آموزشگاه حرفه‌ای رضا پهلوی

علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی

والاحضرت رضا پهلوی ولیعهد ایران آموزشگاه نابینایان رضا پهلوی

درگاه محمدرضا شاه پهلوی آریامهر

شاهنشاه آریامهر و شهبانو آموزشگاه حرفه‌ای رضا پهلوی را می‌گشایند

آموزشگاه حرفه‌ای رضا پهلوی - ساعت ۱۱ بامداد سال ۱۳۴۲ اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی و علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی آموزشگاه حرفه‌ای رضا پهلوی را در خیابان ری گشودند.

در این آیین آقای نخست وزیر و چند تن از وزیران بودند. این جا پیشتر کانون کار و آموزش سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی بود که در سال ۱۳۲۶ برای جمع آوری ولگردان و کودکان بی سرپرست و آموختن سواد و پیشه به آنان بنیاد گردید و هزارها تن از چنین کسان عاطل و باطل را باسواد و کاردان نمود. ولی از سال ۱۳۳۴ به دنبال جنبشی که به پیروی از اراده شاهنشاه ایران برای صنعتی شدن کشور و پیشرفت امور فنی و حرفه‌ای بوجود آمد وضع کانون نیز دگرگون شد و به فرم یک آموزشگاه حرفه‌ای درآمد و در رشته‌های گوناگون فنی آغاز به آموزش هنرجو نمود.

کانون کار و آموزش سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی اکنون آموزشگاه حرفه‌ای بزرگ و مجهزی است که بهترین آموزگاران ایرانی و اتریشی و کامل‌ترین ماشین‌ها را داراست. افزون بر این که این آموزشگاه هنرجویان را به رایگان می‌پذیرد، به آنها کتاب و ابزار کار، هزینه رفت و آمد، سالی دو دست لباس و یک وعده خوراک گرم روز را نیز می‌دهد. بر پایه درخواست سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی که از سوی اعلیحضرت همایون شاهنشاه پذیرفته شد، از روز گشایش، این آموزشگاه به نام نامی والاحضرت همایون ولایتعهد « آموزشگاه حرفه‌ای رضا پهلوی » نامیده شد.

آموزشگاه حرفه‌ای رضا پهلوی وابسته به سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی و زیر سرپرستی والاحضرت شاهدخت اشرف پهلوی می‌باشد که در سال ۱۳۳۸ بنیاد شد. از آنجا که کارگر متخصص برای کارگاه‌ها و کارخانه‌ها ایرانی وجود نداشت، نیاز کشور رو به پیشرفت و صنعتی شدن ایران به بنیاد چنین آموزشگاهی روزافزون بود. بدین روی با کشور اتریش برای بنیاد چنین آموزشگاهی گفتگو شد.

آموزشگاه در خیابان ری در باغی پُرگل قراردارد. در این ساختمان‌ها بیش از ۸۵۰ دانش‌آموز در رشته‌های گوناگون صنعتی آموزش می‌بینند. از سال ۱۳۴۰ ریاست این آموزشگاه با آقای مولر از اتریش می‌باشد. بیش از هفتاد دبیر و آموزگار ایرانی درس‌های نظری و یازده مهندس اتریشی درس‌های عملی و اداره کارگاه‌ها را به گردن دارند. دو معاون ایرانی در امور اداری و تحصیلی با کارشناسان اتریشی همکاری می‌کنند. ساختمان آموزشگاه پیشتر پرورشگاه بود. با دگرگون ساختن این ساختمان به آموزشگاه، هر سال به شمار ساختمان‌ها افزوده شد و شمار کارگاه‌ها نیز بیشتر شد. بیشتر کودکانی که در آموزشگاه آموزش می‌بینند، کودکانی از طبقه تهیدست جامعه می‌باشند که به رایگان فنی را می‌آموزند، پوشاک سالانه و جامه کار بدانها داده می‌شود و آشپزخانه مدرن آموزشگاه خوراک‌های لذیذ برای دانش‌آموزان در روز بر روی میز می‌آورد.

آموزشگاه حرفه‌ای رضا پهلوی یکی از بزرگترین آموزشگاه‌های حرفه‌ای ایران است. آموزشگاه تمام وفت بوده و از ساعت ۸ بامداد تا ساعت ۱۷ نوآموزان به کارآموزی و خوردن ناهار می‌پردازند. دوره آموزشگاه چهار سال است و در کنار درس‌های نظری مانند پارسی - ریاضی - فیزیک - شیمی و زبان خارجی آلمانی، درس‌های عملی دربرگیرنده تراشکاری، درودگری، آهنگری و جوشکاری، الکترومکانیک، فلزکاری، صنعت چاپ، اتومکانیک، لوله‌کشی، برق قوی و ضعیف و قالب‌سازی می‌باشد. هر سال درخواست‌های بی‌شماری از کارگاه‌ها و کارخانه‌ها و سازمان‌هایی مانند راه‌آهن و کارخانه‌های ارج و دیگر کارخانه‌ها برای استخدام کارگر به آموزشگاه فرستاده می‌شود.

از سال ۱۳۴۶ به گنجایش آموزشگاه از ۹۰۰ نوآموز به ۱۲۰۰ نوآموز افزوده شد

آموزشگاه حرفه‌ای رضا پهلوی تهران که سازمان و تشکیلات نوین آن در سال ۱۳۴۲ گشایش یافت یک مدرسه حرفه‌ای بزرگ و مجهز برای تربیت کارگران ماهر و متخصص به منظور خدمت در صنایع کشور است و تا سال ۱۳۵۲ بیش از ۱۳۹۹ تن از رشته‌های مختلف آن فارغ التحصیل شده‌اند.

آموزشگاه حرفه‌ای رضا پهلوی شیراز در سال ۱۳۵۱ آغاز بکار کرد. هم چنین در اسپهان نیز یک آموزشگاه حرفه‌ای به همین نام و با همین کیفیت از طرف سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی بنیاد و در سال تحصیلی ۵۲-۵۳ گشوده شد.

تاریخچه

در گام‌های نخستین راه اندازی آموزشگاه، «آموزشگاه شبانه‌روزی فنی و حرفه‌ای» نام داشت، در سفری که دکتر جواد آشتیانی مدیر عامل سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی و دکتر راجی برای استخدام پزشکان آلمانی و اتریشی و اشتغال آنان در درمانگاه‌های سازمان به اتریش کرده‌بودند به پیشنهاد دکتر عزیزی برای بنیاد نهادن یک هنرستان فنی و حرفه‌ای با پایوران وزارت آموزش و پرورش اتریش به گفتگو نشستند. دستاورد این گفتگوها، دستینه کردن قراردادی با وزارت آموزش و پرورش دولت فدرال اتریش بود که بر پایه آن یازده پروفسور اتریشی‌الاصل برای راه اندازی این آموزشگاه و آموزش هنرجویان در اختیار این این مؤسسه قرار می‌گرفتند

تأسیس این آموزشگاه با همکاری مهندس ایس لهنر مدیر کل آموزش فنی وزارت آموزش و پرورش اتریش انجام پذیرفت. با بسته شدن قرارداد میان وزارت آموزش و پرورش اتریش و سازمان، طرف اتریشی نه‌تنها طرح و برنامة اولیه و معلمان فنی خود را در اختیار سازمان گذاشت بلکه به دستور سازمان موظف شد، همه ماشین آلات و لوازم مورد نیاز را به ایران بفرستد و در به کار انداختن آنها با طرف ایرانی همکاری کند.

این آموزشگاه شبانه‌روزی که نخستین آموزشگاه فنی و حرفه‌ای وابسته به سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی بود و در خیابان ری تهران قرار داشت، از سال ۱۳۳۶، سیصد و پنجاه هنرجو پذیرش کرده بود. شرایط پذیرش در این آموزشگاه دارا بودن گواهینامه پایان دوره شش ساله ابتدایی و محرز شدن عدم بضاعت مالی داوطلبان بود که در این مورد یتیمان اولویت داشتند. هر تازه‌وارد می‌بایست گواهی سلامت خود از بیماری‌های واگیر و توانایی انجام دادن کار در کارگاه را ارائه می‌کرد. تحصیل در این آموزشگاه رایگان بود و کتاب، لوازم‌التحریر، پوشاک تابستانی و زمستانی و جامه‌های زیرین و کفش و جوراب همه هنرجویان را نیز آموزشگاه فراهم می‌کرد. به هنرجویانی که وظایف خود را در ایام تحصیل و زندگی در خوابگاه به‌خوبی انجام می‌دادند و مقام ارشدی را احراز می‌کردند، پاداش نقدی اعطا می‌شد. در صورت انجام خدمات خارج از برنامه در کارگاه نیز دستمزد مکفی به هنرجویان پرداخت می‌شد. آموزشگاه در دو دوره هنرجو می‌پذیرفت

• الف) آموزشگاه حرفه‌ای دوره اول متوسطه به‌منظور تربیت صنعتگر
• ب) هنرستان صنعتی برای دوره دوم متوسطه به‌منظور تربیت تکنسین

برنامة دروس نظری و عملی دوره سه ساله عمومی این آموزشگاه آن گونه سازمان داده شده بود که هنرجو پس از به پایان رساندن این دوره در یکی از رشته‌های فلزکاری، برق، مکانیک اتومبیل، جوشکاری، لوله کشی و درودگری زبردستی لازم را به‌دست می‌آورد و پس از موفقیت در آزمون ورودی هنرستان صنعتی وارد آن می‌شد و به تحصیل خود ادامه می‌داد. هر چند گواهینامه پایان دوره سه ساله امکان استخدام فرد به‌عنوان صنعتگر در کارخانه‌ها و کارگاه‌ها را فراهم می‌کرد.

برنامه درس‌های نظری و عملی دوره دوم دربرگیرنده موادی بود که بر اساس آنها هنرجو می‌توانست پس از پایان تحصیل به‌عنوان تکنسین خود کارگاهی صنعتی دایر کند. در این آموزشگاه خوابگاه، سالن غذاخوری، حمام، آشپزخانه، رخت‌شوی‌خانه، آرایشگاه و بهداری– دارای چشم‌پزشک، دندان پزشک و پزشک بیماری‌های داخلی- و داروخانه رایگان وجود داشت افزون بر این، هنرجویان در اوقات فراغت به یادگیری نقاشی و مینیاتورسازی می‌پرداختند و یا در کتابخانه و اتاق مطالعه بودند.

مرکز جدید در سال ۱۳۴۲ ، با بهره مندی از تجربه‌های وزارت فرهنگ و هنر اتریش و با به‌کارگیری تأسیساتی جدید در پیشگاه شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو با عنوان «آموزشگاه فنی و حرفه‌ای رضا پهلوی» گشایش یافت و به‌مرور تأسیسات و تشکیلات آن تکمیل گردید. با بازسازی فضای آموزشگاه و تجهیز آن به ساختمان‌های مدرن همانند کلاس‌های درسی، کارگاه‌ها، کتابخانه، نهارخوری، آشپزخانه و حمام دیگر اثری از آن ساختار اولیه باقی نماند، به آن گونه که در سال ۱۳۴۶، یازده پروفسور اتریشی‌الاصل که به‌عنوان مربی فنی و حرفه‌ای به ایران آمده‌بودند، در کنار۶۰ تن از آموزگاران ایرانی به آموزش هنرجویان در این مرکز می‌پرداختند.

بنا بر گزارش دکتر آشتیانی مدیرعامل سازمان که آن را در سال ۱۳۴۳، درباره فعالیت‌های سازمان به مجلس سنا ارائه داده‌بود، بر اساس قراردادی که میان سازمان و وزارت فرهنگ اتریش بسته شده بود، هر سال چند تن از دانشجویان ممتاز آموزشگاه به اتریش اعزام می‌شدند و پس از تکمیل دانش فنی به کشور بازمی‌گشتند و در رشته تحصیلی خود به تدریس در مرکز آموزش فنی و حرفه‌ای مشغول می‌شدند.

دوره تحصیلی در این آموزشگاه نیز چهار سال بود و در آن دانشجویان از وسایل تحصیل و ابزار کار رایگان و تغذیه برخوردار بودند. افزون بر این، دانشجویان مبلغی برای ایاب و ذهاب و دو دست لباس به‌صورت سالانه دریافت می‌کردند. بدین ترتیب، خانواده‌های بی بضاعت نیز می‌توانستند دانش‌آموزان خود را در این مرکز ثبت نام نمایند. ساختمان چهار طبقه این آموزشگاه با زمین‌های ورزشی در فضایی به مساحت ۳۰۰۰ متر مربع قرار داشت و در مرحله نخست و تا اوایل دهة ۱۳۵۰، این آموزشگاه تنها به پذیرش هنرجویان پسر می‌پرداخت

در سال ۱۳۴۶، این مرکز ۹۰۰ هنرجو پذیرش کرده بود. در این سال، آموزشگاه به آموزش در رشته‌هایی چون نجاری، برق‌نورد بالا و پایین، جوشکاری لوله‌کشی، مکانیک عمومی، اتومکانیک، آهنگری ریخته‌گری، چاپ و فلزکاری پرداخت. با افزایش سن پذیرش شدگان از ۱۲ به ۱۶ سال و گسترش بهره‌برداری از ماشین آلات و تجهیزات فنی روزآمد و بسیار پیشرفته، تلاش بسیاری برای تبدیل این هنرجویان به صنعتگران بسیار کارآمد و توانمند در یک دوره چهار ساله صورت گرفت. لازمه پذیرش در این آموزشگاه برخورداری از گواهی مدرسه ابتدایی و سن کمتر از ۱۴ سال بود. بدین سان، در درازای سال‌های ۱۳۴۶ -۱۳۳۶، مرکز ۴۹۸۶ هنرجو را پذیرش کرده بود. بر پایه قراردادی که با وزارت آموزش و پرورش اتریش دستینه شده بود، هر سال بهترین فارغ‌التحصیلان مرکز، به خرج دولت اتریش، پس از گزینش برای پیشرفت کاری و بالابردن دانش‌شان به اتریش فرستاده می‌شدند و در بازگشت به‌عنوان مربی در آموزشگاه مشغول می‌شدند. بنابرگزارش‌های موجود از سال ۱۳۴۱، بیست و شش هنرجو از این امکان استفاده کردند که تا سال ۱۳۴۶، چهارده تن آنان هنوز در اتریش به سر می‌بردند. در درازای این سال‌ها، فرانس یونانس پرزیدنت و آلفونس گورباخ صدراعظم پیشین اتریش و دکتر تئودور پیفل پرشویچ از این مرکز بازدید کردند. برای دیده وری بر امور آموزشی مرکز و روند مطلوب فعالیت‌های آن، رئیس بخش آموزش فنی وزارت آموزش و پرورش اتریش نیز به‌صورت مرتب از این آموزشگاه بازدید می‌کرد.

مرکز آموزش فنی و حرفه‌ای در سال ۱۳۵۶، در سه بخش متمرکز شد: مرکز آموزش‌عالی فنی مشتمل بر دوره عالی تربیت مربی فنی و تکنسین عالی، هنرستان صنعتی و دوره‌های تخصصی کوتاه‌ مدت برای تربیت کارگران ماهر و تکنسین. در دوره‌های روزانه و شبانه این مرکز سالانه نزدیک به ۷۰۰ هنرجوی دختر و پسر داشت و تا همان سال ۲۰۰۰ فارغ‌التحصیل در رشته‌های راه و ساختمان، الکترونیک، اتومکانیک، تأسیسات حرارتی، صنایع چاپ، طراحی و نقشه‌کشی، ماشین‌افزار، صنایع فلزی، ذوب فلزات، آبکاری، صنایع چوب و مدل‌سازی تربیت کرده بود. مدیریت این مجموعه در دهه ۱۳۵۰ با مهندس اشراقی بود.