سخنرانی والاحضرت شاهدخت اشرف پهلوی در انجمن جهانی جمعیت ۱ آذر ماه ۱۳۵۴
| سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی | درگاه والاحضرت شاهدخت اشرف پهلوی | بنیاد والاحضرت شاهدخت اشرف پهلوی |
سخنرانی والاحضرت شاهدخت اشرف پهلوی در انجمن جهانی جمعیت ۱ آذر ماه ۱۳۵۴
والاحضرت شاهدخت اشرف پهلوی در انجمن جهانی جمعیت گفتند: جامعه به روشهای بهتر پیشگیری از بارداری نیاز فوری دارد والاحضرت شاهدخت اشرف پهلوی در ضیافتی که برگزار کنندگان انجمن جهانی جمعیت به افتخار معظملها ترتیب داده بودند، سخنرانی جالبی تحت عنوان «جمعیت زنان و کیفیت زندگی» ایراد کردند. والاحضرت در ابتدای سخنان خود گفتند: بسیار خوشوقتم که توانستهام در اینجا و در این کنفرانس مهم حضور یابم، بخصوص امروز که موضوع بحث شما جمعیت، زنان و کیفیت زندگی است. وجود این همه شخصیتهای درخشان از سراسر جهان در این کنفرانس نشانه موفقیت مذاکرات شما است. خوشبختانه من با تعدادی از این شخصیتها در کنفرانس بخارست و با بعضی دیگر از ایشان و گروهی از اندیشمندان در کنفرانس مکزیکو راجع به سال بینالمللی زن همکاری داشتهام. تذکر برخی از جنبههای مهم اقدامات جهانی جمعیت و یادآوری بعضی از زمینههای حیاتی آن و همچنین توضیح معنی آنها با استفاده از تجربه برنامه جمعیت ما در ایران شاید در اجلاسهای بعدی به شما کمک کند. اکنون اجازه دهید با اشاره به دو جنبه مشخص مربوط به خود کنفرانس آغاز سخن کنم. نخست اینک، این کنفرانس که با شرکت وزرای کشورهای مختلف سراسر جهان تشکیل شده بود طبعاً یک اجتماع سیاسی بود و به حق باید چنین میبود و خوشوقتم که یادآور شوم بسیاری از نمایندگان کشورهای شرکت کننده زن بودند. اختلافات زیادی، چه بین نمایندگان هر یک از هیأتها و چه بین هیأتهای نمایندگی بروز کرد. نمایندگانی که مسئولیتهای سیاسی داشتند و کارشناسان در رسیدن به تفاهم با اشکالات فراوان روبرو بودند. اختلافات بزرگتری بین یک دسته از کشورها راجع به مسائل ماهوی، هدفها و نظرها ظاهر شد. حداقل میتوانم بگویم این اختلافات منتهی به بحثهای حاد شد و همانطور که قبلاً اتفاق افتاده است و هم اکنون نیز مشاهده میشود، کسانی بودند که سازمان ملل متحد را در مورد این واقعیت و تعدادی از تصمیمات متخذه ملامت کردند. سازمان ملل متحد تنها دعوت کننده و ترتیبدهنده همایشهای مهم بینالمللی است و تصمیمات بوسیله دُوَل حاکمه ذیربط اتخاذ میشود. معهذا، علیرغم مشکلات و اختلافات، همانطور که یکی از منقدان گفته است: برنامه اقدامات جهانی راجع به جمعیت که در کنفرانس مورد موافقت واقع شد به اهمیت و ابعاد موضوع رسمیتی تاریخ بخشد. نخستین نتیجه کنفرانس این بود که تغییر مهمی در مورد تأکید مندرجه در پیشنویس اصلی برنامه بوجود آورد. در واقع این تغییر که بنا به اصرار کشورهای در حال توسعه انجام شد، جنبههای جمعیتی صرف را که دارای اهمیت روزافزون میباشند تحتالشعاع هدفها و مقصد بزرگتر یعنی تحقیق بهبود سطح زندگی مردم نیازمند قرار داد.
سازنده نظام استراتژی بینالمللی- این موضوع در قسمتهای مقدماتی برنامه اقدامات جهانی روشن است و این قسمتها تأکید میکنند که برنامه مذکور باید به عنوان جزء مهم سازنده نظام استراتژی بینالمللی و ابراز سیاست جامع جهانی به منظور پیشبرد توسعه اقتصادی، کیفیت زندگی، حقوق بشر و آزادیهای اساسی تلقی شود. آن عده از شما که در بخارست بودهاند کوششهای فشرده چند کشور نیرومند را جهت تأکید بر کنترل شدید جمعیت و تنظیم خانواده و همچنین در نظر گرفتن هدفهای رشد جمعیت و بیشترین میانگین ابعاد خانواده در کشورهای کم درآمد به یاد خواهند آورد. عده زیادی در بخارست این کوششها را وسیلهای تلقی کردند که کشورهای ثروتمند مذکور میکوشند بار مسئولیت را به عهده کشورهای در حال توسعه بگذارند و در عین حال مسئولیتهای خود را در زمینه تحقق عدالت بیشتر در روابط بینالمللی و دادن کمکهای بیشتری که مورد نیاز کشورهای فقیرتر است کوچک شمارند. کشورهای در حال توسعه با اینکه بر دگرگونی اجتماعی به عنوان وسیله عمده کاهش تعداد فرزندان در کشورهای خواهان این کاهش تأکید میکردند، با تنظیم خانواده مخالفتی نداشتند و اهمیت آن را انکار نمیکردند. در قسمتهایی از برنامه به تنظیم خانواده اشاره شده است، اما به عنوان یکی از وسائل تحقق سلامت و حقوق بشر که به سود خانواده و ملت است، دولت من این موضوع را مورد حمایت قرار داده و با آن موافق است و در مور سایر اصول و هدفهای مندرجه در برنامه نیز همین روش را دارد.
حق حاکمیت ملتها- به یاد بیاورید که نخستین اصل مذکور برنامه این است که تنظیم و اجرای سیاستهای جمعیت جزء حق حاکمیت هر ملت است. اصل مذکور اضافه میکند که مسئولیت اصلی سیاستهای ملی جمعیت به عهده مقامات رسمی هر کشور است هر چند همکاری بینالمللی ممکن است نقش مؤثری داشته باشد. سیاستهای جمعیتی دولت من مبنی بر یکی از اصول دیگر برنامه است که به موجب آن جمعیت و توسعه به یکدیگر وابسته است و هر یک در دیگری تأثیر دارد. اما همانطور که در برنامه قید شده است: سیاستهای جمعیت، عناصر سازنده سیاستهای توسعه اجتماعی- اقتصادی است و هیچ چیز جانشین آن نخواهد شد. برنامه جمعیت ما بر اصل دیگری نیز منطبق است. به موجب این اصل هر زوج و هر فرد اساساً حق دارد که آزادانه و به مسئولیت خود راجع به تعداد و فاصله سنی فرزندان خود تصمیم بگیرد و به این منظور اطلاعات، تعلیمات و وسائل لازمه را دریافت دارد.
تساوی حقوق زنان- آخرین اصلی که برنامه جمعیت ایران مبتنی بر آن است و من بر اهمیت آن تأکید میکنم این است که زنان حق دارند بویژه از طریق تساوی در دسترسی به آموزش و پرورش و داشتن سهم برابر در زندگی اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی بطور کامل در فرآیند توسعه شرکت جویند. بانوان و آقایان، توجه به بهبود کیفیت زندگی در ایران عاملی بوده است که در سیاستها و برنامههای دولت از سالهای ۱۹۲۰ و مخصوصاً از سالهای ۱۹۶۰ بطور بارز و روزافزون منظور شده است. در ایران، زندگی نمایانگر میراث قرنها عقبماندگی، ساختهای اجتماعی و اقتصادی، نظم فئودالی عمال ارتجاعی که با دگرگونیها مخالف بودند و بیسوادی فوقالعاده در بین اکثریت جمعی روستایی بود و علاوه بر اینها باید سنت دیرپای تسلط مرد بر زن، پسر بر دختر و پیر بر جوان نیز اشاره کرد. بدیهی است که تمام اینها باید دگرگون میشد. نخستین گام در جهت این دگرگونی|، وقتی پدرم رضاشاه در سال ۱۹۳۵ چادر را برانداخت و آموزشگاهها را به روی دختران گشود برداشته شد و همگامی که برادر تاجدارم اعلیحضرت همایون شاهنشاه در سال ۱۹۴۱ به قدرت رسید راه را برای سایر اصلاحات و نوسازی کشور هموار کرد و در سال ۱۹۶۳ با استقرار مجدد نظم و ثبات، برادر تاجدارم توانست شالوده انقلاب اجتماعی ایران را پیریزی کند. این نکته جالب توجه هدفها و جهت انقلاب که بوسیله قوانین بعدی قوت و استحکام یافته است معنا با هدفهای توسعه مندرج در قسمت سوم بند ۳۲ برنامه اقدامات مذکور تطبیق میکند. این قسمت را نقل میکنم: «پیشرفت عدالت اجتماعی، بسیج اجتماعی و توسعه اجتماعی بویژه از طریق شرکت گسترده مردم در توسعه و توزیع عادلانهتر درآمد، زمین، خدمات ، وسایل آسایش و تفریح.»
بسیج مردم در جهت معین- این برنامه مجامع دگرگونی وسیعی را در زندگی اجتماعی و اقتصادی در ایران چه در روستاها و چه در شهرها و شهرکهایی که روز بروز بزرگتر میشود موجب شده است و مردم را به بسیج در جهت معین، با کوشش و پیشرفتی از سوی خود و با ابعادی جدید و باور نکردنی برانگیخته است. برنامه ما، مرا وادار میکند که در مورد برنامه اقدامات جهانی جمعیت و همچنین برنامه کاری که در کنفرانس مکزیکو تصویب شد اظهار یأس کنم. تجربه در کشور من اهمیت فوقالعاده شرکت دادن کامل جوانان، اعم از زن و مرد و پسر و دختر را در توسعه به اثبات رسانیده است. یک عنصر مهم انقلاب اجتماعی ایران تأسیس سپاههای دانش، ترویج و آبادانی، بهداشت و سایر سپاههایی بوده است که با انتخاب دقیق جوانان و آموزش آنان برای کار در سطح عمومی به منظور کمک به رفع وضع نامساعد مناطق روستایی و شهری ما بوجود آمده. هر یک از این جوانان در برنامه جمعیتی ما کاری به عهده دارد. اجازه دهید بازگردم به وضع جمعیت که در ایران سیاست جمعیتی ما مأخوذ از آن است. باید همینجا اضافه کنم که وضع ما شاید به بیشتر کشورهای در حال توسعه شباهت چندانی نداشته باشد، ولی بعضی از عناصر ممکن است در کشور ما و بعضی از آن کشورها مشترک باشد. همانطور که قبلاً گفتم، هر کشور باید خود نیازهای خویش را تشخیص دهد. در موارد معدودی ممکن است این نیازها ناشی از میزان رشد بیشتر جمعیت باشد ولی رشد کمتر آن الزاماً ایجاد نیاز نمیکند و نیازها باید وابسته به اوضاع و احوال، یعنی ضروریات گستردهتر یک اجتماع خاص باشد.
رشد جمعیت در ایران- در کشور من، با گسترش خدمات بهداشتی و بهبود تغذیه، کاهش میزان مرگ و میر، رشد سالانهای لااقل به میزان سه درصد برای سالهایی که در پیش است به ما تحمیل میکند. مشکلات ناشی از این رشد موجب شد اعلیحضرت همایون شاهنشاه مردم را دعوت کنند که از روحیه تسلیم به هر نوع پیش آمد و خشنودی از وضع موجود که مدتهای متمادی نه تنها در کشور ما، بلکه در بسیاری از کشورهای جهان وجود داشته است دست بردارند. شاهنشاه در ابتدای سالهای ۱۹۶۰ اعلام داشتند که ایرانیان تصمیم دارند نگذارند توسعه اقتصادی و پیشرفت اجتماعی آنان را موج جمعیتی روزافزون از بین ببرد. وسعت و ماهیت مسئله نشانی از این واقعیت است که در آغاز این قرن زنی که هشت فرزند به دنیا میآورد میتوانست انتظار داشته باشد که بطور متوسط تنها چهار تن از آنان را به ثمر برساند. با بهبود وضع بهداشت، این رقم اکنون به ۵ رسیده و در سالهای ۱۹۸۰ به ۷ خواهد رسید. با میزان زیاد موالید در کشور ما در سالهای ۱۹۷۰ و زنانی که بطور متوسط طی سالهای باروری تقریباً ۷ فرزند به دنیا میآورند، شما میتوانید اهمیت مشکل ما را دریابید.
نیاز به نیروی انسانی- در حال حاضر ما به نیروی انسانی مرد و زن برای تحقق آرمانهای بزرگ توسعه کشور خود نیاز داریم. اما با توجه به اینکه زنان بطور متوسط در طول دوران باروری خود ۷ نوبت وضع حمل میکنند لازم بود پارهای هدفهای جمعیتی مورد توجه قرار گیرد. این ضرورت ناشی از محدودیت شدید منابع آب در قسمتهای وسیعی از کشور بود. گر چه تکنولوژی و سرمایهگذاری برای شیرین کردن آب دریاچه به بهای معقول، ممکن است روزی دورنمای آینده را تا حدودی تغییر دهد، ولی در حال حاضر دولت در نظر دارد که میزان جمعیت ایران به ۵۰ میلیون برسد و این رقم قابل قیاس با جمعیت فعلی کشور ما است که در حدود ۳۲ میلیون نفر است. این موضوع به نوبه خود یک کاهش اساسی در میزان فعلی رشد جمعیت را ایجاب میکند. میدانیم که چنین کاهشی در مدت کوتاه امکانپذیر نیست و لااقل دو نسل را در بر میگیرد، زیرا به جمعیت بسیار جوان کشور ما به مرور عده زیادی زن اضافه میشود و اینان ظرف ۱۰ تا ۲۰ سال آینده به سن باروی خواهند رسید و بنابراین، مدت کوتاهی باقی مانده است که کشور من به جمعیتی هماهنگ با بهبود شرایط اجتماع و ارتقاء ملت به مفهوم رفاه عمومی برسد، یعنی بهبود و پیشرفت استعدادها از طریق آموزش و پرورش، بهبود وضع بهداشت و بهبود از نظر قدرت بکار گرفتن امکانات نهفته خود به منظور سودمند و خلاق زیستن. به این دلیل است که از سالهای ۱۹۶۰ دولت من یک برنامه جمعیتی را آغاز کرده است و این برنامه در سالهای اخیر پیشرفت و توسعه داشته است و برنامه مذکور تا حدودی به انجام رسیده و ما از اجرای آن توأم با کمکهای ارزنده سازمان ملل متحد و دولتهای دیگر و کارگزاریهای اختصاصی بوده است رضایت داریم. امیدواریم ظرف چند ماه آینده، مانند سال ۱۹۷۱ یک هیأت بینالمللی برنامه جمعیتی ما را که هدفش رساندن رشد سالانه جمعیتی به یک درصد ظرف ۲۰ سال آینده است بطور کامل بررسی کنند. تجربه به ما نشان داده است که نه تنها توسعه خدمات درمانگاهی ضروری است، بلکه برنامههای آموزشی و اطلاعاتی – تقویتی نیز لازم است اتباع کشور آگاه شوند که اگر فرصتهای زندگی کودکان به ناروا از میان برود خانواده و ملت برای هر فرد چه بهایی میپردازند.
انتخاب نه تصادف- اما مأموران بهداشت، قابلهها، معلمان و افراد جوانی که در قسمتهای دورافتاده ولایات، در شهرکها و روستاها کار میکنند میدانند که باید تمایل به فرزند زادن جنبه انتخاب و اختیار پیدا کند نه اینکه نتیجه جهل و تصادف باشد. خوشوقتیم که شواهد حاکی است که بین مردم با علاقه شدید و در واقع تقاضا برای امکان اجرای مسئولیتهای پدری و مادری و راههای نیل به آن وجود دارد. مردان و زنان ما روز بروز آگاهتر میشوند که نیاز اقتصاد قدیم به «دستهای بیشتر» جهت افزایش درآمد خانواده و تأمین آسایش دوران پیری امروزه در مورد فرزندان متعدد و فرزندان ناخواسته، بیش از آنچه بکار آید محکوم است. مسلماً لااقل در مناطقی از کشور ما بر اثر مبارزات وسائل ارتباط جمعی، این طرز تفکر که «فرزندان بیشتر منشاء برکات بیشترند» باید جای خود را به شعار امروز ما «فرزندان کمتر آسایش بیشتر» بدهد. اما اجازه دهید شما را مطمئن سازم که ما در ایران در مورد خودآگاهی جهت تنظیم خانواده، برنامههای ارتباطی و کششهای فردی و گروهی راه درازی در پیش داریم تا ابعاد هر خانواده بر اساس انتخاب آگاهانه و ارادی آن خانواده باشد. متأسفانه اختیار در انتخاب وسائل برای اعضاء خانواده به منظور اجرای کنترل ارادی بارداری هنوز آرزویی بیش نیست. روشها و طرق موجود، ابتدایی، خشن و نامطمئن است و بعضاً بطور کامل آزمایش نشده است و برای بعضی از افراد ناسالم است.
نیاز به روشهای پیشگیری- این موضوع موجب میشود که برنامه اقدامات جمعیتی از جهت دیگر نیز مورد گلایه و شکایت من باشد. من معتقدم برنامه مذکور میبایست در زمینه دعوت به کوشش عظیم و فشرده برای پیشگیری ارادی بارداری با روشهای مناسب و بیخطر مردانه و زنانه صراحت بیشتری داشته باشد. جامعه ما به روشهای بهتر پیشگیری از بارداری نیاز فوری دارد. این موضوع مستلزم صرف وقت و پول زیاد است، ولی اهمیت آن را برای بشریت میتوان به عنوان مثال با اهمیت فرستادن انسان به ماه یا سفینههای فضایی به زهره و مریخ مقایسه کرد. دولت من برای حمایت این بررسی لازم و فوری از نظر مالی و غیره، چه در ایران و چه در خارج از ایران آمادگی دارد. این نکته مرا به آخرین نقطه نظری که دارم رهنمون میکند. کنفرانس بخارست طی چهارده ماه که از پایان آن میگذرد تأثیر مداومش را هنوز نشان میدهد. مثلاً تعداد بیشتری از دولتها از رابطه بین کوششهای خود در راه توسعه و وضع آینده جمعیت خود و بالعکس بیشتر آگاه میشوند. متأسفانه به رهنمودهای برنامه افزایش کمک جهت توسعه که منطبق با هدفهای دومین دهه توسعه اعلام شده از طرف سازمان ملل متحد است کمتر پاسخ مثبت داده شده است. یکی از هدفهای عمده در مورد کشورهای پیشرفته یا صنعتی این بود که سطح کمکشان را لااقل تا ۷/۰ درصد تولید ناخالص ملی خود بالا ببرند. تنها یک یا دو کشور غنی تاکنون به این هدف رسیدهاند. اکثرشان بسی عقبترند. از نظر مقایسه، به بعضی از کوششهای کشور من که علیرغم نیاز زیاد به سرمایهگذاری در داخل، مقام رهبری را در همکاری بینالمللی احراز کرده است توجه کنید. در سال ۱۹۶۵ پیشنهاد کردیم که کلیه کشورها یک درصد بودجه نظامی خود را برای ریشهکن کردن بیسوادی از جهان بپردازند و ما بلافاصله سهم خود را طی چکی به مبلغ ۰۰۰و۷۰۰ دلار در اختیار یونسکو گذاشتیم. هیچ کشور دیگری برای شرکت در این کار قدم پیش نگذاشته است. چندی بعد، در فوریه ۱۹۷۴ شاهنشاه ایران تأسیس صندوق مخصوص جدیدی را به منظور کمک به کشورهای نیازمند در حال توسعه پیشنهاد کرد و وجوه این صندوق میبایست بوسیله کشورهای صادر کننده نفت و کشورهای صنعتی مشترکاً پرداخت شود و سرمایه اولیه آن ۲ تا ۳ میلیارد دلار باشد و بطور تساوی بوسیله این کشورها و کشورهای در حال توسعه بر اساس یک رأی برای هر کشور اداره شود. نتیجه حاصله دلگرم کننده نبود و صندوق دیگری از طرف کشورهای تولید کننده نفت بجای آن تأسیس شد. ضمناً ایران در مورد کمک به توسعه و عدالت بیشتر در سطح جهان تنها به حرف اکتفا نکرده است. در این زمینه علیرغم نیازهای شدید داخلی، کمک خود را به سایر کشورهای در حال توسعه گسترش دادهایم و بطور معمول، هزینههای ما جهت کمکهای بینالمللی تا ۶ درصد تولید ناخالص ملی بالا میرود. این مبلغ، به عنوان مثال، با سهمی که غنیترین کشور جهان، یعنی آمریکا میپردازد و کمابیش در حدود ۳/۰ درصد تولید ناخالص ملی آن کشور میباشد قابل مقایسه است. اکنون میخواهم به آخرین مطلب خود تأکید کنم و این افراد هستند که با کار خلاق فردی و جمعی در سازمانهای غیر دولتی و بینالمللی و دولتی همواره برای بهبود کیفیت زندگی همه ما پیکار کردهاند. جزء جزء آگاهیها، هدفهای اجتماعی و پاسخهای جمعی از پرتو وجود چنین افرادی است، یعنی اشخاصی نظیر شما. نارضایی شما از شرایط غیر انسانی زندگی و وجود ارزنده و پرکار شما است که گروههای بزرگتر و دولتها را وادار میسازد باورهای مشترکی پیدا کنند و آرمانهای والاتر و رفتار بهتری در پیش گیرند. بخاطر آنچه انجام میدهید صمیمانه سپاسگزارم و بهترین آرزوها را برای شما دارم، اما چون شما به آینده مینگرید، این آینده است که بسی گرمتر و صمیمانهتر از من سپاسگزار شما خواهد بود.