سفر رسمی اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر و علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی به ترکیه ۳۱-۲۶ خرداد ماه ۱۳۴۶

دیدار رسمی سران دیگر کشورها از ایران

تصمیم‌های مجلس سفرهای رسمی محمدرضا شاه پهلوی

درگاه محمدرضا شاه پهلوی آریامهر

آریامهر و شهبانو در میان پیشباز گرم سران ترکیه

اعلیحضرتین در فرودگاه آنکارا

سخنرانی شاهنشاه آریامهر بر سر میز شام

شاهنشاه پس از دیدن موزه آنکارا دفتر یادبود را توشیح می‌فرمایند

اعلیحضرتین در استانبول درمیان پیشباز گرم ایرانیان و مردم در استانبول

اعلیحضرتین در جزیره « بیوک آدا »

شاهنشاه آریامهر و جودت سونای پرزیدنت ترکیه

بازگشت اعلیحضرتین به میهن

سفر رسمی اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی و علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی به ترکیه ۳۱-۲۶ خرداد ماه ۱۳۴۶

۲۶ خرداد ماه ۱۳۴۶ ساعت ده و سی دقیقه شاهنشاه آریامهر از و علیاحضرت شهبانو پس از انجام آیین پسواز رسمی در فرودگاه مهرآباد از خاک میهن رهسپار آنکارا گردیدند. پانزده دقیقه پیش از این اعلیحضرتین از کاخ نیاوران با هلیکوپتر در پهنه فرودگاه مهرآباد فرود آمدند. هواپیمای شرکت هواپیمایی ملی ایران آورنده شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو و همراهان ساعت ۱۱ و سی دقیقه وارد فرودگاه آنکارا گردیدند. در برابر ساختمان فرودگاه آنکارا نوشته شده بود: « به شاهنشاه برگزیده ملت و شهبانو کشوری که پیشینه دو هزار و پانصد سال رژیم سلطنتی دارد خوش آمد می‌گوییم ». فرودگاه و پیرامون آن از جمعیت موج می‌زد، در میان آرنگ‌هایی که به چشم می‌خورد، آرنگ دانشجویان ایرانی در آنکارا که در آن به شاهنشاه و شهبانو درود فرستاده بودند، چشم‌ها را به خود می‌کشید. غریو جاوید شاه دانشجویان فرودگاه را می‌لرزاند.

شاهنشاه در فرودگاه آنکارا به پرسش‌های خبرنگار رادیو آنکارا پاسخ دادند:

شاهنشاه آریامهر و شهبانو همراه میزبانان خود از فرودگاه رهسپار آنکارا شدند، هنگامی که اعلیحضرتین و پرزیدنت ترکیه و بانو به شهر آنکارا نزدیک شدند با پیشباز ده‌ها هزار تن از مردم آنکارا با چهره‌های شاد و فریادهای « خوش گلدین » روبرو گردیدند.

شاهنشاه آریامهر در ساعت ۱۶ و پنج دقیقه از آرامگاه کمال آتاتورک دیدن کردند و تاج گل با شکوهی بر آرامگاه نهادند.

اعلیحضرتین ساعت ۱۷ به موزه شهر آنکارا تشریف فرما شدند. در سراسر راه انبوه مردمان به شدت ابراز شور و هیجان می‌کردند. پیرامون موزه از جمعیت موج می‌زد. پس از پایان بازدید شاهنشاه آریامهر دفتر یادبود موزه را توشیح فرمودند.

میهمانی رسمی شام

شبانگاه از سوی پرزیدنت ترکیه و بانو سونای میهمانی به شام به سرفرازی ورود شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو فرح برگزار شد. در سر میز شام پرزیدنت جودت سونای در سخنانی پس از اشاره به خوشوقتی خود و ملت ترک از سفر شاهنشاه و شهبانو به ترکیه، از پیشرفت‌های ایران یاد کردند و درباره سفر خود به کشور ایران گفتند: موفقیت‌هایی که ایران در مدت کوتاهی در زمینه اقتصادی و اجتماعی زیر رهبری خردمندانه اعلیحضرت شاهنشاه به دست آورده است، موجب ستایش بسیار ما گردید، از دیدن اینکه مردم نجیب و شایشته و کوشای ایران در آستانه آینده‌ای باز هم سعادت آمیزتر و مرفه تر قرار گرفته‌اند، ما مردم دوست و همسایه ایران بسیار خوشحال می‌باشیم، روابط حسن همجواری که میان کشورهای صلح دوست ما روز به روز در حال گسترش می‌باشد، هم اکنون به مراحلی رسیده که می‌بایستی نمونه‌ای برای ملل دیگر به شمار آید. آنگاه پرزیدنت سونای به سازمان عمران منطقه‌ای و کوشش‌های ایران و ترکیه و پاکستان در راه پیشرفت اشاره نمود و گفت: ما به عنوان حکومت‌هایی که علاقمند به صلح می‌باشند از اینکه بحران اخیر منطقه عربی خاورمیانه گسترش یافت و منجر به جنگ گردید، غمگین و اندیشناک می‌باشیم، ترکیه با نهایت نگرانی مراقب این وضع است که ممکن است از دیدگاه صلح جهان خطرناک باشد و آشفتگی‌هایی پدیدآورد. ترکیه با ایمان به اینکه صلح تجریه ناپذیر می‌باشد برای حفظ آن منتهی کوشش را انجام می‌دهد. اعلیحضرتا، در اینجا وظیفه خود می‌دانیم با توجه به نزدیکی که دولت ایران در مسایل ملی ما قبرس به ترکیه ابراز نموده اشاره نمایم. پشتیبانی ذات اقدس اعلیحضرت شاهنشاه و دولت ایران از روش ترکیه که بر اساس حق و عدالت و حقوق انسانی می‌باشد، باعث سپاسگزاری و ستایش ملت قدرشناس ترک گردیده است.

سپس اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر در پاسخ بیانات پرزیدنت ترکیه چنین فرمودند:

حضرت رئیس‌جمهوری، از بیانات محبت‌آمیزی که نسبت به شهبانو و من ایرادفرمودید، صمیمانه تشکرمی‌کنم. من امروز یک بار دیگر با خوشوقتی تمام کشور شما را از نزدیک می‌بینم و از صمیم قلب از موفقیتهای روزافزونی که در همه شئون مادی و معنوی نصیب ملت ترکیه شده‌است، احساس مسرت می‌کنم.

در این احساس تمام مردم ایران با من شریکند، زیرا دو کشور ما با چنان رشته‌های استوار تاریخی و سیاسی و فرهنگی و اقتصادی به یکدیگر پیوسته‌اند که پیشرفت یکی از آن دو به منزله پیشرفت دیگری است، و از این لحاظ همچنانکه آن حضرت متذکرشدید، رابطه دو مملکت ما حقاً می‌تواند سرمشق و نمونه‌ای برای ملل دیگر قرارگیرد. این نمونه‌ای که ما در این مورد ارائه می‌دهیم، بر اساس سالم‌ترین اصول منطق و واقع‌بینی استوار شده‌است. هم ما و هم شما اعتقاد راسخ داریم که در دنیای امروز مهمترین وظیفه کشورهایی که مانند ما می‌کوشند تا فاصله خویش را با پیشرفته‌ترین ممالک جهان در عرض مدت کوتاهی از میان بردارند، این است که بر پایه حسن تفاهم و همزیستی و همکاری با سایر ملل و بر اساس دفاع از حق کامل حاکمیت ملی خود و احترام به همین حق در نزد دیگران تمام نیروی طبیعی و انسانی خویش را در راه پیشرفت اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی، یعنی در راه صنعتی کردن مملکت خود و بالابردن سطح زندگی افراد و مبارزه با فقر و جهل و بیماری و گرسنگی و استقرار عدالت اجتماعی به‌کار اندازد. ما به خوبی احساس می‌کنیم که امروز دیگر دوران ماجراجویی سپری شده‌است و به پیروی از این اصل کلی طبعاً سیاست بین‌المللی ما نیز بر پایه سالم و منطقی، یعنی بر اساس صلح‌جویی و تفاهم و اشتراک مساعی در راه ساختن دنیای بهتر برای جامعه بشری سعادتمندتر و مترقی‌تری قراردارد.

نمونه بارزی از این سیاست، همکاری صمیمانه سه کشور ایران و ترکیه و پاکستان، فعالیتهای وسیع توسعه بازرگانی و اقتصادی و فرهنگی است که بر اساس همکاری منطقه‌ای صورت می‌گیرد و خوشبختانه تاکنون نتایج بسیار ثمربخشی برای هر سه کشور ما دربرداشته‌است. ما نیز مانند شما طبعاً از حوادث ناگواری که اخیراً در قسمتی از منطقه خاورمیانه روی داده‌است، متأثر و نگرانیم. عقیده ما به‌طوری که قبلاً نیز اظهارداشتیم، این است که امروزه نمی‌شود خاک کشور دیگری را به عنوان غنیمت جنگی به خود منضم کرد. ما معتقدیم که این بحران غم‌انگیز می‌باید بر اساس اصول منشور ملل متحد و حق و عدالت بر طرف گردد. درمورد مسئله قبرس که آن حضرت بدان اشاره فرمودید، ما طبعاً طرفدار حقوق حقه ملت ترک بوده و هستیم. حضرت رئیس‌جمهوری، سلامتی و سعادت آن حضرت و بانو سونای را آرزومی‌کنم و پیشرفت و رفاه روزافزون ملت نجیب و دولت و برادر خودمان ترکیه را خواهانم.

آغاز گفتگوها

۲۷ خرداد ماه ۱۳۴۶ شهردار آنکارا در آیینی در وزارت خارجه به پیشگاه اعلیحضرتین باریافت و کلید شهر را فراداشت.در این آیین شهردار آنکارا در بیاناتی از سفر شاهنشاه به آنکارا ابراز خرسندی کرد و از سوی مردم پایتخت ترکیه به شاهنشاه خوش آمد گفت. شهردار آنکارا گفت که هنگام سفر اعلیحضرت رضا شاه کبیر به ترکیه وی دانشجو بود و توانست رضا شاه کبیر را از نزدیک ببیند و اکنون بسیار خوشوقت است که به عنوان شهردار آنکارا از جانشین و ادامه دهنده راه آن رادمرد بزرگ پیشباز نماید. ایران و ترکیه دو برادر با بهترین روابط هستند.

شاهنشاه آریامهر در پاسخ شهردار آنکارا از اینکه عنوان همشهری افتخاری شهر آنکارا را یافته‌اند، سپاسگزاری کردند و فرمودند:

برای من اسباب نهایت خوشوقتی است که همشهری افتخاری شما می‌شوم. من می‌خواهم از مردم آنکارا به مناسبت این استقبال و خوش‌آمد بزرگ تشکرنمایم. از میهمان‌نوازی مردم آنکارا کمال امتنان را دارم و برای مردم پایتخت شما خوشبختی و ترقی و پیشرفت آرزومی‌کنم. همانطور که گفتید، پدرم رضاشاه کبیر یک سلسله اقدامات در کشور ایران آغازکرد که چهره مملکت ایران را به کلی تغییرداد. خوشبختانه این اقدامات اکنون در کشور ما با جدیت تمام ادامه دارد، و بسیار خوشوقتم که می‌بینم مملکت شما و من‌جمله شهر زیبای شما نیز از هر جهت در راه ترقی و پیشرفت قدم برمی‌دارند. توفیق روزافزون کشور دوست، ترکیه و پایتخت بزرگ آن را صمیمانه خواستارم و یک زندگی آمیخته با امید به آینده که در آن افراد شما برای ابراز لیاقت‌های خود، فرصت‌های بیشتری خواهندداشت.

ساعت ده و سی دقیقه بامداد، شاهنشاه برای گفتگو با پرزیدنت ارتشبد سونای به کاخ ریاست جمهوری که در بالای تپه‌ای مشرف بر شهر و در جنوب شهر قرار دارد، رفتند. در سراسر راه شاهنشاه، ده‌ها هزار تن زن و مردم گرد آمده بودند و همانند نخستین روز ورود اعلیحضرتین صمیمانه‌ترین احساسات خود را به شاه و مردم ایران ابراز می‌داشتند. بسیار از زنان و مردان از شدت هیجان می‌گریستند. چند بار جمعیت صف‌های پلیس را در هم شکستند و توانستند از نزدیک شاهنشاه آریامهر را زیارت کنند.

در ورودی کاخ ریاست جمهوری پرزیدنت سونای و سلیمان دمیرل نخست وزیر از شاهنشاه پیشباز کردند و گفتگوهای مهم رهبران دو کشور آغاز شد.

در پایان این گفتگوها هیچ گونه اعلامیه‌ای بیرون داده نشد. اما ناظران سیاسی بدین باورند که رهبران دو کشور برادر ایران و ترکیه درباره جنگ اخیر خاورمیانه عربی، اثرات و نتایج آن گفتگو نموده‌اند و در این گفتگوها عواملی که سبب جنگ شد و کارهایی که باید برای استوار ساختن صلح و امنیت خاورمیانه انجام یابد و هم چنین روابط دو جانبه ایران و ترکیه و پایداری پیمان همکاری منطقه‌ای و مسایل دیگر جهانی مورد بررسی قرار گرفته است. ناظران سیاسی آنکارا برای گفتگوهای روز ۲۷ خرداد ماه اهمیت بسیار قایل هستند به ویژه که گفتگوها بی درنگ پس از جنگ اعراب و اسراییل و هنگامی که هنوز این بحران ادامه دارد، انجام یافته است. دیدار سران کشورهای ایران و ترکیه می‌تواند در پایداری صلح و امنیت خاورمیانه و جلوگیری از دخالت نفوذهای خارجی در امور داخلی این منطقه نقش مهمی بازی کند.

بازدید از کارخانه اسلحه سازی

شاهنشاه آریامهر روز شنبه ۲۷ خرداد ماه به صد کیلومتری جنوب شرقی آنکارا تشریف فرما شدند و از یک قورخانه ترکیه بازدید فرمودند. شاهنشاه آریامهر به همراه پرزیدنت ترکیه جودت سونای از این کارخانه بازدید می‌فرمودند، خود برخی از سلاح‌هایی را که در کارخانه بسته بندی می‌شوند را آزمایش فرمودند و به پرزیدنت سونای فرمودند که کیفیت این سلاح‌ها و مهمات خشنود هستند و ایران در آینده شاید سپارش‌های بیشتری به کارخانه بدهد.

بازدید از موزه شهر آنکارا

اعلیحضرتین ساعت ۱۷ به موزه شهر آنکارا تشریف فرما شدند. در سراسر راه انبوه مردمان به شدت ابراز شور و هیجان می‌کردند. پیرامون موزه از جمعیت موج می‌زد. پس از پایان بازدید شاهنشاه آریامهر دفتر یادبود موزه را توشیح فرمودند.

بیانیه وزیران امور خارجه ایران و ترکیه

در این روز وزیران امور خارجه ایران و ترکیه بیانیه‌ای بیرون دادند که با اعمال زور برای تصاحب سرزمین‌های دیگران مخالفت شده است. هر دو کشور در این بیانیه درخواست کرده‌اند که راه حل مناسبی برای بحران خاورمیانه پیدا شود.

بر پایه گزارش‌هایی که در آنکارا به چاپ رسیده است، دولت ترکیه گرایش خود را برای اینکه یک لوله نفتی مستقیم از ایران به ترکیه کشیده شود تا بدون توجه به دشواری‌های خاورمیانه عربی نفت ترکیه فراهم گردد.

باریابی دانشجویان ایرانی در آنکارا

۲۸ خرداد ماه ۱۳۴۶ ساعت ده و نیم بامداد، شاهنشاه آریامهر دانشجویان را به پیشگاه شاهانه پذیرفتند. هنگام ورود شاهنشاه، دانشجویان با ابراز احساسات و فریادهای زنده باد شاه و جاوید شاه، سالن را به لرزه درآوردند. مهندس محمد تیموری نماینده دانشجویان از سوی دانشجویان تشریف فرمایی شاهنشاه را خوش آمد گفت. سپس بانو فرین سلیمانلو دانشجوی دانشکده مهندسی شیمی دانشگاه آنکارا از سوی دانشجویان دسته گلی فراداشت.

شاهنشاه آریامهر در پاسخ خوش آمد نماینده دانشجویان فرمودند:

پیشرفت ملت ما نه تها برای خود، بلکه برای همه بشریت حائز اهمیت است، اگر مادر ایران با موفقیت با بیسوادی و بیماری‌ها و نظایر آن مبارزه می‌کنیم این کارها و هم چنین سایر اقداماتی که از سوی سپاهیان انقلاب صورت می‌گیرد، می‌تواند راهنمایی باشد برای کار دیگران که می‌خواهند از آن استفاده کنند. ... اگر ما در ایران بتوانیم مبارزه با بی‌سوادی و بیماری و آنچه را که به‌وسیله سپاه‌های مختلف، یعنی سپاه‌های دانش و بهداشت و آبادانی انجام می‌شود و سایر کارها را با موفقیت انجام دهیم، اقدامات ما شاید بتواند به منزله راهنمایی برای سایرین که بخواهند از تجربیات ما استفاده بکنند، باشد. موفقیت این سپاه‌ها در مملکت ایران فوق‌العاده بوده‌است. حتماً شما نسبت به پیشرفت این سپاه‌ها مطالبی شنیده یا خوانده‌اید و بعضی از شما نیز به ایران رفته و این پیشرفتها را با چشم خود دیده‌اید. ولی کار ما فقط محدود به ایجاد این سپاه‌ها نیست. ما به تدریج مراکز علمی و دانشگاهی و مراکز تجسس علمی و فرهنگی خود را توسعه خواهیم داد. کافی نیست که فقط سعی بکنیم در کشورمان اصول عدالت اجتماعی برقرارباشد. کافی نیست که فقط نظام پوسیده ارباب و رعیتی را دگرگون کنیم و اصلاحات ارضی انجام دهیم. ...

شاهنشاه آریامهر آنگاه توصیح رسایی پیرامون مسایل علمی فرمودند و افزودند که دستور داده‌ام اشکالاتی را که در کار دانشجویان وجود دارد، رفع کنند. برای شما دانشجویان آنکارا و ترکیه و هر نقطه دیگر خواهان موفقیت هستم. امیدوارم موفقیت شما هر چه زودتر منجر به این بشود که قادر به خدمت به مملکت خودتان باشید. این را به‌طور قاطع می‌شود گفت که پیشرفت شما و پیشرفت هر فرد دیگر منوط به پشتکار و استعداد و حرارتی است که در کارکردن و خدمت به مردم به خرج خواهیدداد.

در این هنگام دانشجویان چند عریضه به پیشگاه شاهنشاه آریامهر فراداشتند و یک تابلوی نقاشی از ولیعهد ایران که از سوی یکی از دانشجویان کشیده شده بود به پیشگاه شاهنشاه پیشکش گردید.

بازدید از استانبول

یکشنبه ۲۸ خرداد ماه ۱۳۴۶ شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی پس از نیم روز از آنکارا به استانبول تشریف فرما شدند. هزاران تن از اهالی شهر و پایوران سیاسی و اجتماعی پیشبازی گرم از اعلیحضرتین کردند. اعلیحضرتین در کاخ « شاله » پذیرایی می‌شوند. هنگام پرواز اعلیحضرتین از آنکارا به استانبول در فرودگاه آنکارا آیین پسواز رسمی از انجام یافت و پرزیدنت ترکیه جودت سونای و بانو و سلیمان دمیرل و بانو، وزیران و پایوران ترک شاهنشاه و شهبانو را پسواز نمودند و گارد احترام آیین احترامات نظامی را به جای آورد. وزیر کشور ترکیه که در نبودن وزیر خارجه آن کشور قائم مقام وزارت امور خارجه ترکیه است در رکاب اعلیحضرتین از آنکارا رهسپار استانبول گردید.

هواپیمای آورنده شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو ساعت ۱۸ و سی دقیقه در فرودگاه استانبول بر زمین نشست، فرودگاه با پرچم‌های دوکشور ایران و ترکیه و پوسترهایی از شاهنشاه و شهبانو بسیار زیبا آذین بسته شده بود. هزاران تن از مردم استانبول و دانشجویان ایرانی در این شهر، برای دیدار شاهنشاه و شهبانو به فرودگاه آمده بودند. نخست سرکنسول شاهنشاهی در استانبول و بانو به درون هواپیما رفتند و دسته گلی به پیشگاه اعلیحضرتین فراداشتند و خوش آمد گفتند. آنگاه سلام شاهنشاهی و سرود ملی ترکیه نواخته شد و شاهنشاه آریامهر از گارد احترام سان دیدند. استاندار استانبول از سوی مردم این شهر تشریف فرمایی اعلیحضرتین به استانبول را تهنیت گفت و همسر وی دسته گل زیبایی به علیاحضرت شهبانو فراداشت. انبوه جمعیتی از مردم استانبول که در فرودگاه گرد آمده بودند ابراز احساسات شدید و صمیمانه‌ای به شاهنشاه و شهبانوی ایران ابراز می‌داشتند و همراه با دانشجویان ایرانی فریادهای جاوید شاه بر پهنه گسترده فرودگاه، فرودگاه را به لرزه درآورده بود.

سپس شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو با خودرو رهسپار کاخ « شاله » گردیدند و درازای راه موکب همایونی از فرودگاه تا کاخ شاله با پرچم‌های ایران و ترکیه و چراغ‌های رنگارنگ آذین بسته شده بود، ده‌ها هزار تن از اهالی استانبول در خیابان‌ها به شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو ابراز شور و هیجان می‌نمودند.

بازدید از تنگه بسفر

۲۹ خرداد ماه ۱۳۴۶ اعلیحضرتین از تنگه بسفر دیدن فرمودند. اعلیحضرتین از « کاخ شاله » به « دلمه باغچه » تشریف فرما شدند تا با کشتی ویژه از « تنگه بسفر » دیدن فرمایند. در خیابان های مسیر هزاران تن از اهالی استانبول و ایرانیانی که در استانبول زندگی می کردند احساسات پر شوری ابراز داشتند. کشتی اعلیحضرتین را ناوچه های نیروی دریایی ترکیه تا « جزیره بیوک آدا » همراهی کردند. سپس اعلیحضرتین با کالسکه ویژه به باشگاه آناتولی فرود آمدند. در باشگاه آناتولی شهردار استانبول به اعلیحضرتین خوش آمد گفت و سپس شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو در میهمانی ناهاری که از سوی شهردار استانبول در باشگاه آناتولی در جزیره « بیوک آرا » برگزار شد، شرکت نمودند.

ایوار شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو از جزیره بیوک آدا به استانبول بازگشتند و سپس رهسپار کنسولگری ایران در استانبول گردیدند. در ورودی کنسولگری، سرکنسول شاهنشاهی در استانبول خوش آمد گفت و کارمندان کنسولگری را به پیشگاه شاهانه شناساند. سپس اعلیحضرتین در میان احساسات گرم دانشجویان ایرانی در پهنه چمن کنسولگری از نزدیک به ابراز احساسات آنان پاسخ گفتند. در اینجا نخست دانش آموزان دبستان ایرانیان در استانبول سرود خواندند و یکی از دختران خردسال دسته گلی زیبا فراداشت. آنگاه اعلیحضرتین به تالار دیگری تشریف فرما شدند و نزدیک به 600 تن دانشجوی دختر و پسر ایرانی را به پیشگاه همایونی باریافتند. این بار یابی چهار ساعت به درازا کشید و شاهنشاه آریامهر با یکایک دانشجویان گفتگو کردند و از وضع آنان پرسش هایی نمودند.

شبانگاه شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو درمیهمانی شامی که از سوی آقای « پوی راز » استاندار استانبول در هتل هیلتون برگزار شده بود، شرکت فرمودند. در این میهمانی بسیاری از پایوران لشکری و کشوری ترکیه باشنده بودند. در سر میز شام نخست استاندار استانبول در سخنانی گفت:

اعلیحضرتا، ما با تحسین و شگفتی بسیار از کوشش های بزرگی که ذات مقدس شهریاری که دارای شخصیت بین المللی می باشند، در راه پیشرفت ایران و حل مسایل انسانی و حفظ صلح جهان به عمل می آورند، آگاه هستیم. اهالی استانبول هم شهری های من از اینکه امکان پذیرایی از رهبر برجسته ملت دوست و برادر ایران نصیبشان گردیده است غرق در افتخار و شادمانی هستند.

شاهنشاه در پاسخ بیانات استاندار استانبول فرمودند:

جناب استاندار، خانمها و آقایان،

می‌خواهم از صمیم قلب از آقای استاندار و مردم استانبول به خاطر محبتهای بی‌شائبه و پذیرایی و استقبال گرم آنان تشکرکنم. این اولین بار نیست که من از شهر زیبای شما بازدید می‌کنم و همواره با همین گونه برخورد گرم و استقبال پرشور و مردم شما روبه‌رو بوده‌ام، ولی باید یادآور شوم این بار احساس می‌کنم که استقبال و برخورد شما حالت دیگری به خود گرفته و در حقیقت چیز دیگری است. البته این امر دلیل روشنی هم دارد و آن تشیید روابط نزدیک و برادری و همکاریهای گوناگون دو ملت ما طی ده سال گذشته است. امیدواریم شما مردم ترکیه همواره به یاد داشته‌باشید که ما همواره پشتیبان شما هستیم و البته جز این هم نباید باشد، زیرا این لازمه اصلی برادری و دوستی است. بگذارید بگویم که استانبول یکی از شهرهای زیبای دنیا است و لحظاتی که من در این شهر گذراندم، فراموش نمی‌شود. برای حضرت رئیس‌جمهوری ترکیه، نخست‌وزیر و وزیران کابینه و شما آقای استاندار و سایر شخصیتهای ترکیه و مردم استانبول سلامت و سعادت آرزومی‌کنم.

نیز نگاه کنید به

• مصاحبه اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر با خبرنگاران روزنامه‌های ترکیه ۲۶ خرداد ماه ۱۳۴۶
• سخنرانی اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر در پاسخ بیانات پرزیدنت ترکیه در میهمانی رسمی کاخ ریاست جمهوری در آنکارا ۲۶ خرداد ماه ۱۳۴۶
• سخنرانی اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر هنگام دریافت فرنام همشهری افتخاری شهر آنکارا ۲۷ خرداد ماه ۱۳۴۶
• بیانات اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر هنگام باریابی دانشجویان ایرانی در ترکیه آنکارا ۲۸ خرداد ماه ۱۳۴۶
• بیانات اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر در پاسخ خوش‌آمدگویی استاندار استانبول ۲۹ خرداد ماه ۱۳۴۶