دانشگاه ملی ایران
روز سوم اسفند ماه ۱۳۳۸ ساعت ده و ده دقیقه بامداد نشست علنی مجلس شورای ملی به ریاست سردار فاخر حکمت برگزار شد. پس از انجام امور برای آغاز نشست، سخنان پیش از دستور آغاز گردید. در این نشست پیشنهاد تاسیس دانشکدههای ملی خوانده شده.
- تقدیم یک فقره طرح قانونی به وسیله آقای صدرزاده طرح تاسیس دانشکدههای ملی
۳- تقدیم یک فقره طرح قانونی به وسیله آقای صدرزاده طرح تاسیس دانشکدههای ملی
ماده ۱- به منظور توسعه تعلیمات عالیه وزارت فرهنگ مجاز است به اشخاص حقیقی و یا حقوقی که واجد شرایط زیر باشند اجازه تاسیس یک یا چند دانشکده که متناسب با احتیاجات کشور باشد در هریک از نقاط کشور که مناسب و مقتضی بداند اعطا کند الف به کسانی که از لحاظ معلومات دارای درجه دکترا بوده ولااقل چهل سال داشته باشند و صلاحیت علمی و اخلاقی آنان برای اداره کردن دانشکدهای که تاسیس آن را خواستار شدهاند مورد تصویب شورای عالی فر هنگ قرار گیرد ب موسساتی که به منظور انجام خدمات فرهنگی تشکیل و طبق مقررات به ثبت رسیده ویا برسد ودارای شخصیت حقوقی باشد مشروط بر این که برای اداره کردن دانشکده شخصی را تعیین و معرفی نمایند که واجد شرایط مندرج در فوق بوده و مسدولیت اداره کردن دانشکده را از هرجهت رسما برعهده گیرد
ماده ۲- موسس دانشکده باید اعتباراتی که برای لوازم ضروری دانشکده از قبیل اثاثیه آزمایشگاه وکتابخانه وغیره تهیه نموده با مدارک آن ضمیمه درخواست خود به وزارت فرهنگ تقدیم سازد و صدور اجازه تاسیس موکول به این است که اعتبارات مزبور به نظر وزارت فهرنگ موجه ومکفی بوده باشد
ماده ۳ -استادان و دانشیاران ودبیرانی که موسس برای تدریس در دانشکده انتخاب مینماید باید با موافقت وزارت فرهنگ بوده و صلاحیت علمی آنها برای تدریس در رشته مربوطه مورد تصویب شورای عالی فرهنگ بوده باشد شرایط استخدام استادان و دانشیاران و دبیران و حقوق و مزایای آنان بر طبق آیین نامه این قانون خواهد بود
ماده ۴- شرایط ورود و برنامه تحصیلی دانشکده و مبلغ ورودی و ماهیانهای که از محصلین برای تامین بودجه دانشکده دریافت میشود و همچنین عده محصلینی که در هرسال باید در دانشکده پذیرفته شود با موافقت نظر وزارت فرهنگ خواهد بود
ماده ۵ -وزارت فرهنگ مکلف است همه ساله در بودجه خود مبلغی برای کمک به بودجه این قبیل دانشکدهها منظور نماید ودرمقابل میتواند به تناسب مساعدتی که مینماید یک عده محصل غیر متمکن که واجد شرایط تحصیلی باشند به دانشکده معرفی کند که به رایگان ویا با ماهیانه کمتری به تحصیلات عالیه بپردازد
ماده ۶ - دانشجویان دانشکدههایی که به این ترتیب تاسیس میشود از تسهیلات نظام وظیفه ومزایای دانشنامه و همچنین فارغ التحصیلان رتبه اول آنها از لحاظ اعزام به خارج به خرج دولت طبق آیین نامه این قانون استفاده خواهند نمود
ماده ۷ - در صورتی که دانشکدههای فوق نواقص و معایب فنی واداری داشته باشند که ادامه آن به مصلحت فرهنگ کشور شد وموسس یا موسسین با اخطار قبلی وزارت فرهنگ نواقص را مرتفع نسازند ووزارت فرهنگ مجاز است با تصویب شورای عالی فرهنگ دانشکده را تعطیل و اجازه آن را لغو نماید
سخنگوی دربار شاهنشاه اعلام داشت: با توجه به افزایش دایمی شمار افراد باسواد و دانش آموخته در کشور و نیاز روز افزون کشور به پیشرفت و تقویت دانشگاهها چندی پیش شاهنشاه مقرر فرمودند همانند دیگر کشورهای پیشرفته جهان، درایران نیز افزون بر دانشگاههای دولتی، دانشگاههای ملی بوجود آید که سرمایه آن از سوی افراد و موسسات خصوصی و اشخاص نیکوکار و فرهنگ دوست تامین گردد. بدین روی، در چند ماه نشستهایی زیر نظر وزیر دربار شاهنشاهی برگزار شد و با بودن روسای سازمانهای مختلف و مدیران عامل بانکها، بدین کار رسیدگی شد و دکتر شیخ الاسلام طرح تشکیل دانشگاههای ملی را در ایران فراهم نمود و اطلاعات نیازین را در اختیار کمیسیون گذاشت. این پروژه و گزارش نهایی مطالعات به آگاهی اعلیحضرت همایون شاهنشاه رسید و شاهنشاه دستور آغاز به کار تاسیس و ایجاد دانشگاه ملی صادر فرمودند، هزینه تاسیس این دانشگاه از سوی بانکهای ایرانی و هم چنین افراد و موسسات خصوصی تامین شده است. وزارت فرهنگ و هنر نیز در این باره کمک موثر خواهد کرد. دانشگاه به شیوه سایر دانشگاههای ملی در کشورهای خارج دارای یک هیات مرکب از پایوران برجسته فرهنگی و اقتصادی خواهد بود که بر اداره امور آن نظارت خواهد کرد. ساعتهای کار استادن در آن تمام وقت خواهد بود.
سازمان دانشگاه ملی در آغاز تنها در بر گیرنده دانشکده معماری و اصول بانکداری است، اما این سازمان گسترش خواهد یافت و دیگر بخشها به ویژه دانشکدههای فنی را نیز دربر خواهد گرفت. (۶ فروردین ۱۳۳۹ میگوید هفته گذشته)
۲۶ بهمن ۱۳۳۹
۲۰ آبان ماه ۱۳۴۳ در آیین پرشکوهی که در پیشگاه شاهنشاه و شهبانو در ساختمان نوین دانشکده پزشکی دانشگاه ملی در اوین برگزار شد، شاهنشاه از لوحه بنیاد دانشگاه ملی ایران با بریدن نوار سه رنگ پردهبرداری فرمودند. آنگاه اعلیحضرتین همراه باشندگان از لابراتوار دانشکده پزشکی دیدن کردند و از دانشجویان درباره چگونگی آموزش و رفاه آن پرسشهایی نمودند. سپس شاهنشاه پروانه ساختمان تالار تشریح و دانشکده معماری را دادند. در پایان اعلیحضرتین دفتر یادبود دانشگاه ملی را دستینه کردند و در میان شادمانی و هیجان دانشجویان از دانشگاه بیرون آمدند. دانشجویان دانشگاه ملی خودروی شاهنشاه و شهبانو را گلباران کردند.
۲۵ بهمن ۱۳۳۹ در ساعت سه و چهل و پنج دقیقه پس از نیمروز اعلیحضرت محمدرضا شاه پهلوی و علیاحضرت ملکه فرح پهلوی در میان پیشباز گرم هیات امنا و استادان به پهنه دانشگاه ملی وارد شدند. نخست دکتر شیخ الاسلام رییس دانشگاه ملی خوش آمد گفت و سپس گزارش بنیاد دانشگاه را به آگاهی اعلیحضرتین و باشندگان رساند:
- تاسیس دانشگاههای ملی در ایران از چند سال قبل همواره مورد نظر خاص اعلیحضرت همایون شاهنشاه بوده و یکی از تصمیمات ترقی خواهانه حضرت شهریاری به شمار میرود، عنایت خاص اعلیحضرت همایونی به تاسیس دانشگاههای ملی در ایران مبتنی بر این نکات و دقایق است. نخست بار ازدیاد روز افزون فارغ التحصیلان دبیرستانها که شایق به ادامه تحصیلات عالیه هستند وسایل تحصیل آنها در ایران با تشکیل دانشگاههای ملی بیشتر فراهم گردد و خانوادههای ایرانی از صرف مبالغ سنگین برای تحصیل فرزندانشان در خارجه و تحمل رنج فراق آنها به تدریج آسوده شوند.
دوم: از فارغ التحصیلهای ایرانی که در خارجه به مقامات عالی علمی نایل شدهاند حداکثر استفاده بشود تا با مراجعت به میهن آنچه را که آموختهاند به هم میهمان خودشان بیاموزند.
سوم: تعلیمات عالیه مانند تعلیمات ابتدایی و متوطه به تدریج از انحصار دولت در آید و به دست مردم سپرده شود. چون به تجربه رسیده که از چند سال قبل بسیاری از دبستانها و دبیرستانهای ملی که به دست خود مردم تاسیس و اداره میشود، از دبستانها و دبیرستانهای دولتی برای تعلیم و تربیت فرزندان کشور مجهزتر است و همین رویه را به پیروی از ممالک عضو دنیای آزاد و سنت قدیمی تعلیمات عالیه را در ایران هم میتوان بکار بست از باب مثال بهترین و بزرگترین دانشگاههای امریکا و انگلستان که شهرت جهانی دارند دانشگاههای ملی آن ممالک است.
در اجرای نظرات بالا در تابستان سال ۱۳۳۶ اعلیحضرت همایون شاهنشاه هنگامی که به ممالک متحده امریکای شمالی تشریف فرما شدند، من را که از چند سال قبل مطالعاتی درباره طرز اداره و برنامههای دانشگاههای امریکا به عمل آورده بود، مامور فرمودند که مطالعات خود را در زمینه طرز تشکیل و اداره دانشگاههای ملی آن سامانه ادامه داده و نتایج آن را در ایران به آگاهی همایونی برسانم تا نسبت به تشکیل مطالعات مذکور اقدام شود. این جانب در اجرای امر مطاع علاوه بر مطالعات قبلی خود ۶۰ دانشگاه از دانشگاههای ملی امریکا از جمله دانشگاههای هاروارد، ییل، نیویورک ، کلمبیا، استنفورد، کرنل و جانز هاپکینز