سفر رسمی والاحضرت همایون ولیعهد ایران رضا پهلوی به مصر ۱۶-۱۳ خرداد ماه ۲۵۳۴ شاهنشاهی
| درگاه رضا شاه پهلوی | اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی شاهنشاه آریامهر بزرگ ارتشتاران | درگاه شهبانو فرح پهلوی |
سفر رسمی والاحضرت همایون ولیعهد ایران رضا پهلوی به مصر ۱۶-۱۳ خرداد ماه ۲۵۳۴ شاهنشاهی
والاحضرت ولیعهد، ایوار ۱۳ خرداد ماه ۲۵۳۴ شاهنشاهی در میان پیشباز رسمی وارد قاهره شدند. ولیعهد نوجوان کشور شاهنشاهی ایران ۱۳ خرداد ماه، غروب زیبای قاهره را دیدند و در ساعت ۱۹ و ۳۰ دقیقه به فرودگاه قاهره تشریففرما شدند. محمد حسنی مبارک معاون پرزیدنت سادات در فرودگاه قاهره به والاحضرت ولیعهد خوشآمد گفتند. والاحضرت ولیعهد در کت و شلوار آبی رنگی دیده میشدند و با متانت و وقار همیشگی پس از نواختن سلام شاهنشاهی و سرود ملی مصر، از برابر گارد احترام گذشتند و در برابر پرچم مصر ادای احترام کردند. شبانگاه والاحضرت ولیعهد نخستین سخنرانی رسمی خود را در خارج از کشورمان ایراد فرمودند. والاحضرت ولیعهد این سخنرانی خود را در پاسخ خوش آمد آقای محمد حسنی مبارک معاون پرزیدنت سادات ایراد فرمودند. والاحضرت ولیعهد در با سپاسگزاری از میهماننوازی دولت مصر، برای ملت نجیب و شریف این کشور و برای رهبران مصر آرزوی خوشبختی کردند. والاحضرت ولیعهد این بیانات را به زبان انگلیسی بر سر میز شام میهمانی رسمی که از سوی پرزیدنت سادات ترتیب یافته بود، ایراد کردند. در روز ۱۳ خرداد ماه ولیعهد عزیز نوجوان کشور ما در نخستین سفر رسمی به خارج از کشور، با یک هلیکوپتر نظامی شهر زیبای قاهره را در کرانه رود پر برکت نیل ترک میکنند و به بندر توفیق در ۱۵۰ کیلومتری قاهره تشریففرما میشوند.
۱۴ خرداد ماه ۲۵۳۴ شاهنشاهی ولیعهد ایران، میهمان ارتش سوم مصر بودند. والاحضرت ولیعهد ناهار را میهمان ارتش سوم مصر بودند و پس از نیم روز به بندر پرت سعید تشریففرما شدند و این بندر را به عنوان یک بندر آزاد میگشایند. بنا به گفته روزنامههای مصری، ایران در این بندر آزاد مبالغ قابل ملاحظهای – برابر با ۲ میلیارد دلار- سرمایهگذاری خواهد کرد و بدین سان، به صورت یک قدرت مدیترانهای در خواهد آمد. ولیعهد در روز ۱۴ خرداد ماه پس از بازدید از خط دفاعی بارلو در پرت سعید ماندند. کانال سوئز ۱۷۳ کیلومتر درازا دارد و یکی از قدیمیترین راههای آبی است که بشر برای اتصال دو دریا بوجود آورده است. اندیشه وصل دریای مدیترانه به دریای سرخ به قرنها پیش میرسد. میگویند یکی از فراعنه مصر اولین کانال آب را در حدود ۲ هزار سال پیش از میلاد حفر کرده ولی این کانال بتدریج از میان رفته است. داریوش پادشاه بزرگ هخامنشی کانال سوئز را دوباره حفر کرد و بعد از او بسیاری از بزرگان برای نگهداری این کانال کوشیدند. امروز پس از قرنها ولیعهد کشور ما نوادهای از دودمان شاهنشاه ایران از کانال سوئز عبور میکنند. نخستین سفر ولیعهد به مصر نه تنها نخستین سفر رسمی ولیعهد به یک کشوری تاریخی است، بلکه همراه با یکی از رویدادهای مهمی است که در تاریخ این منطقه از جهان به وقوع میپیوندد.
والاحضرت ولیعهد که به دعوت پرزیدنت سادات رئیس جمهوری مصر میهمان رسمی این کشور هستند، در روز پنجشنبه ۱۵ خرداد ماه به همراه پرزیدنت سادات در آیین بازگشایی کانال سوئز شرکت میفرمایند. سوئز درست هشت سال پیش در روز ۱۵ ژوئن ۱۹۶۷ بسته شد و روز آدینه (۱۶ خرداد ماه ۱۳۵۴) بعد از ۸ سال با عبور کشتی ۶ اکتبر که حامل پرزیدنت سادات و ولیعهد کشورمان خواهد بود، دوباره به روی کشتیهای جهان باز میشود. والاحضرت ولیعهد برای شرکت در همین آیین باشکوه در ایوار ۱۳ خرداد ماه به قاهره تشریففرما شدند.
برای فراهم ساختن گزارش درباره گشایش کانال سوئز بیش از ۴۰۰ روزنامهنگار از نقاط مختلف جهان به مصر آمدهاند و برای اولین بار تلویزیون قاهره این مراسم را از طریق ماهوارههای مخابراتی به مدت نیم ساعت به سراسر جهان مخابره میکند. کانال سوئز روز پنجشنبه (۱۵ خرداد ماه ۱۳۵۴) ) پیش از نیم روز با بودن پرزیدنت سادات و والاحضرت ولیعهد در سوئز گشایش مییابد و سپس پرزیدنت سادات به همراه والاحضرت ولیعهد بر روی ناوشکن ۶ اکتبر که روز اعلام جنگ علیه اسرائیل و روز عبور سربازان مصر است، برای ۶ ساعت در کانال سوئز خواهند بود و سپس به بندر اسماعیلیه میرسند.
۱۵ خرداد ماه ۱۳۵۴ بازگشایی کانال سوئز - در پورت سعید
۱۵ خرداد ماه ۲۵۳۴ شاهنشاهی ساعت 9 بامداد آیین بازگشایی کانال سوئز پس از آنکه ژنرال جمسی معاون اول نخستوزیر و وزیر جنگ، مشهور رئیس سازمان کانال سوئز و پرزیدنت انور سادات به ترتیب بیانات کوتاهی ایراد کردند، آغاز شد. آنگاه رئیس جمهوری مصر اسناد مربوط به گشایش کانال را دستینه کرد. پس از آن فرماندار پورت سعید یک سینی بزرگ نقره با علامت ویژه «شهر آزاد» را به انور سادات پرزیدنت مصر فراداشت.
پس از آن کاروان کشتیهای پرزیدنت انور سادات و شخصیتهایی که در این مراسم شرکت داشتند، مرکب از پنج ناو به حرکت درآمد و از زیر تاق نصرتی که به شکل معبد «کارناک» ساخته شده است، گذشتند. رزمناو «۶ اکتبر» حامل رئیس جمهوری مصر، والاحضرت همایون رضا پهلوی ولیعهد ایران، نخستوزیر و وزیر جنگ مصر و چند روزنامه نگارد پیشاپیش این کاروان دریایی حرکت میکرد. پشت سر رزمناو «۶ اکتبر» یک رزمناو دیگر حرکت میکرد و پس از آن به ترتیب کشتیهای «الحریه»، «سوریه»، و «آیدا» قرار داشتند. همه پایوران دیگری که در این آیین شرکت داشتند، بیشتر آنها را روزنامهنگاران و نظامیان تشکیل میدادند. آنها با چهار کشتی دیگر پشت سر کاروان ریاست جمهوری حرکت میکردند. این کاروان باشکوه در حدود ساعت ۱۸ به اسماعیلیه میرسد. کلیه دژهای خطوط قدیمی بارلو با پرچمهای مصر تزیین شده بود و هزاران سرباز در هنگام عبور پنج کشتی حامل رئیس جمهوری و همراهانش مراسم احترام نظامی بجای آوردند. در موازات کاروان دریایی و در درازای راهی که در راستای کانال سوئز ایجاد شده است، در دو سوی کانال سوئز شعارهایی که روی آنها این کلمات نقش شده نصب گردیده بود: «بازگشت کانال سوئز بازگشت صلح». «درود به قهرمانان آزادی» و «درود به سادات قهرمان پیروزی و پیشرفت».
همزمان با گشایش کانال سوئز منابع رسمی مصر شایعاتی را دایر بر اینکه به کشتیهای اسرائیل پروانه داده خواهد شد از این راه آبی استفاده کنند تکذیب کردند. روزنامه القبس چاپ کویت دیروز نوشت که اسماعیل فهمی وزیر امور خارجه مصر در دیدار اخیر خود از کویت به برخی از شخصیتهای کویتی گفته است که به کشتیهای اسرائیل پروانه کشتیرانی در کانال سوئز داده خواهد شد. منابع مصری آنچه را که این روزنامه به اسماعیل فهمی نسبت داده بود جداً تکذیب کردند و گفتند تنها پس از حل و فصل کلیه اختلافات اعراب و اسرائیل به کشتیهای اسرائیلی پروانه داده خواهد شد از این راه آبی استفاده کنند. همه روزنامههای قاهره امروز بیشتر صفحات را به بازگشایی کانال سوئز اختصاص دادهاند. روزنامه الاهرام یک شماره مخصوص در ۲۴ صفحه زیر عنوان «سادات امروز گشایش کانال سوئز را برای کشتیرانی جهانی اعلام میکند» انتشار داده است. رادیو و تلویزیون مصر نیز بطور زنده این آیین باشکوه را پخش کردند. هم چنین رادیو تلویزیون قاهره آیین گشایش منطقه آزاد را در پورت سعید که روز گذشته در پیشگاه والاحضرت همایون رضا پهلوی ولیعهد ایران به نمایندگی از سوی ایران درآیین بازگشایی کانال سوئز شرکت دارند انجام شد، پخش کرد.
فراداشت کلید طلایی و نشان پورت سعید به ولیعهد ایران
مصر به مناسبت بازگشایی کانال سوئز غرق در شادی و سرور است.در خیابانها، گذرگاهها، شهرها و روستاهای مصر همهجا مردم به شادی و پایکوبی مشغولند. پورت سعید، شبانگاه نورباران بود. مردم تا بامداد نخوابیدند. درخیابانها همه شادی میکردند و میرقصیدند، اما با شکوهترین این جشنها، دیشب در حضور والاحضرت ولیعهد کشورمان در آمفی تاتر شهر برگزار شد. این جشن باشکوه که یک سر از تلویزیون قاهره پخش شد، شامل همهگونه رقصهای «پورت سعید» و رقصهای ملی مصر بود. والاحضرت ولیعهد ساعت ۲۱ به جمع میهمانان این جشن پیوستند و در شادی مردم که باز شدن دوباره آبراه سوئز را همراه با آزاد شدن بندر شهرشان جشن گرفته بودند، شرکت کردند. در همین آیین شهردار پورت سعید کلید طلایی شهر را همراه با نشان شهر پورت سعید به ولیعهد جوان کشورمان تقدیم کرد.
هنگامی که والاحضرت ولیعهد در میدان شهدای این شهر از تندیس آزادی و لوحه آزاد بودن پورت سعید پردهبرداری میکردند، هزاران مردم مشتاق این شهر به دور این میدان گرد آمده بودند و با شادی و هلهله این روز را جشن گرفتند.
فراداشت سپر مخصوص
والاحضرت همایون ولایتعهد ایران پس از نیم روز دیروز هنگام ورود به شهر سوئز مورد پیشباز رسمی آقای محمد فائن البورینی فرماندار سوئز، ژنرال احدالبداوی فرمانده ارتش سوم مصر و جمعی از شخصیتهای مملکتی و فرماندهان ارتش سوم قرار گرفتند. استاندار سوئز هنگام خوش آمد گویی سپر مخصوص شهر را به عنوان پیشباز مردم سوئز از تشریف فرمایی والاحضرت به این شهر تقدیم ولیعهد ایران کرد. استاندار سوئز در سخنان خود گفت: این برای مردم شهر سوئز که پس از هشت سال بار دیگر شاهد از سر گرفته شدن فعالیتهای کانال سوئز میباشند، باعث افتخار است که در این لحظات تاریخی از ولیعهد ایران در شهر قهرمان خود پذیرایی میکنند.
والاحضرت ولیعهد پس از این مراسم در میان پیشباز گرم مردم از منطقه نظامی ۱۴۹ دیدن فرمودند. آنگاه از کانال سوئد عبور کرده و به سواحل شرقی در صحرای سینا رفته و از خط معروف بارلو دیدن فرمودند.
والاحضرت در ساعت ۱۱ و پانزده دقیقه بامداد با یک هلیکوپتر اختصاصی از فرودگاه نظامی قاهره رهسپار سوئز شده بودند. هنگام حرکت از قاهره ژنرال جمسی معاون نخستوزیر و وزیر جنگ مصر، فرمانده نیروی هوایی مصر، رئیس کل تشریفات کاخ ریاست جمهوری و چند تن از فرماندهان ارشد نظامی مصر والاحضرت را بدرقه کردند. آقای کمال ابوالمجد وزیر اطلاعات مصر حضور والاحضرت ولیعهد ایران را در مراسم تاریخی بازگشایی کانال سوئز یکی از شاهبیتهای این آئین نامید و گفت:
- از این گذشته، دیدار ولیعهد ایران از مصر بطور رسمی سمبل توسعه مناسبات دو کشور در تمام زمینهها بشمار میآید. آقای کمال ابوالمجد که در یک کنفرانس مطبوعاتی با بیش از ۲۰۰ تن از خبرنگاران خارجی و مصری صحبت میکرد افزود که روابط تهران و قاهره پس از سفر تاریخی و بسیار موفقتآمیزی که شاهنشاه و علیاحضرت شهبانوی ایران از مصر به عمل آوردند. به گونه بیسابقهای در تمام سطوح توسعه یافته و ایران سهم بزرگی در بازسازی منطقه جنگ زده کانال سوئز و اجرای پروژههای گوناگون صنعتی و عمرانی مصر را داشته است و اینکه امروز ولیعهد ایران بطور رسمی از کشور ما دیدن میفرمایند و در مراسم بازگشایی کانال در کنار پرزیدنت سادات شرکت میفرمایند، یک رویداد بزرگ و تاریخی است.
۱۴ خرداد ماه ۱۳۵۴ از بامداد ۵۰۰ خبرنگار و فیلمبردار و عکاس برای تهیه فیلم و خبر از مراسم گشایش کانال سوئز وارد پورت سعید شدند و فعالیت چشمگیر خبری خود را برای پیشباز از والاحضرت ولیعهد ایران و حضرت رئیس جمهوری مصر آغاز کردند. شهر پورت سعید که والاحضرت روز گذشته به آن تشریففرما شدند، و منطقه آزاد این بندر را افتتاح فرمودند، در اثر جنگ اعراب و اسرائیل از سکنه خالی شده بود، اما از چند روز گذشته، پس از اعلام دولت مبنی بر اینکه شهر نوسازی خواهد شد، ساکنان سابق آن بتدریج بازگشتند. سکوت در پورت سعید به علت هجوم مردم منطقه آزاد اعلام شده است و با مشکلاتی از نظر تغذیه و آب و برق روبرو شده است.
گذشتن ناوشکنهای ایرانی پیشاپیش کشتیها از کانال سوئز
۱۶ خرداد ماه ۱۳۵۴ والاحضرت ولایتعهد و پرزیدنت انور سادات در ناوشکن مصری ششم اکتبر که پس از گشایش کانال سوئز، از این کانال گذشت. ناوشکنهای ایرانی پیشاپیش کشتیها از کانال سوئز عبور کردند
انور سادات رئیس جمهوری مصر نخستین کاروان کشتیهایی را که از کانال سوئز به سمت شمال در حرکت بودند و برای نخستین بار از این شاهراه آبی، ۲۴ ساعت پس از آیین گشایش رسمی آن استفاده میکردند، بدرقه کرد. دو ناوشکن ایرانی به نامهای « زال » و « سام » از این امکان برخوردار شدند که در پیشاپیش کاروان روان شوند. در این کاروان رویهم رفته ۹ کشتی که به کشورهای مختلف تعلق داشتند حرکت میکردند. کشتیها پس از حرکت راه پورت سعید را در پیش گرفتند و قرار گرفتن ناوشکنهای ایرانی در رأس کاروان کشتیهایی که برای نخستین بار از شاهراه آبی ۱۶۲ کیلومتری سوئز میگذشتند برای نشان دادن سپاسگزاری مصر از کمکهای اقتصادی ایران بود. روز پنجشنبه والاحضرت رضا پهلوی ولیعهد ایران در مراسم گشایش کانال سوئز که بوسیله شخص انور سادات انجام گرفت، شرکت داشتند. رئیس جمهوری مصر برای اولین بار پس از هشت سالی که از بسته شدن کانال سوئز میگذشت، آن را برای از سر گرفته شدن کشتیرانی بازرگانی گشود.
نخستین کاروانی که پس از نیم روز پنجشنبه ۱۵ خرداد ماه ۱۳۵۴ پورت سعید را ترک گفت، شب را در دریاچه بزرگ تلخ گذراند و در ساعت ۸ بامداد در روز آدینه به سوئز رسید و آنگاه راه خلیج سوئز را در پیش گرفت. اما کاروانی که روز آدینه به سوی شمال در راه بود، چنانکه گفته شد، دو ناوشکن ایرانی را در پیشاپیش خود داشت. به دنبال دو ناوشکن ایرانی، ناوشکن مصری ششم اکتبر حرکت میکرد. این همان کشتی است که در آیین گشایش کانال سوئز در روز پنجشنبه پرزیدنت مصر و والاحضرت ولیعهد ایران را با خود میبرد. یک ناوشکن دیگر مصری و یک مین جمعکن مصری نیز در پشت ناوشکن ششم اکتبر قرار داشتند و به دنبال آنها چهار کشتی باری که با پرچمهای سودان، پاکستان، ژاپن و ایتالیا مشخص میشدند حرکت میکردند و هنگامی که سادات با خودرو به سوی بندرگاه سوئز در حرکت بود تا ناوگان راهی شمال را بدرقه کند، مردم در خیابانها با شادمانی بسیار برایش ابراز احساسات میکردند. کامیونهای حامل کشاورزان محلی در خیابانها در گردش بودند و کشاورزان در ستایش سادات شعار میدادند و آواز میخواندند. در بالکنها عده زیادی از زنان گرد آمده بودند و به نوبه خود در ابراز احساسات و تجلیل از انور سادات شرکت داشتند.
در روز آدینه ۱۶ خرداد ماه کاروانی از ۹ کشتی وارد « پورت توفیق » گردید و بدین سان، به نخستین کاروانی از کشتیها شد که از جنگ ژوئن ۱۹۶۷ اعراب و اسرائیل تا کنون برای نخستین بار از این آبراه عبور کرده است، دگرگون شد. انور سادات پرزیدنت مصر پس از آنکه روز پنجشنبه ۱۵ خرداد ماه ، در آیینی باشکوه کانال سوئز را بازگشایی کرد، با هواپیما وارد شهر سوئز شد تا در آیین حرکت نخستین کاروان کشتیهایی که از جنوب به شمال از آبراه سوئز استفاده میکردند شرکت کند. دو ناوشکن ایرانی زال و سام در جلو و سه کشتی ناوگان کشتیرانی جنگی مصر در پشت سر ناوشکنهای ایرانی و سپس چهار کشتی متعلق به کشورهای سودان، پاکستان و ژاپن و ایتالیا از کنار ویرانههایی که از جنگ ۱۹۶۷ اعراب و اسرائیل برجای ماندهاند، از کانال گذشتند. پورت توفیق که مرکز عملیاتی کانال سوئز در جنوب بشمار میرود و در گذشته شهری آباد بوده و چندین هزار خانوار در آن زندگی میکردند، امروز هنوز هم تقریباً دارای همان منظرهای است که در اکتبر ۱۹۷۳ به دنبال جنگهای بیرحمانه مصر و اسرائیل پیدا کرده بود. این شهر بر پایه گزارش وزارت نوسازی و بازسازی ساختمان مصر، ۱۰۰ درصد ویران شده است و هنوز هم خانههای ویران و سقفهای فرو ریخته و گودال های بزرگی که بر اثر انفجار و سقوط بمبهای بی شمار بوجود آمده است در سراسر پورت توفیق جلب توجه میکند. اما با وجود همه این ویرانیها، هزاران نفر خود را با شتاب به پورت توفیق رساندن تا به انور سادات در نزدیکی اداره محلی کانال سوئز که در کنار یک جاده قرار دارد خوشآمد بگویند. شماری کامیونهای حامل کشاورزان و کارگران و جوانان مصری در حالیکه شاخههای نخلهای زیتون و خرما در دست داشتند و بسیاری دیگر پرچمهای مصر و یا عکسهای سادات حمل میکردند در ستایش او شعار میدادند و آواز میخواندند.
میهمانی خانواده سادات
در آخرین شب اقامت در قاهره، والاحضرت ولیعهد میهمان خانواده پرزیدنت سادات بودند. بانو انور سادات، فرزندان سادات، آقای علم وزیر دربار شاهنشاهی و آقای اکمل معاون تشریفات کل شاهنشاهی در این میهمانی حضور داشتند.
ولیعهد ایوار پنجشنبه ۱۵ خرداد ماه، از اسماعیلیه «عروس سوئز» با بدرقه ژنرال الجمسی معاون نخستوزیر، وزیر دفاع و فرمانده ارتش مصر اسماعیلیه را ترک کردند و به همراه پرزیدنت سادات پیش از نیم روز پنجشنبه پس از ۶ ساعت سفر با ناو جنگی ششم اکتبر بر روی سوئز، اسماعیلیه «عروس سوئز» به دریاچه تمساح رسیدند. والاحضرت ولیعهد روز پنجشنبه ناهار را به اتفاق پرزیدنت سادات در ناو جنگی ششم اکتبر خوردند و از قسمتهای مختلف این ناو جنگی دیدن کردند. هنگامی که ناو ششم اکتبر به چند متری ساحل رسید، ۲۱ تیر توپ شلیک شد و پرزیدنت سادات به همراه والاحضرت ولیعهد با یک ناوچه از ناو ششم اکتبر به ساحل تشریففرما شدند. مردم اسماعیلیه که شهرشان را با شعارهای خوشآمد به پرزیدنت سادات و ولیعهد ایران آراسته بودند در خیابانهایی که جای سوزن انداختن نداشت، فشرده در کنار هم فریاد شادی میکشیدند. والاحضرت ولیعهد در یک ماشین روباز در کنار پرزیدنت سادات ایستادند. سادات دست خود را برای ابراز احساسات به مردم بلند میکرد ولی دست دیگرش در پشت ولیعهد ایران بود. پرزیدنت سادات در یونیفورم فرماندهی نیروی دریایی و والاحضرت ولیعهد در کت و شلوار سفید زیبایی دیده میشدند. پس از گذشتن از خیابانهای شهر زیبای اسماعیلیه پرزیدنت سادات و والاحضرت ولیعهد به ساختمان اداره کانال سوئز در بندرگاه رسیدند. در تالار بزرگ این بنا بود که پرزیدنت سادات دست خود را در کنار دست والاحضرت ولیعهد بر روی سیمان پردهبرداری از لوحه یاد بود و فرمان گشایش کانال سوئز گذاشت و به اتفاق ولیعهد از این لوحه یادبود پردهبرداری کرد. در همین آیین که وزیران کابینه مصر و شخصیتهای مصری حضور داشتند، هدایایی به ولیعهد ایران فراداشته شد.
۱۶ خرداد ماه ایوار سفر رسمی والاحضرت ولیعهد به مصر پایان گرفت. والاحضرت ولیعهد ایوار با آیین بدرقه رسمی قاهره را ترک کردند و وارد تهران شدند و مورد پیشباز رسمی قرار گرفتند. معاون رئیس جمهوری مصر آقای محمد حسنی مبارک والاحضرت ولیعهد را در فرودگاه قاهره بدرقه کردند و برای ولیعهد کشورمان آرزوی سعادت و شادکامی و پیروزی کردند. والاحضرت ولیعهد پیش از ترک قاهر در گفتگویی با رادیو تلویزیون قاهره به زبان انگلیسی فرمودند: از سفرم به کشور مصر خیلی خوشحال هستم. امیدوارم بار دیگر به مصر بیایم و با مردم قاهره و دیگر شهرهای مصر آشنا شوم. از مردم مصر و استقبالی که از من به عمل آوردند از رهبران بزرگ مصر تشکر میکنم.
والاحضرت در گفتگوی کوتاهی با خبرنگاران ایرانی در قاهر فداکاری و شجاعت سربازان دلیر ارتش مصر را تحسین کردند و فرمودند که در بازدید از صحرای سینا و استحکامات خط بارلو که با نیروی سربازان مصری در هم ریخته است، تحت تأثیر شجاعت و فداکاری سربازان مصری قرار گرفتهاند و فرمودند: عبور شجاعانه از این استحکامات روشن میسازد که هر سرباز حاضر است هر کاری را به نفع کشورش انجام دهد و فداکاری و پایمردی در زندگی هر سرباز بیش از هر چیز اهمیت دارد. آقای علم وزیر دربار شاهنشاهی نیز در گفتگویی در پایان سفر رسمی والاحضرت ولیعهد با رادیو تلویزیون قاهره، دوستی ایران و مصر را در تمام زمینهها مورد بحث قرار داد و آینده دوستی و روابط دو کشور را درخشان توصیف کرد.
والاحضرت ولیعهد دیروز از اهرام سهگانه مصر و از موزه قاهره دیدن کردند.
نوشتاری بر سفر رسمی ولیعهد ایران به مصر
همزمان با تشریففرمایی والاحضرت همایون ولایتعهد ایران به پورت سعید، زندگی به بندر خاموش مصری بازگشت. پورت سعید غرق در دریایی از نور شد. در پی جنگ رمضان و عبور پیروزمندانه ارتش سوم مصر از کانال سوئز و در هم شکستن خط «بارلو»، این اولین شبی بود که پورت سعید بار دیگر رنگ روشنایی و جنب و جوش بخود میدید. خیابانهای خاموش و منتظر این بندر مهم بازرگانی، با ورود ولایتعهد ایران یکپارچه نور شد. زندگی در یک دم به سراسر شهر بازگشت. مردم با سر و روی آراسته و لبهای خندان و چشمهایی که از شادی برق میزدند، به شکلی برقآسا در کوچهها ظاهر شدند. کانال سوئز فردای همین شب گشایش مییافت و بازدید ولایتعهد ایران از این بندر که آخرین ایستگاه پیوند دریای سرخ و دریای مدیترانه از راه کانال سوئز است، سرآغاز یکی از بزرگترین جشنهای ملی مصر بود. حسنی مبارک معاون پرزیدنت سادات که روز پیش از ولیعهد ایران در فرودگاه قاهره به گرمی پیشباز کرده بود، به من گفت: «پورت سعید، امشب قلب سرزمین نیل است و قلب سرزمین نیل برای ایران و شاهزاده جوان ایرانی میتپد.»
روزهای شاد- به دنبال جنگ ژوئن ۱۹۶۷، مصریها هر بهار را با یادآوری ساعات تلخ و دردآلود جنگ شش روزه گذرانده بودند. اما حالا، نزدیک هشت سال بعد، بازدید ولیعهد ایران، روزهایی شاد به یادماندنی را برای مردم سرزمین کهنسال نیل به ارمغان میآورد. پرزیدنت سادات و یارانش، درست در همان روزهایی که خاطره تلخ جنگ ژوئن را به یاد مصریها میآورد، یکی از درخشانترین نشانههای شادیآور تلاش برای صلح را در تاریخ مصر پدیدآورد. از این پس، ژوئن گرم شمال شرقی آفریقا، برای مردم مصر یادآور دوره دردناک جنگ شش روزه نخواهد بود. مصریها به یاد خواهند سپرد که ژوئن ۱۹۷۵ ماه گشایش دوباره کانال سوئز است. حسنی مبارک گفت: «احساسات مصر را نسبت به ایران و ایرانیان در شهرهای کانال میبیند.» در «پورت سعید» و بعد «اسماعیلیه» تمثالهای بزرگ که نقاشان مصری از شاهنشاه آریامهر و ولیعهد ایران تصور کرده بودند، در کنار خوشآمدگوییها و طاق نصرتهای بیشماری که از شادمانی شهر بخاطر پذیرایی از شاهزاده جوان ایران خبر میداد، گفتههای حسنی مبارک را بخوبی تأیید میکرد. آنچه حسنی مبارک گفت، بر زبان مردم کوچه و بازار مصر نیز بود. در همه خیابانهای شهر با تماشای شادباش گوییها و طاق نصرتهای بیشمار و چراغانی پرشکوه، و اینکه تنها تمثال شاهنشاه، والاحضرت همایون ولایتعهد همراه با تصاویر و گفتههای پرزیدنت سادات، آراسته با گلهای سرخ، شهر را دربر گرفته است، بار دیگر گفتههای معاون رئیس جمهوری مصر به یاد میآمد.
دو ملت یگانه- دکتر احمد کمال عبدالمجد وزیر اطلاعات مصر در یک کنفرانس مطبوعاتی، برای ۴۶۷ نماینده روزنامهها، مجلات و رادیو و تلویزیونهای دنیا رسماً گفت: «دعوت مصر از والاحضرت ولیعهد ایران برای گشایش دوباره کانال سوئز همراه با پرزیدنت سادات، بیش از هر چیز نشانه دوستی و برادری صمیمانه ما با ایران است.» همین گفته را شیخ عبدالعزیز عیسی وزیر امور جامع الزهرا دانشگاه معروف اسامی قاهره، در قالب واژههای دیگر به من گفت. شیخ عبدالعزیز عیسی که برای شرکت در مراسم افتتاح کانال سوئز و واگذاری مسئولیت اداره آن از ارتش به غیر نظامیان، به پورت سعید آمده بود، گفت: «برای ما ملت ایران و مصر نه تنها برادر که یگانه و یکی هستند.» فریادهای شادمانه مردم مصر که در اسماعیلیه و پورت سعید به استقبال ولیعهد ایران و پرزیدنت سادات شتافته بودند، از این یگانگی سخن میگفت: (خدا نگهدارت باد ولیعهد ایران). این ترجیع بندی بود که بارها و بارها در دو بندر مهم مصر شنیدیم. و در هر دو بندر این عبارت در چشمهای پر از شک شوق مردم نیز نقش بسته بود.
الله معک یاولیعهد للایران- در اسماعیلیه استقبال از ولیعهد ایران چنان گرم و پرشور بود که اگر چه در دو سوی خیابان مأموران سپید پوش کارآمد مصری صف کشیده بودند، اما ناگهان این حلقه محکم زنجیر بازوها با فشار مردمی که از شدت احساسات بیتاب شده بودند در هم شکست. ولیعهد ایران در پوشاکی سپید، با وقار و گیرایی شاهزداگان قصههای پاک، از کشتی ۶ اکتبر (اول رمضان) در کنار پرزیدنت سادات، سوار بر اتومبیلی روباز شدند تا از لوحهای به یادبود بازگشایی کانال سوئز و بازگشت زندگی به پورت سعید و اسماعیلیه پرده برداری کنند. همه چیز به آرامی آغاز شد، اما طوفانی از احساس به دنبال داشت. چنین برمیآمد که مردم از زمین میجوشیدند و برای ابراز احساسات خود را به اتومبیل روبازی نزدیک میکردند که شاهزاده سپید پوش، لبخند بر لب، جوان، اما وقار و متانتی شگفتیآفرین، همراه با پرزیدنت سادات که برای این مراسم لباس سپید نیروی دریایی را برگزیده بود، ایستاده بودند به ابراز احساسات پاسخ میگفتند. اتومبیل حامل والاحضرت ولیعهد و پرزیدنت سادات، برای چند دقیقه سرشار از احساسات طوفانی و پر جنب و جوش، راه پیشروی نداشت. مرد، زن، دختر، پسر، پیر و جوان اسماعیلیه، بی پروا به مأموران و اسکورت ویژه فشار میآوردند تا مهمان گرامی خود را از نزدیک ببینند. احساسات چنان تند و گرم بود که راه برای عبور از اتومبیل مخصوص از میان مردم به دشواری گشوده شد. نشانهای از آرامش چند دم بیش نبود: ولیعهد ایران را ازنزد یک ببینم، از زیر اتومبیل رفتن چا باک! در اینجا، نه تنها موتورسیکلت رانان اسکورت و افراد ارتش، که حتی مأموران همراه اتومبیل حامل آقای علم وزیر دربار شاهنشاه برای گشودن راهی از میان دریای مردم، به یاری شتافتند، با رسیدن کمک از طرف مأموران همراه وزیر دربار شاهنشاهی، به دشواری راه باز شد. احساسات مصریان به اوج رسیده بود. آنها نزدیک به سه کیلومتر در پی اتومبیل روباز ولیعهد ایران دویدند و فریادهای شادی سر دادند. هر کدام، که خستگی از پیشتر دویدن بازشان میداشت، با شوق به همراه خود میگفت: «من ولیعهد ایران و الرئیس پرزیدنت سادات را از نزدیک دیدم.» و فوراً این پرسش را مطرح میکرد که آیا تو هم ولیعهد ایران را از نزدیک دیدی؟... و پرسش آمیخته با این امیدواری بود که شوق دیدار از ولیعهد ایران و الرئیس تنها نصیب خود او شده باشد، نه دیگری، تا بتواند برای دیگران از این دیدار حکایتها کند. در پی گذشتن سربازان ارتش سوم مصر، به فرماندهی ژنرال احمد بدوی، از کانال سوئز بسیاری طرح شگفتیانگیز احمد رفاعی وزیر و مهندس مصری را برای ساختن پلهای شناور، مصر سیمای دیگر به خود گرفت.
مصر امروز از پیروزی در جنگ رمضان سخن میگوید. اگر چه هنوز احساسات بر مردم مصر فرمان میدهد، اما واقعبینی را نیز در میان ساکنان سرزمین نیل فراوان میتوان دید. مردم مصر غم شکست را از خود دور ساختهاند. امروز آنها با سربلندی از قدرت دفاعی خود سخن میگویند همچنان که ژنرال غنی عبدالجسمی گفت: «بازگشایی کانال سوئز و تحویل اختیارات اداره آن به غیر نظامیان، نشانه قدرت مصر برای پاسداری از صلح در این آبراه بزرگ جهانی است.» ژنرال جسمی وزیر جنگ، فرمانده نیروهای مسلح و معاون نخستوزیر مصر افزود: «پنج ژوئن برای چندین سال پیاپی، یادآور روز تلخ و دردآلودی بود. روزی که ارتش مصر نیز مانند مردم دیگر مصر قربانی عقب نشینی ۱۹۶۷ شد و سربازان مصری فرصتی نیافتند تا از آب و خاک و آبروی سرزمین و زادگاهشان دفاع کنند. آنها از ارتش دشمن شکست نخوردند، زیرا شرائط، فرصت نبرد و پیکار را از آنها گرفت.» ژنرال جسمی همچنین گفت: «اما اکنون، آن روز تلخ و ناگوار، به روزی سرشار از شادمانی مبدل شده است. امروز دنیا نتیجه و ثمره پیروزی نیروهای مسلح ما را در روز ششم اکتبر ۱۹۷۳، اول رمضان، به چشم میبینید.»
مأموریت ناممکن- به دنبال جنگ رمضان، کوشش برای بازگشایی کانال سوئز و بازگرداندن زندگی به شهرهای به سختی آسیب دیده، پورت توفیق، پورت سعید، اسماعیلیه و قنطره آغاز شد. در این راه دوستان مصر، بویژه ایران، به یاری شتافتند. ایران برای لایروبی کانال سوئز و گشودن آن که با غرق شدن یک ناوچه اسرائیلی بسته شده بود، در کنار مصر کوشید. بدینسان کانال سوئز برای عبور دوباره کشتیها همزمان با دیدار والاحضرت همایون ولایتعهد ایران از مصر، آماده شد. برای شکوه هر چه بیشتر بخشیدن به مراسم بازگشایی کانال، بسیاری از صلح دوستان جهان با مصر همکاری کردند. یک گروه آلمانی، هزینه برنامه بزرگ نوشتن کلمه «صلح» را بر آبهای سوئز فراهم آورد. کلمه صلح بوسیله یکی از متخصصین همین گروه به تمام زبانهای زنده جهان، در لولههای پلاستیکی شناور بطول ۱۲ متر بر امواج سوئز بوسه زد. پیروزی مصر و زمینه آماده برای نوشتن واژه «صلح» بر آبهای سوئز، به آسانی به دست نیامد. روز ششم اکتبر، با طرحی که احمد رفاعی برای ساختن پلهای شناور ویژه عبور تانک، توپ و نفربر ریخته شده بود، ژنرال احمد بدوی فرمانده ارتش سوم مصر، سربازان خود را از کانال گذراند و به خط «بارلو» حملهور شد. برای اسرائیلیها، در هم شکستن خط «بارلو» به دست سربازان مصر یک «مأموریت ناممکن» بود و همین ناباوری همه چیز را به سود ژنرال احمد بدوی دگرگون ساخت.
عبور از ۴۵ مانع- همزمان با بازدید والاحضرت ولایتعهد از خط درهم شکسته «بارلو»، ژنرال بدوی رهبر این عملیات، چگونگی حمله به این خط را که از ابتکارات ژنرال «جیم بارلو» اسرائیلی است، تشریح کرد. «خط بارلو متشکل از ۴۵ نقطه استحکامات مختلف است. ما برای عبور از کانال و دستیابی به اراضی اشغال شده میباید از این ۴۵ مانع بزرگ میگذشتیم.» ژنرال مصری از این موانع به عنوان مشکلترینها یاد کرد و گفت: «مانع اول، عبور از کانال بود، درحالی که اسرائیلیها بر کانال مسلط بودند و براحتی میتوانستند از بلندی، به روی ما آتش بگشایند. مانع دوم دیوارههایی بود که اسرائیلیها با بولدوزر از خاک ساخته بودند تا چنانچه نیروهای ما به آن سوی کانال رسید، نتواند از دیوارها خاکی بگذرد.» فرمانده ارتش سوم مصر برای میهمان جوان و عالیقدر خود توضیح داد که ارتفاع این دیوارها در بعضی نقاط به ۳۵ متر میرسید و افزود: «موانع بعدی به ترتیب استحکامات نظامی گوناگون بود: توپخانههای سنگین، تانک، سنگرهای محکم و...» اما هیچکدام از اینها و حتی دیوارهای آجری که در بعضی نقاط در خط «بارلو» ساخته شده بودند، نتوانست مانع از هجوم ارتش سوم مصر و در پی آن حمله نیروهای پشتیبان باشد.»
آتشبازی در کنار نیل- والاحضرت ولیعهد در صحرای سینا با علاقهمندی کامل به توضیحات ژنرال بدوی را گوش فرادادند و از تانکهای در هم شکسته و موانع خُرد شده اسرائیلیها بازدید فرمودند. در جایی که ایوار روز بازدید از خط «بارلو» پیشباز گرم مردم پورت سعید از والاحضرت ولایتعهد آغاز شد و موج شادمانی در سراسر مصر در پی آورد، این شادمانی با آتشبازی در کناره رود نیل نیز انعکاس یافت. روزهای درخشان و سرشار از شادمانی جدیدی بر تاریخ مصر افزوده شد. مصر گشایش دوباره کانال سوئز و بازدید والاحضرت ولیعهد را برای همیشه به یاد خواهد داشت.