سفر رسمی اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر و علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی به فرانسه ۱۸ مهر ۱۳۴۰ - ۱ آبان ۱۳۴۰

دیدار رسمی سران دیگر کشورها از ایران

تصمیم‌های مجلس سفرهای رسمی محمدرضا شاه پهلوی

درگاه محمدرضا شاه پهلوی

آریامهر و شهبانو در مهرآباد در برابر نمایندگان سیاسی خارجی

دیپلمات‌ها و ایرانیان در فرودگاه ژنو به پیشباز اعلیحضرتین آمدند

شاهنشاه در فرودگاه اورلی از گارد احترام سان می بینند

در فرودگاه اورلی شاهنشاه به بیانات ژنرال دوگل پاسخ می‌دهند

شاهنشاه آریامهر بر مزار سرباز گمنام

آریامهر به همراه وزیر ارتش فرانسه در پاریس

میهمانی رسمی شام در کاخ الیزه

سفر رسمی شاهنشاه و شهبانو به فرانسه ۱۳۴۰

اعلیحضرتین در بازدید از کاخ ورسای

اعلیحضرتین در میهمانی وزارت خارجه

آریامهر، شهبانو و وزیر خارجه فرانسه

شاهنشاه کتاب طلایی شهرداری پاریس را دستینه می نمایند

اعلیحضرتین از ساختمان شهرداری پاریس پایین می آیند

بازدید اعلیحضرتین از کارخانه خودروسازی سیمکا

شاهنشاه در بازدید از مرکز تحقیقات اتمی و گفتگو با ایرانیانی که در آنجا کار می کنند

۱۸ مهر ماه ۱۳۴۰ اعلیحضرت همایون محمد رضا شاه پهلوی شاهنشاه ایران و علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی برای یک دیدار رسمی از فرانسه از فرودگاه مهرآباد به سوی کشور فرانسه پرواز کردند. این سومین بار است که شاهنشاه آریامهر با ژنرال دوگل دیدار می‌کنند. ساعت هفت و سی دقیقه بامداد اعلیحضرت همایونی و علیاحضرت شهبانوی ایران به فرودگاه تشریف فرما شدند. پیشتر والاحضرتین شاهپور غلامرضا، شاهپور عبدالرضا، شاهپور محمودرضا و شاهپور احمد رضا به تالار سلطنتی فرودگاه وارد شده بودند. سفیران و نمایندگان سیاسی خارجی نیز با پوشاک رسمی در پهنه فرودگاه چشم به راه اعلیحضرتین بودند. هیات دولت پیشاپیش صف‌های پسوازکنندگان ایستاده بود. افسران ارشد ارتش و پایوران کشوری و هم چنین روسای دربار شاهنشاهی در جایگاه خود قرار گرفته بودند. اعلیحضرت همایونی با یونیفورم نیروی هوایی شاهنشاهی بر تن، نخست در تالار فرودگاه چند دقیقه‌ای درنگ فرمودند و به همه بانوان و آقایانی که برای پسواز اعلیحضرتین آمده بودند، ابراز مهر فرمودند و سپس به پهنه فرودگاه که در یک سو هیات دولت و نمایندگان سیاسی خارجی و پایوران کشوری ایستاده بودند و در سوی دیگر افسران ارشد ارتش و گارد احترام قرار داشتند، تشریف فرما گردیدند. شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو به یکایک پسوازکنندگان بدورد گفتند و سپس در جایگاه ویژه سان قرار گرفتند. در این هنگام موزیک سرود ملی ایران را نواخت و سپس اعلیحضرت همایونی با مارش نظامی از برابر صف افسران و گارد احترام گذشتند. در این آیین سان فرمانده گارد و تیمسار ارتشبد حجازی و تیمسار سپهبد آریانا و تیمسار سرتیپ اویسی، شاهنشاه آریامهر را همراهی می‌کردند. آنگاه اعلیحضرتین به سوی هواپیمای شاهنشاهی رفتند. در آنجا خاندان شاهنشاهی ایران، نخست وزیر و شهردار تهران ایستاده بودند. اعلیحضرتین در پای پلکان هواپیما به هموندان خاندان شاهنشاهی و دیگر پسوازکنندگان بدرود گفتند و سوار هواپیما شدند.

در این سفر محسن قراگزلو رییس تشریفات دربار شاهنشاهی، سپهبد آریانا ژنرال آجودان شاهنشاه، سپهبد عبدالکریم ایادی پزشک ویژه، سرلشکر سعید اعزازی معاون فرماندهی نیروی هوایی، سرلشکر فریدون جم فرمانده دانشکده افسری، دریادار شمس الدین صفوی آجودان نیروی دریایی شاهنشاهی، دکتر جمشید اعلم و پرفسور یحیی عدل و دکتر لقمان در رکاب شاهنشاه آریامهر می‌باشند.

ساعت هشت و ده دقیقه بامداد هواپیما از فرودگاه مهرآباد به پرواز درآمد. هواپیمای اعلیحضرتین در سر راه خود به پاریس در فرودگاه استانبول بر زمین نشست و اعلیحضرتین از سوی مقامات رسمی کشور ترکیه مورد پیشباز قرارگرفتند. شاهنشاه در این درنگ کوتاه در سالن فرودگاه استانبول به پرسش‌های روزنامه نگاران پاسخ گفتند. سپس شاهنشاه و شهبانو از استانبول به سوی ژنو پرواز کردند.

شاهنشاه و شهبانوی ایران ساعت ۱۶ و سی دقیقه وارد فرودگاه ژنو گردیدند و شب را در ژنو خواهند ماند.

آیین پیشباز رسمی در فرودگاه اورلی

۱۹ مهر ماه ۱۳۴۰ ساعت یازده بامداد هواپیمای آورنده شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو در فرودگاه اورلی پاریس بر زمین نشست. در فرودگاه پرزیدنت دوگل و بانو، آقای انتظام سفیر کبیر شاهنشاهی در فرانسه و پایوران برجسته فرانسه از اعلیحضرتین پیشباز رسمی نمودند. هنگامی که شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو از هواپیما پیاده شدند، پرزیدنت فرانسه و بانو دوگل به شاهنشاه آریامهر و شهبانوی ایران خوش آمد گفتند و سران دو کشور دست یکدیگر را به گرمی فشردند. پرزیدنت دوگل همراهان خود را به شاهنشاه شناساندند و شاهنشاه آریامهر نیز همراهان خود را به ژنرال دوگل شناساندند. آنگاه دسته موزیک نیروی هوایی فرانسه سلام شاهنشاهی و سرود ملی فرانسه را نواخت. آنگاه شاهنشاه ایران به همراه ژنرال دوگل از گارد احترام سان دیدند. در فرودگاه دانشجویان و ایرانیانی که در فرانسه زندگی می‌کردند نسبت به شاهنشاه آریامهر و شهبانوی ایران احساسات پرشوری ابراز داشتند. سپس شاهنشاه آریامهر و پرزیدنت فرانسه در جایگاه ویژه قرار گرفتند. در جایگاه ویژه ژنرال دوگل سخنانی ایراد کردند:

مسافرت شاهنشاه و شهبانوی ایران به کشور من سبب شادمانی و افتخار من و همه مردم فرانسه است. دو کشور ایران و فرانسه از زمان‌های بسیار قدیم دوستانه‌ترین روابط را داشتند و در بیشتر موارد چون فرهنگ که یک تمدن درخشان و عالی است وضعی مشابه یکدیگر داشتند. امیدوارم مسافرت شاهانه به این کشور در تشیید روابط میان دو کشور بیش از پیش موثر باشد. شاهنشاه ایران برای ملت خود پادشاهی خیرخواه و برای فرانسه یک دوست و در عرضه جهان سمبلی از ثبات و صلح هستند.

شاهنشاه آریامهر در پاسخ سخنان پرزیدنت دوگل فرمودند:

حضرت رییس جمهوری: از سخنان محبت آمیز و صمیمانه آن جناب نسبت به کشور من و علیاحضرت شهبانو و شخص خود صمیمانه سپاسگزاری م یکنم. برای موجب نهایت خوشوقتی است که دعوت دوستانه شما را برای بازدید از کشور زیبای فرانسه پذیرفته و از این کشور که پیوندهای ناگسستنی با کشور ما دارد، دیدن می‌کنیم. ما هم چنین از جنابعالی و بانو دوگل به مناسبت پذیرایی گرم و میهمان نوازی‌های شما سپاسگزاری م کنیم. از آغاز ایجاد روابط میان ایران و دنیای غرب کشور فرانسه همواره ستایش و علاقه هم میهنان مرا برانگیخته است. افق وسیع فرهنگ و دانش اروپایی با زبان خوش آهنگ شما به کشور ما گشوده شد و این زمان پیوسته مقام عالی و افتخارآمیز خود را در تعلیمات مدارس و میان طبقه روشنفکر کشور ما حفظ کرده است. درواقع افتخارات تاریخی و نبوغ ادبی شما که در طول قرن‌ها بر جهان پرتو افکن بوده است برای ما مانند تاریخ و ادبیات کشور خودمان آشنا است. از سوی دیگر پژوهش‌های عمیق دانشمندان نامی فرانسوی درباره گذشته و زبان و فرهنگ ما و تلاش پیوسته آنها برای درک تمدن ایران باستان، ملت هوشیار فرانسه را در شناسایی کشور ما و درک آنچه ما خود می‌شناسیم و دوست می‌داریم، یاری کرده است.

حضرت رییس جمهوری، با چنین میراث گرانبهایی از تحسین و علایق متقابل که مافوق مسایل مادی قرار دارد و جنبه روخانی و معنوی پیدا می‌کند و همه از جذبه و علاقه متقابل ناشی می شو، کاملا طبیعی است که روابط سیاسی ما بر اساس استوار یک دوستی خلل ناپذیر قرار گرفته است. افزون بر این، تماس فرهنگی که مناسبات ما را استحکام بخشیده است، در تمام دوران روابط ما، تفاهم عمیق بر اساس اعتماد کامل میان ما حکمفرما بوده است، هیچگونه اختلاف و زیاده روی و لحن خشنونت آمیزی به این یگانگی لطمه نزده است زیرا هر دو ملت از این روابط جز اینکه چیزی به یکدیگر بیاموزند و یا متقابلا در فرهنگ و تمدن یکدیگر تحقیق نمایند هدف دیگر نداشته‌اند.

از دوران فیلیپ لوبل پادشاه فرانسه که نخستین نامه‌های سلاطین ایران در قرن سیزدهم به نام وی نوشته شد، تا به امروز روابط ما سودمند و دوستانه بوده است. ما برگردان نخستین آثار کلاسیک خود را مدیون هم وطنان شما هستیم. آموزش زبان پارسی در اروپا نخستین بار در اواخر قرن هیجدهم در پاریس آغاز شد. نخستین آثار باستانی ایران وسیله یک هیات فرانسوی کشف شد و هنوز بسیاری از هموطنان سرشناس شما در کشور ما به این کار بزرگ ادامه می‌دهند. از آغاز قرن اخیر روابط نزدیک کشورهای ما به برقراری مناسبات سیاسی بر اساس نوین منجر شد و از آن تاریخ به بعد فرانسه با فراهم آوردن زمینه فعالیت استادان و پزشکان و کارشناسان فرانسوی توجه و علاقه خود را نسبت به کشور ما حفظ کرده است.

درتصادمات بین المللی این قرن، شهامت و پایداری افتخارآمیز فرانسه در برابر خطر مهلکی که آن کشور را تهدید می‌کرد، ستایش و اعجاب عمیق همه مردم ایران را برانگیخت. گویی آن روز فراموش ناشدنی دیروز بوده است که ندای مرد سرنوشت، یعنی ندای کشوری که قهرمان آزادی‌های بشر شناخته شده، به گوش رسید و درقلب‌ها امید تازه‌ای بوجود آورد. این پیام تنها برای الهام بخشیدن به مردم فرانسه نبود، بلکه همه طبقاتی را که معتقدند زندگی بدون آزادی ارزشی ندارد، دعوت می‌کرد که در آن لحظات حساس نومید نشوند و برای حفظ استقلال و سنن ملی خود دست یگانگی به یکدیگر بدهند. پنج سال پیش از آن تاریخ بود که من با کمال خرسندی جنابعالی را به عنوان یک قهرمان فاتح و رییس کشورتان در تهران ملاقات کردم.

حضرت رییس جمهوری، برای ما که فرانسه را دوست می‌داریم و به آن احترام می‌گذاریم موجب کمال خوشوقتی است که شما را بار دیگر در مقام مظهر اراده ملت فرانسه و رهبری که با خردمندی و واقع بینی سرنوشت این ملت بزرگ را به دست گرفته است ملاقات می‌کنیم. در ایران ما دست به اجرای یک برنامه رفرم و اصلاحات اساسی برای پیشرفت مادی و معنوی ملت خود زده‌ایم. من خوشوقتم از اینکه به شما بگویم در این تلاش برای توسعه و ترقی کشور ما از تجربه‌ها و همکاری‌های کارشناسان فرانسوی استفاده می‌کند، من اطمینان دارم که فرانسه در آینده نیز کمک و همکاری پر ارزش خود را به ما ادامه خواهد داد. رشته‌های دوستی قدیمی که میان دو کشور ما وجود دارد، عاملی برای پایداری و حفظ صلح جهانی به شمار می‌رود. ما باید بیش از هر زمان دیگری این پیوندها را محکم تر سازیم و مردمی را که خواهان حفظ و حراست میراث فرهنگی خود هستند به هم نزدیک کنیم. به همین روی است که شهبانو و من در این هنگام که به لطف دولت فرانسه و به کوشش دوست بزرگ کشورم آقای آنرده مالرو نمایشگاه هنر و باستانشناسی ایران در پاریس گشایش می‌یابد، از فرصت بازدید پاریس شادمانیم. ما امیدواریم که جشن‌های یادبود دو هزار و پانصدمین سال بنیانگذاری یگانگی ملی و تاسیس شاهنشاهی ایران فرصت دیگری به دوستان فرانسوی ما بدهد، تا با ما در یادآوری سهم ایران در تمدن جهان شرکت نمایند.

ما شاهد عوامل مخربی هستیم که امروز افکار انسانی و دنیای روحانی را تهدید می‌کند و در این دوران به نقش اساسی فرانسه در حفظ ارزش‌های انسانی ایمان داریم. در پایان از صمیم قلب آرزومند افتخار و سعادت و ترقی فرانسه و ملت فرانسه هستیم.

روزنامه‌های چاپ فرانسه نوشتند: کاری که اعلیحضرت شاهنشاه ایران انجام داد یعنی وقف همه دارایی خود در بنیاد پهلوی در تاریخ ایران و میان پادشاهان جهان بی سابقه است، به همین روی این کار شاهنشاه در فرانسه مورد ستایش فراوان مردم قرارگرفته است.

روزنامه ساندی تایمز چاپ لندن نوشت: شاهنشاه ایران پس از وقف همه اموال و دارایی خود در راه ملت ایران، تنها حقوق سالانه معظم له باقی می‌ماند.

ورود به پاریس

پس از سخنان شاهنشاه آریامهر، اعلیحضرت شاهنشاه ایران و پرزیدنت دوگل دریک خودروی رو باز و علیاحضرت شهبانو و بانو دوگل در خودروی دیگر سوار شدند و با اسکورت رسمی از فرودگاه اورلی به سوی پاریس به راه افتادند. حرکت اعلیحضرتین و میزبانان از فرودگاه اورلی تا وزارت امور خارجه بسیار با شکوه و بی مانندی انجام یافت. هشتاد پلیس موتورسیکلت سوار با یونیفورم‌های ویژه، خودروی‌های اعلیحضرتین را همراهی می‌کردند. دیروز برای همه اهالی پاریس روز ویژه‌ای بود تا ملکه خندان ایران را که در فرانسه درس خوانده بود را از نزدیک ببینند و نکو دارند. خیابان‌های مسیر با پرچم‌های دو کشور آذین بسته شده بود. مردم فرانسه در پیاده روهای خیابان با تکان دادن دست و کف زدن‌های پیوسته به شاهنشاه و شهبانوی ایران خوش آمد می‌گفتند. شاهنشاه آریامهر و ژنرال دوگل و همراهان یک سر به کاخ وزارت امور خارجه فرانسه تشریف فرما شدند که از رادیو پاریس و تلویزیون فرانسه پخش گردید.

هنگامی که شاهنشاه آریامهر و پرزیدنت دوگل به پهنه کاخ وزارت امور خارجه گام نهادند، آیین احترامات نظامی انجام یافت و سپس علیاحضرت شهبانو به همراه بانو دوگل در سالن ویژه دیدار و گفتگو کردند. برابر نیم روز پس از برگزاری آیین شناساندن همراهان اعلیحضرتین و پایوران وابسته به اداره‌های ریاست جمهوری، ژنرال دو گل و بانو از کاخ وزارت امور خارجه، رهسپار کاخ الیزه گردیدند.

ساعتی پس از آن شاهنشاه آریامهر در تشریفاتی به کاخ الیزه رفتند و ژنرال دوگل از شاهنشاه آریامهر پیشباز کرد. پرزیدنت دوگل شاهنشاه را به دفتر کار خود راهنمایی کرد و سران دو کشور مدتی با یکدیگر خصوصی گفتگو کردند. سپس با بودن چند تن از پایوران برجسته ایرانی و فرانسوی، شاهنشاه یک قطعه نشان پهلوی با حمایل به پرزیدنت دوگل پیشکش کردند و ژنرال دوگل نیز یک قطعه نشان لژیون دونور با حمایل به شاهنشاه ایران فراداشتند.

کوتاه زمانی پس از آن علیاحضرت شهبانوی ایران و همراهان به کاخ الیزه وارد شدند. شاهنشاه آریامهر و پرزیدنت فرانسه و بانو از شهبانوی ایران پیشباز نمودند. در یکی از سالن‌های کاخ الیزه نخست وزیر و وزیر امور خارجه فرانسه و بانوانشان به پیشگاه اعلیحضرت شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو معرفی شدند. در درازای هنگامی که شاهنشاه و شهبانو در کاخ الیزه بودند، پرچم شاهنشاهی ایران بر فراز کاخ ریاست جمهوری فرانسه در اهتزاز بود. ساعت ۱۳ و سی دقیقه اعلیحضرتین به همراه پرزیدنت فرانسه و بانو ناهار را در کاخ الیزه خوردند. در سر میز ناهار نخست وزیر، وزیر امور خارجه فرانسه، سفیر کبیر فرانسه در ایران، سفیر کبیر کشور شاهنشاهی ایران در فرانسه، همراهان شاهنشاه و مدیر کل دفتر پرزیدنت فرانسه و مدیر دفتر ویژه ژنرال دوگل نیز بودند. پس از ناهار، اعلیحضرتین به همراه پرزیدنت دوگل و بانو به سالن فرتورهای کاخ الیزه وارد شدند و از سوی ژنرال دوگل پیشکش‌هایی به شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو فراداشته شد.

ساعت ۱۴ و ۴۵ دقیقه اعلیحضرتین از کاخ الیزه رهسپار کاخ وزارت امور خارجه فرانسه شدند. در خیابان‌ها مسیر خودروی اعلیحضرتین، هزاران تن از مردم پاریس گرد آمده بودند و به شاهنشاه و شهبانوی ایران ابراز شور و شادمانی می‌کردند.

ایوار شاهنشاه آریامهر در آیین ویژه‌ای تاج گلی بر مزار سرباز گمنام فرانسه نهادند. علیاحضرت شهبانو نیز از شیر خوارگاه شماره ۹ پاریس وابسته به انجمن ویژه کودکان در فرانسه بازدید فرمودند.

ساعت ۱۷ روسای هیات‌های نمایندگی سیاسی خارجی در پاریس در کاخ وزارت امور خارجه فرانسه به پیشگاه شاهنشاه آریامهر باریافتند. شاهنشاه آریامهر که یونیفورم ژنرالی ارتش ایران را بر تن داشتند، هیات‌های نمایندگی سیاسی خارجی را به پیشگاه شاهانه پذیرفتند. پنجاه و یک سفیر کبیر و پانزده کاردار سفارت به پیشگاه شاهنشاه شناسانده شدند. این آیین در سالن ساعت کاخ وزارت امور خارجه برگزار شد. سپس شاهنشاه آریامهر به سالن اشکوب کاخ تشریف فرما شدند و روسا و هموندان انجمن های دوستی ایران و فرانسه را به پیشگاه همایونی پذیرفتند. شاهنشاه آریامهر در بیاناتی کوتاه به باشندگان از رشته های دوستی که از زمان های قدیم ایران و فرانسه را به یکدیگر پیوند می دهد اشاره فرمودند و ابراز امیدواری کردند که فرانسه در کارهای آبادانی بزرگی که در ایران آغاز شده است با این کشور همکاری کند. سپس شاهنشاه چکیده ای از کارهای عمرانی که در ایران انجام یافته، چون ساختن سدها را برای باشندگان گفتند.

میهمانی رسمی شام به سرفرازی اعلیحضرتین در کاخ الیزه

شامگاهان، از سوی ژنرال دوگل پرزیدنت فرانسه میهمانی باشکوهی در کاخ الیزه به سرافرازی میهمانان کشور فرانسه، اعلیحضرت همایون محمدرضاشاه پهلوی و علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی برگزار شد. در این میهمانی ۱۲۰۰ تن شرکت داشتند. کاخ الیزه بسیار باشکوه آذین یافته بود. یک فرش بزرگ سرخ رنگ در پهنه کاخ گسترده شده بود و در پلکان‌ها ۱۲ تن گارد ویژه ریاست جمهوری با پوشاک ویژه، شمشیر به دست برای ادای احترام ایستاده بودند در داخل کاخ همه سالن‌ها غرق در گل و روشنایی بود. ساعت ۱۹ و بیست دقیقه کاخ غرق در گل و روشنایی بود، در این هنگام موکب همایونی وارد پارک کاخ الیزه که با نورافکن‌های قوی روشن شده بود، گردید. هنگامی که اعلیحضرتین از خودرو پیاده می‌شدند « کورسل » دبیر کل کاخ الیزه از شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو پیشباز کرد. در بالای پله‌های کاخ ژنرال دوگل و بانو به پیشباز اعلیحضرتین آمدند و اعلیحضرتین به سالن کاخ رهنمون شدند.

شهبانوی ایران پیراهنی از « موسلین » گلی رنگ و مانتوی سفید پوشیده بودند و نیم تاجی از الماس بر سر داشتند که در زیر گیسوان چون کهربا سیاه شهبانو، جلوه ویژه‌ای داشت. این شب نشینی در ساعت ۱۰ و ۲۵ دقیقه آغاز شد. شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو در کنار ژنرال دوگل و بانو ایستاده بودند و یک ساعت و پنج دقیقه با همه ۱۲۰۰ تن میهمانان دست می‌دادند. شاهنشاه ایران یونیفورم ژنرالی نیروی زمینی را بر تن داشند و نشان و حمایل بزرگ لژیون دنور را به سینه آویخته بودند. در ساعت ۱۱ و سی دقیقه اعلیحضرتین و ژنرال دوگل و بانو به سالن میهمانی تشریف فرما شدند.

در این میهمانی شاهنشاه ایران در پاسخ سخنان پرزیدنت فرانسه فرمودند:

حضرت رئیس‌جمهوری، از سخنان محبت‌آمیز و صمیمانه آن حضرت نسبت به کشور من و شهبانو و شخص خودم، صمیمانه تشکر می‌کنم. برای ما موجب نهایت خوشوقتی است که دعوت دوستانه شما را برای بازدید از کشور زیبای فرانسه پذیرفته و از این کشور که پیوندهای ناگسستنی با کشور ما دارد، دیدن می‌کنیم و از آن حضرت و بانو دوگل به‌مناسبت پذیرایی گرم و میهمان‌نوازی‌های شما سپاسگزاریم. از آغاز ایجاد روابط بین ایران و دنیای غرب، کشور فرانسه همواره ستایش و علاقه هموطنان مرا برانگیخته‌است. افق وسیع فرهنگ و دانش اروپایی با زبان خوش‌آهنگ شما به کشور ما گشوده‌شد و این زبان پیوسته مقام عالی و افتخارآمیز خود را در تعلیمات مدارس و میان طبقه روشنفکر کشور ما حفظ کرده‌است. در واقع افتخارات تاریخی و نبوغ ادبی شما که در طول قرنها بر جهان پرتوافکن بوده‌است برای ما مانند تاریخ و ادبیات کشور خودمان آشنا است. از سوی دیگر تحقیقات عمیق دانشمندان شهیر فرانسوی درباره گذشته و زبان و فرهنگ ما و تلاش مداوم آنها برای درک تمدن ایران باستان ملت هوشیار فرانسه را در شناسایی کشور ما و درک آنچه ما خود می‌شناسیم و دوست می‌داریم، یاری کرده‌است.

حضرت رئیس‌جمهوری، با چنین میراث گرانبهایی از تحسین و علایق متقابل که مافوق مسایل مادی قرار دارد و جنبه روحی و معنوی پیدامی‌کند و همه از جذبه و علاقه متقابل ناشی می‌شود، کاملاً طبیعی است که روابط سیاسی ما بر اساس استوار یک دوستی خلل ناپذیر قرار گرفته‌باشد. علاوه بر این تماس فرهنگی که مناسبات ما را استحکام بخشیده‌است، در تمام دوران روابط ما تفاهم عمیق بر اساس اعتماد کامل بین ما حکمفرما بوده و هیچ گونه اختلاف و زیاده‌روی و خشونت به این یگانگی لطمه نزده‌است، زیرا هر دو ملت از این روابط جز اینکه چیزی به یکدیگر تحقیق نمایند، هدف دیگر نداشته‌اند. از دوران فیلیپ لوبل پادشاه فرانسه، که نخستین نامه‌های سلاطین ایران در قرن سیزدهم به نام وی نوشته‌شد، تا به امروز روابط ما ثمربخش و دوستانه بوده‌است. ما ترجمه نخستین آثار کلاسیک خود را در اروپا مدیون هموطنان شما هستیم. آموزش زبان فارسی در اروپا نخستین بار در اواخر قرن هیجدهم در پاریس آغاز شد. نخستین آثار باستانی ایران به وسیله یک هیأت فرانسوی کشف گردید و هنوز هم عده‌ای از هموطنان سرشناس شما در کشور ما به این کار بزرگ ادامه می‌دهند.

از آغاز قرن اخیر روابط نزدیک کشورهای ما به برقراری مناسبات سیاسی بر اساس نوین منجر شد، و از آن تاریخ به بعد فرانسه با فراهم آوردن زمینه فعالیت استادان و پزشکان و کارشناسان فرانسوی توجه و علاقه خود را نسبت به کشور ما حفظ کرده‌است. در تصادفات بین‌المللی این قرن شهامت و پایداری افتخارآمیز فرانسه در برابر خطر مهلکی که آن کشور را تهدید می‌کرد، ستایش و اعجاب عمیق همه مردم ایران را برانگیخت. گویی آن روز فراموش ناشدنی دیروز بوده‌است که ندای مرد سرنوشت، یعنی ندای نماینده کشوری که قهرمان آزادیهای بشری شناخته شده به گوش رسید و در قلبها امید تازه‌ای به وجود آورد. این پیام تنها برای الهام بخشیدن به مردم فرانسه نبود، بلکه همه ملتهایی را که معتقدند زندگی بدون آزادی ارزشی ندارد، دعوت می‌کرد که در آن لحظات حساس نومید نشوند و برای حفظ استقلال و سنن ملی خود دست یگانگی به هم بدهند. پنج سال پس از آن تاریخ بود که من با کمال مسرت آن حضرت را به عنوان یک قهرمان فاتح و رئیس کشور در تهران ملاقات کردم.

حضرت رئیس‌جمهوری، برای ما که فرانسه را دوست می‌داریم و به آن احترام می‌گذاریم، موجب کمال خوشوقتی است که شما را بار دیگر در مقام مظهر اراده ملت فرانسه و رهبری که با خردمندی و واقع‌بینی سرنوشت این ملت بزرگ را به دست گرفته‌است، ملاقات می‌کنیم. در ایران، ما دست به اجرای یک برنامه رفورم و اصلاحات اساسی برای پیشرفت مادی و معنوی ملت خود زده‌ایم. خوشوقتم از اینکه به شما بگویم در این تلاش به منظور توسعه و ترقی، کشور ما از تجارب و همکاریهای کارشناسان فرانسوی استفاده کامل می‌کند، و اطمینان دارم که فرانسه در آینده نیز کمک و همکاری پرارزش خود را به ما ادامه خواهدداد. رشته‌های دوستی قدیمی که بین دو کشور ما وجود دارد، عاملی برای تثبیت و حفظ صلح جهانی به شمار می‌رود. ما باید بیش از هر زمان دیگری این پیوندها را محکمتر سازیم و مردمی را که خواهان حفظ و حراست میراث فرهنگی خود هستند، به هم نزدیک کنیم. به همین جهت است که شهبانو و من در این موقع که به لطف دولت فرانسه و به همت و کوشش دوست بزرگ کشورم، آقای آندره مالرو نمایشگاه هنر و باستانشناسی ایران در پاریس گشایش می‌یابد از فرصت بازدید پاریس خوشحالیم.

امیدواریم که جشنهای دوهزاروپانصدمین سال بنیان‌گذاری وحدت ملی و تأسیس شاهنشاهی ایران فرصت دیگری به دوستان فرانسوی ما بدهد تا با ما در یادآوری سهم ایران در تمدن جهان شرکت نمایند. ما شاهد عوامل مخربی هستیم که امروز افکار انسانی و دنیای روحانی را تهدید می‌کند، و در این دوران به نقش اساسی فرانسه در حفظ ارزشهای انسانی ایمان داریم، و از صمیم قلب آرزومند سلامت و موفقیت آن حضرت و بانو دوگل و افتخار و سعادت و ترقی روزافزون فرانسه و ملت فرانسه هستیم.

بازدید از کاخ ورسای

۲۰ مهر ماه ۱۳۴۰ نیم روز پنجشنبه شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو چند ساعت از کاخ ورسای که کاخ فرمانروایی پرشکوه لویی چهاردهم پادشاه فرانسه بود، دیدن کردند. این کاخ در ۱۴ کیلومتری شرق پاریس قرار دارد و در سال‌های ۱۷۰۳ تا ۱۷۰۸ ساخته شده است.

شامگاهان آندره مالرو وزیر مشاور در امور فرهنگی فرانسه به سرافرازی اعلیحضرت شاهنشاه ایران و شهبانوی ایران میهمانی باشکوهی در کاخ ورسای برپاکرد که در آن میشل دبره نخست وزیر فرانسه، موریس کوودومورویل وزیر امور خارجه، ژان شبان المان رییس مجتمع ملی فرانسه، کاستون مونرویل رییس مجلس سنا نیز از باشندگان بودند. بیش از ۶۰ تن از پایوران برجسته فرانسوی در این میهمانی دعوت داشتند.

دانشجویان ایرانی در فرانسه در سفارت کبرای شاهنشاهی به پیشگاه شاهنشاه ایران بار یافتند. شاهنشاه درباره مسایل اجتماعی، ثروت‌های طبیعی و منبع‌های اقتصادی و تولیدی ایران بیاناتی ایراد فرمودند.

گشایش نمایشگاه هفت هزار سال هنر ایران و آیین رسمی در کاخ شهرداری پاریس

در پیشگاه شاهنشاه و شهبانو و با بودن پرزیدنت فرانسه و بانو نمایشگاه بزرگ آثار هنری ایران که بازتابنده هفت هزار سال تاریخ و هنر ایران بود در پاریس گشایش یافت. نمایشگاه « هفت هزار سال هنر ایران » که در آغاز سفر رسمی شاهنشاه و شهبانوی ایران از سوی شاهنشاه آریامهر و ژنرال دوگل در « پتی باله » گشایش یافت یکی از کهن‌ترین و کاملترین نمایشگاه‌هایی است که پاریس تاکنون به خود دیده است. در این نمایشگاه برجای مانده‌های هفت هزار سال پیش ایران تا به امروز گردآوری شده ه است و بدین روی نمایشگاه « هفت هزار سال هنر در ایران » نام گرفته است. شانزده سالن کاخ « پتی پاله » با پرچم‌های ایران و فرانسه آذین یافته بود، و در این سالن‌ها آثار مربوط به ایران از پیش از تاریخ تا پایان قرن نوردهم بزرگی روح و تمدن و شاهکارهای ذوق و هنر ایرانی را برای مردم فرانسه جلوه گر می‌سازد، تماشی هنگام ورود به « پتی پاله » از آثار ایران در دوران پیش از تاریخ آغاز می‌نماید، سپس کم کم به آثار شاهنشاهی سیروس و خشایارشا می‌رسد و پس از آن آنچه از دوران شاهنشاهی هخامنشیان و ساسانیان بر جای مانده در برابر وی نهاده شده است، سپس چهار سالن به آثار تاریخی و هنری ایران در دوران حمله اسلام و حکومت صفویه ویژه شده است. هنگام گشایش هزاران هزاران شاهکار هنری ایران در سالن‌های بی شمار نمایشگاه، به دقت مورد بازدید اعلیحضرتین قرار گرفت و از سوی رومن گیرشمن ایران شناس نامی فرانسه که سرپرستی نمایشگاه را به گردن دارد، به اعلیحضرتین توضیح‌های نیازین داده شد.

۲۱ مهر ماه اعلیحضرت همایون شاهنشاه و علیاحضرت شهبانو از کارخانه خودروسازی "سیمکا" در پاریس بازدید کردند.

ساعت ۱۵ شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو به همراهی وزیر کشور فرانسه و بانو به کاخ شهرداری پاریس که با شکوه آذین یافته بود، تشریف فرما شدند. از ساعت ۱۱ بامداد انبوه جمعیت در برابر ساختمان شهرداری گرد آمده بودند. میدان شهرداری نیز با پرچم‌های ایران و فرانسه آذین بسته شده بود، جلوی در شهرداری دو دسته دوازده تنی از افراد سواره گارد پرزیدنت فرانسه صف کشیده بودند، در پیاده رو که به پلکان شهرداری می‌رسید یک تخته قالی سرخ رنگ گسترده شده بود و در هر دو سوی پله‌ها افراد گارد ریاست جمهوری با شمشیرهای برهنه برای ادای احترام گمارده شده بودند. در ساعت یازده و پنج دقیقه موکب شاهنشاه در میان ابراز احساسات و کف زدن‌های شدید مردم پاریس و کف زدن‌های پیوسته وارد میدان شهرداری شد. در همین هنگام با فرمان « خبردار » فرمانده گارد، سکوت کامل میدان را فرا گرفت و افراد گارد شمشیر به دست با احترام ایستادند.

هنگامی که شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو وارد تالار جشن‌ها شدند، سلام شاهنشاهی و سرود ملی فرانسه نواخته شد و رییس شورای شهرداری خوش آمد گفت و چنین ابراز داشت: اعلیحضرتا نفوذی که کشور شما در غرب به جای گذاشته و قرن‌ها از آن می‌گذرد، محو و زایل نگشته است. هنوز در عصر هواپیما، ما مردم فرانسه در رویاهایی که از این نفوذ بر جای مانده است گام برمی‌داریم و برفراز این رویاها گام برمی‌داریم. شاهنشاها، در زمانی که گل‌ها یعنی ساکنان قدیمی فرانسه، تمدنی را نمی‌شناختند، کوروش پادشاه بزرگ ایران به بشریت درس زهد و تمدن می‌داد. درسی که درمیان مردم آن زمان در حکم کیمیا بود. ایران و فرانسه با رشته‌های دوستی قدیمی و سنت‌های باستانی به یکدیگر پیوسته‌اند و سفر شاهنشاه و شهبانوی ایران به فرانسه گام بلند دیگر است که برای توسعه روابط دو کشور برداشته شده است.

شاهنشاه آریامهر در پاسخ بیانات رییس شورای شهرداری پاریس چنین فرمودند:

آقای رئیس شورای شهرداری،

من از صمیم قلب از سخنان محبت‌آمیز شما که خطاب به شهبانو و من اظهارداشتید، سپاسگزارم. برای ما موجب کمال مسرت است که فرصتی برای دیدار کشور فرانسه به دست آورده‌ایم و در پایتخت زیبای شما که در پرتو نام آن و آنچه برای بشریت نمایان می‌سازد و در واقع نوعی پایتخت همه ملتها به شمار می‌رود، به سر می‌بریم. از شما و بانو و اعضای شورای شهرداری و همه مردم پاریس به‌مناسبت پذیرایی گرم و باشکوهی که از ما به عمل آورده‌اید، سپاسگزاری می‌کنم. فرانسه که نام احترام آمیزش در زبان فارسی به معنی غرب وارد شده‌است، همواره برای مردم ایران مظهر فرهنگ و تمدن اروپایی بوده‌است. تاریخ افتخارآمیز شما که شهر پاریس در آن نقش مؤثری بازی می‌کند، و ادبیات و ذوق و هنر شما طوری در روح ما وارد شده‌است که هر ایرانی در کشور فرانسه خود را در یک محیط کاملاً آشنا احساس می‌کند و باید گفت که رشته‌های علایق و تفاهم کهنسالی ما را به فرانسه مرتبط می‌سازد.

مناسبات دو کشور که از قرن سیزدهم آغاز شده‌است و توجه خاصی که دانشمندان فرانسوی به فرهنگ ایران نشان داده‌اند، همچنین تحقیق و مطالعه در تاریخ و زبان شما از طرف هموطنان من پایه و اساس این دوستی و علاقه و جذبه متقابل را بین دو کشور ما تشکیل می‌دهد. این شهر زیبا و بزرگ که تاریخ بنای آن به بیست قرن می‌رسد نه تنها با زیباییها و ابنیه باشکوه و هماهنگ خود، بلکه با نقشی که در پیشرفت معنوی و اخلاقی انسان ایفا کرده‌است، پیوسته توجه و ستایش جهانیان را به سوی خود جلب کرده‌است. این شهر از قرنها پیش به‌مناسبت اینکه مرکز دانش و اطلاعات عمومی و الهام‌بخش هنرهای زیبا و مهد عالی‌ترین فرهنگ و زیباترین تمدن جهان بوده، مقامی ارجمند و بلامعارض در سراسر جهان داشته‌است. اصول آزادی‌های فردی و ارزشهای بشری چون نوری از این شهر بر سراسر جهان پرتوافکن شد و قلوب مردم دنیا را روشن ساخت.

در میان نکات مشترک متعددی که بین هموطنان شما و مردم ایران وجود دارد، من تنها عشق به آزادی و حقوق انسانی را که در هر دو ملت ما مشترک است، نام می‌برم. برای یک انسان هیچ چیز گرامی‌تر و بزرگتر از دفاع از حقوق و آزادی‌های فردی نیست و مردم ایران نیز مانند فرانسویها در طول قرنها برای حفظ و نگهبانی استقلال و سنن باستانی خود پیکار کرده‌اند. ما امروز در کشور خود به اهمیت حفظ اصول دموکراسی واقعی پی برده و برای رهبری ملت خود به شاهراه سعادت و نیک‌بختی می‌کوشیم. در این تلاش و کوشش، کشور فرانسه و پایتخت فرانسه که تمام تشکیلات دولتی و سازمانهای شهرداری آن برای رفاه و آسایش مردم به وجود آمده‌است، برای ما نمونه الهام‌بخشی است. تاریخ ما شهادت می‌دهد که ملت ایران در هر عصر و دورانی از بیگانگان با ادب و میهمان‌نوازی استقبال کرده و افکار و عقاید تازه را جذب نموده و با افکار و محیط خود تطبیق داده‌است. ما از زمانی که در جاده تمدن گام نهاده‌ایم، راه همکاری فکری و معنوی با ملتهای دیگر را دنبال کرده و بر این عقیده بوده‌ایم که فرهنگ و تمدن ما و ملتهای دیگر میراثی است که به همه ملتها تعلق دارد و امروز هم با همان ایمان و اعتقاد به این سنت چند هزار ساله در جستجوی همکاری با همه ملتها برای رسیدن به آرمانهای مشترک انسانی هستیم.

آقای رئیس، با توجه به ارزش لحظاتی که در پایتخت زیبای شما می‌گذرانیم، از جانب شهبانو و خود قدردانی عمیق خویش را از شما و اعضای شورای شهرداری پاریس به‌مناسبت پذیرایی فراموش‌نشدنی شهر پاریس ابراز می‌داریم. از این فرصت استفاده کرده به وسیله شما به مردم پاریس درود می‌فرستم و برای همه مردم این شهر سعادت و ترقی و نیک‌بختی آرزومی‌کنم.

سخنان شاهنشاه آریامهر درمیان کف زدن‌های پیوسته و شدید باشندگان پایان یافت و از سوی رییس شورای شهرداری پیشکش‌هایی به اعلیحضرتین فراداشته شد. یک تابلوی نقاشی که در سال ۱۶۸۸ از سوی پل سوین کشیده شده بود به پیشگاه شاهنشاه آریامهر پیشکش شد. در کنار این هدیه، اسناد تاریخی که در بایگانی ملی فرانسه نگاهداری می‌شد و مربوط به روابط دو کشور ایران و فرانسه می‌بود نیز به پیشگاه شاهانه فراداشته شد.

سپس اعلیخضریتن در میهمانی ناهار رییس شورای شهرداری پاریس شرکت فرمودند. شورای شهرداری پاریس میهمانی باشکوهی به سرفرازی میهمانان کشور فرانسه، اعلیحضرت همایون شاهنشاه و علیاحضرت شهبانو در تالار شهرداری برپاکرد. شاهنشاه به هنگام ورود به تالار در پاسخ به شهردار پاریس فرمودند:

در میان نکات مشترک متعددی که میان هم میهنان شما و مردم ایران وجود دارد، من تنها عشق به آزادی و حقوق انسانی را که در هر دو ملت ما مشترک است نام می‌برم. برای یک انسان هیچ چیز گرامی تر و بزرگتر از دفاع از حقوق و آزادی‌های فردی نیست....

تشریف فرمایی به اپرای ملی فرانسه

ایوار پیش از رفتن به اپرای ملی فرانسه، اعلیحضرتین به کاخ الیزه تشریف فرما شدند. شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو پیشکش‌هایی به پرزیدنت دوگل و بانو در کاخ الیزه هدیه کردند. یک جفت تپانچه سنگی با دسته‌ای از چرم و طلاکاری شده، این دو تپانچه از سوی اسلحه ساز شاه عباس دوم، پادشاه صفوی در قرن هفدهم در اسپهان ساخته شده بود. هم چنین دو قالی ایرانی یکی بزرگ از پشم و دیگری کوچک از ابریشم و یک دست فنجان نقره‌ای طلاکوب با نعلبکی پیشکش شد.

ساعت ۲۱ شاهنشاه آریامهر وعلیاحضرت شهبانو به همراه پرزیدنت فرانسه ژنرال شارل دوگل و بانو به اپرای ملی فرانسه تشریف فرما شدند. سالن بزرگ اپرای ملی باشکوه آذین یافته بود و پوشاک خوش دوخت و جواهرات بانوان شکوهی ویژه به تالار نمایش داده بود. هنگام ورود اعلیحضرتین به تالار نمایش باشندگان از اعلیحضرتین پیشباز پرشوری نمودند. شهبانوی ایران با یک نیم تاج الماس بر سر و پوشاکی آبی رنگ به سرود ملی ایران و فرانسه گوش فرادادند و پس از آن نمایش آغاز شد. در میان پرده، شهبانوی ایران همراه بانو دوگل و بانوان آندره مالرو و کوودومورویل به اتاق هیات رییسه تشریف فرما شدند و در آنجا هنرپیشگان اپرا به پیشگاه علیاحضرت شناسانده شدند. آنگاه شاهنشاه و شهبانوی ایران از موزه اپرا دیدن کردند. سپس ژنرال دوگل، میهمانان خود را به بالکن اپرا که به سوی میدان اپرا باز می‌شد، رهنمون کردند.

میهمانی شاهنشاه آریامهر به سرفرازی ژنرال دوگل

شبانگاه از سوی شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو میهمانی باشکوهی به سرفرازی پرزیدنت فرانسه و بانو در کاخ وزارت امور خارجه فرانسه برگزار شد. در این میهمانی نخست وزیر، کابینه دولت و پایوران برجسته فرانسه و هم چنین روسای نمایندگی‌های سیاسی در پاریس با بانوانشان شرکت کردند. اعلیحضرتین در ورودی تالار به میهمانان خوش آمد می‌گفتند.

برگزاری آیین بدرود در کاخ الیزه

۲۲ مهر ماه سفر رسمی اعلیحضرت همایون شاهنشاه و علیاحضرت شهبانو با انجام آیین بدرود در کاخ الیزه پایان یافت. ساعت ده و سی دقیقه بامداد اعلیحضرتین برای بدرود گفتن به ژنرال دوگل و بانو به کاخ الیزه تشریف فرما شدند. شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو پیش از بدرود با ژنرال دوگل پیشکش‌هایی به پرزیدنت دوگل و بانو در کاخ الیزه هدیه کردند. یک جفت تپانچه سنگی با دسته‌ای از چرم و طلاکاری شده، این دو تپانچه از سوی اسلحه ساز شاه عباس دوم، پادشاه صفوی در قرن هفدهم در اسپهان ساخته شده بود. هم چنین دو قالی ایرانی یکی بزرگ از پشم و دیگری کوچک از ابریشم و یک دست فنجان نقره‌ای طلاکوب با نعلبکی پیشکش شد.

آیین بدرود در دو گام انجام یافت. نخست در سالن‌های کاخ الیزه و سپس در پارک کاخ و در برابر گارد جمهوری که آیین احترامات را به جای آوردند. در یکی از سالن‌های کاخ الیزه به نام سالن سفرا اعلیحضرت محمدرضا شاه پهلوی که پوشاک آبی تیره بر تن داشتند و علیاحضرت شهبانو که پوشاکی به رنگ بژ روشن بر تن و کلاهی به همان رنگ و با حاشیه‌ای از پوست بر سر داشتند، وارد شدند و دست نخست وزیر، رییس مجمع ملی فرانسه و کابینه دولت و پایورانی که در سالن ایستاده بودند را فشردند. اعلیحضرتین از هر یک از باشندگان به سبب میهمان نوازی‌هایی که در درازای بودنشان در پاریس انجام یافته بود و برای پیشباز گرم مردم پاریس سپاسگزاری نمودند.

سپس پرزیدنت دوگل، شاهنشاه آریامهر را تا برابر پرچم فرانسه که در میان افراد گارد جمهوری که در کنار چمن‌ها ایستاده بودند، برافراشته شده بود، همراهی کردند. میشل دبره نخست وزیر فرانسه، وزیر ارتش‌ها، ژنرال‌ها و فرمانده نظامی، آجودان مخصوص ژنرال دوگل به دنبال سران دو کشور راه می‌رفتند. در این هنگام نخست سرود شاهنشاهی ایران و سپس سرود « مارسییز » نواخته شد. شاهنشاه آریامهر و ژنرال دوگل هنگامی که دسته موزیک مارش نظامی می‌نواخت از افراد گارد سان دیدند. آنگاه ژنرال دوگل و بانو اعلیحضرتین را تا کنار خودرو پسواز کردند. کابینه دولت و پایوران برجسته فرانسه جلوی در کاخ الیزه ایستاده بودند. اعلیحضرت همایون و ژنرال دوگل برای آخرین بار، چند دقیقه‌ای دوستانه گفتگو نمودند. در این گفتگو میشل دبره نیز در کنار شاهنشاه و ژنرال دوگل ایستاده بود و فرتورنگاران (عکاسان) گرد اینان را گرفته بودند. در این هنگام اعلیحضرتین دست ژنرال دوگل را فشردند و بدرود گفتند.

ساعت ۱۰ و ۴۰ دقیقه، نخستین خودرو که در آن شاهنشاه آریامهر و لویی ژاکینو یکی از وزیران کابینه فرانسه نشسته بودند به راه افتاد. در دومین خودرو علیاحضرت شهبانو قرار داشتند. اعلیحضرتین در زیر آفتاب درخشان پاریس از کاخ الیزه رهسپار « کاخ شان » گردیدند. اعلیحضرتین برآن شدند که تا آخر هفته غیررسمی در کشور فرانسه بمانند. در این روز علیاحضرت شهبانو آغاز بیست و چهارمین زادروز خود را با شاهنشاه در شهرک شان در ۱۴ کیلومتری پاریس جشن گرفتند.

- نخستین روز سفر غیررسمی

۲۳ مهر ماه ۱۳۴۰ شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو برای ناهار به یکی از رستوران‌های بزرگ پیرامون پاریس تشریف فرما شدند. والاحضرت شاهدخت اشرف و خانم قطبی ندیمه شهبانوی ایران و شماری از همراهان اعلیحضرتین بر سر میز بیضی فرم ناهار که بسیار زیبا آراسته شده بود، نشسته بودند. ساعت ۱۷ و سی دقیقه اعلیحضرتین و همراهان از رستوران بیرون آمدند. در بیرون از رستوران انبوه جمعیت برای دیدن اعلیحضرتین ساعت‌ها چشم به راه ایستاده بودند و با دیدن اعلیحضرتین با ابراز احساسات و کف زدن‌های پیوسته از شاهنشاه و شهبانوی ایران پیشباز کردند. شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو با خودروی شکاری آبی رنگ رهسپار کاخ شان گردیدند.

شبانگاه شاهنشاه آریامهر به گونه‌ای ناشناس برای تماشای نمایش « اسکار » به تاتر سن مارتین تشریف فرما شدند. شاهنشاه با تنی چند از همراهان در لژ مخصوص تاتر جای گرفتند. در پایان نمایش تماشاچیان متوجه بودن شاهنشاه در لژ تاتر گردیدند.

بازدید از یونسکو پاریس

۲۴ مهر ماه ۱۳۴۰ بامدادان شاهنشاه زمانی را در پارک بزرگ کاخ شان گذراندند. اعلیحضرتین ناهار را در سالن بزرگ ناهارخوری کاخ که غرق در گل شده بود خوردند و پس از آن تنی چند از دوستان فرانسوی به پیشگاه اعلیحضرتین باریافتند.

پس از نیم روز اعلیحضرتین از نمایشگاه جهانی خودرو دیدن کردند. « پل بانهارد » رییس کمیته نمایشگاه و دیگر سرپرستان در هر بخش، توضیحات لازم را به آگاهی همایونی می‌رساندند. این بازدید یک ساعت و ۲۵ دقیقه به درازا کشید.

۲۴ مهر ماه ۱۳۴۰ پس از بازدید از نمایشگاه، اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر از سازمان آموزشی، فرهنگی و علمی ملل متحد - یونسکو در پاریس دیدن کردند. رنه ماهو قانم مقام مدیرکل یونسکو و « ژولین کن » هموند کمیته اجرایی یونسکو در فرانسه و دکتر رعدی نماینده دایمی ایران در یونسکو نیز در رکاب شاهنشاه ایران بودند. شاهنشاه یونیفورم آبی رنگ نیروی دریایی شاهنشاهی و شهبانوی ایران پیراهنی به رنگ کرم با یقه‌ای از خز دربرداشتند. رنه ماهو در سخنرانی رسمی خود به آگاهی شاهانه رسانید:

ایران نمونه‌ای از یک مدنیت عالی است که صرف نظر از همه نژادها و دین‌ها، خود به خوبی آموخته است که چگونه باید از نفوذ تمدن‌های گوناگون بهره مند گردد و در همه این احوال اصالت خود را از دست ندهد.

شاهنشاه آریامهر در پاسخ به سخنان گرم رنه ماهو چنین فرمودند:

از نظر ایران پشتیبانی از سازمان ملل متحد و مؤسسات وابسته به آن وظیفه مقدس همه مردم جهان، به خصوص رهبران آنها است. ما معتقدیم که تمام ملل جهان، مخصوصاً مللی که در این سازمان جهانی مسئولیتهایی به عهده گرفته‌اند، باید با تمام نیروی خود از آن پشتیبانی کنند. ما معتقدیم تا زمانی که سوءنیت و عدم اعتماد و تلخی ناشی از حملات تسلط‌ها و محرومیت‌ها که نتایج آن چیزی جز جنگ و ظلم و بدبختی نیست، در روح ملل و نمایندگان آنها نفوذ داشته‌باشد، مسائل سیاسی به دشواری حل خواهدشد و اجرای تصمیمات سیاسی به سختی انجام خواهدگرفت و به آسانی مورد اعتراض واقع خواهدشد. این آرزوی صمیمانه ما است که به زودی از برکت یک خلع سلاح عمومی مبالغ هنگفتی پول و منابع فراوان انرژی و نیروی انسانی آزاد شود و برای ساختمان یک جهان برخوردار از صلح و رفاه و شادکامی به کار افتد.

سه شنبه ۲۵ مهر ماه ۱۳۴۰ از برنامه « کمدی فرانسز » دیدن فرمودند. شبانگاه در میهمانی شام که از سوی سفارت شاهنشاهی ایران به سرفرازی اعلیحضرتین داده شده بود، شرکت فرمودند.

در باشگاه روزنامه نگاران فرانسه

۲۵ مهر ماه ۱۳۴۰ پس از نیم روز شاهنشاه آریامهر در میهمانی ناهار روزنامه نگاران، خبرنگاران سیاسی و نویسندگان امریکایی و اروپایی در باشگاه روزنامه نگاران فرانسه در پاریس شرکت فرمودند. در سر میز ناهار نخست رییس گروه مطبوعات دیپلماتیک به شاهنشاه ایران خوش آمد گفت و ابراز داشت که متاسف است که شهبانوی ایران به دلیل سرماخوردگی نتوانستند در میهمانی امروز ما تشریف داشته باشند. رییس باشگاه مطبوعات آنگاه پیرامون تمدن قدیم ایران سخنان رسایی ایراد کرد و گفت:

هنگامی که تمدن کشور باستانی ایران دینایی را با نور خود روشن ساخته بود، ما دارای تمدن نبودیم. ایران مملکتی است که نه تنها به افتخارات گذشته خود مباهات می‌کند، بلکه ایران امروز نیز که شاهنشاه عالیقدر رهبر آن هستند، توانسته است در میان سایر ملل دنبا مقام و موقع خود را به دست آورد. سران کشورهای دیگر که به فرانسه مسافرت کرده‌اند، کم و بیش با ما مسایل و اختلافاتی داشتند، اما هرگز میان دو کشور ایران و فرانسه اختلاف و مسله‌ای در میان نبوده است. تاریخ دو کشور گواه این مدعاست که دو کشور ایران و فرانسه از دیرباز با هم روابط سیاسی، فرهنگی و بازرگانی داشته‌اند و به سبب همین روابط عادی بوده است که مردم فرانسه شایسته‌ترین و عالی‌ترین پیشباز را از شاهنشاه و شهبانوی ایران انجام دادند. امیدوارم این مسافرت سبب شود که محبت و علاقه میان مردم دو کشور افزون تر گردد. من فرصت را مغتنم می‌شمارم رشته سخن با به شاهنشاه ایران می‌سپارم

در این هنگام شاهنشاه آریامهر به روزنامه نگاران و خبرنگاران چنین فرمودند:

مایه نهایت خوشوقتی من است که امروز در جمع شما حاضر شدم. متأسفم که شهبانو نتوانسته‌اند در میهمانی امروز شرکت نمایند. آقای رئیس باشگاه راجع به تمدن و فرهنگ کشور ما صحبت کردند. ما به گذشته خود افتخار می‌کنیم و آن را مایه فخر خود می‌دانیم، ولی در حال حاضر و در دنیای امروز، ما به پیشرفتهای اقتصادی، صنعتی و تجاری نیاز فراوان‌تری داریم. متأسفانه حوادث بین‌المللی پیشرفت ما را دچار وقفه کرد، اما عزم راسخ ما این است که این عقب‌افتادگی را به سرعت و با نهایت دقت جبران کنیم و از کشورهایی که از ما جلوتر رفته‌اند، کمک بگیریم.

همانگونه که اشاره کردم، ما خوشحالیم که همیشه بین دو کشور ما روابط دوستانه برقرار بوده. در اینجا من مخصوصاً از کمکها تسهیلاتی که برای تحصیل دانش‌آموزان ما به عمل آمده، تشکرمی‌کنم. همچنین از کمکهایی که در آینده انجام خواهیدداد، سپاسگزاری می‌نمایم. به این ترتیب ما با یاری شما خواهیم توانست راهی را که در پیش گرفته‌ایم با عزمی راسخ دنبال کنیم. هدف ما در درجه اول این است که از منابع طبیعی و سرشار کشور خود استفاده کنیم. هدف دیگر ما تقسیم عادلانه ثروت است برای پیشرفت ایران و بهبود زندگی مردم. ما برنامه‌های وسیعی طرح کرده‌ایم و موفق شده‌ایم قسمتهایی از آن را اجرا نماییم. صنایع سنگین کشور ایران مانند نفت صرفاً به مردم ایران تعلق دارد و از این ثروت به نفع بهبود زندگی مردم استفاده کامل خواهدشد. ما مردم کشور خود را تشویق کرده‌ایم که در صنایع بزرگ و کوچک سرمایه‌گذاری کنند. در حال حاضر بیشتر مردم در دهکده‌ها و روستاها زندگی می‌کنند. البته وضع معیشت و کار و زندگی آنها مناسب زندگی امروزی نیست. ما قصد داریم با مکانیزه کردن کشاورزی، سطح تولید را در کشور بالا ببریم. این کار مسلماً در بهترکردن زندگی مردم دهکده‌ها اثر فوق‌العاده‌ای خواهدداشت. سودی که از صنایع سنگین به دست خواهدآمد، صرف ایجاد مدارس و مریض‌خانه‌های ساده در روستاها می‌شود.

مخارج نظامی ما نسبت به سایر ممالک، مبلغ بسیار ناچیز و بی‌اهمیتی است که شاید در حدود پانزده درصد بودجه کل کشور باشد. من این رقم ناچیز را با بودجه نظامی سایر کشورها مقایسه نمی‌کنم. ولی ما از جمله کشورهای استثنایی هستیم که مخارج کمی را برای کارهای نظامی اختصاص داده‌ایم. کشور ایران از لحاظ سوق‌الجیشی منطقه حساسی به شمار می‌رود، ولی ما همیشه به دنبال صلح هستیم و برای به دست آوردن صلح، فداکاری می‌کنیم. به نظر من هرگونه فداکاری در راه صلح ارزش دارد. اولین چیزی که ما را بیشتر به سوی صلح رهبری می‌کند، تفاهم است. ما به وسیله شما نمایندگان روزنامه‌ها و مجلات دنیا می‌توانیم حقیقت را به مردم جهان اعلام کنیم و به همه جهانیان ثابت کنیم که مسائل داخلی را خودمان قادریم حل کنیم، ولی هنوز خیلی از مسائل بین‌المللی باقی است که ما باید آنها را حل کنیم.

ما مشکلات فراوانی در جلوی پای خود داریم که باید از آن عبور کنیم. البته همه باید در این راه دست‌به‌دست هم بدهند. من می‌خواهم امیدوارباشم که کشور فرانسه و مردم فرانسه بیش از پیش جای خود را در میان ملل باز کند.

بر نشاندن سنگ خانه ایران

۲۵ مهر ماه ۱۳۴۰ اعلیحضرت همایون شاهنشاه در کوی بین المللی دانشجویان دانشگاه پاریس نخستین سنگ بنای خانه ایران را نهادند. اعلیحضرت به هنگام برنشاندن این سنگ فرمودند:

این خانه نماد پایدار مناسبات معنوی ایران با فرانسه خواهد بود و برای من مایه بسی خرسندی است که بدین وسیله به یکی از آرزوهای دیرینه خود جامه عمل پوشانده‌ام.

سپس میهمانی از سوی دست اندرکاران کوی دانشگاه پاریس به افتخار اعلیحضرتین برگزار شد که در آن به کارهای شاهنشاه ارج نهاده شد.

در همین روز شاهنشاه به سازمان یونسکو رفتند و در پاسخ خوش‌آمد رُنه ماهو مدیر کل یونسکو فرمودند:

ما معتقدیم تا زمانی که سوءنیت و عدم اعتماد و تلخی ناشی از حملات تسلط‌ها و محرومیت‌ها که نتایج آن چیزی جز جنگ و ظلم و بدبختی نیست در روح ملل و نمایندگان آنها نفوذ داشته باشد، مسائل سیاسی به دشواری حل خواهد شد و اجرای تصمیمات سیاسی به سختی انجام خواهد گرفت و به آسانی مورد اعتراض واقع خواهد شد.

بازدید از سربازخانه گارد و سواره نظام گارد جمهوری

۲۶ مهر ماه ۱۳۴۰ اعلیحضرت همایون شاهنشاه از سربازخانه گارد جمهوری فرانسه و سواره نظام گارد جمهوری بازدید فرمودند. فرماندار نظامی پاریس و فرمانده ناحیه ژاندارمری و فرمانده گارد جمهوری از شاهنشاه ایران پیشباز نمودند. پس از آنکه بخش‌های گوناگون سربازخانه مورد بازدید قرارگرفت، شاهنشاه از سواره نظام سان دیدند و عملیات ژیمناستیک انجام یافت. در این هنگام دسته موزیک امپراتوری با یونیفورم‌های ویژه و چند مارش نظامی دوره ناپلئون اول را نواخت و آیین رژه نیزه داران انجام یافت. ئر پایان دسته موزیک گارد جمهوری در پیشگاه شاهانه چند آهنگ نواخت.

پس از نیم روز شاهنشاه و شهبانوی ایران در یک میهمانی ناهار که در یک میهمانی ناهار که در هتل بزرگ کریون درمیدان کنکورد برگزار شده بود، شرکت فرمودند. در این میهمانی چند تن از آکادمی فرانسه و گروهی از دانشگاهیان از باشندگان بودند.

شاهنشاه در این میهمانی جایزه « هاشت و لاروس » را به یک دانشجوی ایرانی به نام منوچهر سروش کابلی اعطا نمودند. این جایزه که شش هزار فرانک تازه فرانسه ارزش دارد به دانشجویان ممتاز داده می‌شود. در این میهمانی نصراله انتظام سفیر کبیر شاهنشاهی فرانسه، و آقای هانری رو سفیر کبیر فرانسه در ایران نیز حضور داشتند.

باریابی سفیران کشور شاهنشاهی و دانشجویان ایرانی به پیشگاه شاهانه

روز پنجشنبه ۲۷ مهر ماه ۱۳۴۰ سفیرهای کشور شاهنشاهی ایران در کشورهای انگلستان، ایتالیا، واتیکان، و فرانسه در سفارت کبرای شاهنشاهی در پاریس به پیشگاه همایونی بار یافتند.

کارخانه‌های سنت گوبن تولید کننده گونه‌های شیشه برای پنجره، لیوان، و... در نزدیکی پاریس مورد بازدید شاهنشاه قرارگرفت.

ساعت ۱۸ دانشجویان ایرانی در فرانسه در سفارت کبرای شاهنشاهی ایران در پاریس به پیشگاه اعلیحضرت شاهنشاه باریافتند. دانشجویان پیشباز پرشوری از شاهنشاه نمودند. در آغاز دکتر رحیمی از سوی دانشجویان، میهن پرستی و شاه دوستی جوانان ایرانی را به عرض شاهنشاه رسانید و گزارشی از چگونگی تحصیل دانشجویان خواند.

در این هنگام شاهنشاه که از دیدن دانشجویان ایرانی بسیار شادمان بودند، فرمودند:

بار دیگر برای من فرصت پیداشده که در دو سال اخیر با محصلین ایرانی مقیم فرانسه تماس بگیرم. در سال ۱۹۵۹ نیز در میان شما بودم. هر وقت این فرصت برای من پیش می‌آید سعی دارم با زبان ساده مطالبی راجع به مملکت خودتان که از حیث مسافت با آن فاصله زیادی دارید بگویم.

ما ایرانیها اول باید ببینیم امکانات مملکت ما چیست؟ و بعداً برای خود هدف معین بکنیم. امکانات ما از نظر جغرافیایی و منابع طبیعی و تمدن و فرهنگ وسیع است. ایران در منطقه خود تنها مملکتی است که می‌تواند در آینده با استفاده از ثروتهای طبیعی خود سطح زندگی مشابه با افراد ممالک پیشرفته تهیه نماید. شما در اینجا هر جا می‌روید می‌بینید آباد است، سطح زمین سبز است، جنگل است، کارخانه است، یک وجب عاطل و باطل نیست. به عکس در کشور خودمان ظاهراً می‌بینید که سطح زمین شن و خاک است ولی باید دانست که منابع تحت‌الارضی جبران فقر سطح زمین را در کشور ما می‌نماید و البته برای بهره‌برداری از آن باید با همه امکانات اقدام کرد. با جمعیت متناسبی که ما داریم، می‌توانیم یک سطح زندگی مساوی با سطح زندگی ممالک اروپایی تهیه نماییم. وسیله آن داشتن اراده، داشتن نقشه و داشتن مجری است. داشتن اراده و نقشه، کار زمامداران وقت است. مجری، افراد مملکت هستند و این افراد مملکت را همیشه یک کادر زبده و متبحر اداره می‌کند. این کار زبده و متبحر شما هستید.

دانشجویان ما در خارج گذشته از درس خواندن باید حقایق ممالک همجوار و دنیا را بدانند. اصولاً مطلب را باید برای خودتان حل کنید. آیا می‌خواهید یک کشور مستقل داشته‌باشید و ایرانی زندگی کنید یا خیر؟ آیا می‌توانید قبول کنید که دسته‌هایی که ناسیونالیزم را از بین می‌برند بر شما مسلط باشند و شماها برده آنها باشید؟ اگر کسانی هستند که این طور می‌پسندند ما با آنها کاری نداریم، اما آنهایی که به ایران مستقل و سنن آن و ایرانی‌بودن پایبند هستند، خوب می‌دانند که چگونه خود را برای اداره امور کشور مجهز نمایند. شما توسط جراید و یا ادارات مطبوعات و اطلاعات و وابستگان مطبوعاتی ایران از اخبار کشور خود مطلع می‌شوید.

آنچه ما باید بدانیم این است که باید سریع‌تر و قاطع‌تر تصمیم بگیریم و کار بکنیم. ما که از کاروان تمدن دنیا در اثر اهمال گذشتگان عقب مانده‌ایم باید از دیگران سریع‌تر کار بکنیم تا به آنها برسیم. ممکن است این عمل به نظر مشکل بیاید ولی این طور نیست، زیرا ما از تجربیات آنها و آخرین وسایل کار آنها استفاده خواهیم کرد. من به این کشورها سفرمی‌کنم و البته گذشته از شناسانیدن ایران و معرفی کشور خود، می‌خواهم آن کمک فنی و مالی و اقتصادی را که لازم است، از این کشورها بگیرم و سعی می‌کنم در این راه موفق بشوم. این امر خجالت ندارد. خیلی‌ها در وضع ما بودند و امروز به جایی رسیده‌اند که می‌توانند خودشان به سایرین کمک کنند، مانند کشور ژاپن. شما برای شناختن کشور خودتان هر روز بخواهید می‌توانید به سفارت ایران، به اداراتی که برای این منظور تأسیس شده و مأمورین موظف به کار گمارده شده‌اند، مراجعه نمایید و از وضع کشور، از همسایگان و اوضاع بپرسید زیرا باید در دنیای امروز مطلع بود.

در راه رسانیدن ایران به مرحله پیشرفت و ترقی باید در برابر خیلی چیزها مقاومت کرد. اول مقاومت در برابر تنبلی. این یک بلا است که ملتی به حال رکود بیفتد ولی فی‌حدذاته ملت ما اینطور نیست و تاریخ ملت ما بر این امر گواه است. دوم مقاومت در برابر نقشه‌های تجاوزآمیز کسانی که به کشور ما نظر دارند. در این مورد باید حقیقت را دانست و در آن موقع که حقیقت را دانستیم، فرصت مقاومت در برابر متجاوزین را خواهیم داشت و اگر مطلع باشیم دروغ و ریا و تخریب در ما اثر نمی‌کند. موقعیت ایران برای دنیا حیاتی است. به هر طرف که ما سنگینی خود را بگذاریم اوضاع بین‌المللی را عوض می‌کنیم. اهمیت سوق‌الجیشی و اقتصادی ایران موجب می‌شود کسانی که خیال استیلا بر ما دارند، نهایت سعی خود را به کار اندازند تا کشور ما تغییر جهت بدهد و در این راه از هیچ کاری دریغ ندارند. ما اگر می‌خواهیم ایرانی زندگی کنیم باید در برابر این کارها ایستادگی کنیم. درست است که تمام ایرانیان در برابر من یکسان هستند، ولی وظیفه من این است که حقوق اکثریت و طبقه غیر ممتاز را از نظر توزیع عادلانه ثروت حفظ کنم تا حداقل زندگی مردم تأمین گردد.

برای این کار، ما برنامه محدودیت و تقسیم اراضی داریم. دیگر استثمار معنی ندارد. هر کس کار می‌کند باید بداند برای که و برای چه کار می‌کند. هدف اصلی سیاست داخلی ما غذا برای همه و تأمین پوشاک، مسکن، بهداشت، و فرهنگ است. در جامعه نوین گذشته از کار و نان، کادر و اطلاع هم لازم است و کادر با ایمان و مطلع باید شما باشید که با روشن‌بینی مجهز به خصایل علمی و فرهنگی بشوید تا در مسابقه بین ملل عقب نمانیم، بلکه سربلند و مفتخر باشیم. وسایل کار برای شما فراهم شده و توقع متقابل این است که خود را برای خدمت به مملکت مجهز کنید و مانند یک ایرانی که در جبهه مبازره وارد شده‌است کار بکنید. هر ایرانی که بخواهد زنده بماند، به عقیده من وارد یک مبارزه‌ای می‌شود و آن مبارزه عبارت است از مبارزه برای ادامه حیات یک کشور مستقل و سربلند. البته دیگران هم مبارزه می‌کنند، منتها آنها مبارزه می‌کنند به نفع دیگران و به ضرر مملکت و آب و خاک خودشان، ولی شما برای خانه و کشور خودتان مبارزه می‌کنید.

۲۸ مهر ماه ۱۳۴۰ اعلیحضرتین از مدرسه‌های بورک دوشان فرانسه دیدن کردند. سپس کنت دوپاری یکی از نزدیکان خاندان سلطنتی فرانسه را پذیرفتند.

۱ آبان ماه ۱۳۴۰ سفر شاهنشاه و شهبانو در اروپا پایان یافت و اعلیحضرتین به ایران بازگشتند

نیز نگاه کنید به

• سخنرانی اعلیحضرت محمدرضا شاه پهلوی آریامهر در کوی بین‌المللی دانشجویان در پاریس پس از برنشاندن نخستین سنگ بنای خانه ایران ۲۵ مهر ۱۳۴۰
• بیانات اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر در باشگاه روزنامه‌نگاران فرانسه در پاریس ۲۶ مهر ماه ۱۳۴۰