شاهنامه/اندر ستایش سلطان محمود ۱

'

شاهنامه (اندر ستایش سلطان محمود ۱) از فردوسی

'

ز یزدان بران شاه باد آفرین		که نازد بدو تاج و تخت و نگین
که گنجش ز بخشش بنالد همی		بزرگی ز نامش ببالد همی
ز دریا بدریا سپاه ویست		جهان زیر فر کلاه ویست
خداوند نام و خداوند گنج		خداوند شمشیر و خفتان و رنج
زگیتی بکان اندرون زر نماند		که منشور جود ورا بر نخواند
ببزم اندرون گنج پیدا کند		چو رزم آیدش رنج بینا کند
ببار آورد شاخ دین و خرد		گمانش بدانش خرد پرورد
باندیشه از بی گزندان بود		همیشه پناهش به یزدان بود
چو او مرز گیرد بشمشیر تیز		برانگیزد اندر جهان رستخیز
ز دشمن ستاند ببخشد بدوست		خداوند پیروزگر یار اوست
بدان تیغزن دست گوهرفشان		ز گیتی نجوید همی جز نشان
که در بزم دریاش خواند سپهر		برزم اندرون شیر خورشید چهر
گواهی دهد بر زمین خاک و آب		همان بر فلک چشمه آفتاب
که چون او ندیدست شاهی بجنگ		نه در بخشش و کوشش و نام و ننگ
اگر مهر با کین برآمیزدی		ستاره ز خشمش بپرهیزدی
تنش زورمندست و چندان سپاه		که اندر میان باد را نیست راه
پس لشکرش هفسد ژنده پیل		خدای جهان یارش و جبرییل
همی باژ خواهد ز هر مهتری		ز هر نامداری و هر کشوری
اگر باژ ندهند کشور دهند		همان گنج و هم تخت و افسر دهند
که یارد گذشتن ز پیمان اوی		و گر سر کشیدن ز فرمان اوی
که در بزم گیتی بدو روشنست		برزم اندرون کوه در جوشنست
ابوالقاسم آن شهریار دلیر		کجا گور بستاند از چنگ شیر
جهاندار محمود کاندر نبرد		سر سرکشان اندر آرد بگرد
جهان تا جهان باشد او شاه باد		بلند اخترش افسر ماه باد
که آرایش چرخ گردنده اوست		ببزم اندرون ابر بخشنده اوست
خرد هستش و نیکنامی و داد		جهان بی سر و افسر او مباد
سپاه و دل و گنج و دستور هست		همان رزم وبزم و می و سور هست
یکی فرش گسترده شد در جهان		که هرگز نشانش نگردد نهان
کجا فرش را مسند و مرقدست		نشستنگه نصر بن احمدست
که این گونه آرام شاهی بدوست		خرد در سر نامداران نکوست
نبد خسروان را چنو کدخدای		بپرهیز دین و برادی و رای
گشاده زبان و دل و پاک دست		پرستنده‌ی شاه یزدان پرست
ز دستور فرزانه و دادگر		پراگنده رنج من آمد ببر
بپیوستم این نامه‌ی باستان		پسندیده از دفتر راستان
که تا روز پیری مرا بر دهد		بزرگی و دینار و افسر دهد
ندیدم جهاندار بخشنده‌ای		بتخت کیان بر درخشنده‌ای
همی داشتم تا کی آید پدید		جوادی که جودش نخواهد کلید
نگهبان دین و نگهبان تاج		فروزنده‌ی افسر و تخت عاج
برزم دلیران توانا بود		بچون و چرا نیز دانا بود
چنین سال بگذاشتم شست و پنج		بدرویشی و زندگانی برنج
چو پنج از سر سال شستم نشست		من اندر نشیب و سرم سوی پست
رخ لاله گون گشت برسان کاه		چو کافور شد رنگ مشک سیاه
بدان گه که بد سال پنجاه و هفت		نوانتر شدم چون جوانی برفت
فریدون بیدار دل زنده شد		زمان و زمین پیش او بنده شد
بداد و ببخشش گرفت این جهان		سرش برتر آمد ز شاهنشهان
فروزان شد آثار تاریخ اوی		که جاوید بادا بن و بیخ اوی
ازان پس که گوشم شنید آن خروش		نهادم بران تیز آواز گوش
بپیوستم این نامه بر نام اوی		همه مهتری باد فرجام اوی
ازان پس تن جانور خاک راست		روان روان معدن پاک راست
همان نیزه بخشنده‌ی دادگر		کزویست پیدا بگیتی هنر
که باشد بپیری مرا دستگیر		خداوند شمشیر و تاج و سریر
خداوند هند و خداوند چین		خداوند ایران و توران زمین
خداوند زیبای برترمنش		ازو دور پیغاره و سرزنش
بدرد ز آواز او کوه سنگ		بدریا نهنگ و بخشکی پلنگ
چه دینار در پیش بزمش چه خاک		ز بخشش ندارد دلش هیچ باک
جهاندار محمود خورشیدفش		برزم اندرون شیر شمشیرکش
مرا او جهان بی‌نیازی دهد		میان گوان سرفرازی دهد
که جاوید بادا سر و تخت اوی		بکام دلش گردش بخت اوی
که داند ورا در جهان خود ستود		کسی کش ستاید که یارد شنود
که شاه از گمان و توان برترست		چو بر تارک مشتری افسرست
یکی بندگی کردم ای شهریار		که ماند ز من در جهان یادگار
بناهای آباد گردد خراب		ز باران وز تابش آفتاب
پی افگندم از نظم کاخی بلند		که از باد و بارانش نیاید گزند
برین نامه بر سالها بگذرد		همی خواند آنکس که دارد خرد
کند آفرین بر جهاندار شاه		که بی او مبیناد کس پیشگاه
مر او را ستاینده کردار اوست		جهان سربسر زیر آثار اوست
چو مایه ندارم ثنای ورا		نیایش کنم خاک پای ورا
زمانه سراسر بدو زنده باد		خرد تخت او را فروزنده باد
دلش شادمانه چو خرم بهار		همیشه برین گردش روزگار
ازو شادمانه دل انجمن		بهر کار پیروز و چیره سخن
همی تا بگردد فلک چرخ‌وار		بود اندرو مشتری را گذار
شهنشاه ما باد با جاه و ناز		ازو دور چشم بد و بی نیاز
کنون زین سپس نامه باستان		بپیوندم از گفته‌ی راستان
چو پیش آورم گردش روزگار		نباید مرا پند آموزگار
چو پیکار کیخسرو آمد پدید		ز من جادویها بباید شنید
بدین داستان در ببارم همی		بسنگ اندرون لاله کارم همی
کنون خامه‌ای یافتم بیش ازان		که مغز سخن بافتم پیش ازان
ایا آزمون را نهاده دو چشم		گهی شادمانی گهی درد و خشم
شگفت اندرین گنبد لاژورد		بماند چنین دل پر از داغ و درد
چنین بود تا بود دور زمان		بنوی تو اندر شگفتی ممان
یکی را همه بهره شهدست و قند		تن آسانی و ناز و بخت بلند
یکی زو همه ساله با درد و رنج		شده تنگدل در سرای سپنج
یکی را همه رفتن اندر نهیب		گهی در فراز و گهی در نشیب
چنین پروراند همی روزگار		فزون آمد از رنگ گل رنج خار
هر آنگه که سال اندر آمد بشست		بباید کشیدن ز بیشیت دست
ز هفتاد برنگذرد بس کسی		ز دوران چرخ آزمودم بسی
وگر بگذرد آن همه بتریست		بران زندگانی بباید گریست
اگر دام ماهی بدی سال شست		خردمند ازو یافتی راه جست
نیابیم بر چرخ گردنده راه		نه بر کار دادار خورشید و ماه
جهاندار اگر چند کوشد برنج		بتازد بکین و بنازد بگنج
همش رفت باید بدیگر سرای		بماند همه کوشش ایدر بجای
تو از کار کیخسرو اندازه گیر		کهن گشته کار جهان تازه گیر
که کین پدر باز جست از نیا		بشمشیر و هم چاره و کیمیا
نیا را بکشت و خود ایدر نماند		جهان نیز منشور او را نخواند
چنینست رسم سرای سپنج		بدان کوش تا دور مانی ز رنج
چو شد کار پیران ویسه بسر		بجنگ دگر شاه پیروزگر
بیاراست از هر سوی مهتران		برفتند با لشکری بی‌کران
برآمد خروشیدن کرنای		بهامون کشیدند پرده‌سرای
بشهر اندرون جای خفتن نماند		بدشت اندرون راه رفتن نماند
یکی تخت پیروزه بر پشت پیل		نهادند و شد روی گیتی چو نیل
نشست از بر تخت با تاج شاه		خروش آمد از دشت وز بارگاه
چو بر پشت پیل آن شه نامور		زدی مهره در جام و بستی کمر
نبودی بهر پادشاهی روا		نشستن مگر بر در پادشا
ازان نامور خسرو سرکشان		چنین بود در پادشاهی نشان
بمرزی که لشکر فرستاده بود		بسی پند و اندرزها داده بود
چو لهراسب و چون اشکش تیز چنگ		که از ژرف دریا ربودی نهنگ
دگر نامور رستم پهلوان		پسندیده و راد و روشن روان
بفرمودشان بازگشتن بدر		هر آن کس که بد گرد و پرخاشخر
در گنج بگشاد و روزی بداد		بسی از روان پدر کرد یاد
سه تن را گزین کرد زان انجمن		سخن گو و روشن دل و تیغ زن
چو رستم که بد پهلوان بزرگ		چو گودرز بینادل آن پیر گرگ
دگر پهلوان توس زرینه کفش		کجا بود با کاویانی درفش
بهر نامداری و خودکامه‌ای		نبشتند بر پهلوی نامه‌ای
فرستادگان خواست از انجمن		زبان آور و بخرد و رای زن
که پیروز کیخسرو از پشت پیل		بزد مهره و گشت گیتی چو نیل
مه آرام بادا شما را مه خواب		مگر ساختن رزم افراسیاب
چو آن نامه برخواند هر مهتری		کجا بود در پادشاهی سری
ز گردان گیتی برآمد خروش		زمین همچو دریا برآمد بجوش
بزرگان هر کشوری با سپاه		نهادند سر سوی درگاه شاه
چو شد ساخته جنگ را لشکری		ز هر نامداری بهر کشوری
ازان پس بگردید گرد سپاه		بیاراست بر هر سوی رزمگاه
گزین کرد زان لشکر نامدار		سواران شمشیر زن سی هزار
که باشند با او بقلب اندرون		همه جنگ را دست شسته بخون
بیک دست مرتوس را کرد جای		منوشان خوزان فرخنده رای
که بر کشور خوزیان بود شاه		بسی نامداران زرین کلاه
دو تن نیز بودند هم رزم سوز		چو گوران شه آن گرد لشگر فروز
وزو نیوتر آرش رزم زن		بهر کار پیروز و لشکر شکن
یکی آنک بر کشوری شاه بود		گه رزم با بخت همراه بود
دگر شاه کرمان که هنگام جنگ		نکردی بدل یاد رای درنگ
چو صیاع فرزانه شاه یمن		دگر شیر دل ایرج پیل تن
که بر شهر کابل بد او پادشا		جهاندار و بیدار و فرمان روا
هر آنکس که از تخمه‌ی کیقباد		بزرگان بادانش و بانژاد
چو شماخ سوری شه سوریان		کجا رزم را بود بسته میان
فروتر ازو گیوه‌ی رزم زن		بهر کار پیروز و لشکر شکن
که بر شهر داور بد او پادشا		جهانگیر و فرزانه و پارسا
بدست چپ خویش بر پای کرد		دلفروز را لشکر آرای کرد
بزرگان که از تخم پورست تیغ		زدندی شب تیره بر باد میغ
خر آنکس که بود او ز تخم زرسب		پرستنده‌ی فرخ آذر گشسب
دگر بیژن گیو و رهام گرد		کجا شاهشان از بزرگان شمرد
چو گرگین میلاد و گردان ری		برفتند یکسر بفرمان کی
پس پشت او را نگه داشتند		همه نیزه از ابر بگذاشتند
به رستم سپرد آن زمان میمنه		که بود او سپاهی شکن یک تنه
هر آنکس که از زابلستان بدند		وگر کهتر و خویش دستان بدند
بدیشان سپرد آن زمان دست راست		همی نام و آرایش جنگ خواست
سپاهی گزین کرد بر میسره		چو خورشید تابان ز برج بره
سپهدار گودرز کشواد بود		هجیر و چو شیدوش و فرهاد بود
بزرگان که از بردع و اردبیل		بپیش جهاندار بودند خیل
سپهدار گودرز را خواستند		چپ لشکرش را بیاراستند
بفرمود تا پیش قلب پساه		بپیلان جنگی ببستند راه
نهادند صندوق بر پشت پیل		زمین شد بکردار دریای نیل
هزار از دلیران روز نبرد		بصندوق بر ناوک انداز کرد
نگهبان هر پیل سیسد سوار		همه جنگ‌جوی و همه نیزه‌دار
ز بغداد گردان جنگاوران		که بودند با زنگه‌ی شاوران
سپاهی گزیده ز گردان بلخ		بفرمود تا با کمانهای چرخ
پیاده ببودند بر پیش پیل		که گر کوه پیش آمدی بر دو میل
دل سنگ بگذاشتندی بتیر		نبودی کس آن زخم را دستگیر
پیاده پس پیل کرده بپای		ابا نه رشی نیزه‌ی سرگرای
سپرهای گیلی بپیش اندرون		همی از جگرشان بجوشید خون
پیاده صفی از پس نیزه‌دار		سپردار با تیر جوشن‌گذار
پس پشت ایشان سواران جنگ		برآگنده ترکش ز تیر خدنگ
ز خاور سپاهی گزین کرد شاه		سپردار با درع و رومی کلاه
ز گردان گردنکشان سی هزار		فریبرز را داد جنگی سوار
ابا شاه شهر دهستان تخوار		که جنگ بداندیش بودیش خوار
ز بغداد و گردن فرازان کرخ		بفرمود تا با کمانهای چرخ
بپیش اندرون تیرباران کنند		هوا را چو ابر بهاران کنند
بدست فریبرز نستوه بود		که نزدیک او لشکر انبوه بود
بزرگان رزم آزموده سران		ز دشت سواران نیزه وران
سر مایه و پیشروشان زهیر		که آهو ربودی ز چنگال شیر
بفرمود تا نزد نستوه شد		چپ لشکر شاه چون کوه شد
سپاهی بد از روم و بر برستان		گوی پیشرو نام لشکرستان
سوار و پیاده بدی سی هزار		برفتند با ساقه‌ی شهریار
دگر لشکری کز خراسان بدند		جهانجوی و مردم شناسان بدند
منوچهر آرش نگهدارشان		گه نام جستن سپهدارشان
دگر نامداری گروخان نژاد		جهاندار وز تخمه‌ی کیقباد
کجا نام آن شاه پیروز بود		سپهبد دل و لشکر افروز بود
شه غرچگان بود برسان شیر		کجا ژنده پیل آوریدی بزیر
بدست منوچهرشان جای کرد		سر تخمه را لشکر آرای کرد
بزرگان که از کوه قاف آمدند		ابا نیزه و تیغ لاف آمدند
سپاهی ز تخم فریدون و جم		پر از خون دل از تخمه‌ی زادشم
ازین دست شمشیرزن سی هزار		جهاندار وز تخمه‌ی شهریار
سپرد این سپه گیو گودرز را		بدو تازه شد دل همه مرز را
بیاری بپشت سپهدار گیو		برفتند گردان بیدار و نیو
فرستاد بر میمنه ده هزار		دلاور سواران خنجر گزار
سپه ده هزار از دلیران گرد		پس پشت گودرز کشواد برد
دمادم بشد برته‌ی تیغ زن		ابا کوهیار اندر آن انجمن
به مردی شود جنگ را یارگیو		سپاهی سرافراز و گردان نیو
زواره بد این جنگ را پیشرو		سپاهی همه جنگ سازان نو
بپیش اندرون قارن رزم زن		سر نامداران آن انجمن
بدان تا میان دو رویه سپاه		بود گرد اسب افگن و رزمخواه
ازان پس بگستهم گژدهم گفت		که با قارن رزم زن باش جفت
بفرمود تا اندمان پور توس		بگردد بهر جای با پیل و کوس
بدان تا ببندد ز بیداد دست		کسی را کجا نیست یزدان پرست
نباشد کس از خوردنی بی‌نوا		ستم نیز برکس ندارد روا
جهان پر ز گردون بد و گاومیش		ز بهر خورش را همی راند پیش
بخواهد همی هرچ باید ز شاه		بهر کار باشد زبان سپاه
به سو طلایه پدیدار کرد		سر خفته از خواب بیدار کرد
بهر سو برفتند کار آگهان		همی جست بیدار کار جهان
کجا کوه بد دیده‌بان داشتی		سپه را پراگنده نگذاشتی
همه کوه و غار و بیابان و دشت		بهر سو همی گرد لشکر بگشت
عنانها یک اندر دگر ساخته		همه جنگ را گردن افراخته
ازیشان کسی را نبد بیم و رنج		همی راند با خویشتن شاه گنج
برین گونه چون شاه لشکر بساخت		بگردون کلاه کیی برفراخت
دل مرد بدساز با نیک خوی		جز از جنگ جستن نکرد آرزوی
سپهدار توران ازان سوی جاج		نشسته برام بر تخت عاج
دوباره ز لشکر هزاران هزار		سپه بود با آلت کارزار
نشسته همه خلخ و سرکشان		همی سرفرازان و گردنکشان
بمرز کروشان زمین هرچ بود		ز برگ درخت و زکشت و درود
بخوردند یکسر همه بار و برگ		جهان را همی آرزو کرد مرگ
سپهدار ترکان به بیکند بود		بسی گرد او خویش و پیوند بود
همه نامداران ما چین و چین		نشسته بمرز کروشان زمین
جهان پر ز خرگاه و پرده سرای		ز خیمه نبد نیز بر دشت جای
جهانجوی پر دانش افراسیاب		نشسته بکندز بخورد و بخواب
نشست اندران مرز زان کرده بود		که کندز فریدون برآورده بود
برآورده در کندز آتشکده		همه زند و استا بزر آژده
ورا نام کندز بدی پهلوی		اگر پهلوانی سخن بشنوی
کنون نام کندز به بیکند گشت		زمانه پر از بند و ترفند گشت
نبیره فریدون بد افراسیاب		ز کندز برفتن نکردی شتاب
خود و ویژگانش نشسته بدشت		سپهر از سپاهش همی خیره گشت
ز دیبای چینی سراپرده بود		فراوان بپرده درون برده بود
بپرده درون خیمه‌های پلنگ		بر آیین سالار ترکان پشنگ
نهاده به خیمه درون تخت زر		همه پیکر تخت یکسر گهر
نشسته برو شاه توران سپاه		بچنگ اندرون بگرز و بر سر کلاه
ز بیرون دهلیز پرده‌سرای		فراوان درفش بزرگان بپای
زده بر در خیمه‌ی هر کسی		که نزدیک او آب بودش بسی
برادر بد و چند جنگی پسر		ز خویشان شاه آنک بد نامور
همی خواست کید بپشت سپاه		بنزدیک پیران بدان رزمگاه
سحر گه سواری بیامد چو گرد		سخنهای پیران همه یاد کرد
همه خستگان از پس یکدگر		رسیدند گریان و خسته جگر
همی هر کسی یاد کرد آنچ دید		وزان بد کز ایران بدیشان رسید
ز پیران و لهاک و فرشیدورد		وزان نامداران روز نبرد
کزیشان چه آمد بروی سپاه		چه زاری رسید اندر آن رزمگاه
همان روز کیخسرو آنجا رسید		زمین کوه تا کوه لشکر کشید
بزنهار شد لشکر ما همه		هراسان شد از بی‌شبانی رمه
چو بشنید شاه این سخن خیره گشت		سیه گشت و چشم و دلش تیره گشت
خروشان فرود آمد از تخت عاج		بپیش بزرگان بینداخت تاج
خروشی ز لشکر بر آمد بدرد		رخ نامداران شد از درد زرد
ز بیگانه خیمه بپرداختند		ز خویشان یکی انجمن ساختند
ازان درد بگریست افراسیاب		همی کند موی و همی ریخت آب
همی گفت زار این جهانبین من		سوار سرافراز رویین من
جهانجوی لهاک و فرشیدورد		سواران و گردان روز نبرد
ازین جنگ پور و برادر نماند		بزرگان و سالار و لشکر نماند
بنالید و برزد یکی باد سرد		پس آنگه یکی سخت سوگند خورد
بیزدان که بیزارم از تخت و گاه		اگر نیز بیند سر من کلاه
قبا جوشن و اسب تخت منست		کله خود و نیزه درخت منست
ازین پس نخواهم چمید و چرید		و گر خویشتن تاج را پرورید
مگر کین آن نامداران خویش		جهانجوی و خنجرگزاران خویش
بخواهم ز کیخسرو شوم‌زاد		که تخم سیاوش بگیتی مباد
خروشان همی بود زین گفت و گوی		ز کیخسرو آگاهی آمد بروی
که لشکر بنزدیک جیحون رسید		همه روی کشور سپه گسترید
بدان درد و زاری سپه را بخواند		ز پیران فراوان سخنها برآند
ز خون برادرش فرشیدورد		ز رویین و لهاک شیر نبرد
کنون گاه کینست و آویختن		ابا گیو گودرز خون ریختن
همم رنج و مهرست و هم درد و کین		از ایران وز شاه ایران زمین
بزرگان ترکان افراسیاب		ز گفتن بکردند مژگان پر آب
که ما سربسر مر تو را بنده‌ایم		بفرمان و رایت سرافگنده‌ایم
چو رویین و پیران ز مادر نزاد		چو فرشیدورد گرامی نژاد
ز خون گر در و کوه و دریا شود		درازای ما همچو پهنا شود
یکی برنگردیم زین رزمگاه		ار یار باشد خداوند ماه
دل شاه ترکان از آن تازه گشت		ازان کار بر دیگر اندازه گشت
در گنج بگشاد و روزی بداد		دلش پر زکین و سرش پر ز باد
گله هرچ بودش بدشت و بکوه		ببخشید بر لشکرش همگروه
ز گردان شمشیرزن سی هزار		گزین کرد شاه از در کارزار
سوی بلخ بامی فرستادشان		بسی پند و اندرزها دادشان
که گستهم نوذر بد آنجا بپای		سواران روشن دل و رهنمای
گزین کرد دیگر سپه سی هزار		سواران گرد از در کارزار
بجیحون فرستاد تا بگذرند		بکشتی رخ آب را بسپرند
بدان تا شب تیره بی ساختن		ز ایران نیاید یکی تاختن
فرستاد بر هر سوی لشکری		بسی چاره‌ها ساخت از هر دری
چنین بود فرمان یزدان پاک		که بیدادگر شاه گردد هلاک
شب تیره بنشست با بخردان		جهاندیده و رای زن موبدان
ز هرگونه با او سخن ساختند		جهان را چپ و راست انداختند
بران برنهادند یکسر که شاه		ز جیحون بران سو گذارد سپاه
قراخان که او بود مهتر پسر		بفرمود تا رفت پیش پدر
پدر بود گفتی بمردی بجای		ببالا و دیدار و فرهنگ و رای
ز چندان سپه نیمه او را سپرد		جهاندیده و نامداران گرد
بفرمودتا در بخارا بود		بپشت پدر کوه خارا بود
دمادم فرستد سلیح و سپاه		خورش را شتر نگسلاند ز راه
سپه را ز بیکند بیرون کشید		دمان تالب رود جیحون کشید
سپه بود سرتاسر رودبار		بیاورد کشتی و زورق هزار
بیک هفته بر آب کشتی گذشت		سپه بود یکسر همه کوه ودشت
بخرطوم پیلان و شیران بدم		گذرهای جیحون پر از باد و دم
ز کشتی همه آب شد ناپدید		بیابان آموی لشکر کشید
بیامد پس لشکر افراسیاب		بر اندیشه‌ی رزم بگذاشت آب
پراگند هر سو هیونی دوان		یکی مرد هشیار روشن روان
ببینید گفت از چپ و دست راست		که بالا و پهنای لشکر کجاست
چو بازآمد از هر سوی رزمساز		چنین گفت با شاه گردن فراز
که چندین سپه را برین دشت جنگ		علف باید و ساز و جای درنگ
ز یک سو بدریای گیلان رهست		چراگاه اسبان و جای نشست
بدین روی جیحون و آب روان		خورش آورد مرد روشن روان
میان اندرون ریگ و دشت فراخ		سراپرده و خیمه بر سوی کاخ
دلش تازه‌تر گشت زان آگهی		بیامد بدرگاه شاهنشهی
سپهدار خود دیده بد روزگار		نرفتی بگفتار آموزگار
بیاراست قلب و جناح سپاه		طلایه که دارد ز دشمن نگاه
همان ساقه و جایگاه بنه		همان میسره راست با میمنه
بیاراست لشکر گهی شاهوار		بقلب اندرون تیغ زن سی هزار
نگه کدر بر قلبگه جای خویش		سپهبد بد و لشکر آرای خویش
بفرمود تا پیش او شد پشنگ		که او داشتی چنگ و زور نهنگ
بلشکر چنو نامداری نبود		بهر کار چون او سواری نبود
برانگیختی اسب و دم پلنگ		گرفتی بکندی ز نیروی جنگ
همان نیزه‌ی آهنین داشتی		بورد بر کوه بگذاشتی
پشنگست نامش پدر شیده خواند		که شیده بخورشید تابنده ماند
ز گردان گردنکشان سد هزار		بدو داد شاه از در کارزار
همان میسره جهن را داد و گفت		که نیک اخترت باد هر جای جفت
که باشد نگهبان پشت پشنگ		نپیچد سر ار بارد از ابر سنگ
سپاهی بجنگ کهیلا سپرد		یکی تیزتر بود ایلای گرد
نبیره جهاندار فراسیاب		که از پشت شیران ربودی کباب
دو جنگی ز توران سواران بدند		بدل یک بیک کوه ساران بدند
سوی میمنه لشکری برگزید		که خورسید گشت از جهان ناپدید
قراخان سالار چارم پسر		کمر بست و آمد بپیش پدر
بدو داد ترک چگل سی هزار		سواران و شایسته‌ی کارزار
طرازی و غزی و خلخ سوار		همان سی هزار آزموده سوار
که سالارشان بود پنجم پسر		یکی نامور گرد پرخاشخر
ورا خواندندی گو گردگیر		که بر کوه بگذاشتی تیغ و تیر
دمور و جرنجاش با او برفت		بیاری جهن سرافراز تفت
ز گردان و جنگ آوران سی هزار		برفتند با خنجر کارزار
جهاندیده نستوه سالارشان		پشنگ دلاور نگهدارشان
همان سی هزار از یلان ترکمان		برفتند با گرز و تیر و کمان
سپهبد چو اغریرث جنگجوی		که با خون یکی داشتی آب جوی
وزان نامور تیغ زن سی هزار		گزین کرد شاه از در کارزار
سپهبد چو گرسیوز پیلتن		جهانجوی و سالار آن انجمن
بدو داد پیلان و سالارگاه		سر نامداران و پشت سپاه
ازان پس گزید از یلان ده هزار		که سیری ندادند کس از کارزار
بفرمود تا در میان دو صف		بوردگاه بر لب آورده کف
پراگنده بر لشکر اسب افگنند		دل و پشت ایرانیان بشکنند
سوی باختر بود پشت سپاه		شب آمد به پیلان ببستند راه
چنین گفت سالار گیتی فروز		که دارد سپه چشم بر نیمروز
چو آگاه شد شهریار جهان		ز گفتار بیدار کار آگهان
ز ترکان وز کار افراسیاب		که لشکرگه آورد زین روی آب
سپاهی ز جیحون بدین سو کشید		که شد ریگ و سنگ از جهان ناپدید
چو بشنید خسرو یلانرا بخواند		همه گفتنی پیش ایشان براند