همکاری منطقهای برای عمران
همکاری منطقهای برای عمران[۱] یا آر سی دی، پیمانی اقتصادی میان سه کشور ایران، ترکیه و پاکستان همبندان پیمان سنتو بود. در نشست وزیران خارجه سنتو در شهر آنکارا که در روزهای ۱۳ - ۱۲ تیر ۱۳۴۳ برگزار شده بود، وزیران خارجه سه کشور همسایه و همپیمان دریافتند که در کنار همکاری نظامی، میتوانند بیرون از چارچوب همکاریهای دو جانبه یا چند جانبه در زمینههای اقتصادی، فنی، فرهنگی، و عمرانی میان سه کشور را گسترش دهند.
شورای وزیران امور خارجه در این نشستها نیز همداستان شدند که کارشناسان والا مقام سه کشور گِرد همآیند و پروژههای ویژه را برای فراهمکردن پیشرفت اقتصادی با همکاری پیوسته منطقهای، برنامهریزی کنند.
۲۸ - ۲۷ تیر ۱۳۴۳ نشست وزیران سه کشور همبند سنتو در آنکارا برگزار شد و این هیات گزارش پیشنهادها، دیدگاهها و ارزیابی خود را به سران سه کشور را آماده ساخت.
۳۰ - ۲۹ تیر ۱۳۴۳ شاهنشاه برای شرکت در کنفرانس عالی رهبران سه کشور از تهران رهسپار استانبول شدند و در فرودگاه استانبول مورد پیشباز حضرت جمال گورسل پرزیدنت ترکیه قرارگرفتند و در پاسخ خوشآمدگویی حضرت جمال گورسل فرمودند:
اکنون دو کشور ترکیه و ایران به سرعت در راه بنای سازمان بزرگ آینده خود گام برمی دارند و هر روزی که میگذرد شاهد پیروزیها و موفقیتهای تازه آنها در راه ساختن کشوری آباد و مترقی با مردمی مرفه و سعادتمند است.
این کنفرانس در کاخ دلمه باغچه استانبول، به ریاست اعلیحضرت محمدرضا شاه پهلوی شاهنشاه ایران، حضرت فیلد مارشال ایوب خان پرزیدنت پاکستان و حضرت جمال گورسل پرزیدنت ترکیه برگزار شد. سران سه کشور با آرمان این که همکاری منطقهای پایه و انگیزه پیشرفت اقتصاد ملی است و در نیرومند ساختن پایههای صلح و آرامش منطقه نقش بنیادین دارد برآن شدند که همکاریهای میان سه کشور در سوی نگهبانی از رفاه و امنیت مردم سراسر این منطقه بیش از پیش گسترش یابد. سران سه کشور، پس از بررسی کارهایی که به وسیله وزیران امور خارجه در راه پیشرفت همکاری منطقهای انجام شده بود، پیشنهادهای آمده در گزارش کنفرانس وزیران را پذیرفتند و تصمیم گرفتند که طرح نوین همکاری با نام "همکاری منطقهای برای عمران" آغاز شود.
شاهنشاه در پایان کنفرانس فرمودند:
| « | صمیمانه امیدوارم که این مذاکرات موفقیتآمیز و توافقهای حاصله به همکاری روزافزون اقتصادی و سیاسی سه کشور کمک شایان نماید و از این راه صلح و ثبات این منطقه را که برای سراسر جهان اهمیت حیاتی دارد، قوام بخشد. | » |
اعلامیه رسمی کنفرانس عالی سران سه کشور در تاریخ ۳۱ تیر ۱۳۴۳ همزمان در تهران، کراچی و آنکارا انتشار یافت که بخشی از آن:
سران سه کشور تصمیم روسای دولتهای خود را دایر بر ایجاد یک کمیته منطقهای برنامهریزی مرکب از سران سازمانهای برنامه سه دولت، که به منظور رسیدگی به امور مربوط به اشتراک مساعی منطقهای و همآهنگ ساختن برنامههای عمرانی تشکیل خواهد یافت، با رضایت استقبال کردند و در این راه موافقت نمودند که ترتیباتی برای ایجاد دبیرخانهای، که هدف آن کمک به کار کمیته منطقهای طرحریزی و شورای وزیران خواهد بود، داده شود.
- ۱- ایجاد مبادله آزاد یا آزادتر کالاها به وسائل عملی گوناگون از قبیل انعقاد قراردادهای بازرگانی.
- ۲- برقراری همکاری بیشتر بین اتاقهای بازرگانی و احیانا ایجاد اتاقهای بازرگانی مشترک.
- ۳- تنظیم و اجرای برنامههایی که به منظور تأمین منافع مشترک طرح میگردد.
- ۴- تقلیل نرخهای پستی بین سه کشور، به میزان تعرفههای داخلی.
- ۵- بهبود خطوط حمل و نقل هوائی داخل در منطقه و احیانا ایجاد یک خط هوائی بینالمللی مجهز بین سه کشور که توانائی رقابت با سایر خطوط هوائی را داشته باشد.
- ۶- مطالعه درباره امکانات تأمین یک همکاری نزدیک در امر کشتیرانی و از جمله تأسیس یک خط مشترک دریائی و یا تشکیل یک کنفرانس کشتیرانی منطقهای.
- ۷- انجام مطالعات و بررسیهای لازم برای ساختمان و بهبود وضع ارتباطی راه و راهآهن بین سه کشور.
- ۸- انعقاد قراردادی به منظور گسترش جهانگردی در منطقه.
- ۹- لغو تشریفات مربوط به روادید عبور بین سه کشور به منظور تسهیل مسافرت.
- ۱۰- کمک و معاضدت فنی به یکدیگر از راه اعزام کارشناس و ایجاد تسهیلات مربوط به تعلیم و پرورش کادرهای فنی.
- ۱۱- مطالعه و بررسی کلیه امکانات موجود بخاطر توسعه همکاری در امور فرهنگی بین سه کشور به منظور ایجاد حس آگاهی در تودههای مردم نسبت به میراث فرهنگی مشترک و نشر اطلاعات لازم درباره تاریخ و تمدن و فرهنگ ملل منطقه.
در کنفرانس عالی همچنین موافقت شد که برای هماهنگ ساختن برنامههای عمرانی، یک شورای برنامهریزی منطقهای مرکب از رؤسای سازمانهای برنامه و سایر کارشناسان سه کشور عضو تشکیل میشود، انجام وظیفه نماید. ضمنا تصمیم گرفته شد که دبیرخانه سازمان همکاری عمران منطقهای در تهران مستقر گردد. در کنفرانس مذکور همچنین تصمیم گرفته شد که این تشکیلات «همکاری عمران منطقهای» نامیده شود و تشکیلات لازم برای انجام برنامهریزی و تعیین خط مشی و سیاست کلی همکاری عمران منطقهای پیشبینی و بدین ترتیب آر. سی. دی پا به عرصه وجود گذاشت.
در اعلامیه سه کشور دو نکته مهم نیز یادآوری شد که:
- اشتراک مساعی جدید ریر عنوان "همکاری منطقه ای برای عمران" صرفنظر از فعالیت های سه کشور به عنوان اعضای سازمان های منطقه ای دیگر تعقیب خواهد شد و این نکته مربوط به عضویت سه کشور در پیمان مرکزی و عضویت ترکیه در سازمان پیمان اتلانتیک شمالی (ناتو) [۲] و تعهدهای برآمده عضویت در پیمان های مزبور است.
- سران سه کشور رضایت خود را برای مطالعه و بررسی درخواست شرکت کشورهای دیگر منطقه خاورمیانه در "همکاری منطقه ای برای عمران" اعلام داشتند.
بنا بر تصمیماتی که نخستوزیران سه کشور در کنفرانس استانبول گرفته شد، شورای وزیران مرکب از وزیرانی که هر یک از سه کشور تعیین می نمایند هر چهار ماه یک بار و اگر لازم باشد بیشتر از این در پایتخت یکی از سه کشور برگزار می شود و ریاست شورا با رییس کشور یا رییس دولت کشور میزبان و شورای وزیران می بایستی که یک سال پس از آغاز کار خود درباره بنیان یک دبیرخانه همیشگی تصمیم بگیرد.
پانویس