسط مأمورین که در قفقازیه داشت به دولت‌های وقت روسیه پرولت کرده و بالاخره یک دستورالعملهایی به آقای مشاورالممالک داده بودند و به تازگی هم به ممتازالدوله دستورالعملهایی داده شده که اقداماتی بنماید مقصود این است که هم در مسکو و هم در تفلیس اقدامات جدی نموده‌اند و موافق اطلاعات تلگرافی و کتبی که اخیراً رسیده وعده مساعدت کامل در استرداد اموال اتباع ایران داده‌اند و همین طور بعضی از خانه‌های آنها را آنها رد کرده‌اند. اما در مسائل روابط مشی این یک مسئله‌ای است که باید در این موضوع یک قراردادی با دولت مساوی روسیه منعقد شود و هنوز منعقد نشده و راجع به مسئله تجارت هم این مسئله راجع به وزارت تجارت و فوائد عامه است و یک کمیسیونی در آنجا از تجار و اشخاص مطلع تشکیل شده که قرارداد تجارتی بسته شود و راجع به مبادلات و خرید و فروش امتعه که از روسیه می‌آید و از ایران به روسیه می‌رود ترتیبی داده بشود و البته پس از آن که در کمیسیون قرارداد تهیه شده به مجلس تقدیم خواهد شد.

رئیس- آقای تدین از آقای وزیر پست و تلگراف سوالی دارند.

تدین- با آن که چندین مرتبه در این مجلس راجع به مولتیور بعضی از آقایان نمایندگان از آقای وزیر پست و تلگراف سوالی کردند و آقای وزیر هم یک جواب‌هایی داده‌اند و با آن که مولیتور بدون کنترات فعلاً در اداره پست مشغول است و هیجده سال است در اداره پست مشغول کار بوده و در این مدت یک نفر یا دو نفر یا زیادتر از افراد ایرانی را تربیت نکرده است که امروز می‌توانند قائم مقام او بشوند این را هم نمی‌توان معتقد شد که اعضا و اجزای پست غیر لایق بوده‌اند و استعداد تربیت شدن نداشته‌اند. این حرف هم مسموع نیست و این جریان‌ها را مأیوس می‌کند از این که پس از این مستخدم اروپایی استخدام کنیم. زیرا مستخدمین اروپایی برای این هستند یک عده از افراد ایرانی را تربیت کنند که بعد در ادارات قایم مقام آنها نشوند. هیجده سال می‌گذرد و هنموز یک قائم مقام درست شده است. بنابراین هیجده سال دیگر هم باید مستشار آورد و بالاخره قائم مقام درست نشود. حال به آنها کار ندارم و مقصود از سؤال بنده با همه این ترتیبات و با این که شکایات عدیده از یک عده اجزا پست به توسط جراید و غیر جراید منتشر شده و حقاً به حرف هم متظلم و شاکی باید گوش داد و معلوم کرد که حرفش حق است یا نا حق و کسی به این شکایات ترتیب اثر نداده. اینها هم بماند مقصودم مراسله‌ای است که سولتیمور در هفتم سنبله امسال به یکی از وزرا محترم نوشته. وزیر آن وقت آقای مستشارالسلطنه بوده‌اند در کابینه سابق آقای قوام السلطنه عین مراسله را هم بنده به امضاءی مالتیمور دیده‌ام و این سواد آن است و شاید بعضی دیگر از نمایندگان هم آن را دیده باشند. بنابراین عین سواد آن را بدون کم و کسر می‌خواهم حضور مبارک آقای وزیر پست و تلگراف مدظله خاطر مبارک را به اعلان مندرجه در شماره ۳۴ مورخه دو شنبه روزنامه وطن که به امضاءی سه نفر اجزای پست است معطوف می‌دارم. نه تنها وزارت موفق نگردید از اجزایی که بر ضد اداره پست و رئیس کل آنتریک و اغتشاش می‌نماید جلوگیری نماید بلکه یک التفات مخصوصی نسبت به آنها ابراز نموده در این صورت بی نتیجه می‌بینم بعد از این اظهاری به وزارت ننماییم. بنابراین برای اقداماتی که لازم است به سفارت مراجعه کردم که مستقیماً با حضرت اشرف آقای رئیس الوزرا مذاکرات لازمه را می‌نمایم امروز یک ساعت به ظهر مانده هم جناب وزیر مختار بلژیک به حضور مقدس اعلیحضرت شهریاری ارواحنا فداه تشرف حاصل می‌نماید اگر لازم بدانند عرایض خود را در این خصوص به سمع ملوکانه می رساند و در آتیه دیگر در باب دفاع از حقوق خود با وزارت مکاتبه نخواهم کرد و اگر چنانچه صلاح دانستید به این مکتوب جوابی مرقوم فرمایید مقرر دارید جواب را توسط وزارت امور خارجه به سفارت بلژیک ارسال نمایند رئیس کل پست کامیل مولسبور. اولاً موافق اقرار خودش اینجا می‌نویسد وزیر وقت یک التفات مخصوصی نسبت به اجزا پست ابراز داشته یعنی وزیر وقت از اجزای پست طرفداری کرده است. بنده تصور می‌کنم آقای مشارالسلطنه با سابقه‌ای که در این مملکت دارند یک آدمی نباشند بدون این که بدانند حق با اجزای پست است با آنها همراهی کنند نه این که بدانند حق با اجزا نیست و با آنها به واسطه مخالفت با مولیستور ابراز لطف کرده باشند. البته تصدیق می‌فرمایید این عبارات باعث قطع رابطه و مراوده است زیرا به وزیر می‌نویسد دیگر بعد از این با شما کاری ندارم و اگر خواستید جواب بنویسید باید به توسط وزیر امور خارجه به سفارت بنویسید قطع نظر از این که یک نفر مستخدم اروپایی حق دارد با وزیر مطبوع خودش این طور سلوک کند و این طور مراسله بنویسد یا نه؟ آیا با این حال کدام وزیر می‌تواند در جلو این حرف‌ها و اقدامات یک چنین مستخدم جسوری مقاومت کند نمی‌خواهم استیضاح کنم و در نتیجه سؤال می‌کنم آیا وزیر پست و تلگراف فعلی این مراسله را ملاحظه فرموده‌اند یا نه و در صورتی که ملاحظه فرموده‌اند در این موضوع نظریات ایشان چیست؟

وزیر پست و تلگراف- با آن که نماینده محترم فرمودند استیضاح نمی‌کنم بنده گمان می‌کنم که این استیضاح خیلی مفصلی بود. در نظام نامه داخلی وضع سؤال تصریح شده است که در یک موضوع به طور خلاصه باید سؤال شود مثلاً می‌گویند فلان کاغذ را دیده‌اید یا خیر؟ و این شرح مبسوطی که فرمودند تصور می‌کنم در تحت عنوان استیضاح باشد با این حال عرضی ندارم و جواب ایشان را در موضوع مراسله که ایشان اشاره فرمودند عرض می‌کنم. در کابینه وزارتی چنین مراسله موجود نیست ولی گمان می‌کنم یک چنین مراسله نوشته شده باشد چنانچه مواد آن را در دست آقایان دیده‌ام. در این که یک خلاف نزاکتی از طرف رئیس پست نسبت به وزیر وقت شده است بنده هم تصدیق دارم ولی قضاوت یک همچو مسئله خود آقای نماینده محترم هم تصدیق دارند که امروز با بنده نیست. قضاوت این مسئله با حکومت وقت بوده و آنچه بنده شنیده‌ام از آن به بعد خود رئیس پست در صدد ترمیم بر آمده چه به توسط خودش و چه به توسط وزیر مختار بلژیک رفتید خاطر وزیر وقت را حاصل کرده است. در صورتی که سابق یک خلاف نزاکتی نسبت به وزیر وقت بنده تصور می‌کنم وزیر مالیه نمی‌تواند مداخله کند به علاوه موجبات ترقیه هم که به عمل آمده است و این که موجبات یک چنین مراسله چه بوده است باید از نویسنده آن مراسله سؤال شود. شاید خود او و بعضی چیزها در نظرش باشد. البته آقای نماینده محترم و سایر آقایان وکلا هم تصدیق می‌فرمایند در صورتی که برای وزیر آن روز یک موضوعی پیش آمده و توصیه هم به عمل آمده دیگر وزیر امروز تکلیفی ندارد.

تدین- اولاً بنده فرق بین سؤال و استیضاح را خوب می دانم. در این که می‌فرمایند طریقه سؤال باید خیلی مختصر باشد در نظام نامه‌ها این طور نیست در نظام نامه می‌نویسد بعد از سوالی که شد وزیر داد سؤال کنند فقط می‌تواند به طور مختصر حرف بزند به علاوه بنده شما را طرف قرار ندادم که چرا فلان کار را کردید یا نکردید. وقتی که چرا پیش نیاید استیضاح نیست و اما راجع به اصل این مراسله فرمودید در کابینه نیست گرچه ضمناً تصدیق هم فرمودید که ممکن است بنده اصلش را تهیه بکنم و به خود حضر والا ارائه دهم.

وزیر پست و تلگراف- بنده هم رد نکردم عرض کردم در کابینه وزارتی هست؟ ممکن است وزیر وقت یا به کسی داده باشد یا پیش خودشان باشد و اشخاص سواد آن را داشته باشند باز عرض اولم را تجدید می‌کنم بنده در آن کمیسیون که نظام نامه داخلی را می‌نویسند افتخار عضویت داشتم و این نظام نامه از ترتیباتی که در سایر پارلمان‌ها معمول است ایجاد و ناشی شده است. گذشته از این ترتیبات در پارلمان‌های دیگر هم بوده و دیده‌ام که سؤال را خیلی مختصر می‌کنند با این حال حرفی ندارم مفصل تر هم باشد جواب عرض خواهم کرد.

تدین- اجازه می‌فرمایید ماده نظام نامه داخلی را قرائت کنم.

رئیس- خیر نمی‌شود آقایانی که سؤال را قدری مفصل می‌گفتند برای این است که رعایت حال آقایان وزرا را کرده باشند و استیضاح نکنند.

وزیر پست و تلگراف- اظهار امتنان می‌کنم‏.

رئیس- آقای سردارمعظم از وزیر امور خارجه سوالی داشتند حالا که تشریف ندارند.

سردارمعظم- سؤال بنده از آقای وزیر پست و تلگراف بود.

رئیس- راجع به مسیو مولیستور

سردارمعظم- بلی‏

رئیس- وزیر امور خارجه نوشته‌اید

سردارمعظم- بلی آنجا اشتباهاً وزیر امور خارجه نوشته شده باید وزیر پست و تلگراف نوشته شود.

رئیس- بفرمایید

سردارمعظم- نظر به این که در مجلس شورای ملی بنده مصدق این هستم که طرز سؤال کردن از حدود خود قدری خارج شده است ترجیح می‌دادم اگر عوض این سوال‌ها استیضاح می‌شد به جهت این که سؤال انسان را محدود می‌کند حالا نظریاتی که همه این طور سؤال کرده باشم این کاش یک همچو مراسله‌ای سر تا پا فحش به یک نفر وزیر در مجلس خوانده نمی‌شد. زیرا تصدیق خواهید فرمود اگر یک مستخدم جسوری جسارتی نسبت به یک نفر وزیر نمود که شاید خودش هم معتقد شده باشد معهذا باید حیثیت وزیر ایران ملحوظ بشود و در موقعی که یک چنین کاغذ بی ادبانه به یک نفر وزیر نوشته می‌شود نباید در مجلس خوانده شود. حالا که خوانده شده است و تیر از شصت رفته است بنده جواب آقای وزیر پست و تلگراف را کافی نمی دانم. بنده سؤال می‌کنم از آقای وزیر که کنترات این مستخدم خارجی را کی به مجلس خواهند آورد تا مجلس شورای ملی با در نظر گرفتن این مراسله در کنترات او رأی بدهد.

وزیر پست و تلگراف- سؤال آقای سردار معظم در حقیقت راجع به کنترات بود. البته بنده هم اظهار تأسف می‌کنم که یک چنین مراسله در مجلس شورای ملی خوانده شده ضرورت هم نداشت کمکی بود به خود من بدهند و بنابراین هم دیده بودند ولی راجع به کنترات مولتیر نظر به این که بعضی مسائل معوقه داریم پس از انجام آنها کنترات او به همین زودی به مجلس شورای ملی تقدیم خواهد شد. آقایان نمایندگان رأی خودشان را در باب کنترات بولیرا اظهار کنند.

سردارمعظم- متأسفانه بنده با وعده به همین زودی‌ها قانع نمی‌شوم و در صورت امکان تقاضا می‌کنم یک خدمت صریح تری را معین فرمایند.

وزیر پست و تلگراف- امروز نمی‌توانم معین کنم بعد از این که در هیأت وزرا شور شد در جلسه آتیه عرض کنم‏

رئیس- آقای سلیمان میرزا از آقای وزیر معارف سؤال دارند.

سلیمان میرزا- این بحث بر ماها تنها نیست که قدری سؤال را طولانی می‌کنم. بلکه آقایان وزرا به هم همین طور هستند. زیرا به قدری جواب سؤال را طول می‌دهند تا انسان مجبور می‌شود تاریخ بگوید و الا در نظام نامه داخلی می‌گوید در پایان مجلس بایستی از وزیر سؤال شود. مثلاً فرض بفرمایید از یک وزیر اگر بپرسند حقوقتان را گرفته‌اید یا نه؟ این یک چیزی نیست که فکر لازم داشته باشد و بگویند در جلسه بعد جواب خواهم گفت. با این حال آن وقت می‌فرمایید ما در سؤال افراط می‌کنیم ایشان هم در دیر جواب دادن افراط می‌نمایند. مثلاً چنان که آقای سردارمعظم فرمودند قریب یک ماه بود بنده از آقای وزیر راجع به اعتبار سؤال کرده‌ام و موقع آن می‌گذرد و هر روز از آن محل مصرف می‌کنند و البته بعد از این که موقعش گذشت سایرین که این سؤال را شنیده‌اند می‌گویند این وکیل خواستنی بوده دیگر خبر ندارند که بنده تاریخ سؤال را یادداشت کرده‌ام و هنوز به جواب آن موفق نشده‌ام. این است که ما مجبور می‌شویم در پشت تریبون تاریخ بخوانیم البته وضع سؤال ما با ماده نظام نامه داخلی و یا آنچه آقای وزیر پست و تلگراف فرمودند با معمول دنیا فرق دارد باید انصاف بدهند که اقدمات هست و وزرا هم با وزرا سایر دول فرق دارد. در سایر پارلمان‌های ممالک دنیا وزرا فوراً بلند می‌شوند جواب می‌دهند و دیگر باعث گله نمی‌شود. حالا از این مقدمه می‌گذریم بنده مدتی قبل از این راجع به معلمین سوالی کرده بودم برای آن که آن وقت نظرم این بوده که شاید به واسطه این سؤال یک ترتیبی برای پرداخت حقوق معلمین داده شود که یک مدتی عمر اطفال بیچاره به هدر نرود و.... شود در هر حال آقای وزیر علوم آن وقت فرمودند یک هفته بعد معلمین را راحت می‌کنم و حالا مدتی است از آن وعده گذشته و با این که ما در خصوص استقراض رأی دادیم مقتضی است و باز بنده سؤال می‌کنم که تا چند وقت دیگر می‌توانند اطمینان بدهند که حقوق عقب افتاده معلمین را بپردازند و اگر تمامش را هم نتوانند بپردازند یک مقدار از آن را به معلمین بدهند که راحت شوند و اطفال بیچاره سر درس بروند چون بنده مسئله مدارس را خیلی مهم می دانم و نباید گذاشت یک روز وقت اطفال مملکت تلف شود. زیرا سعادت آتیه ما فقط بسته به معارف است در حالی که می‌بینم دو سه ماه است مدارس تعطیل شده و بچه‌ها عمرشان تلف شده حقیقت این مسئولیت را بنده به اندازه سهم خودم نمی‌توانم قبول کنم حالا با این رأیی که امشب مجلس داده تا چند وقت دیگر آقای وزیر معارف می‌توانند قول بدهند که مدارس باز خواهد شد و اقدامی خواهند فرمود که معلمین بیچاره در این زمستان تا اندازه راحت باشند.

وزیر معارف- روزش را نمی‌توانم عرض کنم ولی البته هر وقت پول رسید فوراً حقوق معلمین داده خواهد شد. در هفته گذشته هم یک مقدار خیلی جزئی به آقایان معلمین پول داده شد و خود شاهزاده محترم هم به خوبی مسبوقند که بنده راجع به حقوق معلمین تا چه اندازه جدیت نموده‌ام ولی عسرت خزانه مانع بود که نتیجه گرفته می‌شود. همین رأیی هم که امشب دادید راجع به عسرت خزانه بود و خوب می دانند که چقدر هیأت دولت در نظر دارند که معلمین آسوده شوند خود وزارت معارف هم راضی نیست یک دقیقه مدارس تعطیل باشد. بنده از آقایان معلمین خواهش کرده‌ام و امیدواری هست که از روز شنبه شروع به تدریس بکنند.

رئیس- چون پاسی از شب گذشته و بعضی از آقایان هم تشریف برده‌اند اگر مخالفی نباشد جلسه ختم می‌شود

جلسه آینده روز یک شنبه دو ساعت به غروب مانده خواهد بود برای این که راپورت کمیسیون بودجه ممکن است تا روز شنبه حاضر شود دستور شور در راپورت کمیسیون بودجه راجع به اعتبار برای تصویب بودجه‌ها خواهد بود.

مجلس سه ساعت از شب گذشته ختم شد.