دیدار رسمی ژنرال حافظ اسد پرزیدنت سوریه از ایران ۱۰-۷ دی ماه ۱۳۵۴
| سخنرانیهای محمدرضا شاه پهلوی آریامهر سال ۱۳۵۴ خورشیدی تازی | درگاه اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر | سفرهای رسمی محمدرضا شاه پهلوی |
۷ دی ماه ۱۳۵۴ ژنرال حافظ اسد پرزیدنت سوریه و بانو نیم روز به دعوت شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو برای یک دیدار چهار روزه وارد تهران شدند. در فرودگاه مهرآباد اعلیحضرتین از حافظ اسد و بانو پیشباز کردند و آیین پیشباز رسمی و نظامی انجام یافت. باشندگان در این آیین نخست وزیر، رییس مجلس سنا، رییس مجلس شورای ملی، وزیر امورخارجه، رییس ستاد بزرگ ارتشتاران، فرمانده سرای نظامی، رییس کل تشریفات دربار شاهنشاهی و رییس دفتر مخصوص شاهنشاه آریامهر، فرمانده گارد شاهنشاهی، و سفیران کشورهای اسلامی در دربار شاهنشاهی بودند. پرزیدنت سوریه پس از پیاده شدن از هواپیما در پای پلکان دست آریامهر را به گرمی فشرد و شاهنشاه و شهبانو به میهمانان خود خوش آمد گفتند. آنگاه پرزیدنت سوریه همراهان خود را معرفی کرد. پس از به پایان رسیدن آیین پیشباز در فرودگاه مهرآباد، شاهنشاه و ژنرال اسد و دیگر همراهان رهسپار میدان شهیاد شدند. شهردار تهران در آیینی که در میدان شهیاد انجام یافت، کلید طلایی شهر را به میهمانان والای اعلیحضرتین فراداشت.
آنگاه پرزیدنت اسد و همسرشان در کنار شاهنشاه و شهبانو رهسپار کاخ گلستان شدند. گفتگوهای شاهنشاه آریامهر و پرزیدنت اسد از ۸ دی ماه در تهران آغاز میشود. در این گفتگوها پایوران ایرانی و سوری شرکت دارند و مسایل مورد علاقه دو کشور بررسی خواهد شد. عبدالحلیم خدام معاون نخست وزیر و وزیر خارجه سوریه، محمدالعمادی وزیر اقتصاد و تجارت خارجی، شاکر فهام وزیر آموزش عالی سوریه، فوزی کیانی وزیر فرهنگ و هنر ملی و ادیب الداودی مشاور ویژه پرزیدنت در امور سیاسی شرکت دارند. از سوی ایران نیز یک هیات عالی رتبه در گفتگوها شرکت خواهد داشت. گفته میشود جز وزیر خارجه ، چند تن از وزیران خارجه گفتگوهای ایران و سوریه را دنبال میکنند.
میهمانی رسمی شام کاخ نیاوران
سخنان اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر در میهمانی شام به سرفرازی ورود ژنرال حافظ اسد پرزیدنت سوریه کاخ نیاوران ۷ دی ماه ۱۳۵۴[۱]
- حضرت رئیس جمهوری،
- برای شهبانو و من پذیرایی از آن حضرت و بانو اسد در کشور خودمان مایه کمال خوشوقتی است. شما اکنون میهمان گرامی کشوری هستید که لااقل بیستوپنج قرن سابقه رابطه نزدیک و مستمر در شئون مختلف سیاسی، مذهبی، فرهنگی و بازرگانی، آن را با سرزمین شما پیوند میدهد.
- شهر زیبای دمشق، که آن را کهنسالترین پایتخت جهان نامیدهاند، در طول قرون متمادی اسلامی مرکز فعالیت علمی و اقامتگاه بسیاری از رجال بزرگ علم و ادب و حکمت ایران بودهاست. مردانی از قبیل غزالی و طبری و سعدی و جامی و شیخ بهایی، سالیان دراز در این کانون بزرگ فرهنگی جهان اسلامی زندگی کردند و برخی از ایشان مانند ابونصر فارابی و فخرالدین عراقی در همان جا درگذشتند.
- کتابخانه معروف ظاهریه، که از غنیترین کتابخانههای دنیای اسلامی است، صاحب گنجینهای گرانبها از آثار نفیس علم و ادب پارسی است و دانشگاه دمشق در امر تدریس زبان و ادبیات فارسی، وارث سنتی است که قرنها ادامه دارد. ترجمههای عالی آثار ادب ایران، به خصوص سعدی و خیام و حافظ، توسط دانشمندان عالیقدر کشور شما، مورد علاقه و تقدیر ما است. لازم به تذکر نیست که در همه این مدت متقابلاً فرهنگ سوریه به عنوان یک جزء برجسته و مهم فرهنگ پرافتخار اسلامی در ایران مورد شناسایی و ستایش بوده و هست.
- خوشوقتم تذکر دهم که به خصوص در سالهای اخیر، رابطه دو کشور ما به صورتی روزافزون بر اساس تفاهم و دوستی و همکاری در حال پیشرفت بودهاست. در دو سال گذشته، مقامات عالیرتبه متعدد ایران و سوریه از کشورهای یکدیگر بازدید کردهاند و در همین مدت موافقتنامه بلندمدت بازرگانی و موافقتنامه جهانگردی میان دو کشور به امضا رسیده و همکاری وسیعی در زمینههای اقتصادی و بازرگانی پایهریزی شدهاست، به طوری که حجم مبادلات دو کشور در مدت چند سال، به هفت برابر بالا رفتهاست. با فعالیت وسیع و همهجانبهای که اکنون به رهبری پر تحرک و مدبرانه آن حضرت در رشتههای مختلف صنعتی و اقتصادی و کشاورزی و غیره در کشور سوریه در جریان است و بهترین مظهر آن طرحهای وسیع چهارمین برنامه پنج ساله عمرانی سوریه است که در همین چند روزه آغاز میشود، همکاریهای اقتصادی و بازرگانی دو کشور در آینده باز هم زیادتر خواهدشد و مسلم است که این همکاری در زمینههای اجتماعی و آموزشی و فرهنگی و هنری نیز بر اساس سنت دیرینه توسعه خواهدیافت.
- درمورد مسئله مهم و حیاتی بحران خاورمیانه که سوریه به عنوان خط مقدم جبهه در آن نقشی اساسی و درجه اول دارد، شاید احتیاجی به تذکر این نکته نباشد که کشور ما همواره به پیروی از اصول حق و عدالت، موضع قاطعی در امر لزوم تخلیه کامل سرزمینهای اشغالشده عربی و احقاق حقوق حقه و قانونی ملت فلسطین داشته و از این اصول، چه در سازمان ملل متحد و کنفرانسهای اسلامی و چه از نظر عملی، دفاع کردهاست.
- حضرت رئیس جمهوری،
- شما اکنون با شهامت و قاطعیت بسیار وظیفه خطیر رهبری ملت خود را در بحران سیاسی و نظامی حساس و خطرناک کنونی، و در عین حال وظیفه پایهریزی اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی سوریه مترقی و پیشرفته فردا را به عهده دارید و طبیعی است که ملت ایران به عنوان دوست و برادر قدیمی ملت سوریه و به عنوان عضو خانواده اسلامی جهان، صمیمانه خواستار موفقیت شما در خدمت هر چه بیشتر به مصالح ملی است.
- تندرستی و شادکامی آن حضرت و بانو اسد، رفاه و ترقی روزافزون ملت همکیش و دوست و برادر سوریه، و تقویت دوستی و همکاری دو کشور، و پیروزی و عظمت هر چه بیشتر عالم اسلام را آرزو دارم.
پس از پایان بیانات شاهنشاه پرزیدنت حافظ اسد سخنانی به این شرح ایراد کردند:[۲]
اعلیحضرت همایون شاهنشاه آریامهر، علیاحضرت شهبانوی ایران، خانمها و آقایان.
اجازه بفرمایید از طرف خود و به نمایندگی از همسرم و اعضای هیئت عربی سوریه از اعلیحضرت همایون شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو به مناسبت دعوت محبتآمیزی که برای دیدار از این کشور میهمان و از ما بعمل آوردهاند صمیمانه سپاسگزاری نمایم. بخصوص از این نظر که دیدار ما روابط عمیقی را که در طول تاریخ بین ملتین بوجود آمده است تحکیم خواهد بخشید. با همین احساس از اعلیحضرت شاهنشاه که طی سخنان مودتآمیز خود به ما خوشآمد گفتند تشکر میکنم و همچنین از حسن استقبال و پذیرایی گرمی که از لحظه ورود ما به این کشور از طرف آن اعلیحضرت و علیاحضرت شهبانو و رجال برجسته و نیز از جانب ملت دوست ایران از ما بعمل آمده است متشکرم. اعلیحضرتا، این یک امر طبیعی است که هر کشوری با مشکلات و گرفتاریهای خاص خود مواجه باشد، ولی هر اندازه این گرفتاریها ما را بخود مشغول بدارد نمیتوانیم فراموش کنیم که ما همه فرزندان یک منطقه هستیم و از آن گذشته ما هر دو به گروه ممالک اسلامی و نیز گروه ممالک جهان سوم تعلق داریم. به همین دلیل مشکلات ما مشکلات مشابه است و همین امر ایجاب میکند که ما متفقاً در برابر دشواریهای بیشمار زمانه قرار گیریم و ملتین ما برای ایستادگی در برابر این مشکلات به همکاری نزدیک بپردازند تا بتوانند گامهایی واقعاً مثبت بردارند و با کوتاه کردن فاصله زمان در هر زمینهای خود را به کاروان پیشرفت و ترقی برسانند. البته از لحاظ گرفتاریهای خاص ما آن اعلیحضرت نسبت به دانچه برای فلسطین و دیگر کشورهای همجوار آن در نتیجه تجاوزات صهیونیسم جهان روی داده است کاملاً استحضار دارند. این امر موجب گردید که کشور ما از همان بدو استقلال خود را برای مقابله با این تجاوز و یورش صهیونیستی که با فلسطین آغاز شد و طبق نقشههای تنظیم شده به دیگر سرزمینهای عربی مجاور گسترش یافت آماده سازد. طی بیست هفت سال و نیم گذشته وظیفه ما ایجاب کرده است که پیوسته امکانات خود را برای ایستادگی در برابر تجاوز صهیونیستها و توسعه آن در سرزمینهای خود بسیج کنیم تا در برابر این تهاجم که با پشتیبانی قدرتهای بزرگ جهان انجام میگیرد ایستادگی کرده باشم. در طول این مدت ما ناگزیر به دادن قربانیهای فراوان بودیم و مردم کشور ما با رضایت این امر را پذیرفتند، زیرا تنها بدینوسیله میتوانستند از مرز و بوم و معتقدات خود و نیز از اماکن مقدسهای که چشم همه مسلمانان در نقاط مختلف جهان بدانها دوخته است دفاع کنند. هر چند ما در مبارزه علیه این تجاوز در گذشته با ناهمواریها و شکستهایی مواجه شدیم ولی با پایداری و ایمان و اراده توانستیم بسیاری از مشکلات را پشت سر گذاریم و نقاط ضعف خود را بدل به کانونهای قدرت کنیم چنانکه در برخورد معروف اکتبر ما با تجاوزکاران صهیونیست، این موضوع روشن شد.
تشکر از موضع ایران - در این فرصت مایلم نکتهای را که بکرات تذکر دادهام تأکید نمایم که مبارزه همهجانبه ما چه در اثنای جنگ اکتبر و چه قبل و بعد از آن صرفاً به منظور برقراری یک صلح عادلانه در این منطقه است و چنین صلحی میباید مؤکداً بر مبنای تخلیه کلیه سرزمینهایی که در سال ۱۹۶۷ اشغال شده است و نیز بر اساس استرداد حقوق ملی مردم عربی فلسطین استوار باشد. ما در این قسمت از مبارزه خود در محافل بینالمللی با مساعی شناخته شدهای برخورد میکنیم که هدفش لطمه زدن به پیروزی بزرگ ملت ما در جنگ اکتبر است تا بدین وسیله اسراییل قادر به ادامه اشغال سرزمینهای اشغالی عرب باشد و حقوق مردم فلسطین را نیز کماکان پایمال کند. برادران ما در کنار مسجدالاقصی و صخره شریف از ما استمداد میطلبند تا آنان را از ستم تجاوزکاران و ظلم اشغالگران جابر نجات بدهیم. آنان فرزندان امت ما و برادران هم مذهب ما هستند و از حقانیت کامل در یکی مسئله عادلانه برخوردارند. مسئلهای که جزء لاینفک دیگر مسائل مربوط به جولان و سینا و حقوق مردم فلسطین بشمار میرود، در اینجا وظیفه خود میدانم از موضع روشن ایران به رهبری آن اعلیحضرت که طی آن مراتب تأیید و جانبدار شاهنشاه از مسئله عادلانه ما آشکار شده است بینهایت قدردانی کنم و تذکر دهم که با اتکا به همین جانبداریها است که ملت ما در مبارزه علیه تجاوز صهیونیستی دلگرم و پایدار است. اعلیحضرتا، ما تاکنون از دور با شگفتی ناظر پیشرفتهای بزرگ کشور شما در زمینههای مختلف به رهبری عالیه آن اعلیحضرت بودهایم ولی دیدار کنونی به ما فرصت آن را میدهد که از نزدیک بطور مستقیم نمونههایی از این پیشرفتها را مشاهده کنیم و صمیمانه امیدواریم که این کشور عزیز به پیشرفتهای باز هم بیشتری نائل گردد. شکی نیست که این دیدار نقطه عطف مثبتی در تاریخ روابط دو کشور خواهد بود و در را برای فعالیتها و همکاریهای ثمربخش در زمینههای متعدد به روی هر دو کشور خواهد گشود. در پایان بیانات خود خوشوقتم بهترین آروزهای قلبی خویش را برای تندرستی و شادکامی اعلیحضرت همایون شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانوی ایران تقدیم دارم. همچنین برای ملت دوست ایران آرزوی ادامه پیشرفت و رفاه روزافزون دارم و امیدوارم روابط دوستانه و همکاری دو کشور بیش از پیش تقویت و تحکیم گردد. در میهمانی دیشب چند تن از اعضای خاندان جلیل سلطنت، آقای هویدا نخستوزیر، رؤسای سنا و مجلس شورای ملی، چند تن از اعضای هیئت دولت، گروهی از مقامات برجسته لشگری و کشوری و همراهان حضرت رئیس جمهوری عربی سوریه حضور داشتند.
گفتگوهای سران دو کشور
۸ دی ماه ۱۳۵۴ گفتگوهای مورد علاقه ایران و سوریه بامدادان با بودن رهبران دو کشور و هیئتهای عالیرتبه ایرانی و سوری در کاخ نیاوران آغاز شد و طرفین مسائل مورد علاقه دو کشور و منطقه و امور بینالمللی را مورد بررسی و تبادل نظر قرار دادند. به نظر آگاهان سیاسی مسائل خاورمیانه جای خاصی در مذاکرات رهبران ایران و سوریه داشت. ایران به سرنوشت خاورمیانه و استقرار صلح در این منطقه علاقه فراوان دارد و اعزام یک گردان از سربازان ایرانی زیر پرچم سازمان ملل متحد به تپههای جولان برای حفظ صلح و آرامش در منطقه نمودار این علاقه ایران است. در گفتگوهای امروز، پرزیدنت حافظ اسد آخرین دگرگونیهای منطقه خاورمیانه را به اطلاع شاهنشاه رساند و متقابلاً از نظرات ایران پیرامون اوضاع این منطقه آگاه شد.
پرزیدنت اسد در بیانات خود در چند مورد غیرمستقیم نگرانی خود را از وضع انفجارآمیز خاورمیانه ابراز داشت و به عقیده محافل مطلع دیپلماتیک این مسئله خطوط اصلی مذاکرات طرفین را تشکیل میدهد. دیدار پرزیدنت اسد به عقیده ناظران آگاه نقطه عطفی در مناسبات میان دو کشور توصیف شده است و همین دیدار که نخستین دیدار یک رئیس جمهوری سوریه با شاهنشاه ایران است افقهای پهناوری برای همکاری ثمربخش در رشتههای مختلف خواهد گشود. لبنان، مسئله دیگر است که در مذاکرات دو رهبر گنجانیده شده است. ایران و سوریه بینهایت به سرنوشت لبنان علاقمندند. دیدارهای اخیر منصور قدر سفیر شاهنشاه آریامهر با مقامات لبنانی در بیروت دورنمای روشنی از وقایع لبنان برای تهران ترسیم کرده است و دو رهبر در این زمینه ضمن مبادله اطلاعات خود پیرامون لبنان، برای پایان دادن به جنگ خانگی در لبنان نیز گفتگو کردند. امروز گفته شد ممکن است اعتبار ایران برای طرحهای عمرانی سوریه افزایش یابد و دو کشور در زمینه همکاریهای نفتی به توافقهایی برسند. سوریه اخیراً تقاضای عضویت اوپک را کرده بود که قرار بود در جلسات وین مورد بررسی قرار گیرد. از آنجا که این جلسات با حملات تروریستها بهم خورد مسئله عضویت سوریه در اوپک در اولین اجلاس وزیران اوپک مطرح و تصویب خواهد شد. شاهنشاه و اسد یک دوره دیگر مذاکره خواهند داشت که پس از سفر کوتاه رئیس جمهوری سوریه به اصفهان و مشهد انجام میگیرد. در این فاصله هیئتهای دو کشور مذاکرات امروز کاخ نیاوران را مورد تجزیه و تحلیل قرار میدهند و ملاقاتهای جداگانهای بین وزیران سوری که به همراه ریاست جمهوری به تهران آمدند و وزیران ایرانی صورت خواهد گرفت.
در آرامگاه رضا شاه بزرگ
حافظ اسد رئیس جمهوری عربی سوریه ساعت ۱۸ تاج گل با شکوهی بر آرامگاه اعلیحضرت رضاشاه کبیر نهاد و ادای احترام کرد. والاحضرت شاهپور غلامرضا پهلوی در پهنه آرامگاه از رئیس جمهوری عربی سوریه پیشباز کردند. حافظ اسد در پایان از موزه آرامگاه دیدن نمودند و دفتر یادبود آرامگاه را دستینه کرد. در آیین نهادن تاج گل وزیر آموزش پرورش، ژنرال آجودان شاهنشاه آریامهر، قائم مقام رئیس کل تشریفات شاهنشاهی، رئیس کل تشریفات وزارت امور خارجه، سفیر شاهنشاه آریامهر در جمهوری عربی سوریه، سفیر جمهوری عربی سوریه در دربار شاهنشاهی و چند تن از همراهان حافظ اسد حضور داشتند.
علیاحضرت شهبانو و همسر حضرت رئیس جمهوری سوریه پیش از ظهر امروز در کاخ نیاوران دیدار و گفتگو داشتند. پیش از دیدار علیاحضرت شهبانو خانم اسد از بیمارستان سوانح و سوختگی دیدن کرد و قرار است خانم اسد پس از نیمروز از کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان دیدن نماید.
اعلامیه مشترک دو کشور
در پایان دیدار رسمی حضرت حافظ اسد رئیس جمهوری عربی سوریه و بانو از ایران، اعلامیه مشتری انتشار یافت. در این اعلامیه آمده است:
در این دیدار رهبران عالیقدر دو کشور در محیطی دوستانه و تفاهم متقابل درباره روابط دوجانبه و بهترین راه جهت توسعه و تحکیم آن مذاکراتی به عمل آوردند. همچنین درباره مسائل بینالمللی کنونی، بویژه اوضاع خاورمیانه و تحولات اخیر آن، تبادل نظر نمودند. در اثنای این دیدار بین اعضای رسمی هیئت عربی سوریه و مقامات ایران نیز مذاکراتی انجام گرفت.
حضرت رئیس جمهوری عربی سوریه برای اعلیحضرت شاهنشاه آریامهر ایران فعالیتهای وسیع سوریه را در زمینههای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تشریح نمودند و همچنین درباره پیشرفتهایی که در زمینه توسعه و کوشش مداوم جهت آزاد ساختن سرزمینهای اشغالی اعراب حاصل شده است توضیحاتی دادند.
اعلیحضرت شاهنشاه ایران این پیشرفتها را مورد تمجید فراوان قرار دادند و برای ملت عرب سوریه به رهبری حضرت حافظ اسد آرزوی موفقیت و پیشرفتهای بیشتری کردند. اعلیحضرت همایون شاهنشاه آریامهر برای میهمان عالیقدر خود پیشرفتهایی را که ایران در زمینههای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و در زمنیه توسعه احراز نموده است بیان نمودند و حضرت حفاظ اسد مراتب تحسین خود را از اطلاع از پیشرفتهایی که برای ملت ایران به رهبری اعلیحضرت شاهنشاه تحقق یافته ابراز داشتند.
رهبران دو کشور نگرانی عمیق خود را نسبت به وضع قابل انفجار خاورمیانه که به علت ادامه اشغال اراضی اعراب و خودداری اسراییل از شناسایی حقوق حقه ملی و غیر قابل انتقال مردم فلسطین بوجود آمده است، ابراز داشتند و تأکید نمودند که صلح عادلانه و پایدار در خاورمیانه تا زمانی که اسراییل از کلیه سرزمینهای اشغالی اعراب در ژوئن ۱۹۶۷ عقبنشینی ننماید و حقوق ملی و غیر قابل انتقال مردم فلسطین را به رسمیت نشناسد، برقرار نخواهد شد.
رهبران دو کشور قطعنامههای اخیر سازمان ملل متحد را درباره خاورمیانه و مسئله فلسطین و شناسایی حقوق حقه ملی مردم فلسطین مورد تأیید قرار داده و تأکید نمودند که به پیروی از قطعنامه شماره ۳۳۷۶ مجمع عمومی و قطعنامه ۳۸۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد لازم است که به سازمان آزادیبخش فلسطین فرصت داده شود در کلیه مساعی که به منظور استقرار یک صلح عادلانه و پایدار در خاورمیانه در چهارچوب سازمان ملل متحد انجام میگیرد شرکت نماید.
رهبران دو کشور نسبت به تحولات وسیعی که اخیراً در روابط دوستانه دو کشور صورت گرفته ابراز خرسندی فراوان نمودند و تصمیم خود را دایر بر توسعه و گسترش این مناسبات در کلیه زمینهها و روشهایی که منافع مشترک ملتین را تحقق میبخشد تأکید نمودند.
اعلیحضرت همایون شاهنشاه آریامهر تأیید فرمودند که دیدار حضرت حافظ اسد رئیس جمهوری عربی سوریه از ایران و اهمیت و نتایجی که این دیدار دربردارد یک واقعه تاریخی برجسته و بزرگی در زمینه تقویت و تحکیم روابط دوستانه دو کشور بشمار میرود. حضرت حافظ اسد مراتب تشکر خود را نسبت به پذیرایی گرمی که در این دیدار از ایشان و بانو و اعضای هیئت همراه به عمل آمده است ابراز داشته و از اعلیحضرت همایون شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانوی ایران رسماً دعوت نمودند که از جمهوری عربی سوریه بازدید نمایند. این دعوت با خوشوقتی پذیرفته شد و توافق شد که تاریخ آن بعداً تعیین گردد.