نخستین جشنواره جهانی فیلم تهران ۲۷ فروردین تا ۶ اردیبهشت ماه ۱۳۵۱

از مشروطه
پرش به ناوبری پرش به جستجو
شهبانو فرح پهلوی پرتال علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی

سخنرانی‌ها و پیام‌ها و بیانات و مصاحبه‌های علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی

برنامه عمرانی چهارم/سال ۱۳۵۱ خورشیدی فروردین تا خرداد ماه
نخستین جشنواره فیلم تهران و آیین پخش جایزه برندگان
شهبانو هنرپیشگان و بزرگان سینمای جهان را مورد مهر قرار می‌دهند
هیات داوران نخستین جشنواره جهانی فیلم تهران
شهبانو در آیین گشایش فستیوال فیلم تهران
والاگهر شهرآزاد به میهمانان در هتل شرایتون خوش آمد می‌گوید
شهبانو دیپلم افتخار را به موریل کاتالا می‌دهند
تندیس بزکوهی بالدار را برای بهترین کارگردانی
تندیس بزکوهی بالدار جشنواره جهانی فیلم تهران برای بهترین فیلم
شهبانو پلاک طلای هیئت ژوری جشنواره را به بیضایی می دهند
شهبانو با بهرام بیضایی برنده پلاک طلا گفتگو می‌کنند
پوستر نخستین جشنواره بین المللی فیلم تهران

نخستین جشنواره جهانی فیلم تهران ۲۷ فروردین تا ۶ اردیبهشت ماه ۱۳۵۱

۲۷ فروردین ماه ۱۳۵۱ نخستین فستیوال جهانی فیلم تهران در تالار رودکی گشایش یافت. وزیر فرهنگ و هنر از میهمانان درخواست کرده بود، که ساعت ۲۰ و سی دقیقه در تالار رودکی گرد آیند، ولی از ساعت ۲۰ میهمانان خارجی و داخلی گروه گروه وارد تالار رودکی می‌شدند. از میهمانان در سالن بزرگ انتظار پذیرایی می‌شد. در میان میهمانان گذشته از سفیرها و کارکنان سفارتخانه‌های خارجی، فیلم‌هایی به فستیوال فرستاده‌اند و چهره‌های سرشناس سینما که از کشورهای گوناگون برای شرکت در فستیوال به تهران آمده‌اند. شماری از نامداران و پایوران برجسته، روزنامه‌نگاران، نمایندگان مجلس و هنرمندان و هنرپیشگان سینما و تاتر ایران دیده می‌شدند.

هنرپیشگان فیلم‌های فارسی - بیشتر هنرپیشگان چهره‌های سرشناس فیلم‌های فارسی مانند فروزان، خوروش، پوری بنایی، زری خوشکام، ژاله سام، ایرن، فردین، انتظامی، ظهوری و ده‌ها تن دیگر از چهره‌های سرشناس فیلم‌های ایرانی در آیین گشایش نخستین فستیوال جهانی فیلم تهران شرکت داشتند. از ساعت ۲۰ تا ۲۱ فرصت خوبی برای گفتگو و تجدید دیدار میان میهمانان بود. آنها هنگام نوشیدن چای و آب و میوه و خوردن شیرینی به گفتگو که بیشتر پیرامون فیلم و سینما و مسائل هنری بود می‌پرداختند. چند دقیقه به ساعت ۲۱ مانده بود که میهمانان به تالار رودکی راهنمایی شدند و همه سندلی‌های سالن و بالکن پر شد.

در این هنگام داوران فستیوال در جایگاه خود، بالکن اشکوب نخست (زیر جایگاه سلطنتی) جای گرفتند. داوران فستیوال عبارت بودند از: تورلد دیکسنون از انگلستان، ساتیا جیت‌رای از هند، کاواکیتا از ژاپن، ماری ژوزنات از فرانسه، آلبرتو لاتوروادا از ایتالیا، سالزگومز از برزیل، عبدالمجید مجیدی از ایران، گریگوری چوخرای از شوروی، صلاح ابوسیف از جمهوری عربی مصر، و ایمره جون جوشی.

علیاحضرت شهبانو ساعت ۲۱ به همراه لوییز قطبی ندیمه معظم‌لها و سپهبد هاشمی‌نژاد فرمانده گارد شاهنشاهی به تالار رودکی تشریف‌فرما شدند. در این آیین والاحضرت شاهپور غلامرضا پهلوی و همسرشان والاحضرت منیژه، والاگهر شهریار و همسرشان، امیرعباس هویدا نخست‌وزیر، شریف امامی رئیس مجلس سنا، اسداله علم وزیر دربار شاهنشاهی و چند تن از وزیران شرکت داشتند.

شناساندن هنرمندان به پیشگاه علیاحضرت شهبانو

پیش از تشریف‌فرمایی علیاحضرت به تالار نمایش، بیش از هفتاد تن از هنرمندان و فیلم‌سازان خارجی شرکت‌کننده در جشنواره، و هموندان هیات ژوری جشنواره به پیشگاه علیاحضرت شهبانو بار یافتند و مورد مهر معظم لها قرار گرفتند. هنرمندان و فیلم‌سازان خارجی در این باریابی از برگزاری جشنواره جهانی فیلم که برای نخستین بار در تهران برگزار می‌شود، ابراز خوشوقتی کردند. آنگاه علیاحضرت شهبانو به تالار نمایش تشریف‌فرما شدند.

در آغاز گشایش جشنواره، مهرداد پهلبد وزیر فرهنگ و هنر در سخنانی چنین گفت: نخستین جشنواره جهانی فیلم تهران آغاز سومین جشنواره هنری بین‌المللی است که در پرتو ایمنی و آرامشی که به رهبری شاهنشاه فرهنگ‌پرور بوجود آمده است در کشور پایه‌گذاری می‌شود. این جشنواره از میان نزدیک به دویست فستیوال سینمایی بخشی از شش جشنواره مسابقه‌ای تراز اول بین‌المللی است که از سوی فدراسیون جهانی تهیه‌کنندگان فیلم به رسمیت شناخته شده است و از شروع کار مورد استقبال شخصیت‌های برجسته و هنرمندان کشورهای مختلف جهان قرار گرفته است. آرمان اصلی جشنواره بر اساس یکی از ویژگی‌های بارز روح ایرانی، ترغیب انسان‌دوستی و کمک به تفاهم میان انسان‌هاست که در گزینش آن شخصیت و اندیشه بلند شاهنشاه آریامهر مستقیماً الهام‌بخش بوده است. برگزاری این جشنواره بی گمان در بالا رفتن سطح دانش سینمایی جامعه امروز ایرانی که از تمام جهات در راه سازندگی گام‌های بلندی برمی‌دارد تأثیر به سزایی خواهد داشت.

نمایش فیلم

پس از بیانات وزیر فرهنگ و هنر نمایش فیلم جالب «رابط فرانسوی» آغاز گردید. سازنده این فیلم « فردکین » است که در ۲۱ فروردین ماه ۱۳۵۱ از آکادمی هنرهای علوم سینمایی هالیوود چهار جایزه اسکار گرفته است: بهترین فیلم سال، بهترین سناریو، بهترین کارگردانی و بهترین بازی هنرپیشه مرد. فیلم رابط فرانسوی خارج از کنکور و به زبان اصلی نمایش داده شد و بسیار مورد توجه میهمانان قرار گرفت. این فیلم دو ساعت هیجان شدید ایجاد کرد و تماشاگران را شیفته فیلمبرداری، سوژه و بازی بسیار جالب هنرپیشگان نمود.

آغاز کنکور

کنکور فستیوال از امشب در تالار رودکی آغاز خواهد شد و نخستین برنامه فیلم بلند «آقایان خوش می‌گذرانند» از چکسلواکی می‌باشد. سپس فیلم کوتاه «ایران سرزمین ادیان» از ایران و یک فیلم کویتی نمایش داده خواهد شد. هم زمان نمایش فیلم‌هایی که در برنامه جشنواره گنجانده شده است برای آشنایی با دگرگونی‌های جهان سینما و استفاده علاقمندان این فیلم‌ها در برخی از سینماهای تهران نیز نمایش داده می‌شود.

در درازای شب تا بامدادان نیز نام آوران هنری و سینمایی وارد تهران شدند که پر آواره‌ترین آنها کلیف رابرتسون هنرپیشه آمریکایی، دلیپ کمار هنرپیشه هندی و گوگولفسکی هنرپیشه لهستانی وارد تهران شدند. در چند روز آینده نیز هنرپیشگان مشهوری چون « کلودیا کاردیناله » ، « آلبرتو سوردی » شون باری و آینسه آلوینا وارد تهران خواهند شد.

۲۸ فروردین ماه ۱۳۵۱ هیئت داوران فستیوال چهار ساعت و نیم مشغول دیدن فیلم بود. پس از نیم روز هیئت داوران فستیوال تهران دو فیلم بلند چکسلواکی و کویتی و همچنین یک فیلم کوتاه ایرانی را تماشا کردند. ۲۹ فروردین ماه هیات داوران به نماشای فیلم بلند ژاپن به نام «شهرهای مرگ» و فیلم بلند آمریکا بنام «کلوت» و فیلم کوتاه رومانی بنام «گذر بزرگ» نشستند. این برنامه هیئت داوران فستیوال هر روز تا هفتم اردیبهشت ماه ادامه دارد.

۲۹ فروردین ماه ۱۳۵۱ به فراخوان پهلبد وزیر فرهنگ و هنر ایران، میهمانی با بودن همه شرکت کنندگان در جشنواره جهانی فیلم تهران در هتل « آریا شرایتون » بر پا گردید. در این میهمانی که گروهی از هنرمندان ایرانی و روزنامه نگاران و منتقدین سینمایی از باشندگان بودند والاگهر شهرآزاد فرزند والاحضرت شمس پهلوی و مهرداد پهلبد به یکایک شخصیت‌های شرکت کننده خوش آمد گفتند و از میهمانان پیشباز کردند. این میهمانی تا ساعت ۲۳ ادادمه داشت و هنگامی بود تا هنرمندان ایرانی و خارجی با یکدیگر آشنایی بیشتری پیدا کنند.

۳۰ فروردین ماه ۱۳۵۱ کارگردان ارزنده و نامی فرانسوی « کلود للوش » وارد تهران شد. وی در مصاحبه‌ای روش هنری و شیوه برداشت‌های ذهنی خود را در آثارش برای روزنامه نگاران و منتقدین روشن ساخت. وی در این مصاحبه به چند پرسش درباره اندیشه‌های خود و عقیده اخلاقی خود پاسخ‌هایی داد که بحث‌های زیادی را میان مصاحبه گران و خود برانگیخت.

۳۱ فروردین ماه ۱۳۵۱ دکتر نیک پی شهردار تهران میهمانی به سرفرازی هنرمندان خارجی و ایرانی شرکت کننده در جشنواره جهانی فیلم تهران در هتل اینترکنتینانتال برگزار نمود. در این میهمانی شماری از پایوران کشوری و هنرپیشگاه، کلرگردانان و هنرمندان پرآوازه خارجی و ایرانی شرکت داشتند. دکتر نیک پی و بانو به مهمانان خوش می‌گفتند. از هنرپیشگان ایرانی، فخری خوروش، فروزان، ژاله سام و بهروز وثوقی دیده می‌شدند که در کنار هنرپیشگان نامی فرانسوی و آمریکایی گرم گفتگو بودند و این فرصتی نیکو بود تا کارگردانان و تهیه کنندگان خارجی با هنرمندان ما آشنا شوند. در پایان خاطره پروانه برای مهمانان آواز دل انگیزی خواند و شب با خاطره خوشی به پایان رسید.

۶ اردیبهشت ماه ۱۳۵۱ جایزه فیلم‌های برگزیده مسابقه جشنواره جهانی فیلم تهران در پیشگاه علیاحضرت فرح پهلوی شهبانوی ایران در هتل آریاشراتون در آیین ویژه‌ای به برندگان داده خواهد شد. هموندان شورای مرکزی جشنواره و هیئت داوران بین‌المللی نیز در این برنامه افتخار شرفیابی دارند. از ساعت ۱۶ تا ۱۸ آخرین فیلم از آثار برنامه مسابقه جشنواره، برای تماشا و بررسی داوران بین‌المللی و سایر نگرندگان علاقمند به هنر هفتم به نام «دختری از استرالیا» از ایتالیا به کارگردانی « زامیا » به نمایش گذارده می‌شود. هیات داوران بین‌المللی از چند روز پیش برای گزینش فیلم‌های برگزیده فستیوال نشست‌های بسیاری را به شور و تبادل نظر اختصاص داده بودند که دستاورد پایانی آن امشب اعلام می‌گردد. در آیین پایان نخستین جشنواره جهانی فیلم در تهران که در پیشگاه علیاحضرت فرح پهلوی شهبانوی ایران در هتل آریاشراتون از ساعت ۲۰ و سی دقیقه برگزار می‌گردد، پس از باریابی هموندان شورای مرکزی جشنواره به پیشگاه علیاحضرت شهبانو دکتر مجیدی رئیس هیئت داوران بین‌المللی فعالیت‌های فستیوال را گزارش می‌دهد و سپس جایزه‌های بهترین آثار برگزیده به بازیگران و کارگردانان فیلم داده می‌شود. برنامه پایان جشنواره که درآمد آن به نفع زلزله‌زدگان فارس اختصاص دارد با اجرای چند برنامه هنری از سوی گروه هنرمندان وزارت فرهنگ و هنر دلنشین خواهد بود.

۶ اردیبهشت ماه ۱۳۵۱ علیاحضرت شهبانو ساعت ۲۰ و سی دقیقه به همراه سرکار علیه بانو فریده دیبا به هتل آریا شرایتون تشریف‌فرما شدند. شهبانو در لباس بلوچ‌دوزی زیبایی که روز آغاز جشنهای شاهنشاهی در آیین ادای احترام در آرامگاه کوروش پوشیده بودند دیده می‌شدند. علیاحضرت شهبانو در آغاز تشریف‌فرمایی هموندان شورای برگزارکننده جشنواره را مورد مهر قرار دادند. هویدا نخست‌وزیر، وزیر دربار شاهنشاهی و بانو، رئیس هیئت مدیره و مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران، چند تن از وزیران، شماری از پایوران کشوری، هنرمندان داخلی و شرکت‌کنندگان در فستیوال در این آیین باشنده بودند. پس از تشریف‌فرمایی علیاحضرت شهبانو به تالار مروارید دکتر مجیدی وزیر کار و امور اجتماعی و رئیس هیئت داوران بین‌المللی جشنواره خوش آمد گفت و سپس نام برندگان اعلام شد و علیاحضرت شهبانو جایزه‌ها را به برندگان دادند.

هیات داوران بین‌المللی نخستین جشنواره فیلم تهران که از ۲۷ فروردین ماه تا پیش از نیم روز ۵ اردیبهشت ماه برنامه آن ادامه داشت در پی بررسی و مشاوره همه‌جانبه‌ای، رأی خود را درباره آثار برگزیده بدین ترتیب به آگاهی رساند:

برندگان فیلم‌های کوتاه

- دیپلم افتخار به فیلم «مؤخره» از کانادا به کارگردانی «پتی گریو» داده شد.
- دیپلم افتخار نصیب فیلم «سفر در کاماری» از فرانسه به کارگردانی « کلرگ » گردید.
- جایزه ویژه هیئت داوران (تندیس طلای بزبالدار) به عنوان بهترین فیلم کوتاه به مفهوم مطلق آن به فیلم هندی «ویلاب» به کارگردانی «س. چائودری» که دانشجوی انستیتو فیلم کشور هند است داده شد.
- هیئت داوران فیلم کوتاه «ایران» از کشور سوییس را که به کارگردانی «ژان سوتر» است به سبب اهمیت این اثر در یادواره تماشاگران یگانه برنده مدال طلا شناخت.

فیلم‌های بلند

۱- « دریای بی رحم » از کویت به کارگردانی «خالد الصدیق» که نخستین فیلم بلند در این کشور نیز به شمار می‌آید، دیپلم افتخار را از آنِ خود ساخت.

۲- دیپلم افتخار برای فیلم «پوستین و تابستان زیبا» بکارگردانی خانم «کویاتن» و

۳- جایزه ویژه هیات داوران (تندیس طلای بز بالدار) به مفهوم مطلق، به فیلم بلند «شاه لیر» از شوروی ساخته «گ. کازینتسف» داده شد.

۴- پلاک طلای هیئت ژوری جشنواره به فیلم ایرانی «رگبار» به کارگردانی بهرام بیضایی برای زبردستی و نگرش انسانی او به موضوع انسان و برای کارگردانی برجسته‌اش تعلق گرفت.

هنرمندان برگزیده جشنواره

۱- بازیگر فیلم «شاه لیر» بنام «یوری پاولد» عنوان بهترین هنرپیشه را به خود اختصاص داد.

۲- بازی گیرای «پرویز فنی‌زاده» در فیلم ایرانی «رگبار» نیز از ستایش هیات داوران برخوردار گردید.

۳- «جین فوندا» بازیگر فیلم «کلوت» که برای بازی همین رول هفته پیش جایزه اسکار را ربوده بود، از سوی هیئت داوران جشنواره فیلم تهران نیز به عنوان بهترین هنرپیشه زن شناخته شد.

۴- بانو « خاتن حمامه» از مصر نیز برای بازی هنرمندانه‌اش در فیلم «عشق و مقام» مورد ستایش داوران جشنواره قرار گرفت. پلاک طلای ویژه بهترین کارگردان به «دامیانی» از ایتالیا به خاطر کارگردانی فیلم «بازپرسی به پایان رسید، است» داده شد.

شام و برنامه پس از پخش جایزه‌ها

پس از پخش جایزه‌ها به برندگان جشنواره، علیاحضرت شهبانو و میهمانان برای شام به تالار پذیرایی رهنمون شدند. در تالار پذیرایی میزهای بی شماری چیده شده بودند. شام در آتمسفر گرم و صمیمانه‌ای به پایان رسید و سپس اجرای برنامه‌های هنری از سوی هنرمندان فرهنگ و هنر آغاز گردید. هنرمندان زن و مرد با لباس‌های محلی ایران بر روی صحنه پدیدار می‌شدند. گروه نوازندگان که بیشتر سازهای ایرانی می‌نواختند در بخش راست تالار قرارداشتند. برنامه‌های هنری دربرگیرنده آوازهای دسته‌جمعی، دست افشانی‌های گروهی و انفرادی بود. خوانندگان آوازهای گروهی و انفرادی آهنگ‌های اصیل محلی ایران را اجرا می‌کردند، همچنین رقص‌ها بیشتر ایرانی بود.

شناساندن هنرمندان

هنگام اجرای برنامه‌های گوناگون، هنرمندان سینمای ایران یکی پس از دیگری به پیشگاه علیاحضرت شهبانو باریافتند و شناسانده شدند. علیاحضرت شهبانو پس از ابراز مهر به هنرمندان با هریک از آنها چند دقیقه‌ای به گفتگو پرداختند و از آنها پرسش‌هایی می‌فرمودند که پاسخ بدان‌ها داده می‌شد.

علیاحضرت شهبانو پس از ابراز مهر به پوری بنایی از وی پرسیدند: ـ پس چرا از شما فیلمی در فستیوال نبود؟ پوری بنایی جواب داد: ـ علیاحضرت من شانس نداشتم که این سعادت نصیبم شود. پوری بنائی که از این دیدار سخت به هیجان آمده و شادمان بود گفت: ـ من همیشه آرزو داشتم به پیشگاه علیاحضرت شرفیاب شوم ولی این آرزو جامه عمل نمی‌پوشید. افتخاری که امشب نصیب من شده‌است را هرگز فراموش نمی‌کنم. پوری بنایی سپس با هیجان و خوشحالی بیش از اندازه، پروانه خواست که علیاحضرت شهبانو را ببوسد و شهبانو با مهر بسیار چهره خود را به او نزدیک کرده و پروانه دادند که پوری بنایی معظم لها را ببوسد.

علیاحضرت از سایر هنرمندان در مورد فیلم‌هایی که معرفی خواهند کرد و برنامه‌های کارهای هنری آنان پرسش فرمودند و آنها را مورد تشویق قرار دادند.

دیدگاه علیاحضرت شهبانو درباره جشنواره

در پایان آیین برگزاری جشنواره فیلم تهران در پیشگاه علیاحضرت شهبانو، خبرنگاران دیدگاه شهبانو را درباره جشنواره جویا شدند. شهبانو فرمودند:

برگزاری جشنواره فیلم تهران دارای اهمیت جهانی بود و خوشبختانه با استقبال فراوانی روبرو شد. بسیاری از دست‌اندرکاران سینما، کارگردانان و تهیه‌کنندگان معروف، نمونه‌های ارزنده‌ای از فیلم‌های خود را برای شرکت در فستیوال فرستادند. بطور کلی جشنواره از نظر تعداد فیلم‌ها و وجهه از نظر کیفیت فیلم‌های ارائه‌شده، رضایت‌بخش بود. نکته مهم تازگی این جشنواره از نظر محل برگزاری آن بود. مردم جهان تاکنون مراکزی نظیر کان و ونیز را به عنوان محل برگزاری جشنواره فیلم می‌شناختند، اما حالا تهران در ردیف این مراکز قرار گرفته و از این دیدگاه نیز مورد توجه واقع شده است. انتخاب تهران برای برگزاری جشنواره، همزمان با پیشرفت‌های اخیر ایران، فرصت مناسبی برای شناسایی بیشتر وطن ما پیش می‌آورد. ایران که به منزله مرزی میان شرق و غرب است یک جریان هنری را که در غرب رشد کرده به شرق گسترش داده است.

در سایر مسائل فستیوال از علیاحضرت شهبانو پرسش شد فرمودند:

من فکر نمی‌کردم که از نخستین جشنواره فیلم تهران در چنین مقیاس وسیعی استقبال بعمل آید. امیدوارم که در سال‌های آینده توجه عده بیشتری از فیلمسازان و سینماگران به جشنواره فیلم تهران جلب شود و آثار سینمایی ارزنده‌تری در این جشنواره ارائه گردد. شهبانو در پاسخ این پرسش که آیا جشنواره فیلم تهران هر سال برگزار خواهد شد، ابراز داشتند: بله، اما در مورد تاریخ برگزاری آن ممکن است تغییری ایجاد شود. برای جشنواره آینده تاریخی در نظر گرفته می‌شود که با سایر فستیوال‌های بین‌المللی فیلم تقارن پیدا نکند و امکان ارائه فیلم‌های بیشتری در جشنواره باشد.

دیدگاه علیاحضرت شهبانوی ایران درباره ارائه فیلم‌های ایرانی در جشنواره پرسیده شد. علیاحضرت شهبانو گفتند: ـ خیلی خوشحالم هستم در کار تهیه فیلم‌های ایرانی آنقدر پیشرفت حاصل شده که قابل ارائه در جشنواره است. برگزاری چنین جشنواره جالبی فیلم تهران انگیزه‌ای است برای سینماگران ایرانی که فیلم‌های بهتری در حد ارائه در فستیوال‌ها بسازند.