نگاهی به تاریخچه صنایع سیمان سازی در ایران امروز و ایران آینده ۲۰ آذر ماه ۱۳۵۴
| انقلاب شاه و ملت | درگاه اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر | کارخانهها و پیشرفتهای صنعتی ایران در نخستین دهه انقلاب شاه و ملت ۱۳۵۱ - ۱۳۴۱ خورشیدی |
نگاهی به تاریخچه صنایع سیمان سازی در ایران امروز و ایران آینده ۲۰ آذر ماه ۱۳۵۴
کارخانه سیمان ری آغازگر نهضت صنعتی و تولید ملی
مراحل چند گانه توسعه کارخانه سیمان «ری» از سال ۱۳۱۲ و سیر تکاملی این واحد تولیدی طی ۴۲ سال گذشته نموداری است از تحول صنعتی و بنیادی جامعه ایران و نقشی که در بازسازی کشور در جهت عمران و پیشرفت پیمود ه است تا آنجا که شاید در این مقایسه اندک اغراق و زیادهگویی نباشد، اگر کارخانه سیمان ری را آغازگر صنعت صنعتی و تولیدات ملی بشمار آوریم، لزوم دسترسی به منابع تولید داخلی و فرآوردههای صنعتی در محدوده جغرافیایی کشور که پاسخگوی رشد و توجه ما به نوسازی و دگرگونی شرایط اقتصادی و زیست باشد، ایجاد پایگاههای متعددی را برای تأمین مصالح اولیه ساختمانی و امکانات این تحول ضروری میساخت و از سوی دیگر رهایی از تحمیل ارزی و پرداخت هزینههای ضد اقتصادی برای ورد سیمان که بتدریج در دوران صنعتی به یک نیاز دائمی تبدیل میشد، تأسیس و بنیادگذاری کارخانهای به منظور تولید این کالا ایجاد میکرد و بر موجودیت آن صحه گذاشت. انتقال و تحویل سیمان حتی در دوران پیش از تحولات اجتماعی ایران یک مسئله زیانآور و مغایر با منافع و سود ملی شمرده میشود و با وجود مصرف تقریباً اندک ناچیز این کالا، دولتهای پیش از کودتای نجات بخش ۱۹۰۹ ارقام چشمگیری از اندوختههای کشوری و خزانه ملت را به صادر کنندگان و صاحبان واحدهای تولید بیگانه میپرداختند که با محاسبه هزینه حمل و نقل و دوری راه و دهها دشواری دیگر، توان و قدرت جامعه را تا حد تصورناپذیری کاهش میداد وبه رفاه بیشتر سوداگران خارجی و تضعیف و سلب تواناییهای مالی ایران میانجامید. ادامه چنین رابطهای که از یک روش اقتصادی استثمارگرانه سرچشمه میگرفت و مصالح و آینده جامعه را قربانی سیستم نامتعادل مصرف داخلی و تولید کننده خارجی میساخت و عامل دیگری بود به تسلط قدرتهای بیگانه بر بازار مصرف کشور که سرانجام به اضمحلال نیروی اقتصاد ملی و سیطره و قدرت بیشتر تولید کننده خارجی منتهی میشد. ارزیابی صحیح این واقعیت و شناخت آگاهانه شرایط اجتماعی و اقتصادی ایران به دنبال تحولات تاریخی نیم قرن پیش ضرورت طراحی یک برنامه تولیدی را در این زمینه بوجود آورده و همزمان با آغاز نخستین سالهای بنیانگذاری سلطنت خاندان پهلوی و رهبری رضاشاه کبیر تأسیس کارخانهای با ظرفیت ۲۵ تن تولید مورد بررسی جدی قرار گرفت. ضرورت ایجاد این واحد تولیدی سیمان از جهات مختلف با واقعبینی و آیندهنگری بنیانگذار ایران نو همآهنگ بود، زیرا صرفنظر از نیازی که در جامعه ایران برای این مرحله از نوسازی و عمران احساس میشد طرح انقلابی ایجاد راهآهن سرتاسری نیز مطرح بود که تأمین مصالح ساختمانی این طرح سرعت و انتخاب روشهای مبتکرانه را ایجاد میکرد. احداث هزاران کیلومتر ریل راهآهن که نخستین شبکه مجهز حمل و نقل و مسافربری ایران محسوب میشود ایجاد ارتباط سریع و انجام خدمات اقتصادی و رفاهی جامعه را به عهده داشت که نیاز تولید سیمان را به عنوان یک عامل زیربنایی و اصولی این طرح بیش از پیش مورد تأکید قرار میداد. از این رو با توجه به فرمان اعلیحضرت رضاشاه کبیر و در شرایط کنونی و لزوم تحولات آینده در سال ۱۳۱۰ طرح تولید ۲۵ تنی کارخانه سیمان به شهریار تاریخآفرین و دورانساز کشور ما تقدیم شد تا با اجرای آن ایران را از بازارهای بیگانه و تولیدکنندگان خارجی بینیاز سازد و امکان توفیق هر چه بیشتر و سریع احداث راهآهن را فراهم سازد. اما بینش خاص و دید وسیع اعلیحضرت رضاشاه کبیر و دورنگری اعجابآور بزرگ مرد تاریخ ایران چنین ظرفیتی را با طرحهایی که در آینده انتظار ایران را میکشید متناسب نیافتند و پیشنهاد خرید و نصب کارخانهای را با ظرفیت نهایی ۱۰۰ تن صادر فرمودند تا بتواند جوابگوی دیگر نیازهای عمرانی نیز باشد.
سیمان ری، نخستین واحد تولید سیمان- سرانجام در سال ۱۳۱۲ نخستین واحد تولید سیمان ایران در پیشگاه شاهنشاه آریامهر که آن زمان ولایت عهدی کشور را داشتند افتتاح گردید و بهرهبرداری از آن آغاز گشت. پیشبینی خردمندانه سردار بزرگ ایران و بنیان گذار جامعه نوین کشور به واقعیت پیوست، زیرا دیری نپایید که فرآوردههای این واحد عظیم به بازار مصرف راه جست و به نهضت نوسازی و عمران کشور یاری فراوانی کرد. چنانکه بدون اغراق میتوان بخش عظیمی از ساختمانهای رفیع و عمارات استوار و گسترش معماری و هنر مسکنسازی دهه نخستین سلطنت رضاشاه کبیر را مدیون تسهیلاتی دانست که کارخانه سیمان ری فراهم آورده است. زیرا تحویل سریع و بدون تأخیر مصالح ساختمانی از جمله سیمان، امکان خاصی بود که در اجرای طرحهای نوسازی، فوقالعاده مؤثر واقع گردید و دشواری و معضلات گذشته که در گروی خواست و اراده تولید کنندگان خارجی بود از میان برداشته شد و طراحان و معماران ایرانی و سرمایهگذاران رشتههای مسکن و آبادانی در سطوح مختلف بلافاصله پس از تصمیم، امکان دریافت سیمان را که از اهمیت و ارزش ویژهای در زمینه نوسازی برخوردار است داشتند.
مقایسه دو مرحله از تاریخ ایران- «ادوارد میلر» جهانگرد آلمانی و نویسنده کتاب معروف «ایران به سوی آزادی» در فصلی از نوشته خود که به مقایسه دو مرحله از تاریخ ایران اخصتاص دارد، درباره معماری نویافته و متکی به فرهنگ سنتی ایران مینویسد: «سفر نخستین من به این کشور با وجود همه ارمغانهای ارزنده معنوی خود با نوعی افسردگی و بیم از زوال و نابودی یک تمدن بزرگ بشری همراه بود، زیرا در اواخر سال ۱۳۰۸ هنگامی که در تهران اقامت داشتم، دو عامل اصلی مرا از آینده ایران بیمناک میساخت و احساس میکردم که جهان در آستانه وداع با یک تمدن و فرهنگ غنی و عمیق است چون شکستگی و غباری که چهره ساختمانهای شهر را پوشانده بود حکایت از بیاعتنایی به گذشته و ناامیدی از آینده میکرد و درست بخاطر دارم حتی آثار معدودی از معماریهای قدیمی که هنوز برپا مانده بودند، با گذشت زمان رو به نیستی میرفت و از سوی دیگر نه تنها ادامه آن معماری سنتی درخشان تاریخی به چشم نمیخورد، بلکه هیچ جنبش و کوششی نیز در زمینه نوسازی آشکار نبود و به عبارت بهتر، تهران پایتخت کشور ایران که بناچار میبایست نشانههای بیشتری از تکاپو و حرکت را داشته باشد، در سکونی ملالتآور فرورفته بود و طی دو سالی که من در تهران زندگی کردم، کمتر خانه و یا ساختمان اصیلی بنیاد گذارده شد و جز خانههای کم ارتفاع و محدود که فقط به منظور ایجاد جانپناهی برای مردم بود و از ابتکار و نوآوری نشانهای یافت نمیشد. ولی خاطره این تصویر غبارآلود و ملالآور تهران در سالهای ۱۳۱۵ کاملاً دگرگون شد تا آنجا که به سختی میتوانستم این شهر پرتلاش و زنده را همان پایتخت فراموش شده ۱۳۰۸ بدانم. در مدت شش ماه نخستین اقامتم احداث هزاران واحد مسکونی جدید و طراحی کاخها و شالودهریزی وزارتخانههای مختلف در مرکز و نقاط شمال شهر خبر از تحولی میداد که من آن را احیای معماری ایران با حفظ اصالتهای تاریخی و مناسب با شرایط زندگی نو میدانم.» آنچه را که نویسنده و جهانگرد آلمانی «معماری جدید» توصیف کرده است دورهای از هنر اصیل ساختمانی ایران است که باید آن را از آینده شرایط جدید اجتماعی و امکانات تولیدی مملکت دانست و بدون تردید کارخانه سیمان ری در موقعیت طراحان و تحقق اندیشههای پیشگامان این نهضت، نقش سازندهای به عهده داشته است و با عرضه محصولات، خود را در این مرحله تسهیلات فوقالعادهای در اختیار کارگزاران این بخش از تحول اجتماعی نهادهاند.
افزایش سریع تولید
مرحله دوم توسعه و گسترش کارخانه سیمان ری در سال ۱۳۱۶ انجام پذیرفت و با نصب و بهرهبرداری از یک واحد تکاملی و جدید صنعتی ظرفیت تولیدی این کارخانه به ۲۰۰ تُن در روز افزایش یافت و بهاین ترتیب پیشبینیهای آینده طراحان برای همآهنگی فعالیتها با نیاز کشور همچنان دنبال شد. مجدداً در سال ۱۳۱۹ بر اساس شیوه دورنگرانهای که همواره کارخانه سیمان ری از آن پیروی میکرد تدارک نصب یک واحد جدید ۳۰۰ تنی فراهم گردید. ولی رویدادهای بینالمللی و بروز جنگ دوم جهانی اجرای این برنامه را دچار وقفه ساخت و کشور که دوران احیای عظمت اقتصادی و شکوفندگی تمدن صنعتی را میپیمود، بار دیگر از حادثهای که ساخته و پرداخته تضادهای سیاسی دنیای غرب بود، زیان طاقتفرسایی را در جهت پیشرفت جامعه متحمل شد و این طرح تا سال ۱۳۳۵ به تأخیر افتاد. ولی به محض دستیابی به فرصت مناسب و امکان توسعه، کارخانه مورد نظر با ظرفیت ۳۰۰ تن از آلمان خریداری و نصب گردید و مجموعاً تولید کارخانه سیمان ری روزانه به ۶۰۰ تُن رسید. گزارشگر روزنامه در دیداری که با آقای مهندس اعتمادیه مدیر عامل کارخانه سیمان ری انجام داد توانست از مسائل تازهای درباره چگونگی بنیاد این کارخانه و نقشی که در عمران جامعه، طی ۴۲ سال گذشته به عهده داشته است، آگاهی دقیقتری بیابد و با این واحد تولیدی عظیم که تاکنون از پایگاههای عظیم صنایع داخلی است آشنایی بیشتری پیدا کند. مدیر عامل کارخانه سیمان ری هنگام تشریح خدماتی که این واحد در پیشبرد طرحهای عمرانی کشور انجام داده است گفت: فعالیت وقفهناپذیر مهندسان، کارشناسان و کارگران کارخانه سیمان ری ضامن بسیاری از موفقیتهای عمرانی ایران بوده و گزافه نیست اگر گفته شود که محصولات این واحد در نوسازی همه ایران، خاصه برنامههای نوسازی شهرهای شمال نقشی قاطع و تعیین کننده داشته است. وی آنگاه به اجرای برنامههای گذشته ایران مانند احداث راهآهن سراسری و ابنیه دوره پهلوی شاره کرده و افزود: کارخانه سیمان ری همزمان با ارتقاء کیفیت فرآوردههای خود همیشه کوشیده است بازار مصرف داخلی را حتیالمقدور از بازارهای جهانی بینیاز سازد و با برنامههای آینده، بیگمان این کارخانه که در حال توسعه میباشد با سایر کارخانجات سیمان کشور موفق خواهد شد ایران را از جهت احتیاج به سیمان مورد نظر و به فراخور تقاضای عمومی مستغنی سازد.
سیمان ری مادر کلیه واحدهای تولیدی سیمان
آقای مهندس اعتمادیه در ادامه نکات یادآور شد: قلب صنایع سیمان کشور ما نخسین بار در این کارخانه طپید و به گفته اکثر کارشناسان که در واقع حقیقت انکارناپذیری را نیز بازگو میکند، کارخانه سیمان ری صنعت کلیه واحد اصلی و مادر این رشته تولیدی بشمار میآید و ما این افتخار را مرهون کوشش خستگیناپذیر همه مسئولان و همکارانی هستیم که از آغاز بنیاد این کارخانه تاکنون با علاقمندی و شوق توصیفناپذیری به افزایش تولید و بهبود کیفیت همت گماشتهاند و رهنمودهای شاهنشاه آریامهر رهبر انقلاب ایران را در مورد دلبستگی و اشتیاق به امر تولید صنعتی پیروی کردهاند. برنامههای آینده کارخانه سیمان ری تکامل بخش طرحهایی است که تا کنون به اجرای آن موفق شدهایم.
نصب یک کارخانه دیگر به ظرفیت دو هزار تُن- آقای مهندس اعتمادیه ضمن با بیان این مطالب خاطرنشان ساخت: با بنیاد یک واحد تولیدی جدید به ظرفیتی ۲۰۰۰ تان که به امر مبارک ملوکانه و همت و کوشش جناب آقای دکتر منوچهر تسلیم مدیر عامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران سفارش آن به صاحبان صنایع آلمان غربی و چکسلواکی تسلیم شده و قراردادی نیز بسته شده است که تا دو سال و چند ماه دیگر در ضلع جنوبی کارخان نصب میگردد و مورد بهرهبرداری قرار خواهد گرفت. کارخانه جدید از امکانات کاملاً مجهز و نوینی برخوردار است و کلیه دستگاههای آن به کمک نیروهای محرک اتوماتیک و کامپیوتری به تولید خواهد پرداخت. در اجرای دقیق این طرح، از هم اکنون سکونت نیروهای انسانی این کارخانه مانند خانههای مسکونی کارگران و دیگر وسایل رفاهی فراهم گردیده و طبق پیشبینیهای همهجانبهای با آغاز بهرهبرداری از کارخانه جدید، کورههای ۱۰۰ و ۲۰۰ تنی از حوزه تولید خارج خواهند گردید و کوره ۳۰۰ تنی نیز با تعمیراتی به یک واحد ۵۰۰ تنی تبدیل خواهد شد.
جلوگیری از زیان و ازدیاد سود سرانه- آقای مهندس اعتمادیه در توجیه شرایط و وضع کنونی کارخانه سیمان ری گفت: تولید ناکافی این واحد سبب شده است که سالانه دولت مبلغی به عنوان جبران زیانهای ناشی از این نقصان تولید بپردازد که بدون تردید با استقرار و بهرهبرداری کارخانه ۲۰۰۰ تنی جدید و پیگیری هدفهای عالی که توسعه و افزایش ظرفیت کارخانه و موجبات همکاری یکپارچه کلیه کارگران را با پرداخت سهم و برخورداری از سود ویژه همراه دارد امید میرود نه تنها زیان ناشی از شرایط فعلی جبران شود بلکه کارخانه سیمان ری در ازدیاد سود سرانه به توفیق چشمگیری نایل آید.
مرکز فرآوردههای همآهنگ- مدیر عامل کارخانه سیمان ری همچنین در این گفتگو به مشارکت این واحد تولیدی و زمینههای مختلف اشاره کرد و گفت: امکاناتی فراهم گردیده تا کارخانه سیمان ری از تولید تک کالایی به یک مرکز فرآوردههای همآهنگ مبدل شود و تعلقات لازم را برای ساختمانهای پیشساخته و پلها و از طرف دیگر تهیه و عرضه بلوکهای سیمانی، جدول سازی و انواع محصولات سیمانی را برای امور نوسازی و عمرانی به بازار ارائه دهد و همین تنوع محصولات بیتردید در افزایش سود و تسخیر بازار نقش مؤثری خواهد داشت. ایجاد مجتمع سیمان از طرحهای دیگری است که در پیشرفت و توسعه و آینده سودبخش کارخانه مؤثر خواهد بود و در اجرای اوامر شاهنشاه آریامهر، این واحد با تمرکز نیروی تولیدی خود از مواجه شدن با مشکلات حمل و نقل و اتلاف وقت تا تحویل کالا به نقطه مورد نظر میکاهد و فعالیت کارخانه را از نظر اقتصادی مقرون به صرفه خواهد ساخت. تأسیس مجتمعهای تولید سیمان از موارد پیشبینی شده در برنامه آبادانی پنجم کشور است و بررسی انجام شده نشان میدهد که با تحقق این مرحله میزان سود و کاربرد این بخش صنعتی همچنانکه اراده و خواست عالیه رهبر گرانقدر ایران است تا حد یک واحد سودبخش و انتفاعی و پر تکاپو فزونی یابد و این وحدت تولید موجب تسهیلاتی برای مصرف کنندگان و همچنین ارتقاء کیفیت کالا و اجرای طرح اقتصادی خواهد گردید.
کیفیت محصولات- فرآوردههای ممتاز و برتر کارخانه سیمان ری از امتیازات دیگری است که این واحد تولیدی را در تمام دوران فعالیت خود از اعتبار و ارزش خاصی بهرهمند ساخته و مصرف کنندگان با توجه به مرغوبیت سیمان این کارخانه از علاقمندان خرید و استفاده از آن میباشند. محصولات کارخانه سیمان ری در ردهبندی کلی در دو نوع «پرتلند» و «تراس» که ارزشمندترین معیار بینالمللی است تهیه میشود و به بازار عرضه میشود. بهرهبرداری از سنگ معادن جاجرود برای تهیه سیمان تراس این کار را امتیاز برجستهای بخشیده که استفاده از آن در نقاط مرطوب از حداکثر کارآوری و استحکام برخوردار است.
مراحل سه گانه توسعه کارخانه سیمان اصفهان نموداری از یک تحول صنعتی
گذشت سالهای تحول پذیر انقلاب ایران و لحظههای پیشرفت صنعتی کشور اثراتی آنچنان عمیق و بنیادی در واحدهای تولیدی بجا گذارده است که بررسی سیر تکاملی صنایع بدون توجه به اهرمها و عوامل اساسی این جهش همهجانبه امکانپذیر نیست. توسعه و مراحل مختلف گسترش کارخانه سیمان اصفهان نیز از چارچوب و قانون یاد شده جدا نیست و برای شناخت دقیقتر و آگاهی از چگونگی تکامل این بنیان تولیدی ناچار از مروری بر رویدادها و تحولات چند دهه اخیر هستیم.
آغاز حرکت- نخستین مرحله بهرهبرداری از کارخانه سیمان اصفهان به سال ۱۳۳۴ با نصب وسائل تولیدی مجهزی در حسن آباد لنجان نزدیک شهر اصفهان آغاز گردید. ظرفیت اولیه این کارخانه ۲۰۰ تُن برآورد و تنظیم شده بود که همراه افزایش نیاز مصرف و گسترش برنامههای صنعتی کشور، مجدداً مرحله دیگری از توسعه را گذرانید و ظرفیت تولید کارخانه به ۳۰۰ تُن رسید. بهرهبرداری از امکانات جدید فنی و تکنولوژیک کارخانه سیمان اصفهان با احداث واحد دیگری در سال ۱۳۴۳ انجام پذیرفت.
فرهنگ صنعتی جهان- فصل نوین و پر تحرک کارخانه سیمان اصفهان که در سیر تکاملی این واحد باید مرحله سوم توسعه بشمار آید، از سال ۱۳۴۷ تکوین یافت و ظرفیت تولیدی آن به ۵۰۰ تُن در روز بالغ گردید. اصول ترقی صنایع قرن بیستم که به هدفهای بهزیستی و ایجاد محیط مرفه انسانها توجه خاصی نشان میدهد و بر اساس آرمانهای عالی استوار است و در حقیقت خدمت و تأمین سعادت جوامع را به عهده دارد، در بررسیهای علمی چند سال گذشته به مسئله کیفیت و کمیت صنعت یکسان مینگرد به این معنی که، برخلاف سنتهای تکنولوژی قرن نوزده و نیمه اول قرن بیستم که فقط افزایش تولید و گسترش کمی صنایع مطرح بود، بتدریج صنایع به عنوان یک اصل نیروبخش و عامل رفاهی تبدیل گردید و بنیانهای صنعتی با توجه به نقشی که در رفاه و آسایش ملتها میتوانند ایفا کنند تأسیس و شالودهریزی شد.
صنعت در قلمرو جامعه- گروه پژوهشی و هیأت علمی کارخانه سیمان اصفهان که به این اصل نوین اقتصاد و صنعت توجه کامل داشت، به دنبال تحقیقات وسیع و انجام یک سلسله مطالعات دقیق درباره اثرات احداث این کارخانه در ایجاد آلودگی هوا پیشنهادی مبنی بر طرحریزی جدید ارائه داد و در گزارش جامعی یادآور شد که با لزوم توسعه بیشتر کارخانه و خطرات احتمالی ناشی از پراکندگی ذرات سیمان در فضا ضرورت برقراری یک سیستم تازه و جایگزینی دستگاههای مدرن اجتنابناپذیر است و از همین نظر با تأیید مسئولان تصمیم گرفته شد که تولید این واحد از طریق سیمان خشک انجام گیرد و وسائل پیشین با تغییرات فنی به تولید کننده جدید تبدیل شود. برای اجرای این طرح دگرگونیهای ویژهای در زمینه تجهیزات ضرورت داشت و به دنبال این طرح دستگاههای سیمانسازی کارخانه به «الکترو فیلتر» که در واقع پرده استحفاظی در برابر ذرات سبک و پراکنده سیمان است مجهز گردید و از این پدیده نو یافته تکامل صنعتی به سود آسایش و رفاه و جلوگیری از آلودگی محیط زیست بهرهبرداری شد. با تغییر این سیستم واحد ۵۰۰ تنی کارخانه به یک دستگاه مولد سیمان خشک به ظرفیت ۹۰۰ تن در روز مبدل شد و از واحد ۳۰۰ تنی نیز با نصب تجهیزات جدید ۷۰۰ تُن سیمان خشک تولید گردید. با پایان این مرحله تکامل که به افزایش تقریبی ۸۰۰ تن سیمان در روز منتهی شد، صرفنظر از کسب موفقیت در قلمرو تولید بیم و اضطراب از آلودگی هوا و آسیب محیط زیست را نیز از میان برد و شرایط مناسبی برای توسعه این کارخانه به مقیاس وسیعی فراهم ساخت. استفاده از تجهیزات جدید طبق نظریه کارشناسان از آغاز سال ۱۳۵۴ امکانپذیر خواهد بود و بلافاصله برای تغییر سیستم واحد ۲۰۰ تنی این کارخانه هم مقدماتی فراهم گردیده تا آن را به یک مولد ۵۰۰ تنی سیمان خشک مبدل سازد که به احتمال قوی و بر اساس پیشبینیهای متخصصان بهرهبرداری از آن در سال ۱۳۵۵ میسر خواهد بود.
رشد نهایی تولید- برآوردهای دقیق و آینده نگرانه کارشناسان و صاحبنظران فنی در این مورد تأکید میکند که ظرفیت نهایی روزانه کارخانه سیمان اصفهان در سال ۱۳۵۵ بالغ بر ۲۱۶ تن است. همین رقم نمایشگر نقش اساسی و مؤثر کارخانه در پیشرفت طرحهای عمرانی و نوسازی کشور بشمار میآید. یک ناظر مسائل صنعتی و آگاه به امور اجتماعی اظهار کرد که با پایان طرح تکاملی کارخانه سیمان اصفهان و تغییر سیستم آن به سیمان خشک و نتایجی که برنامهریزی اخیر در یافتن شیوههای تولید بیشتر خواهد داشت، موجب دگرگونیهای چشمگیری در سطوح مختلف سازندگی و مدرن کشور میشود و بدون تردید این پایگاه بزرگ نیاز قسمت بزرگ و قابل توجهی از بازار مصرف را فراهم خواهد ساخت.
همآهنگی با نهضت عمرانی کشور- آقای مهندس جواد بهشتی مدیر کارخانه سیمان اصفهان هنگام طرح این مسئله و نقل قول صاحبنظران صنعتی ضمن تأیید این نکته افزود: چنین اعتقادی بر یک واقعیت و اصل انکارناپذیر متکی است، زیرا با نهضت عظیم و گستردهای که ایران در زمینه عمران و نوسازی آغاز کرده است، این نیاز همواره محسوس بود و از آنجا که سیمان بویژه تولید محصولات مرغوب با کیفیت مناسبت و ظرفیت بیشتر عامل تضمین کننده این مرحله از طرحهای جامعه پیشرفته ما است میتوان اطمینان داشت که کارخانه سیمان اصفهان ایفاگر نقشی مؤثر و تعیین کننده خواهد بود. مدیر کارخانه سیمان اصفهان در گفتگویی که با نماینده ما انجام داد خاطرنشان ساخت: شاید کمترین مبالغهای در این گفته نباشد که فعالیت تولیدی کارخانه سیمان اصفهان به عنوان یک پایگاه سازنده و پر تکاپو منبعی بزرگ برای برآوردن نیاز مصرف کنندگان بشمار میآید. آقای مهندس جواد بهشتی سپس افزود: تشریح و بیان امور تولیدی کارخانه سیمان اصفهان با وجود همه اهمیت و جاذبهای که از نقطه نظر پیشرفتهای آینده جامعه دارد میتوان آن را فقط بخشی از ابعاد چند گانه این واحد دانست زیرا همزمان با طرحهای توسعه و گسترش که جزء هدفهای نهایی این کارخانه است و همه در تحقق آن کوشش خستگیناپذیر و دائمی نشان میدهند، مسئولان کارخانه سیمان اصفهان توفیق و کامیابیهای فوقالعادهای نیز در زمینه حاکمیت اصول اجتماعی و رفاهی کارگران و کارمندان خود نیز فراهم ساخته است و شاید اغراق نباشد اگر بگوییم که همآهنگیهای صنعتی و اقتصادی از یک سو و تدارک و تهیه وسائل و امکانات یک زندگی مرفه برای گروهی از کارگران و کارمندان کشور از سوی دیگر، امیدهای عمیق طراحان این بخش تولیدی را در دستیابی به هدفهای اساسی به ایمانی راستین تبدیل ساخته است.
استقرار عدالت اجتماعی- وی آنگاه به سخنان خود چینن ادامه داد: ۳۵۶ کارمند و کارگر که ۱۵ تن از آنان متخصصان زبده امور فنی میباشند در حصول به مقاصد تعیین شده این واحد صنعتی با کارخانه سیمان اصفهان همکاری صادقانه دارند و با تمهیداتی که برای رفاه و آسایش بیشتر این گروه فراهم شده و دلبستگیهای عاطفی و صنعتی خاص امیدی عمیق و تزلزلناپذیر میتوان به پیشرفتهای آینده این پایگاه تولیدی داشت. مدیر کارخانه سیمان اصفهان در پاسخ این سئوال که امکانات رفاهی و خدمات ارائه شده به کارگران و کارمندان در این واحد تا چه مرحلهای انجام پذیرفته است گفت: عرضه سود ویژه کارگران که از مبانی درخشان طرح انقلاب بنیادی ایران و مواد ستایشآمیز منشور رهاییبخش رهبر کشور ما است و پیوندهای ناگسستنی نیروی انسانی با صنایع را استحکام میبخشد، نخسین مرحله از انجام خدمت رفاهی و اساسی در جهت منافع کارگران بود که اثرات آن را همه به عیان شاهد بودیم و بدون شک این کامیابی و توفیق را مدیون شاهنشاه آریامهر رهبر گرانقدر خود هستیم که همواره با اندیشههای راهگشا و رهنمونهای ارزنده در حصول به مقاصد انسانی جامعه را یاری فرمودهاند.
پیوندهای نیروی انسانی و صنایع- تأمین مزایای بیمه اجتماعی و فراهم آوردن ایمنیهای ضروری برای یک زندگی بدون دغدغه و اضطراب نیز از جمله مراحل توفیقآمیزی است که ارتباط مناسب و نیروی خلاقه کارگران را برای تولید بیشتر و مشارکت در صنایع موجب گردیده است. آقای مهندس جواد بهشتی همچنین یادآور شد: تهیه مسکن کارگران که باید آنرا از مسائل اساسی جامعه کارگران بشمار آورد گام دیگری بود در تأمین خواستههای نیروهای انسانی کشور و اکنون همه کارگران این واحد با شرایط مناسب از این مزیت برخوردارند و واحدهای مسکونی لازم در اختیار خانوادههای کارگران گذارده شده است. مدیر کارخانه سیمان در این گفتگو ضمن توضیح درباره امتیازات دیگری که گروه تولید کنندگان این واحد از آن برخوردارند گفت: طرحهای رفاهی و عرضه خدمات مناسبتر را ما هیچگاه پایان یافته تلقی نمیکنیم. با وجود شرایط یاد شده و از آن جمله فراهم کردن یک وعده غذای مجانی باز در صدد هستیم به موازات توسعه و پیشرفتهای این واحد امکانات زیادتری را از جهت رفاه و آسایش در اختیار همکاران خود در سطوح مختلف بگذاریم.
کامیابیهای صنعتی ایران در عصر انقلاب تکنولوژی غرب ابعاد عظیم یک واحد تولیدی
جامعههای صنعتی جهان از نیمه دوم قرن بیستم به مرحلهای از صنایع فوق تکنولوژی سنتی دست یافتهاند که در یک مقایسه ساده تفاوت فرآوردههای جدیدی را با آنچه در قرن نوزدهم و حتی اوائل سده اخیر کشف شده بود نشان میدهد. جامعهشناسان صنعتی به این مرحله که به اختراع پدیدههای شگفتانگیز انجامیده و دگرگونیهای بنیادی عظیم و فوقالعادهای را موجب گردیده است، دوره فوق صنعت توصیف کردهاند و آن را عصر انقلاب نهایی و هستهای تکنولوژی نامیدهاند. در این دوره از تحول صنعتی که همراه با تغییر کیفیت و میزان تولید است، ابعاد تازهای به قدرتهای آفریننده افزوده شده و به گفته دیگر باید گفت ماهیت درونی صنایع در جهت رسیدن به یک هدف گسترده و غولآسا رشد یافته است. مفهوم دقیق این تحول و دگرگونی عظم و بنیادی را با بررسی ظرفیتهای نهایی واحدهای تولیدی چند دهه قبل با آنچه امروز پایگاههای صنعتی موفق به انجام آن میشوند دریافت. به عنوان مثال در این مرحله از نهضت صنایع بینالمللی که حاصل سالها پژوهش و تحقیق هزاران کاوشگر و دانشمند رشتههای مختلف فیزیک نو صدها پژوهشکده لابراتوار علمی صنعتی است، نه تنها ظرفیت تولید دگرگونی پذیرفته و به میزانی غیر قابل سنجش با گذشته رسیده است، بلکه ابزارها و وسائل ابتکاری و کاملاً ناشناختهای به یاری و کمکهای طرحها آمده و به گفته دیگر نیروهایی نو یافته و جدید در خدمت صنایع جدید گماشته شده است.
روشنایی چشمهای الکترونیک، قدرت مهار کننده کامپیوتری، نظارت مغزهای تنظیم شده مغناطیسی و دهها دستآورد دیگر این دوره خاص صنعتی از جمله وسایل و امکاناتی است که ابعاد تولیدی را در سالهای کنونی دگرگون ساخته و بویژه از این ارمغانهای شگفتآور در کارخانههای سیمانسازی جدید بهره گرفته شده است. ایران، جامعه رهایی یافته از یوغ سنتهای یک نظام فاقد تکاپو و سنتی که در مدتی کوتاه، یعنی کمتر از دو دهه به صف جوامع پیشرو و نو صنعتی پیوسته است، استفاده و بهرهمندی از این امکانات را و ضرورت آمادگی خود را با این وسایل بخوبی درک کرد و در جهت نوسازی و بسیج صنعتی از نخستین کشورهای پیشرفتهای بود که به استقبال این مرحله از نهضت صنایع فوق سنتی شتافت و کلیه پایگاهها و واحدهای تولیدی را با وسایل جدیدی مجهز ساخت. از جمله طرحهای گستردهای که ایران به منظور حصول به هدفهای نهایی صنعتی و پیشرفتهای عمرانی و در تحلیل نهایی برای حفظ موقعیت و پایگاه جهانی خود در عرصه بینالمللی به آن مبادرت ورزید و رهنمودها و توصیههای خردمندانه رهبر گرانمایه ایران، شاهنشاه آریامهر تحقق آن را امکانپذیر ساخت، سفارش یک کارخانه جدید سیمانسازی بود که باید فصلی نوین از تحول صنعتی در کشور بشمار آورد و آن را نقطه عطفی در جهت دستیابی به هدفهای آینده و درخشان تولید مصالح زیربنایی تلقی کرد. کیفیت و چگونگی ورود و نصب این واحد صنعتی نیاز به بازگشت به خاطرههایی از سالهای گذشته دارد که بیتردید از لحظههای افتخارآمیز و غرورانگیز جامعه صنعتی ایران است.
سیمان سازی آریا
با افزایش نیاز طرحهای عمرانی به مصالح زیربنایی و تولید سیمان در نقاط مختلف کشور و توسعه برنامههای نوسازی که از نمودارهای تحول انقلاب صنعتی و اقتصادی ایران در ۱۰ سال اخیر بود، مطالعات همه جانبهای برای احداث یک منبع تولید سیمان انجام گرفت و نتایج پژوهشهای صنعتی با توجه به بازار مصرف و مقایسه نیروهای مولده این کالا با میزان تولید کشور و ایجاد تعادل هر چه بیشتر عرضه و تقاضا گزارشی برای تأسیس یک واحد سیمانسازی به ظرفیت ۱۵۰۰ تن در روز تقدیم پیشگاه شاهنشاه آریامهر گردید ولی از آنجا که رهبر گرانقدر ایران همواره مسائل صنعتی را با قیاسهای تحول جهانی و معیارهای آیندهنگرانه وسیع مورد مداقه و توجه قرار میدهند و نمودارهای ارزنده تجربی نمایشگر این معنی بوده است که بینش خاص معظمله موجب رفع تنگناهای اصولی جامعه در حال پیشرفت و رو به توسعه ما بوده، این بار نیز با رهنمودهای عالیه رهبر ایران و با توجه به طرحهای عمرانی وسیعی که در برنامه ۲۰ ساله آینده ارزیابی و در نظر گرفته شده است، یک واحد تولیدی با ظرفیت ۱۰ هزار تُن که تقریباً ۷ برابر میزان پیشنهادی کارشناسان بود افزایش یافت. ابزارها و تجهیزات کارخانه نوبنیاد سیمانسازی آریا که جملگی از آخرین پدیدهها و یافتههای دوران تکامل صنعتی جهان و کاملترین فرآوردههای پیشرفته جامعههای صنعتی و تکنولوژی غرب بشمار میآید و به شیوههای کاملاً مدرن و مبتکرانه تولید عظیم میلیونها تن مصالح ساختمانی را فراهم میسازد، از کشورهای طراز اول صنعتی دنیا همچون آلمان، فرانسه، چکسلواکی خریداری شده و از دقیقترین و پرارزشترین تجربیات مکانیسم نو برخوردار است و طبق محاسبات همهجانبهای به امکانات فنی خاصی مجهز است تا از حداقل نیروهای انسانی و در کمترین فرصت ممکن مناسبترین مصالح را در میزان وسیع تولید کند. از میان ویژگیها و خصوصیات استثنایی ماشینهای جدید سفارش داده شده شرکت سیمان آریا روش اتوماتیک و استفاده مستقیم از نظم پیوسته و خودکار آن را باید یاد کرد که با وجود تولید چند میلیون تنی در سال به نیروی انسانی محدودی نیاز دارد به این معنی که کارگران با آموزش نحوه بهرهبرداری از این دستگاه الکترونیکی و آشنایی با نظام کامپیوتری و دقیق آن به متخصصانی کارآزموده و آگاه تبدیل میشوند که پاسخگوی یک مسئله اساسی دیگر جامعههای صنعتی شده یعنی کمبود نیروهای انسانی خواهد بود.
استقرار این واحد تولیدی در فاصله کوتاهی از منابع زمینی و ذخائر غنی طبیعی که بر اساس برنامههای دقیقی انجام پذیرفته است علاوه بر امکان دسترسی به مواد اولیه تولید سیمان و تضمین مرغوبیت نوع کالا در معادله بین هزینهها و میزان تولید نیز نقش قاطعی به عهده خواهد داشت و از تحمیل مخارج اضافی برای حمل و نقل و مشکلات دیگر جلوگیری خواهد شد و امتیازی دیگر بر آهنگ تولید میافزاید و این بنیاد را به یک واحد اقتصادی مقرون به صرفه و کاملاً نیرومند تبدیل خواهد ساخت. تنوع و چندگونگی فرآوردههای این واحد نیز از مسائلی است که از آغاز ایجاد این طرح به آن توجه خاصی مبذول شده و برای اجتناب از تولید «تک کالایی» که علل زیان اکثر کارخانهها است و همواره کارشناسان و متخصصان امور آن را با سیاست و گسترش اقتصادی مغایر میدانند، شرکت سیمان آریا به تولید و تهیه انواع مختلف سیمان میپردازد و امکان نفوذ در بازارهای داخلی و جذب مصرف کنندگان را برای ادامه صحیح حیات اقتصادی و صنعتی خود حفظ میکند. انواع مشخص تولید شرکت سیمان آریا در تقسیمبندی کلی شامل نوع پرتلند معمولی و سیمانهای دوبارهای است که در تأسیسات بندری و احداث فاضلاب و مصالح زیربنایی در نقاط مرطوب مورد مصرف قرار میگیرد و با سیر تکاملی عمران کشور میتوان حدود نیاز به این نوع سیمان را تخمین زد و اثرات عمیق آن را در پیشبرد طرحهای نوسازی آینده کشور ارزیابی نمود.
اولویتهای اجتماعی- به موازات طرحهای بنیانی و تدارک اولیه نصب و بهرهبرداری از وسائل و ماشینهای نوین تکنولوژی که با آهنگ منظم و پیوستهای در یک سطح وسیع انجام میپذیرد، تأسیسات فرعی دیگر و واحدهای وابسته به این بنیاد تولیدی نیز با سرعتی فوقالعاده ادامه دارد و در این فاصله یعنی تا پایان سال ۱۳۵۶ که همزمان با بهرهبرداری کارخانه است، در اجرای فرمان مؤکد اعلیحضرت همایون شاهنشاه آریامهر که تأمین رفاه کارگران را در طرحهای صنعتی از اهم فعالیتهای اساسی تلقی فرموده و برای این مسئله اولویت ویژهای قائل شدهاند چندین واحد مسکونی اختصاصی کارگران و کارمندان در آریاشهر اصفهان پی افکنده شده است.
سهامداران اصلی- ۸۰ درصد از سرمایهگذاری شرکت سهامی سیمان آریا را وزارت جنگ و ۲۰ درصد دیگر را شرکت ذوبآهن ملی ایران تأمین میکند و هدفهای تولیدی این واحد با نیازها و طرحهای وسیع کشور در زمینه راهسازی، احداث بنادر و شهرسازی همآهنگ خواهد گردید و همچنین بخشی از مصارف تأسیساتی کارخانههای صنعتی در نقاط مختلف ایران و ایجاد خطوط راهآهن کشور از فرآوردههای این کارخانه فراهم میگردد.
ابعاد عظیم یک طرح تولید- عظمت نیروی تولیدی شرکت سیمان آریا و قدرت شگفتی که این کارخانه در قلمرو آینده صنایع ایران به عهده دارد، با نگاهی به ارقام و میزان تولید دیگر واحدهای سیمانسازی کشور بخوبی آشکار میشود زیرا طبق آمار معتبر تولید ۱۱ کارخانه سیمان آریا سال ۱۳۵۲ حدود ۳ میلیون تن برآور شده است و این رقم تقریباً معادل تولید پیشبینی شده یک سال کارخانه سیمان آریا میباشد و همین مقایسه آماری کافی است تا به ابعاد عظیم و حیرتآور و سرانجام نقشی را که این واحد در توزیع و تأمین مصالح ساختمانی و عمرانی دارد نشان دهد. زمان بهرهبرداری و استحصال فرآوردههای این بنیاد بزرگ و آیندهساز طبق پیشبینی طراحان از سال ۱۳۵۶ تعیین شده است. در یک مطالعه نهایی و با توجه به کلیه جوانب میتوان با اعتقاد گروهی از ناظران صنعتی جهان که کارخانه سیمان آریا را عظیمترین طرح سیمانسازی دنیا که تاکنون در یک مرحله انجام گرفته است پذیرفت. ارقام زیر این معنا را بهتر روشن میسازد زیرا هم اکنون میزان تولید سالانه سیمان ۵ میلیون و نیم تن است که بهرهبرداری واحدهای جدید در سه سال آینده این رقم با احتساب تولید کارخانه سیمان آریان به ۱۷ میلیون تن بالغ خواهد گردید که ۳ میلیون آن از تولیدات کارخانه سیمان آریا خواهد بود.
کارخانه سیمانسازی لوشان پایه گذار سدهای بزرگ شمال کشور
کارخانه سیمان سازی لوشان وابسته به سازمان گسترش نوسازی صنایع ایران، پایهگذار سدهای عظیم منطقه شمال ایران- با آغاز اجرای طرحهای جدید کشاورزی و تأمین آبیاری واحدهای زراعی ایران که به اعتقاد برنامهریزان دوران انقلاب از ضرورتهای جامعه و نیازهای اولیه یک کشور پیشرو محسوب میشد، تولیدات زیربنایی و وسیعی برای کمکرسانی و تدارک احتیاجات کشت و زرع بوجود آمد. کشاورزان ایرانی که ۶۵ درصد از جمعیت ایران را شامل میشوند تا پیش از ایجاد سدهای عظیم واحداث ذخیرهگاههای عمیق آبرسانی همواره ملتمسانه نگاهی به آسمان داشتند و امیدی به برکت باران تا آنجا که میتوان گفت کشاورزان کشور ما در همه فصول و مخصوصاً زمانی که امید به باروری زمین داشتند، نگران قطرههای باران و نوسانهای طبیعت و آسمان بودند و تا لحظه درو و خرمن یک دم از وسوسههای این اضطراب توانفرسا رهایی نداشتند. ایجاد سدهای بزرگ در ایران که هم زمان با تحول جامعه در دیگر شئون و رشتههای اقتصادی و صنعتی و کشاورزی بود، استانهای شمالی نیز از این طرح عظیم نصیب وافری بردند و احداث سدهای مختلفی به منظور رونق کشاورزی و جبران کمبود آب و جلوگیری از هرز رفتن منابع آب آغاز شد. نخستین مسئله و شاید بتوان گفت نیاز اصلی طرحهای ساختمانی سد در این منطقه تهیه امکانات لازم برای دسترسی به سیمان بود زیرا با عدم دستیابی به این مصالح احداث سدها نه تنها با مشکل زیاد مواجه میشد، بلکه اجرای برنامههای نوسازی دیگر را نیز دچار وقفه و تأخیر میساخت. به همین جهت هنگام بررسی علل تأسیس کارخانه بزرگ سیمانسازی لوشان و هدفهایی که این واحد تولیدی به عهده گرفته است باید به تقویم و روزشمار طرحهای احداث سدها نیز توجه داشت، زیرا در حقیقت به دنبال امکان بهرهبرداری و گسترش کارخانه سیمانسازی لوشان منابع و ذخائر آب کشور با سرعت و موفقیت چشمگیری ادامه یافت. بنیانگذاری کارخانه سیمانسازی لوشان که بودجه طرح اجرای آن را سازمان برنامه به عهده داشت، نقطه عطفی در پیشرفتهای عمرانی و بویژه احداث سدهای منطقه بود. این واحد تولیدی که در سال ۱۳۳۵ به فرمان شاهنشاه آریامهر تأسیس شد و در فروردین ماه ۱۳۳۷ موفق به بهرهبرداری گردید، به یاری وهمت همآهنگ و شوقآمیز مهندسان، کارگران و دیگر مسئولان خود توانست ۱۲۰ تن بر ظرفیت تولیدی پیشبینی شده خود بیفزاید. به این معنی که هم اکنون این کارخانه روزانه ۴۲۰ تُن سیمان تولید میکند و به بازارهای مصرفی عرضه میدارد. کامیابیهای خیره کننده کارخانه سیمانسازی لوشان در زمینه تولید و ارائه کالای مرغوب، با کیفیت و مناسب و نقش سازندهای که در نوسازی و ایجاد سدهای متعدد داشته است طراحان و برنامهریزان این واحد را از کوشش و بذل مساعی بیشتر برای افزایش تولید بازنداشته است و به منظور همآهنگی همهجانبه با رشد تولیدی کشور و پاسخگویی به نیازهای احتمالی و پیشبینی شده آینده این کارخانه تا سال ۱۳۵۷ ضمن نصب ماشینهای جدید و استفاده از امکانات تکنولوژی مدرن محصولات خود را به ۲۰۰۰ تن خواهد رسانید. تدارک اجرای طرح جدید و گسترش کارخانه سیمانسازی لوشان هم اکنون با نظارت و مشاوره گروهی از زبدهترین برنامهریزان مسائل توسعه مراحل تکامل خود را طی میکند و کلیه جوانب برای انجام این برنامه آماده شده است.
کارخانه سیمان سازی لوشان فراهم کننده سیمان سدهای ایران
بیلان فعالیتهای سازنده- مشارکت فعالانه و حدود کارآوری و یاریهای کارخانه سیمانسازی لوشان را از آغاز تأسیس تاکنون در زمینههای عمرانی با اشاره به سدهایی که در این فاصله زمانی احداث شدهاند و مورد بهرهبرداری قرار گرفتهاند میتوان ارزیابی کرد. کارخانه سیمانسازی لوشان صرفنظر از تأمین سیمان مصرفی دهها واحد ساختمانی مختلف در تأمین مصالح سیمان سدهای زیر کوششی برجسته و مؤثر داشته است.
- سد شهبانو فرح یا سفیدرود- این ذخیره گاه وسیع و عمیق آبرسانی که در حقیقت میلیونها متر مکعب آبهای نطقه را برای طرحهای کشاورزی و صنعتی ذخیره میکند و با اجرای برنامههای فرعی پیشبینی شده، به یک منبع شگفتآور تولید نیرو تبدیل خواهد شد، برای رسیدن به مرحله نهایی بهرهبرداری به صدها تُن سیمان احتیاج داشت که کارخانه سیمانسازی لوشان نیازهای آن را تا پایان طرح به عهده داشت.
- سد تاریک نیز از جمله آببندهای بزرگ طرح انقلابی ایران بود که کارخانه سیمانسازی لوشان نیاز آن را از آغاز ساختمان تا مراحل آخر فراهم ساخت.
- سد سنگر- فاصله نسبتاً نزدیک منبع تولید سیمان با این سد که در ۲۰ کیلومتری شهر رشت قرار دارد، سبب شد سیمان مورد احتیاج این طرح با بهای مناسب و با سرعت زیاد تحول داده شود.
- سد طالقان در منطقه قزوین
- سد لتیان
- تونل آب بر فومن
- کانالهای انحرافی منطقه گیلان از دیگر سدها و منابع ذخیره آب و کانالهای بزرگ و معتبری است که کارخانه سیمانسازی لوشان در احداث و اتمام آنها یاریهای مؤثری انجام داده است.
شرایط اقتصادی و اجتماعی تولید کنندگان- در گفتگویی که گزارشگر ما با آقای داریوش نجد سمیعی مدیر عامل کارخانه سیمان لوشان انجام داد، وی ضمن تجسم دورنمای آینده تولید اضافی این واحد به فضا و محیط انسانی نیروی کار اشاره کرده و گفت: هم اکنون ۳۳۵ کارگر و کارمند در این واحد صنعتی به فعالیت اشتغال دارند و در توسعه و اجرای طرحهای موفقیتآمیز این کارخانه میکوشند. مدیر عامل کارخانه آنگاه پیرامون شرایط زندگانی گروه تولید کننده سیمان لوشان اظهار داشت: امتیازات اجتماعی و رفاهی افراد وابسته به این واحد تولیدی نیز مانند همه پایگاههای صنعتی کشور تابع ضوابط و معیارهای قانونی خاصی است و آنچه رهنمودهای انقلاب ایران برای آسایش و رفاه طبقه کارگر و کارمند تصویب کرده است در کارخانه دقیقاً به مورد اجرا گذارده میشود.
بهزیستی و خدمات رفاهی- وی سپس افزود: واگذاری واحدهای مسکونی به کارگران که از اصولیترین مراحل تأمین رفاه و عرضه خدمات آسایشبخش به این منطقه بشمار میآمد اکنون انجام پذیرفته کلیه کارگران کارخانه سیمانسازی لوشان از خانههای ویژهای با تمام وسایل و تجهیزات برخوردارند و ساکنین این منازل حتی برای پرداخت هزینه آب و برق نیز تعهدی ندارند و خدمات کافی محل سکونت رایگان در اختیارشان گذارده میشود.
اجرای یک اصل انقلاب ایران- دریافت سهم ویژه کارگران از سود کارخانه نیز از نکات جالبی بود که آقای داریوش نجد سمیعی مدیر عامل این واحد تولیدی به آن اشاره کرد و یادآور شدن: مشارکت کارگران را در توسعه و تولید کارخانه که با اجرای طرح تقسیم سود ویژه انجام گرفت باید یک مبداء پویندگی و تحرک در امر پیشرفت کارخانه سیمان لوشان دانست زیرا همچنانکه رهبر دوراندیش و واقع بین ایران هنگام اعلام این اصل تأکید فرموده بودند، کارگران در این دوره از تاریخ صنعتی با کوششی بیشتر و تلاشی خستگیناپذیر به تجدید میزان خلاقه و تولید موفق شدند و با احساس دلبستگی به حاصل فعالیتهای خود در بهبود کیفیت فرآوردهها و همچنین افزایش تولید کوششی بسزا نشان دادند. اثرات این ارتباط انسانی و عادلانه ابعاد تازهای را در مسئله صنعتی پدیدآورد و امروز ما شاهد تحولی آگاهانه و سریع و پیوسته در میان کارگران هستیم که به عنوان یک عنصر وابسته و صاحب سهم در زمینه تولید و تحقق هدفهای پیشبینی شده این کارخانه کوششی چشمگیر دارند.
مدیر عامل کارخانه سیمانسازی لوشان آنگاه به تشریح و بیان سایر مسائل پرداخت و ضمن بازگویی لحظههای درخشان گذشته از آینده و پیروزیهایی که در انتظار این بنیان عظیم است سخن گفت و خاطرنشان ساخت: تردیدی نیست که این پایگاه تولیدی بزرگ همچنان که در سالهای گذشته کامیابیهای فوقالعادهای کسب کرده است در آینده نیز با اتکاء به سنت چندین ساله خود رسالت عمیق و شایستهای در نوسازی و عمران به عهده خواهد داشت و بدون هیچ اغراق میتوان گفت که کارخانه سیمانسازی لوشان پاسخگوی بخش وسیعی از نیازهای بازار مصرف منطقه و حتی نقاط دیگر ایران خواهد بود. به دنبال این گفت و شنود فرصتی نیز فراهم گردید که با آقای شاپور ازگمی سرپرست و مدیر عامل شکرت سهامی خاص «سیمان ساز» وابسته به سازمان گسترش در نوسازی صنایع ایران که کارخانه سمان لوشان از واحدهای تابع آن بشمار میآید به تبادل نظر و گفتگو بپردازیم. آقای شاپور ازگمی در این دیدار موفقیتهای آینده و مواد برنامهریزی تولیدی را تا سال ۱۳۵۷ برشمرد و نوید داد که صنعت سیمانسازی ایران با اجرای طرحهای همهجانبه و دقیقی به مرحلهای درخشان از تکامل گام خواهد نهاد و کارخانه سیمانسازی لوشان و دیگر واحدهای مجتمع سیمان ساز وابسته به سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران بیشبهه تأمین نیاز قسمت اعظم سیمان را در جهت نوسازی و عمران و ایجاد بنیادهای صنعتی به عهده خواهد داشت و با تجهیزات کامل و نیروی انسانی ورزیده و امکانات وسیع خود در حصول به هدفها و مقاصد صنایع کشور نقش مؤثری ایفا میکند.
شرکت سیمان استان سیستان و بلوچستان
پایان طرح اجرایی شرکت سیمان در استان سیستان و بلوچستان- سیاست گسترش واحدهای صنعتی و تدارک منابع عظیم تولیدی که قادر به پاسخگویی مصرف در حوزه جغرافیایی کشور و همچنین راهیابی به بازارهای جانی باشد، عامل تعیین کننده برنامهریزیهای جدید ایران در جهت استقرار کارخانه جدید سیمانسازی در استان سیستان و بلوچستان است.
پدید خاطرهای از گذشته و امیدی از آینده- پهناوری سرزمین ایران و گستردگی نقاط مسکونی کشور ما از دیرباز طراحان و آینده نگران مسائل صنعتی را به ایجاد قطبهای صنعتی در نقاط مختلف این فلات وسیع برانگیخت. وسعت ۰۰۰ر۶۰۰ر ۱ کیلومتر مربع خاک ایران و فاصله بیکران شمال تا جنوب و شرق تا غرب این پهندشت افتخارآفرین که در انتهای هر دره سبز رنگ و چمن پوشیدهاش و بر فراز هر قله برف نشسته آن و بالاخره در گذار هر جاده و سایه درختش خاطرهای از گذشته و امیدی از آینده نشسته است، از آن چنین ابعاد شگفتآوری از نظر ارتباطی پدیدآورده که حتی امکانات جدید صنعتی و تکنولوژی مسلط و فرمانروای معاصر نیز نتوانسته واقعیت این گستردگی را ناچیز جلوه دهد.
گفتهای از سِر ادوارد- نابرابریهای آشکار طبیعت و شرایط متفاوت اقلیمی که تضاد میزان سرما و گرما نمونههای از آن به شمار می آیدو به گفته «سر ادوارد» سیاح و ایران شناس انگلیسی هر نقطه مرزی آن به یک فصل از سال گشوده میشود لزوم یک برنامهریزی وسیع صنعتی و فراخور شرایط جغرافیایی را در دوران کنونی آشکار میسازد. تا آغاز عصر شکوفندگی اقتصاد ملی و زمانی که هنوز مسئله همآهنگی صنعتی در کشور ما به شکل یک ضرورت اجتناب ناپذیر تجلی نکرده بود، شاید عده بیشماری همچون جهانگرد انگلیسی این وسعت و بیکرانگی سرزمین ایران را از دیدگاه شاعرانه مینگریستند و آن را فقط نمونهای از شگفتی جهان طبیعت میانگاشتند که به مردم این کشور ارمغان شده است، ولی اکنون سوای نقطه نظرهای خیالانگیز، ایران یک بخش از واقعیت جهان امروز است که میکوشد و خواهد توانست به بهزیستی و کامیابی نائل آید و حیات نوینی را در تاریخ جامعه خود پدیدآورد و همانگونه که رهبر بزرگاندیش کشور ما اراده فرمودهاند، به صف پیشگامان صنعتی و گروه تولید کنندگان جهانی بپیوندد.
آهنگ سریع جامعه ایران به سوی صنایع و نوسازی- اما هدفهای نهایی و راستین جامعه ما برای حصول به یک نیروی کارآور تولیدی و صنعتی باز هم نمیتواند در ارزیابی صحیح واقعیتها خللی بوجود آورد و حتی میتوان گفت شرایط اقلیمی در این دوره باید با دقت بیشتری مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد، زیرا با آهنگ سریع جامعه ایران به سوی صنایع و نوسازی توجه به فاصلههای زمانی و مکانی و فراهم آوردن نیازهای منطقهای فزونی یافت و ضرورت خود را بیش از همیشه نشان داد.
انتخاب نقطه مناسب برای احداث کارخانه- از همین رو ایجاد یک واحد تولید سیمان در استان سیستان و بلوچستان که از منابع عظیم مواد اولیه برخوردار است و مراحل حساس را در تجدید حیات اقتصادی بگذراند تدارک دیده شد و یک گروه از کاوشگران و متخصصان ورزیده برای تعیین نقطه استقرار کارخانه سیمان با توجه به امکان بهرهبرداری سهل از معادن سنگ موجود این بخش از ایران به تجسس و مطالعه پرداخت و حاصل تحقیقات خود را در اختیار مؤسسین و طراحان این برنامه صنعتی گذارد. گزینش و انتخاب نقطه مناسب برای احداث کارخانه سیمان این استان هر چند حائز اهمیت خاصی بود و مرحلهای شایسته توجه از نظر سرمایهگذاری بشمار میآمد، ولی با شناختی که قبلاً از منابع سنگ معدنی انجام گرفته بود تأسیس این واحد و امکان بهرهبرداری از دخائر این استان تردیدی وجود نداشت و به همین جهت شرکت سیمان سیستان و بلوچستان با همکاری و مساعدت وزارت صنایع و معادن از طریق سرمایهگذاری بخش خصوصی و مشارکت سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران و بانک اعتبارات صنعتی در آبان ماه ۱۳۵۳ فعالیت خود را به عنوان یک مجتمع تولید سیمان آغاز کرد.
مکان غنی برای استخراج سنگ و مواد اولیه- همزمان با آمادگی و تأمین شرایط لازم شرکت برای بنیانگذاری این واحد تولیدی عظیم هیئت پژوهندگان نیز به ارزشیابی مکان مناسب برای ایجاد کارخانه سیمان استان سیستان و بلوچستان ادامه دادند و بر اساس گزارش جامعی چند نقطه از جمله خاش، ایرانشهر، دهکده کارواندروشال و باهرکلات را از جهت استخراج سنگ و تأمین مواد اولیه کارخانه سیمان مناسب تشخیص دادند ولی بررسیهای نهایی نقطهای از در ۲۵ کیلومتری ایرانشهر را که از غنای بیشتر مواد و شرایط طبعی و امکانات متناسب برخوردار بود و با اصول اقتصادی انطباق داشت، به عنوان پایگاه آینده تولید سیمان استان سیستان و بلوچستان برگزیدند و به تصویب هیئت مدیره رسید.
اظهارات مدیر عامل کارخانه- آقای دکتر نیا مدیر عامل شرکت سیمان بلوچستان در مصاحبهای با نماینده روزنامه اظهار داشت: با گذشت ۱۴ ماه از آغاز فعالیت این واحد که من از ابتدا نظارت طرحهای اجرای آن را به عهده داشتم، موفقیتهای فوقالعاده نصیب کارگزاران و مجریان این برنامه شده و به احتمال قوی در پایان طرح نقطه تحولی در جامعه صنعتی جنوب شرقی کشور پدید خواهد آمد. مدیر عامل شرکت سیمان بلوچستان آنگاه یادآور شد که، نیاز این منطقه به مصالح اولیه ساختمانی بویژه سیمان که در واقع زیربنای مؤثر و اقتصادی نهضت عمرانی بشمار میآید، فصل جدیدی را در پیشرفتهای استان سیستان و بلوچستان موجب خواهد گردید زیرا با استقرار یک پایگاه تولیدی که منابع مورد احتیاج خود را از حوزهای دست یافتنی و نزدیک استخراج میکند از چند جهت توسعه و کامیابی این صنعت را تضمین مینماید. نخست اینکه از حمل و نقل سیمان و ناگزیر پرداخت اضافی و توانفرسای آن اجتناب خواهد شد و تأخیرهای ناشی از دوری راه و فاصلههای دراز نیز از میان میرود و سازندگی و احداث واحدهای مسکونی که همواره به علت دشواریهای انتقال سیمان دچار وقفه میشد بدون وقفه مسیر تکامل خود را طی خواهد کرد.
یک امتیاز بارز و انکارناپذیر- آقای دکتر نیا به دنبال این توضیح و ترسیم چشمانداز پر تکاپوی صنعتی استان سیستان و بلوچستان پس از بهرهبرداری از شرکت سیمان منطقه افزود: امتیاز بارز و انکارناپذیر کارخانه سیمان بلوچستان که بیتردید نقش برجستهای را در بنیانگذاری صنایع نو و طرحهای خدمات تولید در جنوب شرقی کشور دارد، ارتباطی است که مصرف سیمان این ناحیه که از طریق واردات از کشورهای خارج و یا حمل از فواصل طولانی سایر واحدهای تولید داخلی تأمین میشد، اکنون با احداث کارخانه سیمان بلوچستان کلیه مصرف سیمان در جنوب شرقی کشور از همین واحد صنعتی تأمین خواهد گردید.
میزان سرمایهگذاریها- مدیر عامل شرکت سیمان استان سیستان و بلوچستان ضمن معرفی میزان سرمایهگذاری این واحد گفت: طرح اساسی خرید کارخانه و زمان بهرهبرداری آن تقدیم دولت شده است و تادیه ۲۹ درصد از سهام آن را سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران و بانک اعتبارات صنعتی، ۵۱ درصد بقیه را سرمایههای آزاد با خرید سهم مالک خواهند شد و از جمله هدفهای شناخته شده فرآوردههای این واحد در مراحل نخست بهرهبرداری، تأمین سیمان ۳ هزار دستگاه آپارتمان و احداث کارخانه نساجی و جادهسازی استان را عهدهدار خواهد بود.