دیدار رسمی اعلیحضرت محمد ظاهر شاه پادشاه افغانستان از ایران ۱۰−۶ فروردین ماه ۱۳۲۹
| سخنرانیهای محمدرضا شاه پهلوی آریامهر سال ۱۳۳۴ خورشیدی تازی | درگاه اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر | سفرهای رسمی محمدرضا شاه پهلوی آریامهر |
روز نخست پیشباز از اعلیحضرت محمدظاهر شاه
دیدار رسمی اعلیحضرت محمد ظاهر شاه پادشاه افغانستان از ایران ۱۰−۶ فروردین ماه ۱۳۲۹
ساعت یازده و سی دقیقه بامداد ششم فروردین ماه ۱۳۲۹ اعلیحضرت محمد ظاهر شاه پادشاه افغانستان برای یک دیدار رسمی وارد تهران شد. از سه ساعت پیشتر از ساعت ۹ بامداد دو سوی خیابانهای پهلوی، شاهرضا، فرودگاه مهرآباد و خود فرودگاه با پرچمهای افغانستان و ایران آذین بسته شده بود. در سوی این خیابانها صفهای سربازان و پاسبانان دیده میشد و در آغاز خیابان فرودگاه تابلوی « شهردار تهران به نمایندگی از طرف اهالی پایتخت مقدم اعلیحضرت محمد ظاهر شاه شاهنشاه افغانستان را تبریک عرض مینماید » برنشانده شده بود. پیرامون این تابلو با گل پوشیده شد و در ورودی خیابانها و کوچههای فرعی شماری سرباز سوار با شمشیرهای آخته ایستاده بودند.
میهمانان و کسانی که از سوی دربار شاهنشاهی برای پیشباز از ساعت ۹ و سی دقیقه در فرودگاه مهرآباد گرد آمدند و تا ساعت یازده نخست وزیر و معاونین وزارتخانهها، وزیر دربار شاهنشاهی، رییس کل تشریفات دربار شاهنشاهی، تیمسار سپهبد یزدان پناه ژنرال آجودان اعلیحضرت همایون شاهنشاهی، سفیر کبیر افغانستان و هموندان رسمی سفارت کبرای افغانستان، استاندار تهران، تیمسار سرلشکر زاهدی رییس شهربانی کل کشور، شهردار تهران، رییس تشریفات وزارت امور خارجه در فرودگاه گرد آمدند. نزدیک به ساعت یازده موکب اعلیحضرت همایونی با اسکورت ویژه از کاخ سلطنتی رهسپار فرودگاه گردیدند و در میان پیشباز انبوه مردم از خیابانهای پهلوی، شاهرضا و فرودگاه مهرآباد گذشتند و وارد فرودگاه شدند. چند دقیقه پیش از ورود شاهانه به پهنه فرودگاه، بی سیم گزارش داد که هواپیمای آورنده اعلیحضرت محمد ظاهر شاه ساعت ده و سی و پنج دقیقه از آسمان همدان گذشت و به سوی تهران در پرواز است. ساعت یازده و سی و یک دقیقه سدای غرش هواپیما از ورای ابرهای آسمان فرودگاه به گوش رسید و یک دقیقه پس از آن هواپیما که مانند انگشتری میان یک گروه هواپیمای جنگی بود در آسمان پدیدار شد. پس از اینکه هواپیما بر زمین نشست، بیت و یک تیر به احترام ورود اعلیحضرت پادشاه افغانستان شلیک شد، اعلیحضرت همایون شاهنشاهی و دیگر پیشبازکنندگان تا چند متری هواپیما برای پیشباز اعلیحضرت پادشاه افغانستان پیش رفتند. ظاهر شاه با لبخندی بر لب از هواپیما پیاده شدند و سایر همراهان نیز پایین آمدند. پرنس محمدنادر جان فرزند دوازده ساله اعلیحضرت پادشاه افغانستان در کنار پدر تاجدار خود بود.
اعلیحضرت همایون شاهنشاهی به سوی ظاهر شاه پیش رفتند و با گرمی دست میهمان گرامی را فشردند. آنگاه آیین شناساندن و آشنایی کسانی که در رکاب شاهانه بودند انجام یافت. اعلیحضرت همایونی آریامهر شاهنشاه ایران نخست پیشبازکنندگان را شناساندند و سپس میهمان گرامی نیز همراهان خود را معرفی کردند. در این هنگام سرود شاهنشاهی نواخته شد و اعلیحضرت محمدظاهر شاه به همراه اعلیحضرت همایونی از برابر گارد احترام گذشتند و سپس سوار خودروی ویژه شدند و با اسکورت رهسپار کاخ شاهنشاهی گردیدند. گروهی ژاندارم موتور سوار با کلاه سپید و پرچمهای دو کشور در جلو و پنج موتور سوار اسکورت شاهنشاهی در پشت سر حرکت میکردند. بیست جیپ که در هر یک چهار ژاندارم نشسته بودند در پی اسکورت به راه افتادند. همراهان اعلیحضرت ظاهر شاه و پیشبازکنندگان با دیگر خودروها به راه افتادند.
خودروی اعلیحضرتین از خیابانهای فرودگاه مهرآباد (آیزنهاور) و میدان ۲۴ اسفند و شاهرضا و چهار راه پهلوی و خیابان پهلوی در میان ابراز احساسات شدید انبوه مردم به سوی کاخ شاهنشاهی ئیش میرفت و جمعیت انبوهی در دو سوی خیابان فریادهای شادمانی میکشیدند و ورود میهمان را تهنیت میگفتند. اعلیحضرتین نیز با اشاره دست و سر به مردم پاسخ میگفتند. بیست دقیقه به درازا کشید تا خودروی اعلیحضرتین که به آرامی پیش میرفت در میان ابراز شادمانی مردم پایتخت به کاخ شاهنشاهی رسید. در ورودی کاخ رییس تشریفات دربار شاهنشاهی ایستاده بودند و در برابر کاخ فریاد هورای مردم به آسمان رسید. در این هنگام اعلیحضرتین به کاخ شاهنشاهی ایران وارد شدند و پروانه دادند که پیشبازکنندگان بازگردند.
پانزده دقیقه پس از آن اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر و اعلیحضرت محمدظاهر شاه چای نوشیدند و به کاخ بازگشتند. اعلیحضرت محمدظاهر شاه سی دقیقه پس از نیمروز برای بازدید به کاخ شاهنشاهی وارد شد و ناهار را میهمان آریامهر شاهنشاه ایران بود. نخست وزیر، وزیر دربار شاهنشاهی، رییس کل تشریفات دربار شاهنشاهی کفیل وزارت امور خارجه رییس دفتر مخصوص شاهنشاهی، آجودان اول لشکری، والاحضرت پرنس محمد نادر جان، وزیر امور خارجه افغانستان، رییس دفتر مخصوص، ژنرال آجودان ویژه اعلیحضرت محمدظاهر شاه، سفثر کبیر افغانستان سرفرازی بودن در میهمانی ناهار را داشتند.
روز دوم بازدید از موزه ایران باستان
در روز دوم ۷ فروردین ماه، اعلیحضرت محمدظاهر شاه بر پایه برنامه از پیش نهاده از موزه ایران باستان بازدید فرمودند. معاونان و رییسهای ادارههای وزارت فرهنگ و کارمندان موزه با پوشاک رسمی در ورودی موزه چشم به راه ورود اعلیحضرت میهمان گرامی بودند. ساعت ده سفیر کبیر افغانستان و کارمندان آن سفارتخانه به موزه آمدند. ساعت ده و پنج دقیقه اعلیحضرت محمدظاهر شاه با اسکورت ویژه در پیشاپیش خودروی معظم له، با همراه خود وارد موزه ایران باستان شدند. آنگاه آیین احترام از سوی گروهان نظامی انجام یافت و دسته موزیک سرود ملی افغانستان را نواخت. در ورودی موزه، آقای وحید معاون وزارت فرهنگ باشندگان را به اعلیحضرت ظاهر شاه شناساند و سپس اعلیحضرت به سالن کتابخانه رفتند. در آنجا نخست علامه کرمانشاهی خوش آمد گفت و در بیاناتی اشاره به روابط دوستانه و برادرانه دو کشور نمود و ابراز امیدواری کرد که با مسافرت اعلیحضرت پادشاه افغانستان این پیوندها استوارتر شود.
سپس حبیب یغمایی چامههایی را که به بهانه مسافرت اعلیحضرت محمدظاهر شاه به ایران سروده بود، خواند و هنگامی که بیت پایانی خود را که در آن گفته بود: « نیست فرقی میان کابل و تهران خوش آمدی » خواند، اعلیحضرت پادشاه با لبخند و تکان دادن سر فرمودند : "من خود را هیچ وقت در اینجا اجنبی ندانسته و بایستی نزدیکی و برادری ما محکم تر شود که امیدوارم مسافرت من به نزد برادران ایرانیم وسیله این نزدیکی باشد."
آنگاه اعلیحضرت برای تماشای آثار باستانی به سالن موزه رفتند. در بخشهای بر جای ماندههای پیش از تاریخ و پس از تاریخ، آقای صمیمی معاون اداره باستان شناسی توضیحات و اطلاعات لازم را به آگاهی اعلیحضرت ظاهر شاه میرساندند. در بخش آثار دوره اسلامی آقای صمدی توضیحهای مورد نیاز را داد. پس از پایان بازدید، اعلیحضرت ظاهر شاه به تالار قرآنها تشریف بردند. در این بخش دکتر بیاتی رییس کتابخانه ملی اطلاعات لازم را به آگاهی رساند. ساعت یازده و سی دقیقه، بازدید پایان یافت و اعلیحضرت محمدظاهر شاه به کاخ شاهنشاهی ایران بازشگت.
مجلس شورای ملی و مجلس سنا
ساعت ۱۶ و چهل و دقیقه اعلیحضرت محمد ظاهر شاه از مجلس شورای ملی بازدید کردند. به هنگام ورود اعلیحضرت گارد احترام آیین احترام را به جای آورد و دسته موزیک سرود ملی افغانستان را نواخت. در ورودی مجلس رجبعلی منصور نخست وزیر هیاتهای رییسه مجلس شورای ملی و مجلس سنا را به پیشگاه ظاهر شاه شناساند. سپس اعلیحضرت با همراهان به تالار آیینه مجلس وارد شدند و نمایندگان مجلس سنا و مجلس شورای ملی از سوی هیات رییسه معرفی شدند. آنگاه اعلیحضرت از تالار نشستهای علنی بازدید کردند و رجبعلی منصور درباره تاریخچه ساختمان مجلس به پرسشها پاسخ دادند. در تالار نشست خصوصی، اعلیحضرت ظاهر شاه پس از آن که فرتورهای رییس دورههای پیشین مجلس شورای ملی را تماشا کردند، آیین پذیرایی انجام یافت.
ساعت ۱۷ اعلیحضرت محمدظاهر شاه به کتابخانه مجلس شورای ملی تشریف بردند و از گنجینه کتابهای ارزنده و با ارزش بازدید کردند. دفت و توجهی که اعلیحضرت به توضیحهای کارشناسان نشان میدادند، نشانگر آن بود که به علم و ادب گرایش بسیار دارند و چند پوشینه از کتابهای خطی شاهنامه و شفا و دیوانهای گوناگون چامه سرایان ایران را به دقت تماشا کردند. در این میان بزرگ ادب ایران، سناتور بدیع الزمان فروزانفر پیرامون تاریخچه کتابهای نامبرده و نویسندگان آنها، به پیشگاه شاهانه توضیح داد.
میهمانی شام رسمی در کاخ مرمر
شبانگاه از سوی اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر به سرفرازی پادشاه افغانستان میهمانی شام در کاخ مرمر برگزار شد. در این میهمانی والاحضرتها شاهپور علیرضا، شاهپور عبدالرضا، شاهپور حمیدرضا و هم چنین رجبعلی منصور نخست وزیر، ابراهیم حکیمی وزیر دربار، وزیر خارجه افغانستان، سفیر کبیر افغانستان، محمد نوروز خان رییس دفتر اعلیحضرت پادشاه، غلام محمد خان آجودان کشوری، ژنرال غلام دستگیر خان آجودان نظامی، آقای بیات و آقای هدایت نایب رییس سنا، آقای گنجهای نایب رییس مجلس، تیمسار سپهبد یزدان پناه، تیمسار سپهبد رزم آرا، تیمسار سرلشکر شقاقی، دکتر اردلان معاون وزارت خارجه، آقایان سپهبدی، شکرایی، نورزاد، پیرنیا رییسهای دربار شاهنشاهی از باشندگان در این میهمانی بودند.
پس از شام، پذیرایی شب نشینی آغاز شد. میهمانان معاونین وزارتخانهها، هیات رییسه مجلس سنا، هیات رییسه مجلس شورای ملی، همراهان اعلیحضرت پادشاه افغانستان، روسای نمایندگیهای سیاسی خارجی و وابسته (آتاشه) نظامی و مستشاران، شماری از ژنرالهای لشکر و رییسهای دربار شاهنشاهی که همگی با بانوانشان به شب نشینی دعوت شده بودند. اعلیحضرت همایون شاهنشاهی به همراه میهمان والاجاه خود نزدیک به ساعت ۲۲ تشریف فرما شدند و بوفه را را گشودند و تا نیمه شب که در شب نشینی بودند، به میهمانان ابراز مهر شاهانه میفرمودند.
روز سوم بازدید از وزارت جنگ
بامداد روز ۸ فروردین ماه ساعت هشت و سی دقیقه، بر پایه برنامه از پیش نهاده در سومین روز در تهران، اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر و میهمان ایران اعلیحضرت محمدظاهر شاه از تاسیسات و کارخانجات تسلیحات ارتش در سلطنت آباد و سپس نیروی هوایی بازدید فرمودند. اعلیحضرتین از آنجا برای تماشای مانور لشکر دوم رهسپار منطقه کرج گردیدند. در این مانور ژنرالها و افسران ارشد و فرماندهان یکانها از گردان به بالا و افسران دانشگاه جنگ با یونیفورم خدمت زمستانی شرکت داشتند.
مانور تا سی دقیقه پس از نیمروز به درازا کشید و پس از پایان آن، اعلیحضرتین در میهمانی ناهاری که از سوی وزارت جنگ در باشگاه افسران به سرفرازی معظم له برگزار شده بود شرکت جستند. در این میهمانی ژنرالهای ارتش و همراهان اعلیحضرت ظاهر شاه و سفیر کبیر افغانستان سرفرازی بودن داشتند. پس از خوردن ناهار و درنگی در باشگاه افسران، شاهنشاه ایران و پادشاه افغانستان ساعت ۱۵ برای بازدید از لشکر یک گارد و تماشای سان و رژه لشکر اول رهسپار پادگان اول شدند.
در ورودی لشکر یک گروهان نظامی آیین احترام انجام داد و دسته موزیک سلام شاهنشاهی ایران و سرود ملی افغانستان را نواخت. پس از آن تیمسار سرتیپ منوچهری گزارش نظامی را به آگاهی شاهانه رساند. سپس اعلیحضرتین ایستاده سوار بر جیپ با اسکورتی از آجودانهای اعلیحضرتین و فرمانده لشگر در جیپهای در پی، از یکانهای لشکر سان دیدند و سپس به جایگاه ویژه تشریف فرما شدند.
پس از سان یکانها و هم زمان خواندن سرود پرچم، پرچمهای ایران و افغانستان برافراشته شد و به اهتزاز درآمد. در این هنگام نمایشهای یکانها پس از گرفتن پروانه بدین سان انجام یافت:
- اجرای نمایش توپخانه از سوی دو گران ۷۵ و شلیک ۲۱ تیر توپ
- آماده به کار شدن سریع ۱۸ قطعه مسلسل سنگین و اجرای تیراندازی و پیاده کردن آنها، سپس بازو بسته کردن آنها از سوی افراد با چشمهای بسته
- انجام ۲۱ حرکت نرمش از سوی شش گروهان پیاده
- نمایش کارگاه ورزش لشکر از سوی ورزشکاران لشکر (پارالل- بوکس - کشتی - هالتر - بسکتبال و هندبال)
- ساختن تندیس اعلیحضرتین هنگام نواختن سرود ملی دو کشور
در این هنگام نمایشات پایان یافت و اعلیحضرتین و میهمانان برای نوشیدن چای به باشگاه داخلی لشکر تشریف فرما شدند. پس از سی دقیقه دوباره اعلیحضرتین و میهمانان به جایگاههای ویژه بازگشتند و رژه لشکر آغاز گردید. پس از پایان رژه لشگر گارد شاهنشاهی، تیمسار سرثیپ منوچهری فرمانده لشگر دو پرچم ایران و افغانستان را که به فرم بسیار زیبا و جالبی آماده شده بود، به پیشگاه اعلیحضرت پادشاه افغانستان فراداشت. ساعت ۱۷ و سی دقیقه پس از آنکه اعلیحضرتین فرمانده لشگر را مورد مهر همایونی قراردادند، لشکر را ترک فرمودند.
میهمانی شام نخست وزیر رجبعلی منصور در کاخ وزارت امور خارجه
شبانگاه ۸ فروردین ماه، از سوی نخست وزیر رجبعلی منصور و بانو به سرفرازی اعلیحضرت محمدظاهر شاه پادشاه افغانستان میهمانی شام و شب نشینی باشکوهی در کاخ وزارت امور خارجه برگزار شد. از ساعت ۲۰ میهمانان والاحضرت شاهدخت شمس پهلوی، والاحضرت شاهپور علیرضا، والاحضرت شاهپور عبدالرضا و والاحضرت شاهپور حمیدرضا و همراهان پادشاه افغانستان، نمایندگان سیاسی خارجی و شماری از نمایندگان مجلس سنا و مجلس شورای ملی و پایوران کشوری و بانوانشان به سالن میهمانی وارد شدند. نزدیک به ساعت ۲۱ شام در تالار ویژه وزارت امور خارجه خورده شد. پس از شام از ساعت ۲۳ و سی دقیقه شب نشینی آغاز گردید و تا ساعت یک بامداد به درازا کشید.
بازدید پادشاه آفغانستان از دانشگاه تهران و بانک ملی و جواهرات سلطنتی
ساعت ۱۵ و سی دقیقه روز ۹ فروردین ماه، روز چهارم سفر به ایران، پادشاه افغانستان از دانشگاه تهران بازدید کرد. نخست دکتر سیاسی رییس دانشگاه تهران خوش آمد گفت و شماری از استادان دانشگاه را به پیشگاه معظم له معرفی کردند. سپس بخشهای گوناگون دانشگاه، چون دانشکده پزشکی و آزمایشگاه و وسایل فنی آن بازدید شد. ابزار فنی دانشکده مورد توجه اعلیحضرت قرار گرفت. پس از پذیرایی ۸۴ پوشینه کتاب، نگارش استادان دانشگاه به پیشگاه پادشاه افغانستان فراداشته شد که سبب خرسندی ایشان شد.
ساعت ۱۶ و سی دقیقه اعلیحضرت محمدظاهر شاه از بانک ملی ایران و جواهرات سلطنتی بازدید فرمودند.
میهمانی پادشاه افغانستان به سرفرازی شاهنشاه ایران
شبانگاه ۹ فروردین ماه از سوی اعلیحضرت پادشاه افغانستان میهمانی با شکوه شام در کاخ والاحضرت شاهپور عبدالرضا به افتخار اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر برگزار شد. در این میهمانی والاحضرت شاهپورها و هم چنین نخست وزیر و رییس مجلس سنا و رییس مجلس شورای ملی و همراهان ظاهر شاه و روسای نمایندگیهای سیاسی خارجی و شماری از پایوران کشوری و لشکری شرکت داشتند.
پس از شام، از ساعت ۲۲ نیز شب نشینی آغاز شد و اعلیحضرت همایون شاهنشاه به همراه میزبان در مجلس شب نشینی شرکت فرمودند. شب نشینی تا نیمه شب به درازا کشید.
روز پایانی بازدید از مشهد و بازگشت به کابل
ساعت شش و پنجاه دقیقه بامداد ۱۰ فروردین ماه، اعلیحضرت پادشاه افغانستان و همراهان رکاب با دو هواپیمای ایرفرانس از فرودگاه مهرآباد به سوی خراسان پرواز کردند. در مسیر فرودگاه مامورین دژبانی و انتظامی قرار داشتند. پهنه فرودگاه مهرآباد با پرچمهای ایران و افغانستان آذین یافته بود.
در فرودگاه والاحضرت شاهپورها، منصور نخست وزیر، وزیر دربار، معاونین وزارتخانهها، سپهبد یزدان پناه ژنرال آجودان اعلیحضرت همایونی، رییس کل تشریفات دربار، سفیر کبیر افغانستان و کارمندان آن سفارتخانه، سرلشکر زاهدی رییس شهربانی، شهردار تهران و استاندار تهران برای پسواز میهمانی گرامی ایران آمده بودند. ساعت شش و نیم بامداد اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر به همراه اعلیحضرت پادشاه افغانستان وارد فرودگاه مهرآباد شدند و آیین احترام نظامی از سوی گروهان انجام یافت و دسته موزیک سرود ملی ایران و سرود ملی افغانستان را نواخت.
اعلیحضرتین پانزده دقیقه با یکدیگر گفتگو کردند و آنگاه اعلیحضرت محمدظاهر شاه به سوی هواپیما رفتند. آریامهر نیز تا نزدیک هواپیما با میهمان گرامی رفتند و صمیمانه به یکدیگر بدرود گفتند. اعیحضرت محمدظاهر شاه پس از آنکه با والاحضرتین و دیگر والاحضرتین بدرود گفتند از پلههای هواپیما بالا رفتند و هواپیما ساعت شش و پنجاه دقیقه به پرواز درآمد.
ساعت ۹ و چهل و شش دقیقه بامداد هواپیمای آورنده اعلیحضرت پادشاه افغانستان در فرودگاه مشهد فرود آمد. بی درنگ پس از فرود هواپیما، گروهان تشریفاتی با پرچم آیین احترام را به جای آورد و دسته موزیک سلام پادشاهی افانستان و سرود شاهنشاهی ایران را نواخت. آقای استاندار، پدر نایب التولیه، فرمانده لشکر و افسران ارشد و رییسهای ادارهها و شماری از افغانیهایی که در مشهد زندگی میکردند، و انبوهی از اهالی مشهد در فرودگاه به پیشباز آمده بودند. نخست استاندار خراسان خوش آمد گفت و اعلیحضرت ظاهر شاه سپاسگزاری فرمودند.
پس از انجام آیین آشنایی، اعلیحضرت پادشاه در خودرویی با شش جیپ اسکورت رهسپار آستان قدس رضوی شدند. در مسیر موکب اعلیحضرت پادشاه افراد دژبان و شهربانی ایستاده بودند و مردم نیز در دو سوی مسیر ابراز شور و شادمانی میکردند. ساعت ده و سی دقیقه اعلیحضرت و همراهان به پهنه حرم گام نهادند و شماری از روحانیون از معظم له پیشباز کردند و خوش آمد گفتند. پس از انجام آیین زیارت ساعت ده و پنجاه دقیقه اعلیحضرت پادشاه افغانستان به دارالتولیه تشریف فرما شدند. ناهار در دارالتولیه با استاندار و آقای نایب التولیه و شماری از پایوران مشهد خورده شد. سپس اعلیحضرت محمدظاهر شاه با آیین پسواز رسمی با هواپیمای ارفرانس از مشهد به سوی کابل پرواز کردند.