رخدادهایی که بر ایران از ۲۵ شهریور ماه ۱۳۲۰ تا ۲۵ شهریور ماه ۱۳۵۴ گذشت
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
| درگاه روز رستاخیز ملی | اشغال ایران به وسیله ارتش بریتانیا و شوروی | کودتای ۲۵ امرداد ۱۳۳۲ |
رخدادهایی که بر ایران از ۲۵ شهریور ماه ۱۳۲۰ تا ۲۵ شهریور ماه ۱۳۵۴ گذشت
- سال ۱۳۲۰، نطق وزیر خارجه انگلستان- در اواخر اردیبهشت، ایدن وزیر امور خارجه انگلستان طی نطق مبسوطی که راجع به اوضاع جنگ در مجلس عوام ایراد نمود، درباره ایران چنین گفت: «وجود عده زیادی از کارشناسان آلمانی در ایران خطر بزرگی برای استقلال کشور ایران ایجاد نموده است.»
- مبادله یادداشت- در مرداد ماه تبلیغات و نطقهای علیه ایران راجع به اینکه ستون پنجم آلمان در ایران وجود دارد بالا گرفت بطوریکه کار به مبادله یادداشتهایی میان انگلیس و شوروی به ایران کشیده شد. دولت ایران بوسیله صدور اعلامیهها و ایراد نطقها و ارسال یادداشت بیطرفی کامل ایران را اعلام میکرد. ولی وجود یک عده متخصص آلمانی در کارخانجات کشور بهانه شده بود.
- حمله از شمال و جنوب به ایران- ساعت سه صبح روز سوم شهریور، نیروی زمینی و هوایی و دریایی روس و انگلیس به شهرهای شمال، شمال شرقی- جنوب حملهور شدند. تلفات و خرابی بسیار وارد آوردند و نمایندگان سیاسی آن دو دولت «بولارد» وزیر مختار انگلیس و «اسمیرنوف» سفیر شوروی همان موقع به منزل آقای علی منصور نخستوزیر رفته، پس از ملاقات ایشان یادداشت مشترکی دادند که چون وجود عده کثیری آلمانی و ایتالیایی و همپیمانهای آنان در ایران موجب خطر شده بود، لذا برای رفعت خطر ارتش ما به ایران وارد شد.
- فرمان متارکه- چون تجاوزات نیروهای اشغالگر ادامه داشت و شهرهای آزاد و بیدفاع بمباران میشد، به دستور اعلیحضرت فقید روز پنجم شهریور به ارتش ایران فرمان متارکه داده شد تا دست از عملیات نظامی بردارند.
- فروغی مأمور تشکیل دولت شد. همان روز پنجم شهریور منصور برکنار شد و فروغی کابینه جدید را به شرح زیر تشکیل داد: سهیلی وزیر امور خارجه، آهی وزیر دادگستری، مرآت وزیر فرهنگ، سجادی وزیر راه، جواد عامری وزیر کشور، سرلشگر نخجوان کفیل وزارت جنگ، وثیقی کفیل وزارت بازرگانی، علم وزیر پست و تلگراف، گلشائیان کفیل وزارت دارایی، رام رئیس اداره کشاورزی.
- استعفای اعلیحضرت رضاشاه- روز ۲۵ شهریور متن استعفای اعلیحضرت رضاشاه در مجلس شورای ملی به این شرح خوانده شد: «نظر به اینکه من همه قوای خود را در این چند ساله مصروف امور کشور کرده و ناتوان شدهام، حس میکنم که اینک وقت آن رسیده است که یک قوه و بنیه جوانتری به کارهای کشور که مراقبت دائم لازم دارد بپردازد و اسباب سعادت و رفاه ملت ایران را فراهم آورد. بنابراین، سلطنت را به ولیعهد و جانشین خود تفویض کردم و از کار کناره نمودم. از امروز که روز ۲۵ شهریور ماه ۱۳۲۰ است، عموم ملت، از کشوری و لشکری، ولیعهد و جانشین قانونی مرا باید به سلطنت بشناسد و آنچه از پیروی مصالح کشور نسبت به من میکردند، نسبت به ایشان منظور دارند.»
- رضاشاه کبیر از ایران خارج شد- اعلیحضرت شاه سابق که در اواخر شهریور با همراهان به اصفهان رفته بودند از اصفهان به یزد و کرمان و بندرعباس حرکت کردند و روز پنجم مهر ماه با کشتی «بندرا» به طرف بمبئی عزیمت نمودند. در اواخر مهر ماه اعلیحضرت شاه سابق و همراهان به جزیره موریس واقع در ۶۰۰ کیلومتری ماداگاسکار وارد شدند.
- افتتاح دوره سیزدهم- در ماه آبان دوره دوازدهم مجلس پایان پذیرفت و روز ۲۲ آبان اعلیحضرت محمدرضا شاه نخستین دوره تقنینیه ایام سلطنت خود (دوره سیزدهم) را افتتاح فرمودند.
- پیمان اتحاد ایران و متفقین – در آذر ماه پیمان اتحاد ایران و شوروی و انگلیس از طرف آقای فروغی به مجلس تقدیم شد. خلاصه مقررات پیمان آنکه دولت ایران باید با دولتهای محور قطع رابطه کند، برای حمل و نقل مهمات و عبور ارتش متفقین با تمام وسایل ممکنه همراهی نماید. متفقین پس از پایان جنگ از ایران میروند و خسارات وارده را از هر جهت جبران خواهند کرد.
- اولین کابینه سهیلی- در این ماه آقای فروغی کابینه خود را ترمیم کرد اما چون نتوانست رأی اعتماد از مجلس بگیرد کابینه اش سقوط کرد و پس از چند روز بحران، آقای علی سهیلی کابینه خود را تشکیل داد.
- سال ۱۳۲۱- احتیاجات ریالی روس و انگلیس – دوم فروردین ماه دولت لایحهای به مجلس آورد و برای طبع و نشر هفتصد میلیون ریال اسکناس اجازه خواست. این مبلغ برای آن تقاضا شد که احتیاجات ریالی روس و انگلیس در ایران مرتفع گردد. دولتین روس و انگلیس ضمن انعقاد یک معاهده مالی متعهد شدند که پس از پایان جنگ مطالبات ایران را حل و تسویه کنند.
- شیوع تیفوس در تهران و شهرستانها- در تهران و بسیاری از شهرهای دیگر علاوه بر ناامنی و کمی خواربار، بیماری تیفوس نیز بدبختی بزرگی برای مردم ایجاد کرد. قیمت دارو خیلی بالا رفت و از این حیث مشکلات بزرگی ایجاد شد و برای نخستین بار سیگار جیره بندی شد.
- کابینه قوامالسلطنه- در ماه مرداد کابینه آقای سهیلی سقوط کرد و پس از چند روز بحران، آقای احمد قوام به نخست وزیری انتخاب شد و کابینه خود را تشکیل داد. تأسیس وزارت خواربار- بنا به تقاضای دولت، مجلس شورای ملی در مهر ماه تأسیس وزارتخانه جدیدی را به نام «وزارت خواربار» تصویب کرد و آقای سید مهدی فرخ (معتصمالسلطنه) به عنوان نخستین وزیر خواربار معرفی شد.
- واقعه ۱۷ آذر- چون در این ماه زندگی مردم با مشکلات فراوان از جمله کوپنی شدن نان و گرانی خواربار مواجه شدند، روز ۱۷ آذر ماه عدهای از مردم در مقابل مجلس اجتماع نمودند. روزنامه اطلاعات روز قبل سرمقاله خود را به انتقاد از رویه دولت قوام اختصاص داده و به گرسنگی و مشکلاتی که برای مردم ایجاد شده اعتراض کرده بود. در روز ۱۷ آذر تصادم شدیدی بین مردم و مأمورین انتظامی رخ داد که در نتیجه عدهای مجروح و مقتول شدند. روز بعد کلیه روزنامهها از جمله اطلاعات طبق دستور نخست وزیر توقیف شد و چند تن از نویسندگان اطلاعات نیز بازداشت شدند. توقیف اطلاعات ۴۳ روز ادامه داشت.
- استعفای کابینه- روز ۱۷ بهمن ده نفر از وزرای کابینه استعفا کردند و یک هفته بعد قوامالسلطنه نخستوزیر که موفق به ترمیم کابینه و اخذ تمایل مجلس نگردیده بود، از مقام خود کنارهگیری کرد.
- کابینه دوم سهیلی- سهیلی مأمور تشکیل کابینه جدید شد و کابینه خود را تشکیل داد.
- قوای آمریکایی در ایران- دولت آمریکا در جریان سال ۱۳۲۱ تدریجاً عدهای قشون با لوازم و ساز و برگ و احتیاجات خود به ایران وارد نمود تا در اجرای برنامه کمک به متفقین و مبارزه با آلمانها تعهدات خود را از راه تقویت قشون سرخ انجام دهد و به حمل و نقل اسلحه و مهمات از راه ایران به شوروی کمک نمایند. سپاهیان آمریکایی در امیرآباد خارج شهر تهران متمرکز شدند.
- در سال ۱۳۲۲- مأمور خلع سلاح قشقایی- در خرداد ماه سپهبد شاه بختی مأمور خلع سلاح قشقاییها و ایلات جنوب گردید و فیروزآباد که مقر حکومت قشقاییها بود اشغال شد.
- حادثه خونین سمیرم- مهمترین واقعه تیر ماه قضیه سمیرم بود. سمیرم یکی از مراکز مهم نظامی واقع در میان شیراز و اصفهان و محل تقاطع و عبور ایلات در موقع ییلاق و قشلاق میباشد. در این ماه سرهنگ شقاقی با هزار نظامی وارد سمیرم شد و در آن جا مستقر گردید. همان موقع رئیس اداره خرید تریاک با مبالغی پول و همچنین چندین کامیون حامل خواربار از اصفهان به طرف سمیرم حرکت کرد و ایلات قشقایی و بویراحمدی به کامیونها حمله کرده مأمورین را کشتند و پولها و خواربار را تصرف کردند. آنگاه به سمیرم شبیخون زده و سرهنگ شقاقی و بسیاری از نظامیان را از پای درآوردند.
- تشکیل مجدد دولت سهیلی- روز ۲۲ آذر کابینه سهیلی استعفا داد و روز ۲۳ آذر کابینه جدید سهیلی تشکیل شد.
- قطع رابطه با کشور سعودی- روز ۲۷ دی وزارت خارجه طی اعلامیهای به اطلاع عامه رسانید که شخصی به نام طالب یزدی موقع انجام فرایض حج به اتهام ملوث کردن خانه کعبه از طرف عمال ملک سعود محکوم به اعدام شد و میان صفا و مروه سر او را با شمشیر بریدند. پس از این حادثه روابط سیاسی ایران و حجاز قطع شد.
- کنفرانس تهران- روز هفتم آذر چرچیل- استالین- روزولت برای مذاکره راجع به امور صلح وارد تهران شدند و روز دهم آذر از تهران رفتند و روز هشتم آذر (اول دسامبر) اعلامیهای راجع به ایران از طرف روزولت – استالین- چرچیل انتشار یافت و مفاد آن چنین بود که هر سه دولت شوروی- آمریکا- انگلستان تمامیت و استقلال ایران را محترم میشمارند، در عین حال مساعی ایران را در مساعدت به پیشرفت متفقین از طریق حمل و نقل و غیره تقدیر میکنند و در ضمن تعهد مینمایند که پس از پایان جنگ از ایران بروند و موضوع زیانهای اقتصادی ایران را مورد مطالعه قرار دهند. ساعد کابینه تشکیل داد- حسبالمعمول در موقع افتتاح مجلس، کابینه سهیلی استعفا داد و مجلس شورای ملی به نخستوزیری ساعد اظهار تمایل کرد.
- خرابی نان و مرض تیفوس- بیماری تیفوس همچنان در تهران و شهرستانها کشتار میکرد و نان و خواربار ماند سال پیش کمیاب و گران و نامطلوب بود.
- در سال ۱۳۲۳- کابینه ساعد- در اوایل فروردین ماه آقای ساعد کابینه خود را تشکیل داد و معرفی کرد.
- فوت رضاشاه کبیر- روز چهارم مرداد اعلیحضرت رضاشاه در شهر «ژوهانسبورگ» از شهرهای آفریقای جنوبی به درود حیات گفت و جنازه اعلیحضرت را به قاهره حمل کرده و در آنجا امانت گذارند. خبر فوت شاهنشاه فقید تأثیر شدیدی در بین کلیه طبقات مردم که قدر خدمات او را میدانستند بوجود آورد.
- کابینه دوم ساعد- روز چهارم شهریور آقای ساعد استعفا داد و روز نهم شهریور کابینه جدید خود را به حضور ملوکانه معرفی کرد.
- کافتارادزه در تهران- در مهرماه کافتارادزه معاون کمیسر امور خارجه شوروی و به منظور گرفتن امتیاز نفت شمال به تهران وارد شد و پیشنهاداتی بوسیله سفارت شوروی به دولت تقدیم نمود.
- امتیاز نفت داده نمیشود- در مهرماه دولت تصمیم گرفت که تا پایان جنگ راجع به نفت با هیچ دولت و مقام خارجی مذاکره نکند و در این خصوص قانونی از مجلس شورای ملی گذشت. این اقدام به مناسبت آمدن کافتارادزه و پیشنهادات روسها برای گرفتن امتیاز نفت شمال ایران بود.
- ساعد استعفا داد- روز ۱۹ آبان کابینه ساعد استعفا کرد و بحران شروع شد. چون در مورد نخستوزیر آینده اختلاف نظر شدیدی در مجلس وجود داشت.
- کابینه بیات- آقای مرتضی قلی بیات (سهامالسلطان) روز چهارم آذر مأمور تشکیل کابینه شد و کابینه خود را معرفی کرد.
- خونریزی جلوی مجلس- روز ۱۵ اسفند عدهای از دانشجویان همینکه خواستند به حال اجتماع وارد مجلس شوند، مأمورین انتظامی جلوگیری کردند . زد و خورد درگرفت و چندین تیر شلیک شد. چند نفر از دانشجویان سخت مجروح شدند و دانشجوی دیگری به نام رضا خواجهنوری که از روی بالکن منزل خود واقع در میدان بهارستان مشغول تماشا بود تیر خورد و درگذشت و فردای آن روز بازار تعطیل شد.
- در سال ۱۳۲۴ کابینه حکیمالملک- ابراهیم حکیمی (حکیمالملک) که فرمان نخستوزیری ایشان از طرف شاهنشاه صادر شده بود در روز ۲۰ اردیبهشت هیئت دولت خود را معرفی نمود. دولت سقوط کرد- روز سیزدهم خرداد آقای حکیمی در مجلس شورای ملی تقاضای رأی اعتماد نمود و چون اکثریت رأی اعتماد ندادند در نتیجه دولت سقوط نمود.
- کابینه صدرالاشراف- روز بیست و دوم خرداد محسن صدر (صدرالاشراف) نخستوزیر جدید اعضای خود را معرفی کرد.
- تخلیه ایران از قوای متفقین- سیزدهم امرداد در کنفرانس پوتسدام تصمیم گرفته شد ایران از کلیه قوای متفقین تخلیه شود. ایران خواستار تخلیه است- روز بیست و یکم شهریور وزارت خارجه سه یادداشت به سفارتخانههای شوروی، انگلیس و آمریکا تسلیم نمود که طی آنها خواستار شد که مطابق قرار قبلی دُوَل سه گانه (متفقین) هر چه زودتر نیروهای خود را از خاک ایران فراخوانند. وزارت خارجه حداکثر این مدت را ۶ ماه تعیین کرده است.
- کابینه جدید حکیمالملک- روز دوازدهم آبان حکیمی (حکیمالملک) که فرمان نخستوزیری ایشان چند روز قبل صادر شده بود، وزرای کابینه خود را به حضور ملوکانه معرفی نمود.
- تبریز در دست فرقه دمکرات- در تاریخ ۲۶ آذر افشا شد که چند روز پیش اشرار متجاسر آذربایجان که دارای حزبی به نام فرقه دمکرات میباشند، تبریز را به آسانی اشغال نموده و سپس هیئت دولت و مجلس شورا تشکل داده بر اوضاع آذربایجان مسلط شدند. بیات استاندارد آذربایجان نیز با هواپیما به تهران بازگشت.
- مسئله ایران در شورای امنیت- روز هشتم بهمن ماه سرانجام مسئله ایران در شورای امنیت مورد بحث و مذاکره قرار گرفت و از طرف رئیس اجازه داده شد تقیزاده در مذاکرات شورا شرکت کند، ولی حق رأی نداشته باشد. کابینه جدید قوام- روز بیست و هفت بهمن اعضای کابینه قوام به حضور ملوکانه معرفی شد.
- قوام السلطنه به مسکو رفت- بامداد بیست و نهم بهمن آقای قوامالسلطنه نخستوزیر در رأس هیئتی برای مذاکرات سیاسی و بازرگانی به مسکو عزیمت کردند.
- سال ۱۳۲۵- شورای امنیت و تخلیه ایران- در فروردین ماه شورای امنیت به شکایت ایران در مورد تخلیه آن از قوای شوروی رسیدگی کرد و در همین اوان استالین طی مصاحبهای اعلام کرد که شوروی مطابق پیمانی که با دولت ایران بسته نیروهای خود را از این کشور فرا خواهد خواند. دو ماه بعد خبرگزاری پارس گزارش داد که نیروهای شوروی قسمتهای حساس و مهم خاک آذربایجان را تخلیه کردهاند و سفیر کبیر شوروی نیز موضوع را ضمن ابلاغیهای به دولت اطلاع داد.
- پیشهوری- حزب توده- حزب دمکرات ایران – در اردیبهشت ماه ، پیشه وری رئیس فرقه دمکرات به اتفاق هیئتی برای مذاکره به تهران آمند و چون مذاکرات به نتیجه نرسید، ۵ روز بعد به تبریز مراجعه کرد. در تیر ماه قوامالسلطنه نخستوزیر تشکیل حزب دمکرات ایران را اعلام کرد و یک ماه بعد کابینهای تشکیل داد که دو وزیر عضو حزب دمکرات ایران و سه وزیر عضو حزب منحله توده در آن شرکت داشتند.
- پیشهوری به تهران آمد- روز ۱۸ اردیبهشت پیشهوری به اتفاق هیئتی برای مذاکره با دولت مرکزی و حل اختلافات بوسیله هواپیما وارد تهران شد. این هیئت لباس نظامی بر تن داشته و همراهان آنها نیز عدهای افراد مسلح بودند.
- اعزام نیرو به آذربایجان- به دنبال اعلامیه نخستوزیر مبنی بر اعزام نیرو به تمام نقاط کشور برای انجام انتخابات سه ستون نیروی انتظامی به طرف آذربایجان کردند. روز ۲۳ آذر، نیروهای اعزامی به فرماندهی سرتیپ همایونی که به طرف آذربایجان اعزام شده بودند با مقاومت اشرار و افراد پیشهوری و غلام یحیی روبرو گردیند ولی خوشبختانه مقاومت آنها در یک یک نواحی در هم شکسته شد و باعث تفرقه و پراکندگی مشتی هرج و مرج طلب گردید. اعلیحضرت همایونی شخصاً فرماندهی قوا را در اختیار داشتند. زنجان- میانه و سایر شهرها یکی پس از دیگری به دست قوای انتظامی افتاد و سرانجام ساعت ۶ بعد از ظهر نیروهای انتظامی در میان استقبال پرشور مردم آذربایجان وارد تبریز شدند و پیشهوری و غلام یحیی به خاک شوروی فرار کردند.
- سال ۱۳۲۶- افتتاح دوره پانزدهم- روز ۲۵ تیر ماه شاهنشاه پانزدهمین دوره مجلس شورای ملی را افتتاح فرموند. دولت قوامالسلطنه که به مناسبت افتتاح مجلس استعفا کرده بود مجدداً مأمور تشکیل کابینه گردید.
- موافقتنامه قوام – سادچیکف – در مهر ماه قوامالسلطنه موافقتنامه مربوط به استخراج نفت شمال توسط شورویها را به ملجس برد ولی مجلس آن را رد کرد و اعطای هرگونه امتیاز را به خارجیها ممنوع نمود. به دنبال این موضوع دولت شوری یادداشت اعتراضی به دولت ایران تسلیم کرد. سقوط دولت قوام- در آذر ماه دولت قوامالسلطنه که نتوانسته بود از مجلس رأی اعتماد بگیرد سقوط کرد و ابراهیم حکیمی مأمور تشکیل کابینه شد.
- سال ۱۳۲۷ – دولت حکیمی سقوط کرد- روز سه شنبه هیجدهم خرداد دولت حکیمی با داشتن ۳۸ رأی موافق- ۵۸ رأی ممتنع- ۴ رأی مخالف سقوط کرد. دولت حکیمی در جلسه مجلس شورای ملی هم از طرف موافقین و هم از طرف مخالفین مورد تجلیل و احترام قرار گرفت.
- معرفی کابینه هژیر- روز ۳۰ خرداد هژیر، نخستوزیر اعضای کابینه خود را به حضور ملوکانه معرفی کرد. هژیر استعفا کرد- روز ۱۵ آبان آقای هژیر نخستوزیر استعفای کابینه خود را حضور ملوکانه تقدیم نمود و مورد قبول واقع شد.
- استعفای آقای هژیر به دنبال استیضاحی بود که عبدالقدیر آزاد نماینده مجلس نموده بود.
- کابینه ساعد- ساعد که مورد تمایل اکثریت مجلس واقع شده بود در تاریخ ۲۵ آبان اعضاء کابینه خود را به حضور ملوکانه معرفی نمود.
- حادثه ۱۵ بهمن- روز ۱۵ بهمن هنگامی شاهنشاه برای حضور در جشن دانشگاه وارد محوطه گردیدند، بوسیله شخصی به نام ناصر فخرآرایی هدف گلوله واقع شدند. فخرآرائی که به عنوان مخبر عکاس مجلسه پرچم اسلام وارد دانشگاه شده بود پنج تیر به طرف شاهنشاه شلیک مینماید که لب و گونه راست و ناحیه پشت را زخمی میسازد ولی خوشبختانه سلامت شاهنشاه را دچار خطر نمیسازد. ضارب بوسیله محافظین و مأمورین انتظامی و بر اثر ضربات وارده کشته میشود. شاهنشاه به بیمارستان و سپس به کاخ تشریف میبرند.
- انحلال حزب توده- روز ۱۶ بهمن دولت در مجلس شورای ملی اعلام ننود که حزب توده ایران غیر قانونی شناخته شده و از این تاریخ منحل میگردد. به موجب مدارکی که از ضارب شاهنشاه به دست آمده، این شخص (ناصر فخرآرائی) از اعضاء حزب توده بوده است. دولت ضمن اعلامیهای متذکر گردد که حزب توده علاوه بر ترویج مرام اشتراکی زمینه انقلاب را در بین مردم سادهلوح فراهم میسازد و اعمال این حزب منافی استقلال کشور است. بدین جهت دولت دستور میدهد سازمان حزب مزبور در تمام کشور منحل و افراد خائنی که مدارک لازم بر علیه آنها موجود است طبق مقررات قوانین مربوطه تحت تعقیب قرار گرفته و مجازات شوند.
- سال ۱۳۲۸- مجلس مؤسسان- در فروردین ماه انتخابات مجلس مؤسسان شروع شد. مجلس مؤسسان برای ترتیب مسائل زیر تشکیل گردید: ۱- تجدید نظر و تکمیل اصل ۴۸ قانون اساسی ۲- تنظیم و تصویب اصل جدید به منظور تعیین طرحی برای تجدید نظر در اصول قانون اساسی و متمم آن ۳- تجدید نظر در اصل ۴۴ قانون اساسی در صورتی که تا موقع تشکیل مجلس (مؤسسان) نظامنامه مجلس (سنا) از تصویب مجلس نگذشته باشد. در اردیبهشت ماه مجلس مؤسسان افتتاح شد و در همین ماه نیز بکار خود پایان داد. آقای سید محمد صادق طباطبایی ریاست مجلس مؤسسان را به عهده داشت.
- استعفای کابینه- در اواخر اسفندماه آقای ساعد نخستوزیر استعفای کابینه را به حضور شاهنشاه تقدیم نمود. انتخابات اولین دوره سنا- انتخابات اولین دوره سنا بطور دو درجهای انجام گرفت و روز ۲۰ بهمن مجلس سنا و شورای ملی افتتاح شد.
- هژیر کشته شد- روز ۱۳ آبان عبدالحسین هژیر وزیر دربار شاهنشاهی که به نمایندگی دربار شاهنشاهی در مجلس عزاداری خامس آل عبا در مسجد سپهسالار شرکت کرده بود در میان جنجال سینهزنی و عزاداری از طرف امامی قاتل کسروی ترور گردید. امامی با هفت تیر گلوله به شکم هژیر خالی نمود که به خونریزی شدید منجر گردد. ضارب فوراً دستگیر و مضروب به بیمارستان انتقال داده شد، ولی مداوا سودمند واقع نگردید و صبح روز شنبه چهاردهم آبان هژیر به درود زندگی گرفت.
- سال ۱۳۲۹ معرفی کابینه جدید- روز چهاردهم فروردین علی منصور که از طرف شاهنشاه مأمور تشکیل کابینه شده بود، اعضای دولت خود را به حضور ملوکانه معرفی نمود.
- استعفای منصور- روز ۵ تیر علی منصور استعفای دولت خود را به پیشگاه ملوکانه تقدیم داشت. استعفای ایشان مورد قبول واقع شد.
- کابینه رزم آرا- مجلس شورای ملی در میان مخالفت شدید اقلیت به سپهبد رزم آرا ابراز اعتماد کرد. وی پس از صدور فرمان همایونی کابینه خود را معرفی نمود.
- کشته شدن رزم آراء- پیش از ظهر روز ۱۶ اسفند سپهبد رزم آراء نخستوزیر که برای شرکت در مجلس ختم آیت الله فیض به مسجد شاه میرفت، در حیاط مسجد از پشت سر هدف گلوله واقع شده در دم فوت نمود. قاتل نخستوزیر شخصی به نام خلیل طهماسبی عضو سازمان فداییان اسلام بود که بلافاصله دستگیر گردید. پس از کشته شدن رزم آرا حسین علاء مأمور تشکیل کابینه گردید.
- سال ۱۳۳۰ استعفای علاء- روز ۶ اردیبهشت حسین علاء نخستوزیر استعفای خود را تقدیم حضور ملوکانه نمود و مورد قبل واقع شد.
- زمامداری محمد مصدق- محمد مصدق که مورد تمایل مجلس شورای ملی قرار گرفته بود با صدور فرمان ملوکانه روز هشتم اردیبهشت به سمت نخستوزیر تعیین و کابینه خود را معرفی نمود.
- خلع ید از شرکت نفت- شب یکشنبه هشتم اردیبهشت مجلس شورای ملی گزارش کمیسیون نفت را درباره طرز اجرای ملی شدن نفت و خلع ید را تصویب کرد و شب دهم اردیبهشت این طرح در مجلس سنا هم به تصویب رسید و اعلیحضرت همایونی نیز بلافاصله آن را توشیح نمودند.
- شکایت انگلستان از ایران- دولت انگلستان از ایران به شورای امنیت شکایت کرد. دولت انگلیس در شکایت خود پیرامون نفت اظهار داشته بوده که ملی کردن نفت ایران مخاطرهایی برای صلح جهان است.
- سال ۱۳۳۱ افتتاح مجلس هفدهم- در تاریخ ۱۷ اردیبهشت دوره ۱۷ قانونگذاری مجلس شورای ملی توسط اعلیحضرت شاهشناه گشایش یافت.
- لولهکشی شیراز- اعلیحضرت همایون شاهنشاه که به شیراز مسافرت کرده بودند در روز ۱۱ اردیبهشت به ساختمان نوین آرامگاه سعدی تشریففرما شده و این بنای زیبا را افتتاح فرمودند. روز بعد (۱۲ اردیبهشت) لولهکشی شهر شیراز را که بوسیله محمد نمازی ایجاد شده بود، با نوشیدن لیوان آب افتتاح کردند، روز بعد نیز نخستین کلنگ ساختمان کارخانه سیمان فارس را بر زمین زدند. طبق طرحی که به امضای عدهای از نمایندگان تقدیم شد و به تصویب مجلس شورای ملی رسید، نظر داده شد که دوره مجلس سنا هم باید مطابق دوره مجلس شورای ملی دو سال باشد.
- انحلال مجلس سنا- (در آن موقع دو سال و هشت ماه از دوره سنا گذشته بود) لذا چون دوره مجلس شورای ملی قریباً پایان مییابد دوره مجلس سنا هم نیز پایان یافته تلقی میشود. این طرح فیالمجلس به تصویب رسید. در مهر ماه رابطه ایران و انگلستان قطع شد زیرا دولت انگلستان با پیشنهادات دولت ایران بر اساس ملی شدن صنعت نفت موافقت نکرده بود. سفارت انگلستان در ایران تعطیل گردید و کارمندان آن به کشور خویش عزیمت کردند.
- ملی شدن شیلات- در ماه بهمن قرارداد ایران و شوروی در مورد شیلات که در سال ۱۳۰۶ منعقد شده بود دورهاش پایان یافت و قرارداد جدید بر مبنای سابق منعقد نگردید و به این ترتیب مؤسسه شیلات به دست دولت و ملی اعلام گردید.
- سال ۱۳۳۲ عزل محمد مصدق- روز ۲۲ مرداد اعلیحضرت همایونی برای خاتمه دادن به اوضاع خطرناک آن ایام فرمان عزل محمد مصدق و نخستوزیری سرلشگر زاهدی را صادر نمودند. این فرمان شب ۲۵ مرداد بوسیله سرهنگ نصیری رئیس گارد سلطنتی به محمد مصدق ابلاغ شد ولی مصدق به فرمان شاه توجهی نکرد و سرهنگ نصیری حامل فرمان را توقیف نمود.
- قیام ۲۸ مرداد- روز ۲۸ مرداد عده کثیری از مردم علیه دولت دکتر مصدق دست به تظاهرات زدند. چند واحد از سربازان نیز به تظاهر کنندگان پیوستند و ابتدا فرستنده رادیو را تصرف کردند و فرمان نخستوزیری زاهدی را از رادیو پخش نمودند. عصر روز ۲۸ مرداد سرلشگر زاهدی در رأس قیام کنندگان بر اوضاع مسلط گردید و فرمان شاهنشاه دایر به نخستوزیری تیمسار زاهدی به وسیله رادیو به اطلاع ملت ایران رسید. کم کم آرامش و سکون در پایتخت حکمفرما شد و تیمسار زاهدی کابینه خود را تشکیل داد.
- تجدید روابط ایران و انگلیس- مهمترین واقع آذر تمایل دولت ایران و دولت انگلیس به برقراری روابط مجدد بود. دولتین ایران و انگلیس طی اعلامیهای تشریح کردند که تصمیم به تجدید روابط گرفته شد.
- سال ۱۳۳۳- سازمان نظامی حزب توده- در خرداد ماه سازمان نظامی حزب توده بوسیله مأموران انتظامی کشف شد و رهبران این سازمان پس از محاکمه و صدور محکومیت تیرباران شدند. حل مسئله نفت- سرانجام پس از ماهها مذاکره در شهریور ماه قرارداد اکتشاف و فروش نفت ایران با کنسرسیوم بینالمللی نفت به امضاء رسید. در این قرارداد اصل ملی شدن صنعت نفت ایران و حفظ شرکت ملی نفت رعایت گردید. دکتر امینی وزیر دارایی وقت هنگام دفاع از لایحه قرارداد اظهار داشت: این قرارداد، قرارداد ایدهآل نیست ولی در شرایط کنونی و با توجه به سایر قراردادهای نفتی امکان نداشت با شرایطی از این بهتر منعقد کرد. قرارداد نفت پس از تصویب مجلسین و توشیح ملوکانه به موقع اجرا درآمد و خاموشی و تعطیلی آبادان مرتفع گردید.
- سفر ملوکانه- واقعه مهم آذر ماه مسافرت شاهنشاه به کشورهای متحده آمریکا پس از بازگشت از آمریکا به اروپا رفته و از کشورهای انگلستان و آلمان و ایتالیا نیز بازد فرمودند و با رهبران این کشورها مذاکراتی انجام دادند و در اسفند ماه به وطن مراجعت نمودند.
- سال ۱۳۳۴- استعفای زاهدی- روز ۱۷ فروردین سپهبد زاهدی نخستوزیر استعفا نمود. روز شنبه ۱۹ فروردین دولت جدید به ریاست علاء به حضور شاهنشاه معرفی گردید.
- افتتاح بیمارستان نمازی- هفتم مرداد شاهنشاه بیمارستان نمازی شیراز را افتتاح کردند. این بیمارستان دارای ۴۰۰ اطاق و ۵۰۰ تختخواب است.
- طلاهای ایران- در هفته دوم خرداد سرانجام پس از هشت سال مذاکره با دولت شوروی یازده تُن طلای متعلق به ایران که هنگام جنگ جهانی دوم در بانک شوروی امانت گذاشته شده بود در مرز جلفا (ایران و شوروی) تحویل مقامات دولتی ایران گردید.
- ترور نخستوزیر- روز ۲۵ آبان علاء نخستوزیر که در مجلس ختم سید مصطفی کاشانی به مسجد شاه رفته بود توسط مردی به نام مظفر ذوالقدر ترور شد. ضارب دو تیر به طرف نخستوزیر شلیک کرد. تیر اول اصابت ننمود و تیر دوم در لوله هفت تیر گیر کرد. سرانجام ضارب با هفت تیر ضربهای به سر علاء وارد آورد. زخم پانسمان شد و هیچگونه خطری متوجه ایشان نگردید. ضارب دستگیر شد.
- اعدام فداییان اسلام- در دی ماه نواب صفوی، خلیل طهماسبی، ذوالقدر و واحدی رهبران جمعیت فداییان اسلام در میدان تیر لشگر دو زرهی تیرباران شدند.
- سال ۱۳۳۵ کابینه جدید علاء- روز ۱۰ خرداد شاهنشاه با خطابه افتتاحیه خود مجلس نوزدهم را افتتاح فرمودند. مجلس بلافاصله مشغول کار شد و حسین علاء که مجدداً مأمور تشکیل کابینه شده بود هیئت دولت را معرفی کرد. *سرشماری عمومی- روز دهم آبان سرشماری عمومی کشور آغاز شد. سی هزار مأمور سرشماری کار آمارگیری از جمعیت را به انجام رسانیدند.
- راهآهن تهران- مشهد- روز هفدهم دی ماه ریلگذاری راهآهن تهران- مشهد به اتمام رسید و شاهنشاه در فروردین سال ۳۶ ایستگاه راهآهن مشهد را افتتاح فرمودند.
- چاه قم به نفت رسید- پس از چندین سال کاوشهای زمینشناسی، روز سوم شهریور چاه نفت قم به نفت رسید. نفت خام با شدت بیسابقهای از زمین جوشید و چندین متر به آسمان فوران نمود. در نتیجه دریایی از نفت بیابان را پوشاند و هر لحظه وسعت آن بیشتر شد. بنا به نظر کارشناسان فوران نفت با این شدت و سرعت در تمام جهان بیسابقه بوده است.
- سال ۱۳۳۶ حادثه دادشاه و قتل رئیس اصل ۴ کرمان- در فروردین ماه دادشاه و همدستانش مستر «کوین کارول» و همسرش وچند تن از همراهانش را در جاده کرمان- چاه بهار مورد حمله قرار داده بقتل رساندند. پس از چندین ماه کوشش و جدیت بالاخره دادشاه و برادرش در یک مبارزه با ژاندارمها به قتل رسیدند.
- سفر شخصیتهای برجسته- در سال ۱۳۳۶ دکتر آدنائر صدراعظم آلمان- ملک فیصل دوم پادشاه عراق- امیر عبدالله ولیعهد عراق- جان فاستر دالس وزیر امور خارجه آمریکا و بانو- گرونکی رئیس جمهوری ایتالیا و رفیق کورالتان رئیس مجلس کبیر ترکیه به تهران مسافرت کردند.
- کابینه دکتر اقبال- پانزده فروردین علاء نخستوزیر استعفا کرد و فرمان نخستوزیری به نام دکتر منوچهر اقبال صادر گشت. صبح ۱۵ فروردین دکتر اقبال نخستوزیر کابینه خود را به حضور ملوکانه معرفی نمود.
- شاهنشاه در مؤسسه اطلاعات- عصر بیست و یکم اسفند ماه اعلیحضرت شاهنشاه به مؤسسه اطلاعات تشریففرما شده و دستگاههای حروفچینی با ماشین (لاینوتایپ) روزنامه اطلاعات را افتتاح فرمودند. نخستوزیر و وزیران و رؤسای مجلس نیز در این بازدید حضور داشتند.
- سال ۱۳۳۷ ایران در نمایشگاه بروکسل- روز ۲۸ فروردین نمایشگاه جهانی بروکسل افتتاح شد. این نمایشگاه شش ماه طول کشید و بیش از ۴۰ میلیون از آن بازدید کردند. ایران در این نمایشگاه غرفهای ترتیب داد که مورد توجه بازدید کنندگان قرار گرفت.
- راهآهن تهران- تبریز- چهارم اردیبهشت شاهنشاه راهآهن تهران- تبریز را افتتاح نمودند. از همان روز مرتباً یک قطار مسافربری همه روزه ظهر از تهران به طرف تبریز حرکت میکند.
- سفر شاهنشاه به آمریکا- اعلیحضرت همایونی پس از مسافرت به چین و ژاپن عازم آمریکا شدند و با آیزنهاور رئیس جمهوری آمریکا ملاقات کردند. آیزنهاور در ضیافتی که به افتخار شاهنشاه ترتیب داد گفت: «شاهنشاه ایران وظایف عظیمی بر عهده دارد.»
- مسافرت به ایتالیا- ششم آذر شاهنشاه بنا به دعوت رئیس جمهوری ایتالیا با هواپیمای اختصاصی به سوی رم پرواز نمودند. روز ۲۱ آذر ماه اعلیحضرت از مسافرت به ایتالیا و سوئیس بازگشتند. این مسافرت مدت دو هفته به طول انجامید.
- سال ۱۳۳۸ تقسیم اولین قسمت املاک- در فروردین ماه مراسم توزیع اسناد مالکیت اولین قسمت املاک پهلوی و بقیه املاک در گرگان و گنبد کاووس طی تشریفات پرشوری در قصر سلطنتی بابل انجام شد. بالغ بر هزار نفر از کشاورزان شمال در قصر سلطنتی گرد آمدند و نمایندگان آنها اسناد مالکیت خود را از دست شاهنشاه دریافت داشتند.
- مسافرت رسمی شاهنشاه- روز دوازدهم اردیبهشت اعلیحضرت همایونی تهران را به قصد مسافرت رسمی به انگلستان، دانمارک و هلند ترک کردند. شاهنشاه در هر سه کشور اروپایی مورد استقبال گرم و پرشکوهی قرار گرفتند.
- سد شهناز- در آبان ماه بتُنریزی سد شهناز با حضور والاحضرت شهناز در همدان آغاز شد. ساختمان این سد در سال ۱۳۴۰ به پایان رسید.
- انتخاب ملکه ایران- در آبان ماه خبر انتخاب دوشیزه فرح دیبا از طرف اعلیحضرت همایونی به عنوان ملکه آینده ایران در مطبوعات ایران و جهان انتشار یافت. پس از انتشار خبر مزبور دوشیزه دیبا برای تهیه مقدمات عروسی به پاریس حرکت کردند و نوزدهم آبان ماه به تهران بازگشتند. روز اول آذر ماه مراسم نامزدی شاهنشاه با دوشیزه فرح دیبا انجام گردید و ۲۹ روز بعد، یعنی در روز بیست و نهم آذر ماه، مراسم فرخنده عقد و ازدواج شاهنشاه و دوشیزه فرح انجام یافت.
- سفر شاهنشاه به اردن- در آبان ماه اعلیحضرت همایونی برای بازدید از کشور هاشمی اردن بنا به دعوت ملک حسین به آن کشور عزیمت فرمودند. سال ۱۳۳۹ روز ۲۴ اردیبهشت اعلیحضرت همایونی برای دیدار رسمی از سوئد، بلژیک و اتریش عازم اروپا شدند. این مسافرت موجب توسعه و تحکیم روابط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی ایران با کشورهای مذکور گردید.
- قطع روابط ایران و مصر- به دنبال اظهارات جمال عبدالناصر رئیس جمهوری مصر علیه ایران روابط سیاسی دو کشور قطع گردد و سفارتخانه ایران و مصر تعطیل گردید. جمال عبدالناصر در اظهارات علیه ایران به شناسایی دولت اسرائیل توسط دولت ایران حمله نمود و آرام وزیر خارجه در پاسخ اظهار داشت که ایران ده سال پیش دولت اسرائیل را به صورت دوفاکتو شناخت و مأموری اعزام داشت و بعد از چندی به علل وجهات مختلف مأمور مزبور به ایران مراجعه کرد.
- ابطال انتخابات- در شهریور ماه شاهنشاه ضمن مصاحبه مطبوعاتی اظهار کردند که از جریان انتخابات راضی نیستم. پس از استعفای دکتر اقبال از نخستوزیر و معرفی دولت جدید، وزارت کشور به تمام فرمانداریها دستور داد که انتخابات را متوقف سازند و بدین ترتیب انتخابات در تمام حوزهها ابطال شد.
- دولت شریف امامی- آقای مهندس شریف امامی که در شهریور ماه مأمور تشکیل کابینه شده بود، اعضای هیئت دولت را معرفی نمود.
- تولد والاحضرت ولیعهد- در ساعت ۱۱و ۵۰ دقیقه صبح نهم آبان ماه شهبانو فرح در زایشگاه حمایت مادران پسری به دنیا آوردند و ایران صاحب ولیعهد شد. پس از تولد نوزاد ۴۱ تیر توپ شلیک شد. بلافاصله جشن و شادمانی در سراسر ایران برقرار شد و روز ۱۰ آبان تعطیل عمومی اعلام گردید. ۱۹۸ تن از زندانیان مورد عفو قرا گرفتند. روز ۱۴ آبان نوزاد سلطنتی رسماً والاحضرت همایون رضا پهلوی نامیده شد. در روز هفتم تولد نوزاد، فرمان ولایتعهدی از طرف شاهنشاه صادر شد.
- سال ۱۳۴۰- دولت دکتر امینی- در اردیبهشت ماه آقای مهندس شریف امامی نخستوزیر از سمت خود استعفا کرد و آقای دکتر علی امینی مأمور تشکیل کابینه گردید. آقای دکتر امینی کابینه خود را به پیشگاه ملوکانه معرف کرد.
- انحلال مجلسین- در روز نوزدهم اردیبهشت فرمان انحلال مجلسین از طرف شاهنشاه صادر گشت. در فرمانی که به همین مناسبت صادر گردید یادآوری شد که بدون اصلاح قانون انتخابات انجام یک انتخابات صحیح و خالی از نقص امکانپذیر نیست.
- تقسیم املاک- در خرداد ماه اعلیحضرت همایونی اسناد مالکیت ۲۰ دهکده املاک سلطنتی را در بابلسر بین نمایندگان دو هزار و سیصد خانواده روستایی تقسیم فرمودند در همین ماه شاهنشاه اسناد مالکیت زمینهای خالصه جلفا را نیز به کشاورزان اهداء کردند.
- درآمد بیشتر از نفت- در شهریور ماه مذاکرات اعضاء هیئت مدیره شرکت ملی نفت با مقامات کنسرسیوم در لندن آغاز گردید. هدف از این مذاکرات افزایش درآمد ایران از نفت بود.
- وقف املاک و سرمایه بنیاد پهلوی- در مهر ماه اعلام شد که شاهنشاه املاک و سرمایه بنیاد پهلوی را وقف فرمودند و فرمان ملوکانه در این مورد انتشار یافت. اقدام اعلیحضرت، در ایران و خارج حسن اثر فراوانی بخشید. در همین ماه شاهنشاه اسناد مالکیت ۴۳۰۰ نفر از کشاورزان استان مازندران را به نمایندگان آنان اهداء کردند.
- افتتاح سد کرج- در آبان ماه شاهنشاه سد کرج را افتتاح فرمودند و بهرهبرداری از این سد آغاز گردید.
- سد کرج چهارمین سد بزرگ قوسی جهان است که در سال ۱۱۵ میلیون متر مکعب آب و ۷۵ هزار کیلووات برق به تهران میدهد.
- بتنریزی سد دز- در آبان ماه بتنریزی سد دز در حضور شاهنشاه آغاز گردید. شاهنشاه در مراسمی که به همین مناسبت برگزار میشد دستور بتنریزی سد دز را با تلفن صادر کردند. این سد به سرتاسر خوزستان برق میدهد و مناطق وسیعی را آبیاری میکند.
- سال ۱۳۴۱ سفر شاهنشاه به آمریکا- روز ۲۱ فروردین بنا به دعوت رسمی پرزیدنت کندی شاهنشاه و شهبانو به آمریکا سفر کردند. در این سفر شاهنشاه در کنگره آمریکا نطق مهمی ایراد کردند و نیز در مصاحبهها و مجامع مختلف نظریات خود را پیرامون مسائل مهم ایران و جهان ابراز داشتند. پس از بازدید از آمریکا، شاهنشاه و شهبانو به اروپا سفر کردند. این مسافرت در حدود یک ماه بطول انجامید.
- کابینه اسداله علم- در روز ۲۶ تیر ماه دکتر امینی استعفا کرد و کابینه او ساقط شد.
- استعفای دکتر امینی پس از یک سال و دو ماه نخستوزیری مورد قبول شاهنشاه قرار گرفت و آقای اسداله علم مأمور تشکیل کابینه شد.
- واقعه فارس- در آبان ماه مهندس ملک عابدی رئیس اصلاحات ارضی فیروزآباد به تحریک مالکین به قتل رسید. بدین جهت استاندار فارس برکنار شد و سپهبد ورهرام به سمت استاندار فارس منصور گردید. بلافاصله حکومت نظامی در فارس برقرار شد و اصلاحات ارضی با شدت بیشتر در فارس ادامه یافت.
- شورای فرهنگی سلطنتی- در آذر ماه فرمان شاهنشاه دائر بر تشکیل شورای فرهنگی سلطنتی انتشار یافت. این شورا به منظور نظارت و راهنمایی امور مربوط به زبان، ادبیات و تمدن ایران بوجود آمد.
- طرحهای انقلابی شاهنشاه- دردی ماه کنگره عظمی دهقانان ایران در تهران تشکیل شد و شاهنشاه در جلسه پرشور کنگره شرکت کردند. در این جلسه شاهنشاه شش طرح انقلابی را به شرح زیر طرح فرمودند: الغاء رژیم ارباب رعیتی با تصویب اصلاحات ارضی، ملی شدن جنگلها، فروش سهام کارخانجات دولتی، سهیم کردن کارگران در منافع کارخانهها، اصلاح قانون انتخابات، ایجاد سپاه دانش. روز ششم بهمن طرحهای مزبور به تصویب آراء عمومی گذاشته شد و مردم سراسر کشور بدان رأی مثبت دادند.
- سال ۱۳۴۲- آرامگاه نادرشاه، خیام، عطار- در فروردین ماه شاهنشاه به مشهد تشریف فرما شدند و طی مراسمی با قطع نوار سه رنگ، آرامگاه نادرشاه افشار را افتتاح کردند. این آرامگاه به همت انجمن آثار ملی بنا گردید. پس از این مراسم، شاهنشاه به نیشابور عزیمت نمودند و در این شهرستان آرامگاه حکیم عمر خیام، شیخ فریدالدین عطار و استاد کمالالملک را افتتاح کردند.
- نمایشگاه هنر ۷۰۰۰ ساله- در اردیبهشت ماه نمایشگاه «هفت هزار سال هنر ایران» افتتاح شد. این نمایشگاه که در کاخ سلطنتی میلان (ایتالیا) گشایش یافت، بیش از یک هزار اثر تاریخ و هنری را در معرض تماشای علاقمندان قرار داد.
- سفر سران کشورها- در اردیبهشت ماه دکتر راهاد کریشنان رئیس جمهور هند و نیز اعلیحضرت فردریک نهم پادشاه دانمارک و ملکه و ولیعهد آن کشور وارد تهران شدند. در آبان ماه نیز پرزیدنت لوبکه رئیس جمهوری آلمان فدرال و همچنین برژنف رئیس جمهوری اتحاد جماهیر شوروی میهمان شاهنشاه بودند. در مهر ماه ژنرال دوگل و بانو همچنین علیاحضرت ژولیانا ملکه هلند به تهران آمدن و از ایران بازدید کردند.
- افتتاح سد شهناز و راه هراز- در خرداد و تر ۱۳۴۲ سد شهناز و راه هراز توسط شاهنشاه آریامهر افتتاح گردید و بهرهبرداری از آنها آغاز شد.
- دولت منصور- در ۱۷ اسفند آقای اسداله علم استعفا کرد و آقای حسنعلی منصور از طرف شاهنشاه آریامهر مأمور تشکیل کابینه گردید.
- سال ۱۳۴۳ بنای سد لتیان- در اردیبهشت ماه سد جدیدی که در نزدیکی تهران واقع شده و بنام سد لتیان آغاز شد و شاهنشاه با ریختن چند سکه پهلوی طلا در مجل پی سد اجازه آغاز بتن ریزی را صادر فرمودند.
- مرحله دوم اصلاحات ارضی- در خرداد ماه قانون مربوط به آغاز مرحله دوم اصلاحات ارضی به توشیح ملوکانه رسید و طبق آن خرده مالکین موظف شدند اراضی خود را به زارعین اجاره دهند یا به آنها بفروشند و یا با آنان تقسیم نمایند.
- سفر شاهنشاه و شهبانو- در خرداد ماه شاهنشاه و شهبانو عازم ایالات متحده گردیندتدا نمایشگاه هفت هزار سال هنر ایران را افتتاح نمایند.
- ترور منصور- روز اول بهمن حسنعلی منصور نخستوزیر هدف گلوله جوانی به نام محمد بخارایی قرار گرفت. با وجود تلاش پزشکان ایرانی بیمارستان پارس و چند تن ازپزشکان خارجی روز پنجم بهمن ماه منصور چشم ازجهان بست و جسد وی در محوطه مقبره رضاشاه کبیر به خاک سپرده شد.
- کابینه هویدا- پس از مرگ منصور آقای امیر عباس هویدا مأمور تشکیل کابینه شد. وی ترکیب کابینه منصور را همچنان حفظ کرد و آقای دکتر محمد نصیری و جواد منصور را نیز به سمت وزرای مشاور به حظور ملوکانه معرفی نمود.
- سفر شاهنشاه به اتریش- در بهمن ماه اعلیحضرت همایونی جهت استراحت و استفاده از آبهای معدنی و طبی به اتریش عزیمت فرمودند.
- سال ۱۳۴۴ سوء قصد به حیات شاهنشاه- روز ۲۱ فروردین هنگامی که شاهنشاه به طرف دفتر کار خود در کاخ مرمر تشریففرما میشدند، سرباز وظیفه گارد، رضا شمس آبادی، بوسیله مسلسل از فاصله چهل متری به سوی معظمله تیراندازی کرد. رگبار مسلسل دو تن ازمحافظین شاهنشاه به استوار بابائیان و استوار لشگری را از پای درآورد و باغبان کاخ و پیشخدمت را نیز مجروح نمود ولی به شاهشناه آسیبی نرسید. ضارب با گلوله محافظین به قتل رسید.
- سفر شاهنشاه و شهبانو به آمریکا- شاهنشاه و شهبانو روز ۱۲ اردیبهشت ماه به دعوت رؤسای جمهوری برزیل و آرژانتین و فرماندار کل کانادا به آمریکای لاتین و کانادا سفر کردند. این سفر که یک ماه بطول انجامید موجب تقویت مناسبات دوستانه ایران با کشورهای مزبور گردید.
- تقلیل نرخ بنزین، قند و شکر و برق- در خرداد ماه به فرمان شاهنشاه بهای هر لیتر بنزین دو ریال، هر کیلو قند یک ریال، هر کیلو شکر دو ریال تقلیل یافت و بهای برق نیز ارزان شد. همچنین کرایه تاکسی نیز تقریباً به نصف میزان قبلی کاهش پیدا کرد.
- کنگره جهانی مبارزه با بیسوادی- کنگره جهانی مبارزه با بیسوادی به ابتکار شاهنشاه ایران و به دعوت سازمان یونسکو از ۱۷ تا ۲۸ شهریور ماه در کاخ سنا تشکیل گردید. در این کنگره نمایندگان ۸۶ کشور و همچنین ۱۹ سازمان غیر دولتی ملی وابسته به سازمان ملل متحد شرکت کردند.
- لقب آریامهر- جلسه مشترک مجلسین در شهریور ماه تشکیل شد. در این جلسه به شاهنشاه لقب آریامهر تقدیم شد و از آن پس اعلیحضرت همایونی عنوان شاهنشاه آریامهر یافتند.
- قرارداد ذوبآهن- روز ۱۳ مهر ماه موافقتنامه ایران و شوروی درباره تأسیس کارخانه ذوبآهن و کارخانههای ماشینسازی و لولهکشی گاز و صادرات گاز و نفت ایران به شوروی به امضاء رسید. مشخصات کارخانه ذوبآهن بدینقرار خواهد بود: ظرفیت مرحله اول ۶۰۰ هزار تُن در سال، پس از توسعه یک تا یک میلیون و دویست هزار تُن. مدت احداث سه سال. محل نصب اصهفان، تعداد کارگر ۶۰۰۰، ارزش کارخانه دو میلیارد و نیم تومان. دانشگاه صنعتی آریامهر- در آبان ماه شاهنشاه طی فرمانی رسماً تأسیس دانشگاه صنعتی آریامهر را به تولیت شخص خود اعلام فرمودند. نیابت تولیت عظمی به عهده آقای دکتر مجتهدی استاد دانشگاه و رئیس دبیرستان البرز محول گردید.
- در سال ۱۳۴۵ کنگره جهانی زنان- در اردیبهشت همجدهمین کنگره شورای بینالمللی زنان در تهران گشایش یافت. شهبانو در مراسم افتتاح این کنگره که با شرکت نمایندگان کشورهای مختلف تشکیل شد فرمودند: زنان در نهضت عظیم ملل مترقی شرکت میکنند. در همین ماه نمایشگاه صنایع دستی زنان جهان نیز در تهران گشایش یافت.
- لولهکشی تبریز- طی مراسمی با حضور استاندار و رؤسای ادارات و همچنین عده زیادی از اهالی اولین کلنگ تأسیسات آب تبریز به زمین زده شد. بلافاصله ساختمانهای تأسیسات آب شروع گردید.
- سرشماری عمومی- در مرداد ماه متن فرمان شاهنشاه درباره سرشماری عمومی در سراسر کشور انتشار یافت. پس از صدور فرمان مقدمات سرشماری فراهم شد و مأمورین آمار در سراسر کور به سرشماری پرداختند. پس از انجام سرشماری اعلام گردید که ایران ۵/۲۵ میلیون نفر جمعیت دارد.
- کنگره ایرانشناسان- در شهریور ماه کنگره ایران شناسان در تهران تشکیل شد. شاهنشاه کنگره مزبور را افتتاح فرمودند. دانشمندان ایرانشناس کشورهای مختلف آمریکا، اروپا، آسیا و آفریقا در این کنگره شرکت کردند. سفر شاهنشاه و شهبانو- روز دهم شهریور ماه شاهنشاه و شهبانو تهران را به قصد یک سفر ۱۸ روزه برای دیدار رسمی از کشورهای اروپای شرقی (بلغارستان- مجارستان و لهستان) ترک کردند. شاهنشاه با رهبران کشورهای مذکور پیرامون مسائل سیاسی جهان و همچنین روابط این کشورها با ایران مذاکراتی انجام دادند.
- سال ۱۳۴۶ اولین پیام ولیعهد ایران- والاحضرت همایون ولیعهد ایران برای نخستین بار پس از حلول سال نو پیامی به این شرح ایراد فرمودند: «هموطنان عزیزم، نوروز را به شما تبریک میگویم.» بنیاد رضا پهلوی- به دنبال انتشار فرمان شاهنشاه آریامهر، وزیر دربار شاهنشاهی اعلام کرد، بنیاد فرهنگی رضا پهلوی تشکیل خواهد شد.
- ایستگاه تماس با اقمار مصنوعی- در تهران رسماً اعلام شد، ایران به منظور اطلاع از اخبار و تحولات دنیا مبادرت به تأسیس ایستگاه تماس با اقمار مصنوعی خواهد کرد.
- مراسم تاجگذاری- روز چهارم آبان ماه با شکوهترین مراسم تاریخی آئین فرخنده تاجگذاری شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانوی ایران برگزار شد. از سراسر جهان نمایندگان رادیو تلویزیونها، خبرگزاریها و نشریات مختلف وارد تهران شده و این مراسم را از آغاز تا پایان با تمام جزئیات به مراکز خبری خود مخابره کردند. به همین مناسبت مردم ایران در سراسر کشور مراسم جشن و سرور برپا نمودند.
- اولین کارخانه نورد آهن- شاهنشاه آریامهر اولین کارخانه نورد آهن ایران را که بنام «شهریار» نامگذاری شده بود افتتاح فرمودند و با آغاز فعالیت این واحد صنعتی قسمتی از احتیاجات وطن ما تأمین گردید.
- سال ۱۳۴۷ خانههای فرهنگ روستایی- به فرمان شاهنشاه آریامهر والاحضرت ولیعهد به ریاست انجمن ملی خانههای فرهنگ روستایی انتخاب شدند.
- بیمارستان بینالمللی قلب- به همت علیاحضرت ملکه پهلوی ساختمان مجهزترین بیمارستان بینالمللی قلب در تهران آغاز شد.
- ملی شدن آبها- اوایل تیر ماه لایحه ملی شدن آبهای کشور «یکی از منشور انقلاب سپید شاه و ملت» تصویب شد.
- خدمات اجتماعی بانوان- رسماً اعلام شد که لایحه خدمات اجتماعی زنان تصویب شد و از این پس بانوان ایرانی دوشادوش مردان در نوسازی و بهسازی روستاها شرکت خواهند کرد.
- سال ۱۳۴۸ مراسمی در آمریکا- شاهنشاه آریامهر برای شرکت در مراسم تشییع جنازه و تدفین ژنرال آیزنهاور قهرمان جنگ دوم جهانی و رئیس جمهوری پیشین آمریکا به آن کشور عزیمت فرمودند. شاهنشاه با جمعی از رهبران کشورهای مختلف جهان که در این مراسم شرکت کرده بودند دیدار و گفتگو کردند.
- روابط ایران و عراق- به دنبال تیره شدن روابط دو کشور ایران و عراق و التیماتوم ایران در مورد آزادی عبور کشتیهای ایران از اروندرود، با عبور کشتی ابن سنا که مورد تهدید عراق بود موجی از هیجان و شادی سراسر ایران را فرا گرفت. دو روز بعد نیز دو کشتی ایرانی به نام «آریافر» همین مسیر را طی کرد.
- اخطار به کنسرسیوم- مذاکرات مهم ایران و کنسرسیوم نفت آغاز شد و شاهنشاه آریامهر به کنسرسیوم اخطار کردند.
- دومین واحد عظیم پتروشیمی- شاهنشاه آریامهر اجازه بهرهبرداری از شرکت شیمیایی خارک را در جنوب صادر فرمودند و بدین ترتیب دومین واحد عظیم پتروشیمی ایران آغاز بکار کرد.
- سال ۱۳۴۹ رئیس جمهوری شوروی در ایران- «نیکلای پادگورنی» رئیس جمهوری شوری برای یک بازدید رسمی وارد تهران شد و از نقاط تاریخی اصفهان و شیراز بازدید کرد و پس از ملاقاتهای مهمی که انجام داد، ایران را ترک کرد.
- استقلال بحرین- سرانجام با حسن نیت ایران و تصویب سازمان ملل متحد بحرین استقلال یافت و رسماً به عنوان یک کشور متصل شناخته شد.
- ایران و مصر- به دنبال تعیین نخستین سفیر مصر در ایران، تجدید مناسبات دو کشور ایران و مصر رسماً در قاهره اعلام گردید.
- سد شاه عباس کبیر- طی مراسمی که برگزار شد، شاهنشاه آریامهر سد عظیم شاه عباس کبیر را در اصفهان افتتاح فرمودند.
- مذاکرات موفقیتآمیز- مذاکرات ایران با نمایندگان کنسرسیوم نفت با موفقیت خاتمه یافت و به موجب اعلامیه صادره مالیات و بهای نفت ایران افزایش یافت.
- سال ۱۳۵۰ سال کورش بزرگ- به فرمان شاهنشاه آریامهر سال ۱۳۵۰ سال کوروش بزرگ نامیده شد تا بدینسان از ابر مرد تاریخ کهن شاهنشاهی ایران و بنیانگذار نخستین منشور حقوق بشر تجلیل به عمل آید.
- افتتاح سد ارس- سد ارس در شمال ایران در حضور معاونین نخستوزیران ایران و شوروی گشایش یافت.
- ارتباط تلفنی- پس از سالها قطع رابطه با چین رسماً در تهران اعلام شد که تهران با پکن پایتخت جمهوری خلق چین ارتباط تلفنی برقرار کرده است. جشنهای ۲۵۰۰ ساله- شاهنشاه آریامهر در مراسم پرشکوهی که در پاسارگاد و با حضور سران ملتهای مختلف جهان برگزار شد، پرده زمان را کنار زدند و در آرامگاه کورش سوگند یاد کردند: «سوگند یاد میکنم پرچمی را که ۲۵۰۰ سال پیش برافراشتی همچنان افراشته نگاه خواهیم داشت». «سوگند یاد میکنم، سنت بشردوستی و نیکاندیشی را که اساس شاهنشاهی ایران قرار دادی همواره پاس خواهیم داشت.» «سوگند یاد میکنم بزرگی و سربلندی این سرزمین را با ارادهای پولادین حفظ خواهیم کرد.» «کورش، امروز نیز مانند دوران پر افتخار تو نام ایران در سراسر گیتی با احترام و ستایش بسیار درآمیخته است.» «کورش، شاه شاهان، آزاد مرد آزادمردان، آسوده بخواب که ما بیداریم و همواره بیدار خواهیم بود.» بدینسان جشنهای شاهنشاهی ایران و بزرگداشت ۲۵۰۰ سال عظمت آغاز شد.
- سپاه دین- فرمان تاریخی شاهنشاه آریامهر برای تشکیل سپاه دین منتشر شد.
- سال ۱۳۵۱ علیاحضرت شهبانو در پکن- علیاحضرت شهبانو برای یک دیدار دوستانه از جمهوری خلق چین عازم پکن شدند. در این سفر آقای هویدا نخستوزیر نیز افتخار حضور داشت.
- خبرگزاری چین- برای اولین بار در ایران، سرویس خبرگزاری چین به نام «شین هوا» در روزنامه اطلاعات شروع بکار کرد.
- افتتاح سد- در پیشگاه شاهنشاه آریامهر سد داریوش کبیر بر روی رودخانه کُر در (درود زن) فارس افتتاح شد. ظرفیت دریاچه این سد یک میلیارد متر مکعب است که ۴۱ هزار هکتار زمین را آبیاری میکند.
- کنگره بزرگ دهمین سال انقلاب- کنگره بزرگی با شرکت نمایندگان طبقات مختلف مردم که از اکناف ایران به تهران روی آورده بودند، در پایتخت تشکیل شد و شاهشناه آریامهر در این کنگره سخنان مهمی ایراد فرمودند.
- کارخانه ذوبآهن ایران- بامداد روز جمعه ۲۵ اسفند ماه نخستین کارخانه ذوبآهن ایران، در اصفهان با فشار دگمه مخصوص به دست مبارک شاهنشاه آریامهر و در حضور آقای آلکسی کاسیگین نخستوزیر اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی گشایش یافت و گام مهمی در راه احیاء صنایع کشور برداشته شد. همزمان اعلام شد تولید پولاد ایران به ۱۵ میلیون تُن خواهد رسید.
- سال ۱۳۵۲ ایران و کره شمالی- ایران و کره شمالی روابط سیاسی برقرار کردند و وزارت خارجه ایران طی اعلامیهای این رابطه را رسماً اعلام کرد.
- فرمان تاریخی و انقلابی- شاهنشاه آریامهر طی صدور یک فرمان تاریخی و انقلابی تحصیلات ابتدایی و دوره راهنمایی را در ایران مجانی اعلام فرمودند. صدور این فرمان تاریخی و انقلابی موجی از هیجان و شادی در میان طبقات مختلف مردم ایجاد کرد.
- بهداشت رایگان- شاهنشاه آریامهر ضمن صدور یک فرمان تاریخی و انقلابی دیگر، بهداشت عمومی را رایگان اعلام فرمودند. در تهران گفته شد به موجب این فرمان برای تمامی ملت ایران شناسنامه بهداشتی تهیه خواهد شد.
- سال ۱۳۵۳ سهام کارخانجات دولتی- کلیه کارگران زحمتکش ایران دارای مسکن خواهند شد و ۹۹ درصد سهام کارخانجات دولتی نیز به افراد ملت ایران عرضه خواهد شد. این مژدهای بود که شاهنشاه آریامهر در یک اجتماع چهار هزار نفری از نمایندگان کارگران به مناسبت روز اول ماه مه اعلام فرمودند.
- دانشگاه جدید- همزمان با آغاز سی و چهارمین سال سلطنت شاهنشاه آریامهر دانشگاه رضا شاه کبیر طی مراسمی تأسیس شد. در سال ۵۳ همچنین فرمان تأسیس دانشگاه فارابی صادر شد.
- افتتاح مجهزترین مرکز درمانی و آموزشی- در پیشگاه شاهنشاه آریامهر مجهزترین مرکز درمانی و آموزشی پزشکی داریوش کبیر گشایش یافت.
- یک تصمیم تاریخی- شاهنشاه آریامهر با اعلام یک تصمیم تاریخی، چهره سیاسی کشور را دگرگون کردند و معظمله تشکیل یک حزب سیاسی واحد را اعلام فرمودند و خطوط فعالیتهای سیاسی کشور را ترسیم کردند. شاهنشاه فرمودند: دوران دودوزه بازی کردنها بسر آمده و جای کسی که با قانون اساسی، نظام شاهنشاه و انقلاب ۶ بهمن مخالف است در زندان و یا خروج از کشور برای همیشه است. معظمله تأکید کردند که تا سه سال دیگر حداقل دستمزد هیچ کارگری نباید کمتر از ۱۲ هزار ریال در ماه باشد. حزب واحد سیاسی رستاخیز ملی ایران نام گرفت و آقای هویدا با حفظ سمت نخستوزیری دبیر کل حزب شد و کلیه احزاب ایران منحل شدند.