مذاکرات مجلس شورای ملی ۷ بهمن ۱۲۸۹ نشست ۲۰۳

مجلس شورای ملی مجموعه قوانین دوره قانونگذاری دوم

تصمیم‌های مجلس مجلس شورای ملی مذاکرات دوره قانونگذاری دوم

درگاه انقلاب مشروطه

نمایندگان مجلس شورای ملی دوره قانونگذاری دوم

مجلس شورای ملی ۷ بهمن ۱۲۸۹ نشست ۲۰۳

مجلس شورای ملی ۷ بهمن ۱۲۸۹ نشست ۲۰۳

صورت مذاکرات روز شنبه ۲۶ محرم الحرام ۱۳۲۹

مجلس یک ساعت و نیم قبل از غروب آفتاب به ریاست آقای متین‌السلطنه نایب رئیس تشکیل شد.

صورت مجلس روز پنجشنبه ۲۴ محرم ۱۳۲۹ را آقای معاضدالملک قرائت نمود.

(غائبین جلسه قبل)

مستشارالدوله- ممتازالدوله- وحیدالملک- آقا میرزا علی اکبر خان.

بدون اجازه: آقا شیخ رضا- حاج وکیل الرعایا- ابوالقاسم میرزا- حاج آقا- سردار احمد- آقا میرزا ابراهیم قمی‌به موقع حاضر نشده‌اند.

مشیرالدوله مریض بودند.

نایب رئیس- در صورت مجلس اگر ملاحظاتی هست؟ خواهید فرمود. آقای آقا شیخعلی راجع به صورت مجلس ملاحظاتی داشتید؟

آقای آقا شیخعلی- اگرچه رأی گرفته شده است که اگر مطالب متفرقه‌ای هست در آخر جلسه گفته شود ولی بنده یک عرض مختصری دارم که لازم می‌دانم عرض کنم.

نایب رئیس- در آخر مجلس بفرمایید.

دکتر علی خان- در صورت مجلس باید قید بشود و قید نشده است و آن بی قانونی بود که از طرف نایب رئیس شده است برای اینکه وقتی که به واسطه یک مطلب شخصی رئیس از مجلس خارج شود قانوناً یکی از نایب رئیس‌ها باید به جای او بنشینند و مجلس مشغول کار بشود لازم نیست که اگر یک وقتی رئیس به واسطه یک کار شخصی از مجلس بیرون رفت نایب رئیس‌ها هم بیرون بروند و مجلس معطل و معوق بماند بنده عقیده‌ام این است که رفتن نایب رئیس‌ها از مجلس ناصحیح بوده است و باید در صورت مجلس قید بشود که بی جهت بیرون رفته‌اند.

نایب رئیس- اگر اشارۀ نمایندۀ محترم به جلسه سابق است نمی‌توان مجبور کرد نمایندگان را که در یک موقعی در مجلس بمانند و البته اگر نمایندگان می‌ماندند نائبان رئیس هم می‌نشستند.

حاج شیخ الرئیس- در صورت مجلس نوشته شده است که اغلب نمایندگان به بی طرفی رئیس رأی دادند این عبارت ناموزون است همین قدر بنویسند که به قیام و قعود اظهار و اعتماد و حسن عقیده خودشان را نسبت به شخص رئیس اظهار کردند.

آقا میرزا اسدالله خان- بنده با کمال اختصار یک عرض کوچکی داشتم و آن راجع به شرحی است که شاهزاده محمد‌هاشم میرزا در غیبت بنده خوانده بودند بنده دعوت می‌کنم تمام نمایندگان را به حفظ قوانین و متابعت آنها برای اینکه در صورتی که بنده خودم در مقام حفظ و متابعت قانون نباشم می‌توانم از دیگران توقع داشته باشم که خودشان را تابع قوانین بدانند و فقط از مجلس شورای ملی می‌خواهم بپرسم که آیا در نظامنامه داخلی ما یک همچو ماده هست که برای جلوگیری از یک وکیلی یک چنین لایحه ای را بیاورند بخوانند و پیشنهاد بکنند بنده گمان می‌کنم یک همچو ماده در نظامنامه داخلی ما نباشد علاوه بر این یکی از اولین اصول مشروطیت و حکومت ملی آزادی نطق است که یک وکیلی نطق خودش را بنماید و عقیده ای را که دارد اظهار بکند و اگر یک وکیل دیگری خوشش نیامد از بیانات اولی بایستی برود به محل نطق و با ادله و براهین اظهارات او را رد بکند بنابراین در آن موقع اگر بعضی از آقایان عرایض بنده را تصویب نکردند می‌بایستی دلایل اظهاری را که کردند از بنده بخواهند چنانچه دلایلی داشتم اظهار می‌کردم و متقاعد می‌شدند و اگر دلایلی نداشتم خود بنده متقاعد می‌شدم و این مرتبه دوم است که در مجلس شورای ملی خلاف قانون واقع شده است یکی در آن موقع که یک ساعت وقت مجلس را صرف کردیم برای رأی در خصوص روزنامه ملا نصرالدین و یکی هم در این خصوص بوده است و از این گذشته این مطلب اسباب این خواهد شد که حیثیات مجلس را از بین برد زیرا که این طبیعی است که یک وکیلی که صحبت یک جماعتی بر سد او هستند و همین طوری که فتح باب شده نسبت به اظهارات آن یک نفر وکیل اظهار تنفر خواهد کرد و این رفته رفته عظم مجلس شورای ملی و نمایندگان را از بین خواهد برد‌.

معاضد الملک – در صورت مجلس راجع به پیشنهاد آقای آقا میرزا ابراهیم خان نوشته شده است که مجلس رأی داد که در ابتدای مجلس کسی حق مذاکره مطالب متفرقه ندارد در آخر جلسه این مذاکرات بشود و چون این پیشنهاد را بنده مخالف جمیع قوانین می‌دانم این است که عرض می‌کنم پیشنهادی که می‌شود اولا می‌بایستی از طرف یک وکیلی به طور طرح قانونی باشد و بعد پانزده نفر از نمایندگان آن طرح را امضا بنمایند و در مجلس خوانده شود و بعد از آن که در مجلس قابل توجه شده به کمیسیون مبتکرات برود و از آنجا برگردد و در مجلس شور اول و دوم در آن بشود وقتی که مجلس رای داد صورت قانونیت پیدا می‌کند و به آن عمل خواهد شد و بنده از این جهت لازم می‌دانم و اخطار می‌کنم که در خصوص این پیشنهاد این طوری که رفتار شده است ابدا صورت صحیحی نخواهد داشت بلکه مخالف اصول مشروطیت است‌.

نایب رئیس- لازم می‌دانم عرض کنم که صورت مجلس صورت آن مطالبی است که در آن جلسه واقع شده است حالا آن چیزی که واقع شده است غلط بوده است راجع به صورت مجلس نیست و می‌توان گفت که این اظهارات آقایان از ملاحظات در صورت مجلس خارج است از این جهت تمنا می‌کنم که نظریات خودتان را فقط معطوف بکنم به ملاحظات و اعتراض هیی که در صورت مجلس دارند‌.

افتخار الواعظین – اینکه گفتند صورت مجلس صورت ماوقع است بنده این را تصدیق می‌کنم ولی اگر بنا بشود که صورت ماوقع خوانده شود و نمایندگان را ساکت نمایند معلوم می‌شود که آنچه واقع شده است صحیح است و دیگر آنکه بنده دیشب هرچه در نظامنامه ملاحظه کردم پیشنهاد تنفر ندیدم و نمی‌دانم کدام ماده از نظامنامه حق میدهد به آقایان که پیشنهاد تنفر از اظهارات یک نماینده بکنند‌.

معزز الملک – چون این اظهاری که شد راجع به آن پیشنهاد ی بود که پریروز شد یکی از آنهایی بودند که آن را امضا کرده‌اند از این جهت باید اجازه بدهید که دلایل خودم را عرض کنم و از این اظهارات دفاع بکنم‌.

نایب رئیس- فقط در صورت مجلس اگر ملاحظاتی دارید بفرمایید.

معززالملک- در صورت مجلس یک کلمه

عرضی ندارم لکن چون پیشنهادی که در اظهار تنفر شده بود بنده یکی از کسانی بودم که آن را امضاء کردم و این اظهاراتی که شد راجع به آن پیشنهاد بود اجازه می‌خواهم که توضیح بدهم دلایل خود را و باید هم شما اجازه بدهید که دلایل خودم را اظهار بدارم.

نایب رئیس- بفرمایید.

معززالملک- خود آقای آقا میرزا اسدالله خان اینجا اذعان و تصدیق فرمودند که اگر یک وکیلی عقیده‌اش بر خلاف اظهارات یک وکیل دیگر است ممکن است بیاید به محل نطق و دلایل خودش را اظهار بکند پس اگر چهل نفر از نمایندگان مختلف اظهار یک ناطقی باشند ممکن است فرداً فرد و اظهار رأی و عقیده خودشان را نمایند و همین طور را بنمایند و همین طور ممکن است آن چهل نفر آراء و عقاید خودشان را روی کاغذ بیاورند و اظهار مخالفت یا اظهار آن ناطق بکنند حالا جهت اینکه اظهار کردیم چه بود جهتش این بود یک نفر البته حق دارد که اظهار عقیده خود را بکند و هرچه می‌خواهد بیان نماید و آزاد است ولی هیچ قانونی چه قانون مملکتی و چه وجدانی اجازه نمی‌دهد به یک نفر نماینده که آزادی پارلمانی را شمشیر دست خودش بکند بیاید در اینجا مقاصد شخصی خودش را پیش ببرد و بنده که یکی از نمایندگان و امضاء کنندگان آن لایحه هستم حق خودم می‌دانم که اظهار تنفر از بیانات یک نماینده ای بنمایم و آن لایحه هم در جلسه قبل پیشنهاد شد به منزلۀ یک کلکسیون و یک قطعنامه‌ای است که از طرف نمایندگان پیشنهاد شد و آراء و عقاید خودشان را در آن اظهار کردند.

آقا میرزا ابراهیم خان- هیچ شبهۀ نیست که قوانین وضع نمی‌شود مگر برای احتیاجات هر احتیاجی یک جمعیتی را مجبور می‌کند به جعل قوانین و قواعد و نظاماتی برای حفظ حدود خودشان البته آقایان ملاحظه فرموده اند که مذاکرات خارج از دستور قبل از شروع به دستور مجلس اصل مطلب و موضوع دستور مجلس را لغو می‌کند بلکه بسا هست که تولید اشکالات دیگری که خیلی اسباب تأسف و ملامت است اگرچه بنده دیروز غرضم از آن پیشنهاد برای همان دیروز بود که فی مابین آقایان نمایندگان محترم یک حرارتی می‌دیدم و تصور می‌کردم که یک مذاکرات مختلفی بشود که به کلی ترتیب مجلس و موضوع مذاکرات دستور مجلس را از بین ببرد ولی متأسفانه امروز بدتر از دیروز است این نظامنامه داخلی را کی نوشته و کی به این مواد نظامنامه رأی داده است مسل است که همین آقایان محترم نظر به لزوم حفظ نظامات و ترتیب مجلس این مواد صد و چندگانه را نوشته اند و خود این هیئت محترم می‌توانند هر یک از آن مواد را که بخواهند نسخ نمایند یا اینکه یک ماده را بر او اضافه بکنند. این ترتیبی را که پیش آمده است و شروع کرده‌ایم خیلی متأسفم از اینکه موضوع مذاکرات مجلس را که برای رفع احتیاجات مملکتی است به واسطه اظهارات شخصی مسبوق می‌ماند مثل اینکه آقای آقا میرزا اسدالله خان مخالف میل جماعتی یک اظهاری کردند و آن جماعت هم از بیانات ایشان اظهار تشکر کردند در صورتی که این مطالب هیچ ربطی به موضوع مذاکرات مجلس ندارد و امور عامه از برای اختیار شخصی هیچ وقت نباید معطل و مهمل بماند و البته بهتر این است که اگر چنانچه ما یک اشکالی فی مابین خودمان داریم در اتاق تنفس که مانعی نداریم آن مذاکرات را بنماییم و در مجلس وقتی که وارد می‌شویم به آن وظیفه ای که از برای ما معین شده است رفتار بنماییم از این جهت و برای حفظ این نزاکت در آینده باز بنده آن پیشنهادی را که دیروز کردم و قصدم فقط حفظ نظم و ترتیبات جلسۀ دیروز بود تجدید می‌کنم و از آقایان نمایندگان محترم تقاضا می‌کنم که تصویب بفرمایند که قبل از شروع به مذاکرات نطقی که خارج از دستور است نشود و هر کسی هر حرفی دارد از برای اتفاقاتی که افتاده است و از برای مطالب اساسی که به خاطر مبارکشان رسیده است در ختم مجلس اظهار بفرمایند که در ختم جلسه هم ما به زودی متفرق نشویم و بدانیم که مطالب دیگری هم هست که باید در مجلس مذاکره بشود و استدعا می‌کنم که این پیشنهاد را اگر تصویب می‌کنند در ثانی داخل مذاکرات خارج از دستور نشوند.

نایب رئیس- در خصوص این پیشنهاد که می‌فرمایند باید یک جلسه در آن مذاکره کرد امروز با کمال تأسف باید خاطر نمایندگان محترم را مستحضر بکنم که آقای ذکاءالملک از مقام ریاست مجلس شورای ملی استعفا داده اند و بایستی به موجب ماده یازدهم نظامنامه داخلی مجلس در تحت ریاست مسن‌ترین نائبان منعقد شده استعفای ایشان قرائت می‌شود ولی با همان افسوس مجبورم عرض کنم که مسن‌ترین نائبان رئیس هم که آقای حاج سید نصراله می‌باشند ایشان هم استعفا داده‌اند این است که این زحمتی را که بنده هیچ راضی نبودم در همچو موقعی به دوش بگیرم متحمل شدم حالا اگر آقایان نمایندگان محترم اجازه می‌فرمایند هر دو استعفا نامه را قرائت نمایند

(به قرار ذیل قرائت شد)

مقام منیع مجلس شورای ملی شیدالله ارکانه

بنده با کمال شرمساری از اینکه مقداری از اوقات شریف مجلس مقدس را مصرف شخص خود می‌نمایم از آن محضر مبارک استدعا می‌کنم استعفای بنده را از مقام ریاست قبول فرمایند.

دوم استعفا نامه آقای حاج سید نصراله به مضمون ذیل قرائت شد:

مقام محترم ریاست مجلس شورای ملی شیدالله ارکانه

این بنده از مقام نیابت ریاست مجلس استعفا داده‌ام مستدعی است تکلیف شود برای اشغال آن مقام دیگری انتخاب فرمایند.

نایب رئیس- به موجب همان ماده در نظامنامه داخلی که عرض شد حالا این جلسه می‌باید اختتام بیابد دستور جلسه روز سه‌شنبه همین دستور است به علاوه انتخاب یک نفر رئیس و یک نفر نایب رئیس

(مجلس یک ساعت قبل از غروب آفتاب ختم شد)