الگو:نوشتار برگزیده
جشنهای ۲۵۰۰ سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران/نخستین کنگره جهانی ایرانشناسی - تهران ۹ تا ۱۶ شهریور ماه ۱۳۴۵، جشنهای بنیانگذاری امپراتوری ایران که برای فروردین ماه ۱۳۴۲ پس از پیروزی انقلاب شاه و مردم برنامه ریزی شده بود، با آشوب کشور از سوی زمینداران بزرگ قاجار و ملایان به زمانی دیگر فرافکنده شد. ولی انجام برنامهها هم چنان دنباله داشت که یکی از آنها برگزاری نخستین کنگره جهانی ایرانشناسی در تهران بود. در روز ۱۵ آذر ماه ۱۳۴۴ فرمان اعلیحضرت همایون محمد رضا شاه پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران درباره فراهم آوردن کلکسیون رسایی از همه نوشتارها، سندها و مدرکها در تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران صادر شد. در پی این فرمان ۱۲۱ ایرانشناس از سراسر گیتی فراخوانده شدند تا در نخستین کنگره جهانی ایرانشناسی از ۹ تا ۱۶ شهریور ماه ۱۳۴۵ در تهران شرکت جویند.
کنگره با بیش از ۱۲۰ دانشمند ایرانشناس از ۳۰ کشور و ۸۰ تن پژوهشگر و تاریخنگار برجسته ایران در تهران برگزار شد. دبیر کل کنگره جهانی ایرانشناسان دکترشجاعالدین شفا بود. نخستین کنگره جهانی ایرانشناسی در روزهای نهم تا شانزدهم شهریورماه ۱۳۴۵ برگزار شد و در این هفت روز اندیشمندانی از کشورهای گوناگون پشت تریبون رفتند و دیدگاههای خود را درباره بخشهای گوناگون این کنگره بیان کردند.
سخنرانان فراخوانده شده همگی به فارسی رسا سخن میگفتند. این نخستین نشست بینالمللی در تهران بود که در آن نیازی به مترجم نبود. جالب آنکه به همین روی سخنرانیها بیشتر به زبان فارسی ایراد شد و هرگاه چند تن از استادان دانشگاه تهران به انگلیسی و فرانسه سخن گفتند با انتقاداتی از سوی باشندگان روبرو شدند که خواستار سخنرانی به زبان فارسی بودند!
در روز چهارشنبه ۹ شهریور ماه ۱۳۴۵ برابر با ۳۱ اگوست ۱۹۶۶ میلادی نخستین کنگره جهانی ایرانشناسان در تالار فردوسی دانشگاه تهران با سخنان شاهنشاه ایران اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر گشوده شد.
- ما افتخار میکنیم که تمدن و فرهنگ ما از آغاز تمدن و فرهنگ انسانی و دنیایی بوده است، متفکران ما، فلاسفه و عرفا و نویسندگان و شعرای ما همواره دیدی بشری داشته و از دیدگاه اخلاق و معنویت به جهان و جهانیان نگریستهاند، آنچه مایه اصلی ادب و حکمت ایران است محبت و پیوستگی است و آنچه اساس تاریخ کهنسال ما است نیز همین توجه عمیق به اصول معنویت و اخلاق ماست، ما نه از آن جهت به تاریخ تمدن و فرهنگ خود احترام میگذاریم که سابقه پیروزیها و استیلاهای نظامی نداشته باشیم، زیرا شما خود بهتر از ما می دانید که ما در گذشته طولانی خویش یکی از پهناورترین امپراتوریهای جهان را داشتهایم و می دانید که تاریخ ما آکنده از این پیروزیها است.
- با این همه ما افتخار اصلی خویش را آن پیروزیهایی می دانیم که در طول تاریخ در راه توسعه و تکامل تمدن و فرهنگ بشری، در راه ترویج دانش و اندیشه به دست آوردهایم.
- پر ارج ترین سپاهیان، طی هزاران سال، آن مردان و زنانی بودند که در تمام تاریخ کهنسال ایران مشعل دانش و فرهنگ را در برابر تند بادهای حوادث فروزان نگاهداشتهاند . آن را درخشانتر و فروزنده تر به نسلهای دیگر سپردهاند.
- برای ما پیروزیهای واقعی در احساس همین حقیقت نهفته است. زیرا هر استیلای جغرافیایی و نظامی خواه نا خواه با دوران بازگشت و انحطاطی همراه است ولی این ارزشهای معنوی هیچ وقت و با هیچ نیرویی از میان نمیرود.
- امروز شما آمدهاید تا همراه با ابراز دوستی خود به تاریخ و فرهنگ ایران صفحات تازهای از این تاریخ را ورق بزنید و شاید مطالب ناگفتهای را در این باره بگویید.
- ما این تاریخ را با اطمینان خاطر در معرض و نقد و بررسی شما میگذاریم زیرا یقین داریم که در حساب سود و زیان آن سربلند خواهیم بود. ما همواره براین عقیده بودهایم و هستیم که فرهنگ ما از فرهنگ کلی بشری جدا نیست و خوب می دانیم که در طول این تاریخ کهن بیش از آنچه به دیگران دادهایم از دیگران گرفتهایم.
- ما این واقعیت را با سربلندی تذکر میدهیم زیرا شاید در بازار سود و زیان تاریخ، این تنها کالایی باشد که دهنده آن نه تنها چیزی از دست نمیدهد بلکه چیز زیادتری نیز به دست میآورد. ...نخستین کنگره جهانی ایرانشناسی و نوشتارهای وابسته بدان را بخوانید