رضا شاه بزرگ - راهآهن سراسری ایران
| رضا شاه پهلوی - ایران نوین | اعلیحضرت همایون رضا شاه پهلوی | سفرهای رسمی رضا شاه پهلوی |
دولت نخست وزیر رضا خان پهلوی و فرمانده کل قوا لایحه قانون انحصار قند و چای را به مجلس برد و در روز ۹ خرداد ماه ۱۳۰۴ قانون انحصار دولتی قند و شکر و چای به تصویب رسید که بر پایه این قانون، خرید و فروش و صدور کلیه چای و قند و شکر و هر چه از قند و شکر ساخته میشود که وارد خاک ایران میشود منحصر به دولت است و به هیچ کس و به هیچ دولت و به هیچ شرکتی اعم از داخله و خارجه قابل انتقال نیست. با درآمد دولت از دریافت مالیات قند و شکر و چای، کشیدن راه آهن سراسری ایران سرمایه گذاری شد. با این قانون سنت کهن قاجاری که از بیگانگان وام گرفته شود شکسته شد. هم چنین سنت قاجاری که امتیاز به بیگانه بدهد تا پروژهای سرمایه گذاری شود نیز به پایان رسید. پروژه کشیدن راه آهن نخستین پروژهای بود که ایرانیان، خود آن را با پول خود به انجام رساندند. قانون پروانه ساختن خطهای راه آهن اصلی و مهم کشور .[۱] در نشست ششم اسفند ماه ۱
راه آهن سرتاسری ایران از جنوب تا شمال ایران کشیده شد. این راه آهن، بندر شاهپور در ساحل خلیج فارس را به بندر شاه در ساحل دریای مازندران پیوند داد. در روز ۲۳ مهرماه ۱۳۰۶ نخستین کلنگ ساختمان راه آهن سراسری در تهران جایی که ایستگاه راه آهن تهران ساخته شد، برزمین زده شد و از همان زمان ساختمان راه آهن از سه سوی، شمال، جنوب و مرکز آغاز گردید. راه آهن سراسری در ۲۷ مرداد ماه ۱۳۱۷ به پایان رسید و دو خط شمال و جنوب به یکدیگر پیوستند. راه آهن سراسری در روز سوم شهریورماه ۱۳۱۷ در آیین ویژهای به دست رضا شاه بزرگ گشوده شد و بهرهبرداری از آن آغاز گردید.
راه آهن سراسری کشور
۲۰ بهمن ماه ۱۳۰۴ قانون اجازه ساختن خطوط آهن اصلی و مهم مملکت[۲] به تصویب رسید که هزینه آن از مالیات قند و شکر و چای فراهم میشد و برای آهن ذوب آهن کارشناسانی از امریکا و آلمان به ایران فراخوانده شوند.
۱۶ اردیبهشت ماه ۱۳۰۵ راه آهن جلفا - تهران در آیین با شکوهی گشایش یافت.
۱۶ امرداد ماه ۱۳۰۵ راه آهن تهران - مازندران در آیین باشکوهی گشایش یافت.
۲۸ دی ماه ۱۳۰۵ پلند مهندس کارشناس راه آهن که از زمانی پیش به فرمان اعلیحضرت رضا شاه مامور بررسی راه آهن سراسری ایران شده بود به پیشگاه اعلیحضرت باریافت و گزارش بررسیهای خود را به آگاهی معظم له رسانید.
۴ اسفند ماه ۱۳۰۵ قانون اجازه ساختمان راهآهن مابین خورموسی و بندر محمره و بندر جز به تصویب مجلس شورای ملی رسید. مجلس شورای ملی به دولت پروانه داد که راهآهن مابین خورموسی و بندر محمره و بندر جز از راه همدان - تهران در راستای خطی کشیده شود که از سوی مهندسین کمپانیهای امریکایی و آلمانی تعیین میگردد.
۲۹ امرداد ۱۳۰۶ آگهی مناقصه برای کشیدن راه آهن سراسری ایران از سوی دولت به چاپ رسید.
۱۵ مهر ماه ۱۳۰۶ اعلیحضرت رضا شاه بزرگ از اداره قورخانه (زرادخانه - اسلحه سازی) بازدید فرمودند. در این روز اعلیحضرت از وزارت فواید عامه دیدن کردند و از همانجا تلفنی نخستوزیر را خواستند و دستوراتی درباره آغاز ساختمان راه آهن در روز ۲۳ مهر ماه دادند.
۲۳ مهر ماه ۱۳۰۶ اعلیحضرت رضا شاه پهلوی و والاحضرت ولیعهد در آیین پر شوری و با بودن هیات دولت، نمایندگان مجلس و شماری از بزرگان کشوری و لشکری نخستین کلنگ راه آهن سراسری را در جای گمرک تهران بر زمین زدند.
۶ اسفند ماه ۱۳۰۶ قانون ویژه ساختن درآمد راه آهن جلفا به تبریز برای خرید ابزار و بازسازی و ساختن بناهای مورد نیاز راه آهن به تصویب رسید.
۳۰ فروردین ماه ۱۳۰۷ قانون اجازه واگذاری نقشهبرداری مفصل خط راهآهن به سندیکای متشکله از کمپانی امریکایی و کمپانیهای آلمانی به دولت پروانه داده شد که نقشهبرداری خط راهآهن سراسری را بر پایه قانون چهارم اسفند ماه ۱۳۰۵ به سندیکایی از کارشناسان آلمانی و امریکایی بدهد.
۲۰ خرداد ماه ۱۳۰۷ قانون اجازه پرداخت مخارج تکمیل ساختمان راهآهن و مخارج اعزام محصل به اروپا برای فراگرفتن معلومات راجع به راهآهن و معادن و ذوبآهن به تصویب مجلس شورای ملی رسید.
۳۱ اسفند ماه ۱۳۰۷ قانون اجازه اعطای انحصاریساختن و بکارانداختن خط تراموای بین محمره و عبادان به آقای میرزا حسنخان موقر به تصویب مجلس شورای ملی رسید.
۹ تیر ۱۳۰۸ قانون اجازه اعزام سی نفر محصل برای تحصیل عملی راهآهن به اروپا از سوی مجلس شورای ملی تصویب شد. روز ۴ مهر ماه ۱۳۰۸ دانشجویان راه آهن که برای فراگیری علوم مهندسی درباره راه آهن روانه اروپا بودند به پیشگاه اعلیحضرت همایون رضا شاه پهلوی شرفیاب شدند. برای این دانشجویان پیشتر کت و شلوار و کراوات فراهم شده بود.
۴ مهر ماه ۱۳۰۸ سی و نه تن از دانشجویان راه آهن که برای تکمیل تحصیلات خود عازم اروپا بودند به پیشگاه اعلیحضرت رضا شاه شرفیاب شد.
۱۱ مهر ماه ۱۳۰۸ قانون اجازه انتخاب کسری محصلین اعزامی هذهالسنه ۱۳۰۸ برای فنون راهآهن از بین محصلین ایرانی مقیم خارجه
۷ دی ماه ۱۳۰۸ اعلیحضرت همایون رضا شاه بزرگ برای گشودن راه آهن خوزستان به جنوب کشور تشریف فرما شدند. سردار اسعد وزیر جنگ، حاج آقا رضا رفیع، دکتر امیراعلم پزشک ویژه شاهنشاه، امیرنظام رییس تشریفات سلطنتی، شکوهالملک رییس دفتر مخصوص، سرتیپ یزدان پناه رییس امنیه و گروهی از نمایندگان مجلس شورای ملی در رکاب اعلیحضرت بودند. روز ۱۵ دی ماه ساعت هشت بامداد راه آهن جنوب به دست اعلیحضرت رضا شاه در صالحآباد نزدیک به شهر دزفول گشوده شد.
۱۵ دی ماه ۱۳۰۸ اعلیحضرت رضا شاه پهلوی ساعت هشت بامداد راه آهن جنوب را در صالح آباد نزدیک دزفول گشودند.
۱۱ خرداد ۱۳۰۹ قانون دویست هزار تومان اعتبار از محل وجوه انحصار قند و شکر برای نگاهداری و ادارهکردن خطوط راهآهن
۱۳ خرداد ۱۳۰۹ قانون اجازه پرداخت اضافه مخارج محصلین راهآهن و معادن
۳ تیر ۱۳۰۹ قانون اجازه پرداخت دوازده هزار تومان کسر مخارج محصلین عملی راهآهن
۲۶ مهر ۱۳۰۹ قانون اجازه اعزام سی شاگرد به خارجه برای تحصیلات فنون عملی راهآهن به مدت دو سال
۶ آبان ماه ۱۳۰۹ اعلیحضرت رضا شاه بزرگ با راه آهن سراسری که تهران - ساری آن برای بهرهبرداری آماده شده بود به ساری سفر کردند.
۳۱ فروردین ماه ۱۳۱۰ قانون پنج میلیون و دویست و پنجاه هزار تومان اعتبار بابت مخارج تکمیل راهآهن جنوب و مصارف مربوطه به راهآهن شمال در سال ۱۳۱۰
۵ اردیبهشت ماه ۱۳۱۰ لایحه استخدام سه تن کارشناس امریکایی برای خدمت در راه آهن جنوب به تصویب مجلس شورای ملی رسید.
۳۰ خرداد ماه ۱۳۱۰ مجلس شورای ملی قانون اجازه تخصیص عایدات راهآهن رشت و پیلهبازار به مخارج آن موسسه تا مدت پنج سال را تصویب کرد.
۲۴ امرداد ماه ۱۳۱۰ لایحه فنی استخدام ۶۷ تن از مهندسان و کارشناسان فنی راه آهن خارجی برای دو سال به تصویب مجلس شورای ملی رسید.
۶ مهر ماه ۱۳۱۰ قانون راجع به اعتبارات اضافی سنوات ۱۳۰۵ الی آذر ۱۳۰۹ اداره راهآهن و کشتیرانی آذربایجان – مصوبمجلس شورای ملی
۲ آبان ماه ۱۳۱۰ قانون سه میلیون و پانصد هزار تومان اعتبار اضافی برای خرید مصالح ساختمان راهآهن در سال ۱۳۱۰ – مصوبمجلس شورای ملی
۲۸ اسفند ماه ۱۳۱۰ قانون هفتاد و دو میلیون و پانصد هزار ریال اعتبار برای مخارج مربوطه به راهآهن در سال ۱۳۱۱ – مصوبمجلس شورای ملی
۲۲ شهریور ماه ۱۳۱۱ قانون شش میلیون و ششصد هزار ریال اعتبار بابت خرید لوازم و مصالح اضافی راهآهن جنوب
۲۱ مهر ماه ۱۳۱۱ قانون راجع به مخارج مربوط به راهآهن زاهدان میرجاوه و لوله آب میرجاوه
۲۶ آبان ماه ۱۳۱۱ قانون ده میلیون ریال اعتبار اضافی جهت ادامه عملیات ساختمان راهآهن جنوب و تکمیل قسمتهای موجوده
۱۱ دی ماه ۱۳۱۱ قانون راجع به مخارج تحصیل نود نفر محصلین فنون علمی و عملی مربوطه به راهآهن از سوی مجلس شورای ملی تصویب شد و اعتبار مربوط به تحصیل این دانشجویان فراهم شد.
۱۱ دی ماه ۱۳۱۱ قانون نوزده میلیون و یکصد هزار ریال اعتبار اضافی برای عملیات ساختمانی و مخارج مربوطه به راهآهن شمال
ساختمان راه آهن تهران
راه آهن تهران - تبریز
کارگران راه آهن زنجان - تبریز را می سازند
رضا شاه بزرگ راه آهن سراسری ایران را میگشایند
رضا شاه بزرگ راه آهن سراسری ایران را میگشایند
رضا شاه بزرگ
- RezaShahBozorgRailway17.jpg
رضا شاه بزرگ راه آهن سراسری ایران را میگشایند
- - قانون اجازه پرداخت سی ملیون ریال بابت مخارج دو ماهه فروردین و اردیبهشت ۱۳۱۲ راهآهن و سیمان سازی - مصوب ۵ اردیبهشت ۱۳۱۲ مجلس شورای ملی
- - قانون یک صد و هفتاد و پنج میلیون ریال اعتبار برای مخارج مربوطه به راهآهن در سال ۱۳۱۲ - مصوب ۱۸ خرداد ۱۳۱۲ مجلس شورای ملی
- - قانون تمدید مدت تحصیلی سی نفر محصلین فنون عملی راهآهن - مصوب ۲۱ خرداد ۱۳۱۲ مجلس شورای ملی
۱۴ تیر ماه ۱۳۱۲ پل کارون که برای رد شدن راه آهن از روی آن ساخته شده بود گشوده شد.
- - قانون دوازده میلیون و نهصد و بیست هزار ریال اعتبار جهت مخارج مربوط به راه آهن در سال ۱۳۱۲ - مصوب ۱۸ تیر ۱۳۱۲ مجلس شورای ملی
- - قانون اجازه پرداخت پانصد هزار ریال قرضه به اداره راه آهن و کشتیرانی آذربایجان - مصوب ۲ مهر ۱۳۱۲ مجلس شورای ملی
- - قانون راجع به عواید بهرهبرداری راهآهن - مصوب ۹ مهر ۱۳۱۲ مجلس شورای ملی
- - قانون یک صد و پنجاه هزار لیره اعتبار برای خریداری واگون و لکوموتیو راه آهن - مصوب ۱۸ آبان ۱۳۱۲ مجلس شورای ملی
- - قانون راجع به عایدات و مخارج قسمتهای راه آهن شمال و جنوب و آذربایجان و زاهدان - مصوب ۱۸ آبان ۱۳۱۲ مجلس شورای ملی
- - قانون یک صد و هشتاد میلیون ریال اعتبار برای مصارف ساختمانی راه آهن در سال ۱۳۱۳ - مصوب ۲۲ اسفند ۱۳۱۲ مجلس شورای ملی
- قانون تخصیص چهارصد هزار لیره از وجوه ذخیره مملکتی به احتیاجات راهآهن و تاسیس دستگاه فانوسها و علایم بحری در سال ۱۳۱۳ - مصوب ۳ تیر ۱۳۱۳ مجلس شورای ملی
- قانون اجازه پرداخت دویست هزار لیره جهت مخارج مربوط به راهآهن – مصوب ۱۲ امرداد ۱۳۱۴ مجلس شورای ملی
۱۲ امرداد ۱۳۱۴ مجلس شورای ملی قانون تشکیلات موسسه راهآهن دولتی ایران به تصویب مجلس شورای ملی رسید. ۱۶ امرداد ماه فرمان اعلیحضرت رضاه شاه بزرگ دایر بر اجرای تشکیلات راه آهن دولتی ایران همراه با قانون تشکیلات موسسه راه آهن دولتی در ۹ ماده شرف صدور یافت.
۴ اردیبهشت ماه ۱۳۱۵ اعلیحضرت رضا شاه پهلوی، علیاحضرت ملکه پهلوی، والاحضرت شاهدخت شمس پهلوی و والاحضرت شاهدخت اشرف پهلوی با واگن سلطنتی راه آهن از فیروزکوه تا شاهی سفر کردند و بدین سان ۱۳۰ کیلومتر دشوارترین بخش راه آهن شمال که از شکم و دامنه کوهها میگذرد گشوده شد.
۱۴ اردیبهشت ماه ۱۳۱۵ راه آهن شمال ایران در آیین باشکوهی گشایش یافت.
۳۰ بهمن ماه ۱۳۱۵ با پیوستن راه آهن شمال به تهران آیین باشکوهی در ایستگاه راه آهن تهران بر پا شد. در این آیین شاهنشاه ایران رضا شاه بزرگ آخرین پیچ و مهره خط آهن شمال را سفت کردند و با بریدن نوار سه رنگ پروانه بهرهبرداری از خط آهن شمال به تهران را دادند.
۱۵ خرداد ماه ۱۳۱۶ نخست وزیر از تندیس اعلیحضرت رضا شاه پهلوی که در پهنه روبروی ایستگاه راه آهن تهران قرارداده شده بود، در آیین ویژهای پردهبرداری کرد.
۱۶ اسفند ماه ۱۳۱۶ اعلیحضرت رضا شاه پهلوی نخستین کلنگ ساختمان راه آهن گرمسار را بر زمین زدند و ساختمان راه آهن مشهد آغاز گردید.
- قانون اجازه پرداخت یک صد و هفتاد میلیون ریال برای هزینه راهآهن در سال ۱۳۱۷ – مصوب ۵ تیر ۱۳۱۷ مجلس شورای ملی
- قانون اجازه پرداخت پانصد هزار لیره از اندوخته کشور برای هزینه راهآهن و بندر شاهپور – مصوب ۱۰ مهر ۱۳۱۷ مجلس شورای ملی
پایان راه آهن سراسری ایران
۵ شهریور ماه ۱۳۱۷ آیین پیوستن راه آهن شمال و جنوب در ایستگاه چشمه سپید در نزدیکی اراک از سوی اعلیحضرت رضا شاه بزرگ انجام پدیرفت. اعلیحضرت رضا شاه پهلوی با محکم کردن آخرین پیچ و مهره راه آهن و قطع نوار سه رنگ در سفید چشمه اراک راه آهن سراسری ایران را گشودند. نخستین قطار از بندرشاهپور به سوی تهران روی ریلهای نوین راه آهن سراسری روانه شد. درازای راه آهن ایران از بندرشاه تا بندر شاهپور ۱۳۹۴ کیلومتر میباشد و از دیدگاه دگرگونی آب و هوا و وضع پستی و بلندی به پنج منطقه کوهستانی، صحرایی و غیره بخش میشود. هزینه ساختمان این راه بیش از ۲۰۰۰،۰۰۰،۰۰۰ ریال یا ۲۵ میلیون پوند انگلیسی شد که از مالیات قند و شکر و چای فراهم شد. در این روز اعلیحضرت رضاشاه فرمودند:
| « | امروز یکی از روزهای پرافتخار ملت ایران است و بسیار جای خوشوقتی است که راه آهن سراسری کشور اکنون به پایان رسیده است امروز یکی از روزهای بزرگ تاریخ حیات ملت ایران به شمار میرود، زیرا آرزوی هشتاد ساله ایرانی طی هفده سال همراه به اصلاحات گوناگون به منصه ظهور رسیده است. | » |
دولتهای انگلستان، شوروی، سوئد، چکسلواکی، بلژیک، ایتالیا، امریکا، ترکیه، مصر، ژاپن، عراق، لبنان و سوریه تلگرامهای تهنیت به دولت و ملت ایران برای پایان کار ساختمان خط آهن سراسری ایران، گشایش و بهره برداری از آن را فرستادند.
۱۰ مهر ماه ۱۳۱۷ مجلس شورای ملی با پرداخت پانصد هزار لیره از اندوخته کشور برای هزینه راه آهن بندرشاهپور موافقت کرد.
۸ آبان ماه ۱۳۱۷ ساختمان راه آهن شمال غرب کشور (تهران - میانه) به فرمان اعلیحضرت رضا شاه پهلوی آغاز گردید.
۹ آذر ماه ۱۳۱۷ ساختمان راه آهن قم - یزد آغاز شد.
- قانون سیصد هزار لیره اعتبار اضافی برای هزینههای ارزی راهآهن و بندر شاهپور – مصوب ۹ بهمن ۱۳۱۷ مجلس شورای ملی
۲۵ خرداد ماه ۱۳۱۸ راه آهن تهران - سمنان گشوده شد. این خط ۱۱۳ کیلومتر درازا دارد و ۷۴ میلیون ریال برای ساختن آن هزینه شده است. ساختن راه آهن تهران - سمنان در پانزده ماه به پایان رسید.
۱۷ اسفند ماه ۱۳۱۸ راه آهن تهران - قزوین گشوده شد. درازای این خط ۱۵۰ کیلومتر و هزینه ساخت آن ۶۰ میلیون ریال بوده است.
۱۲ مهر ماه ۱۳۱۹ راه آهن قزوین - زنجان گشایش یافت.
- قانون کیفر بزههای مربوط به راهآهن - مصوب ۳۱ فروردین ۱۳۲۰ مجلس شورای ملی
۲ خرداد ماه ۱۳۲۰ راه آهن تهران - شاهرود گشوده شد.
قوانین استخدام مهندسین و کارشناسان خارجی
۲۴ آبان ماه ۱۳۰۵ مجلس شورای ملی با استخدام ۱۱ تن مهندس از امریکا برای راه آهن ایران موافقت کرد.
۳۱ تیر ۱۳۰۹ قانون اجازه استخدام مسیو واندر هولست بلژیکی برای مهندسی اداره راهآهن ایران به مدت شش ماه
۸ مهر ۱۳۰۹ قانون اجازه استخدام حجمه سوزوکی مهندس ژاپونی به سمت مهندس اداره راهآهن ایران برای مدت شش ماه
۵ اردیبهشت ماه ۱۳۱۰ قانون اجازه استخدام سه نفر متخصص آمریکایی برای خدمت در راهآهن جنوب به تصویب مجلس شورای ملی رسید
۲۴ امرداد ماه ۱۳۱۰ قانون اجازه استخدام ۶۷ نفر مهندسین و اعضای فنی راهآهن از اتباع ممالک خارجه برای مدت دو سال به تصویب مجلس شورای ملی رسید
- - قانون اجازه استخدام دو نفر مهندس دانمارکی و یک نفر مهندس نروژی برای ساختمان بنادر و بهرهبرداری خطوط راهآهن - مصوب ۱۸ خرداد ۱۳۱۲ مجلس شورای ملی
- - قانون اجازه استخدام دو نفر مهندس سوئدی برای اداره مرکزی راهآهن - مصوب ۸ شهریور ۱۳۱۲ مجلس شورای ملی
- قانون اجازه استخدام دو نفرمهندس سوئدی برای تصدی کارخانجات تعمیر راهآهن - مصوب ۲۴ تیر ۱۳۱۳ مجلس شورای ملی
- قانون اجازه استخدام هاری هاکلین مهندس راهآهن سوئد – مصوب ۲۰ شهریور ۱۳۱۴ مجلس شورای ملی
- قانون اجازه استخدام نوزده نفر مهندسین و متخصص خارجی برای ساختمان راهآهن – مصوب ۱۰ خرداد ۱۳۱۸ مجلس شورای ملی
- قانون اجازه استخدام هیجده نفر مهندسین و متخصصین کارمندان خارجی ساختمان خطوط راهآهن – مصوب ۸ شهریور ۱۳۱۸ مجلس شورای ملی
- قانون اجازه استخدام ۲۷ نفر مهندسین و متخصصین کارهای ساختمانی راهآهن - مصوب ۲ تیر ۱۳۱۹ مجلس شورای ملی
منبع