جشنهای ۲۵۰۰ سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران
| منشور حقوق بشر کوروش | تصمیمهای مجلس | اعلامیه جهانی حقوق بشر |
جشنهای ارج نهادن به ۲۵۰۰ سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران برای فروردین ماه ۱۳۴۲ برنامه ریزی شده بودند، که باز میگردد به ۲۵۰۰ سال پیشتر که کوروش بزرگ شاهنشاه ایران امپراتوری پارس را بنیان نهاد. سیاست کوروش زیر تاثیر این بود که همه مردمانی که در امیراتوری پارس میزیند حقوق برابر داشته باشند و از آزادی بیان و آزادی دین بهرهمند شوند. با این تصور که همه ایرانیان حقوق برابر داشته باشند، روش سیاست اعلیحضرت محمد رضا شاه پهلوی بارور شد و با این جشن میبایستی که پلی میان ایران باستان پیش از یورش تازی و اسلام به ایران، و ایران نوین برقرار شود. با اصلاحات ارضی و براندازی رژیم ارباب رعیتی و دادن حق انتخابات به بانوان ایران و سیاستی که به انقلاب شاه و مردم نامیده شد، اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی برآن بود که به همه ایرانیان حقوقی را بدهد که ۲۵۰۰ سال پیش بنیانگذار امپراتوری پارس کوروش بزرگ به مردم این خاک داده بود. نشان بیرونی این سیاست دگرگون کردن گاهنامه خورشیدی که سرچشمه شمارش آن با بیرون کردن محمد بن عبدالله از مکه بود به گاهنامه شاهنشاهی که شمارش آن با زادروز کوروش بزرگ آغاز میشد. علیه این سیاست اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی شاهنشاه ایران مخالفت و ضدیتهای سیاسی آغاز شد. زمینداران بزرگ ایران که در زمان قاجاریان زمینهای کشور ایران را با دهات و مردمانش به ملکیت خود درآورده بودند، به هیچ روی نمیخواستند که زمینها به کشاورزانی که روی آن کار میکردند داده شود و هم چنین نمیخواستند که برتریها و قدرتها خود در برابر دهقانان و دیگر مردم ایران از دست بدهند. موقوفهها که خود از زمینداران بزرگ بودند نیز نمیخواستند که زمینها میان کشاورزان تقسیم شود و کشاورزان روی زمینهای خود کار کنند، آنها هم چنان جیب هایشان را با سیل پول مفت پر میکردند. اسلامیون که برای آنها تاریخ ایران با یورش تازی به ایران آغاز میشد، از ایران باستان با فرهنگ غنی و تمدن پیشرفته نفرت داشتند و دارند، و اینان کسانی بودند که به رهبری شیخ روح الله خمینی با پول فئودالهای قاجار بزرگترین ضدیتها و دشمنیها و کارشکنیها را با ایران گرایی آغاز کردند. هرگاه که گروهی سیاسی علیه شاهنشاه ایران فرم میگرفت، جبهه ملی و حزب توده از سوراخ هایشان بیرون میریختند و با فرتورهای استالین و محمد مصدق قاجار علیه اعلیحضرت شاهنشاه ایران محمدرضا شاه پهلوی آریامهر ایران تظاهرات کنند.
در این آتمسفر آشفته سیاسی ایران، برگزاری این جشن ناشدنی بود، بدین روی برگزاری جشن به زمانی در آینده واگذار شد. اعلیحضرت محمدرضا شاه پهلوی شاهنشاه ایران آریامهر ایران و پدر ملت ایران، دولت و ملت ایران در برابر دشمنان ملت ایران یگانه شدند و ملت در رفراندومی در روز ۶ بهمن ماه ۱۳۴۱ با اکثریت آرای مردم ایران به منشور شش مادهای انقلاب شاه و مردم رای آری داد. پس از آنکه نخستین پیروزیهای انقلاب شاه و مردم نمایان شد، برنامهریزی آیین دو هزار و پانصد سال بنیانگذاری ایران از نو سر گرفته شد و جشن باشکوهی برای ۲۰ تا ۲۴ مهر ماه سال ۱۳۵۰ برابر با ۱۲ تا ۱۶ اکتبر ۱۹۷۱ آماده سازی شد.
برای برگزاری جشنهای دو هزار و پانصد سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران سالهای برای آماده سازی و برنامه ریزی آن به درازا کشید. بسیاری نشستهای بین المللی برای یادبود کوروش بزرگ بر پا شد. کسانی که ایران دوست هستند، برگزاری این جشنها را یک رخداد ارزشمند و تاریخی میخوانند. جشنهای ۲۵۰۰ سال شاهنشاهی ایران برای فروردین ماه سال ۱۳۴۲ خورشیدی پیش بینی شده بود ولی در سال ۱۳۴۲ ایران دچار تنشهای سیاسی شد. جنگ استعمار سرخ و سیاه به رهبری شیخ روح الله خمینی بالاگرفت و به آشوب ۱۵ خرداد ماه ۱۳۴۲ انجامید. برپایی جشنی برای یادبود ۲۵۰۰ سال بنیانگذاری شاهنشاهی کوروش بزرگ هخامنشی ممکن نبود. پس از ۹ سال که سرانجام جشنها ۲۵۰۰ سال شاهنشاهی ایران برگزار شد، پیروزی انقلاب شاه و مردم چشمگیر بود و این زمان زمانی بهتر برای برپایی جشنها گردید. برای نادرست نمایان کردن این بزرگداشت از هنگامی که برگزاری این جشن ایرانی به آگاهی ملت ایران رسید، گروههای رنگارنگ که هر کدام با نیرومندی ملیگرایی ایرانی دشمنی داشتند به کار افتادند. سازمانهای چپگرای ایرانی در داخل و خارج کشور که پیرو ایدههای انترناسیونالیسم مارکسیست بودند و ملایان و روضه خوانان که همواره دشمن ملی گرایی و هویت ایرانی بودند و هستند و افزون بر این دو گروه کنسرسیوم نفت و دولت استعمارگر انگلستان که برای سودجوییهای اقتصادی و برای پرکردن جیب هایشان در درازای تاریخ در پی سست و ناتوان کردن دولت ایران بودند، مثلث ننگینی را بوجود آوردند. سیاستمداران از دیگر کشورها که با این مثلث ننگین سرشان در یک آخور بود، تلاشهای منفی خود را برای پشتیبانی این جبهه ایران برانداز درآمیختند.
پژوهشهای ایرانشناسی پایههای جشنهای ۲۵۰۰ امپراتوری پارس
دکتر شجاعالدین شفا در سال ۱۳۳۷ پیشنهاد کرد که جشنی در بزرگداشت سالروز بنیانگذاری امپراتوری پارس برگزار گردد. دکتر شفا در این زمان مشاور فرهنگی وزارت دربار شاهنشاهی بود. پیشنهاد دکتر شفا بسیار مورد توجه اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی قرارگرفت که هم راستای سیاست شاهنشاه آریامهر بود که پیوند فرهنگی تاریخی میان تاریخ ایران نوین و تاریخ باشکوه کهن ایران پیش از یورش اسلام و تازیان پابرهنه به ایران برقرار شود. دشواری کار در آن بود که در یاد ایرانیان، دوره با شکوه ایران کهن، تنها به فرم چامهسرایی، مانند شاهنامه فردوسی و شاهنامه خوانی درآمده بود و نوشتار علمی و پژوهشی وجود نداشت. پژوهشهای علمی درباره تاریخ باستان ایران در رشتههای گوناگون علمی پراکنده شده بودند که با یکدیگر پیوندی نداشتند. برای نمونه زبانشناسان، زبان پهلوی و دیگر زبانهای ایران را بررسی میکردند و یا باستانشاسان با کندن جاهای تاریخی، به سندهایی دست مییافتند و یا پژوهشگران در ادبیات به بررسی چامهها و نوشتارها میپرداختند ولی چتری که همه این پژوهشها را دربربگیرد نبود. افزون بر آن پژوهشها درباره ایران کهن در دست بیگانگان بود و نه ایرانیان. در دوره قاجار امتیاز کندو کاو در جاهای باستانی ایران به خارجیان داده شد و بدین روی بسیاری از گنجینههای تاریخی ایران و کتابهای دست نوشته با ارزش از سوی بیگانگان از ایران بیرون برده شدند. دانشگاه تهران و موزه ایران باستان و فرهنگستان ایران نزدیک به ۲۵ سال پیشتر از سوی اعلیحضرت همایون رضا شاه بزرگ بینان شد و دانشکدههایی که آغاز به کار کردند، بیشتر در زمینه پزشکی، مهندسی، کشاورزی و دامداری بودند که نیازهای نخستین مردم ایران را برآورده سازند. با این پیشنهاد بزرگداشت ۲۵۰۰ سال بنیانگذاری امپراتوری پارس، پیشنهاد گسترش کرسیهای ایرانشناسی که وجود داشتند و بنیان کرسیهای ایرانشناسی در داخل و خارج از کشور پیوند خورد. کمیته ویژهای به سرپرستی حسین علاء وزیر دربار شاهنشاهی تشکیل شد. هموندان این کمتیه دکتر شجاعالدین شفا، دکتر سعید نفیسی، دکتر رضازاده شفق، مطیعالله حجازی، سپهبد امانالله جهانبانی، حسن تقیزاده و دکتر فرهاد رییس دانشگاه تهران، محمود مهران وزیر فرهنگ و علی اصغر حکمت وزیر امور خارجه بودند. دبیرخانه مرکزی کمیته نیز بنیان شد و دکتر شجاعالدین شفا به دبیری کمیته برگزیده شد.
دولت با تصویب مجلس شورای ملی از اضافه درآمد مالیات غیرمستقیم و از بودجههایی که از سالهای پیش باقی مانده بودند و خرج نشده بودند و هم چنین از راه فروش تمبر پست در خارج از کشور بودجه این آیین را فراهم ساخت. در امرداد ماه ۱۳۳۹ جواد بوشهری در دیداری که با شاهنشاه آریامهر داشت بودجه پیش بینی شده را ۲۵٬۰۰۰٬۰۰۰ میلیون تومان به آگاهی رسانید.
برنامه ریزی جشن بنیانگذاری ۲۵۰۰ سال امپراتوری پارس
پیشنیه
در فروردین سال ۱۳۴۲ در سراسر ایران جشنهای بنیانگذاری دو هزار و پانصد سال امپراتوری پارس قرار بود برگزار شود. برنامه جشنها که در سال ۱۳۳۹ خورشیدی ریخته شده بود.
- کتابی درباره چگونگی کوروش بزرگ، روش حکومت و پیروزیهای وی به زبانهای پارسی، ترکی، انگلیسی، فرانسه، آلمانی، عربی و ایتالیایی نوشته شود
- فیلمهای مستند کوتاه درباره تخت جمشید و پاسارگارد به زبانهای پارسی، ترکی، انگلیسی، فرانسه، آلمانی، عربی و ایتالیایی
- فیلم ارزنده زندگی کوروش از سوی یکی از شرکتهای فیلمساز پرآوازه بین المللی تهیه شود
- برگردان و چاپ کتابهای تاریخ نویسان یونانی گزنفون و هرودت به پارسی
- برگزاری کنگره ایرانشناسان برای سخنرانی و پژوهش درباره کوروش، زندگی کوروش و تاریخ بر جای مانده از کوروش
- برپایی نمایشگاه باستانشاسی دوره مادها
- برگزار کردن نمایشگاه کتاب و هنر با کتابهایی از کتابخانه ملی ایران و کتابخانه شاهنشاهی
- برپایی نمایشگاه هنرهای مدرن و باستانی
- برپایی نمایشگاه پوشاک ایران کهن
برای جشنهای ۲۵۰۰ سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران، نشان ویژه طراحی خواهد شد و سرود ویژهای نیز سراییده و خوانده خواهد شد. در شیراز تندیس کوروش بزرگ برپا خواهد شد. در خیابانها میان شیراز و تخت جمشید و پاسارگاد تاق نصرت زده خواهد شد. تمبرهای ویژه کوروش با فرتورهای تاریخ شاهنشاهی ایران چاپ خواهد شد. افزون بر آن نشانها و سکههای یادبود جشنهای ۲۵۰۰ سال شاهنشاهی ایران زده میشود. فرمان شاهنشاهی صادر خواهد شد و بر پایه این فرمان سال ۱۳۴۲ "سال کوروش" نامیده خواهد شد.
برنامه جشنهای فروردین ماه ۱۳۴۲
در سال ۱۳۴۲ جشنهایی در دو روز برگزار خواهد شد. برنامه این دو روز جشن بدین قرار خواهد بود:
- ۱. جشنها با سخنرانی اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران از رادیو تلویزیون آغاز خواهد شد و همزمان در سراسر گیتی نیز پخش میشود.
- ۲. روز آغاز جشنها تعطیل همگانی خواهد بود
- ۳. در بامداد روز جشن آیین شکرگزاری برای هزاران سال نگاهبانی از ایران برگزار خواهد شد.
- ۴. شاهنشاه ایران به سوی آرامگاه کوروش میرود
- ۵. اعلیحضرت شاهنشاه ایران در کاخ آپادانا بزرگان کشور را بار میدهند
- ۶. در تخت جمشید چندین آیین اجرا خواهد شد:
- - رژه نظامی در مرودشت
- - رژه در یونیفورم نظامی مادها و دیگر یونیفورمهای نظامی دورههای تاریخی دیگر
- - رژه نظامی با پرچمهای باستانی ایران
- - رژه پیشاهنگان و ورزشکاران و دختران و پسران ایلهای ایران
- - نمایش ورزشهای نوین و باستانی ایران و مسابقههای تیراندازی، اسب دوانی و چوگان
- - رژه گارد شاهنشاهی ایران
- ۷. رژه در همه شهرهای ایران که در آن پادگان ارتش شاهنشاهی وجود دارد
- ۸. سان از نیروی هوایی و نیروی دریایی
- ۹. همه کسانی که دست اندرکار برگزاری جشن هستند جامه مادها را بر تن میکنند
- ۹. از همه استانها مشعل بدستان به سوی تخت جمشید به را میافتند
- ۱۰. شامگاه پیشاهنگان در کوهستانها آتشهای بزرگی میافروزند.
- ۱۱. ویرانههای تخت جمشید با نورافکن روشن خواهند شد.
- ۱۲. در تخت جمشید دست افشانی باله و سمفونی با نام تخت جمشید برگزار میشود.
- ۱۳. نمایش نور و سدا در تخت جمشید نشان دهنده تاریخ کهن ایران و زمان هخامنشی
- ۱۴. یک ایستگاه راه آهن، دانشگاه شیراز، یک یکان نظامی، خیابانها، میدانها و شماری از بیمارستانها نام کوروش بر آنها نهاده میشود.
- ۱۵. اعلیحضرت شاهنشاه ایران محمد رضا شاه پهلوی آریامهر فرمانی صادر میکنند که تاریخ خورشیدی ایران به تاریخ شاهنشاهی دگرگون میشود
- ۱۷. همه پسرانی که در این روز زاده و نام کوروش بر آنها نهاده شود از شاهنشاه ایران پیشکش دریافت میکنند
- ۱۸. عفو زندانیان
یک سال پیش از آغاز جشنها، یک نمایشگاه با ۳۰۰ شی باستانی در کشورهای گوناگون اروپایی به نمایش در خواهد آمد.
در امرداد ماه ۱۳۳۸ خورشیدی در استکهلم پایتخت سوئد، کنگره بین المللی یهودیان با شرکت کنندگانی از پنجاه کشور برگزار شد. در این کنگره با رای همه، تصویبنامهای دستینه شد که کمیتهای برای یادبود کوروش بزرگ برگزیده شود زیرا کوروش در تاریخ یهودیان جایگاه ویژهای داراست همانگونه که در تورات آمده است. همه سازمانهای یهودی و جامعهها و انستیتوهای یهودی خواسته شد نشستهای یادبود کوروش بزرگ را برنامه ریزی کنند.
زرتشتیان سراسر جهان نیز آیینهای یادبود کوروش بزرگ را برنامه ریزی کردند. نام میدانی در آن بخش از تهران که بیشتر زرتشتیان زندگی میکنند، به میدان کوروش دگرگون شد. زرتشتیان سراسر جهان برای برگزاری جشن بزرگداشت ۲۵۰۰ سال کوروش بزرگ پول هنگفتی گردآوری کردند و به کمیته برگزاری جشنها پیشکش کردند.
واتیکان نیز برآن شد که در جشنهای ۲۵۰۰ سال شاهنشاهی ایران زمین بر پایه نوشتارهای کتاب مقدس درباره کوروش شرکت کنند. هسته مرکزی جشن این است که بزرگی کوروش و اینکه کوروش که بود را بر پایه کتیبهای که در بابل پیدا شده بود، به جهانیان نشان دهد:
- همه کسانی که در امپراتوری ایران زندگی میکنند حقوق برابر و حق بهرهمندی برابر دارند. همه مردم حق آزادی بیان، آزادی دین و انجام آیینهای دینی خود را دارند. خدایان به معبدهای خودشان بازگردانده میشود. موبدان میتواند دوباره به امور دینی بپردازند. همه معبدها دوباره درهایشان را باز میکنند، زندانیان و بردگان که از راههای دور آورده شدهاند دوباره به میهن خود باز میگردند.
همانگونه که کوروش همواره میگفت او به یک خدا باور دارد. ولی! کوروش به همه مردمان این آزادی را داد که خودشان انتخاب کنند و اینکه کوروش آزادی باورها را به مردم ایران داد، نشانگر بزرگی اوست. بدین روی آرمان یادبود کوروش این است که اندیشههای این بزرگ مرد را به دیگران بشناسانند و برای صلح و آزادی تبلیغ کنند.
بنیان کمیتههای عالی
با بنیان کمیته عالی جشنهای ۲۵۰۰ سال بنیانگذاری امپراتوری ایران، گام بعدی نوشتن کتابهایی درباره تاریخ ۲۵۰۰ سال شاهنشاهی ایران و زندگی کوروش بزرگ هخامنشی بود به فارسی و دیگر زبان ها بود. بدین روی از هارولد آلبرت لمب تاریخنویس و نویسنده امریکایی که زبان پارسی را به خوبی میدانست خواسته شد که کتاب "کوروش بزرگ" را بنویسد.[۱] این کتاب در سال ۱۹۶۰ برابر با ۱۳۳۹ در نیویورک چاپ شد که همزمان با تشکیل شورای جشنهای دو هزار و پانصد سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران بود. کتاب کورورش بزرگ از سوی دکتر رضازاده شفق به پارسی برگردانده شد و با همکاری "موسسه انتشارات فرانکلین" در تیرماه ۱۳۴۰ در تهران به چاپ رسید.
در دنیا "کوروش بزرگ" توجه ها را به خود کشید و با کوشش های کمیته و دبیر کمیته شجاع الدین شفا کمیتههای کوروش بزرگ در بسیاری از کشورها در سراسر گیتی بنیان شد. در خرداد ماه سال ۱۳۳۸ خورشیدی یک "کمیته کوروش بزرگ " در ایتالیا به ریاست باستانشناس و شرقشناس نامی ایتالیا جوزپه توچی بنیان شد. [۲] هم چنین در همین سال در فرانسه "کمیته فرانسوی کوروش بزرگ" بنیان نهاده شد.
سرانجام کمیته عالی توانست در ۴۵ کشور، ۵۰ کمیته کوروش بزرگ و جشن های 2500 سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران را بنیان نهد که ریاست و هموندی آنها با 29 شاه و رییس جمهور، ۱۳۴ نخستوزیر و وزیر، ۱۲۸ عضوپارلمان، ۳۸۱ تن دانشگاهیان ارجمند و ۳۶۲ تن سیاستمدار، ۱۲۴ تن کارخانهدار و ۱۲ روزنامهنگار بود.
انقلاب شاه و ملت
بسیاری از برنامهریزیها در بزرگداشت ۲۵۰۰ سال امپراتوری ایران با دگرگونیهای سیاسی و اجتماعی در کشور ایران همزمان بود. اگر حقوقی که ایرانیان در زمان کوروش بزرگ از آن بهرهمند بودند را با حقوقی که تا سال ۱۳۰۴ بسنجیم، ایرانیان در ۲۵۰۰ سال پیشتر زندگی آزاد، با آسایش، و با امنیتی را داشتند. قاجاریان اشغالگر بیگانه زمینهای ایران را اشغال کردند و خود را زمینداران بزرگ خواندند و ایرانیان را چون بندگان بر روی زمینهای کشاورزی ایران به کار کردن واداشتند و دسترنج ایرانیان را از آنها گرفتند و فروختند و در جیبهای بی انتهای خود نهادند. ملایان آیین زرتشت را از ایرانیان گرفتند و کسانی که از دین اسلام گریزان بودند را سر بریدند و آزادی دین را که از زمان کوروش بزرگ در ایران وجود داشت از میان برداشتند و از "دین اسلام" ایدئولوژی حکومت ساختند یعنی اسلام باید در ایران حکومت کند.
اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی، آریامهر ایران برآن شد که این آزادیها و حقوق را به ایرانیان بازگرداند. در رفرم قانون انتخابات شاهنشاه ایران این حکومت اسلام را از قانون بزداید. آرمان شاهنشاه این بود که ایران حکومت اسلام نداشته باشد بلکه حکومت ایران بر کشور ایران حکمروایی کند. دگرگونی قانون انتخابات دربرگیرنده دادن حق انتخاب به نیمی از جمعیت کشور، بانوان ایران و برداشتن سوگند به قرآن و دگرگون ساختن آن به "سوگند به کتاب آسمانی" برای هر ایرانی زن و مرد با هر دین و آیینی یا بدون دین و آیین بود. پس از آنکه فئودالهای بزرگ ایران که از قاجاریان بودند و روضه خوانان از تصمیم دولت آگاه شدند، انقلاب شاه و ملت را تهدید بزرگی برای سود خود دیدند. در اینجا بود که واپسگرایان اسلامی و قاجاریان بیگانه به ایران دست در دست یکدیگر نهادند و با برپایی آشوب در کشور، تلاش در جلوگیری از انقلاب شاه و ملت کردند. اوج مقاومت سیاسی در برابر دادن حقوق ایرانیان به ایرانیان با آشوب روز ننگین ۱۵ خرداد ماه ۱۳۴۲ خود را نشان داد. خمینی و همدستان قاجاری اش پیروزی انقلاب شاه و ملت را در رفراندوم ششم بهمن ماه ۱۳۴۱ نادیده گرفتند و تلاش کردند که با زور و اسلحه و آتش زدن اموال مردم ایران و اتوبوس دختران مدرسهای، تا اندیشههای بیمار خود را هم چنان به ایرانیان بچپانند. از این زمان همانگونه که روح الله خمینی گفت روز ۱۵ خرداد ماه ۱۳۴۲ روز آغاز انقلاب اسلامی شد. در آن زمان ایرانیان به شهربانی رفتند و درخواست کردند که به آنها اسلحه داده شود تا با دشمنان ایران و ایرانی بجنگند، تا با یاری و پشتیبانی مردم ایران، انقلاب شاه و ملت به اجرا دربیاید.
در این فضای تب زده آشفته برگزاری جشن ۲۵۰۰ سال امپراتوری ایران ناشدنی بود. دو کار ارزنده از برنامهریزیهایی که در این زمان شد، انجام پذیرقت یکی برقراری نخستین کنگره بینالمللی ایرانشناسی در تهران ۱۶ - ۹ شهریور ماه ۱۳۴۵ خورشیدی و دیگری آگهی برای ساختن برج شهیاد بود که در سال ۱۳۴۵ اعلام شد و آرشیتکتهای ایرانی در آن شرکت جستند. پروژه مهندس حسن امانت برنده شد و ساختمان برج آغاز گردید.
نخستین کنگره جهانی ایرانشناسی - تهران ۹ تا ۱۶ شهریور ماه ۱۳۴۵
نخستین کنگره جهانی ایرانشناسی در روز چهارشنبه ۹ تا ۱۶ شهریور ماه ۱۳۴۵ در تالار فردوسی دانشگاه تهران برگزار شد که با سخنان اعلیحضرت همایون شاهنشاه آریامهر گشایش یافت. در این کنگره بیش از ۱۲۰ ایرانشناس از سراسر گیتی و ۸۰ ایرانشناس برجسته و نامی از ایران شرکت داشتند. ریاست عالیه این کنگره را اعلیحضرت همایونی، آریامهر ایران بر عهده داشتند و حسن تقی زاده رییس کنگره و شجاع الدین شفا رییس کتابخانه پهلوی و مدیر عامل کنگره بودند.[۳]
ساختمان شهیاد آریامهر
بنیان کمیته عالی جشنها
برنامهریزیها و روند انجام آن از سال ۱۳۴۹ خورشیدی شتاب یافت. با بیماری جواد بوشهری رییس شورای جشنها عبدالرضا انصاری جانشین وی شد. کمیته برگزاری جشنها به ریاست وزیر دربار اسدالله علم در مهر ماه ۱۳۴۹ نشستی برپا کرد که در آن برگزاری دومین کنگره جهانی ایرانشناسی برنامهریزی شد. اسدالله علم گزارشی به پیشگاه اعلیحضرت محمدرضا شاه پهلوی تقدیم کرد و اعلیحضرت محمدرضا شاه پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران تاریخ برگزاری جشنهای شاهنشاهی را برای ۱۷ مهرماه و برپایی دومین کنگره جهانی ایرانشناسی برای ۲۳ مهر ماه ۱۳۵۰ فرمودند. علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی نیز ریاست عالیه کمیته عالی را پذیرفتند. ریاست این کمیته با وزیر دربار و دیگر هموندان آن: مهرداد پهلبد وزیر فرهنگ و هنر، عبدالرضا انصاری رئیس شورایعالی جشنها، هرمز قریب رئیس کل تشریفات دربار، شجاعالدین شفا معاون فرهنگی وزارت دربار، تیمسار نصیری رئیس سازمان اطلاعات و امنیت کشور، امیر متقی معاون اداری وزارت دربار و مهندس رضا قطبی رئیس سازمان رادیو تلویزیون ایران بودند.
در نشستهایی که در پیشگاه اعلیحضرت همایونی، آریامهر ایران برگزار میشد، شاهنشاه پرسیدند که ملت ایران چگونه در این جشن شرکت دارند؟ عبدالرضا انصاری در پاسخ گفت که پروانه داده شود که ۲۵۰۰ دبستان از سوی مردم و با پول مردم ساخته شود و دختران و پسران سپاهی دانش در این دبستانها درس بدهند. پروژه ساختن ۲۵۰۰ دبستان از سوی رسانههای همگانی به آگاهی ملت ایران رسید و ملت چنان از این پیشنهاد استقبال کردند که باور کردنی نبود. در پایان سال ۳۲۰۰ دبستان یادبود با پول مردم ساخته شد و ۱۲۰٬۰۰۰ نوآموز در آن دبستانها نامنویسی کردند. وزارت آموزش و پرورش این دبستان را ثبت کرد و در سال تحصیلی نوین دبستانها با سپاهیان دانش دختر و پسر باز شدند.
در نشستهای دیگر کمیته عالی هر یک از پروژهها بررسی و برنامه جشن بدین گونه دگرگون شد:
۱ - اجرای آیین بزرگداشت کورش کبیر در پاسارگاد ۲ - برگزاری کنگره ایرانشناسان در دانشگاه پهلوی شیراز ۳ - اجرای آیین رژه با یکانهایی از ارتش شاهنشاهی ایران نمایشگر دورههای تاریخی ایران ۴ - اجرای برنامه نور و سدا در تخت جمشید ۵ - برپایی نمایشگاهها و سخنرانیها درباره تاریخ و فرهنگ ایران در همه استانها، شهرستانها و سفارتخانهها و نمایندگیهای ایران در گیتی ۶ - نوشتن یک کتاب ارزشمند درباره تاریخ فرهنگ ایران به چند زبان مهم دنیا و همچنین چاپ دوباره شاهنامه بایسنقری
هم چنین کارها میان هموندان کمیته عالی بخش شد:
۱- هرمز قریب عهدهدار امور تشریفات، ۲- مهرداد پهلبد عهدهدار فراهم آوردن آرمها، سرودها، راهنماهای آثار باستانی و نقشهها و فیلم و چگونگی اجرای آیینهای جشن ۳- تیمسار نصیری عهدهدار امور امنیتی ۴- رضا قطبی عهده دار رپرتاژ و گزارشگران و کارهای رادیو و تلویزیونی ۵- شجاع الدین شفا عهده دار کنگره ایرانشناسان در شیراز و کشورهای خارجی ۶- امیر متقی عهدهدار همه کارهای جشن که به وزارت دربار باز میگردد ۷- شورای جشنها عهده دار همه کارها در پیوند با برگزاری جشنها در استانها و شهرستانها، ساختن بناهای یادبود و برج و موزه شهیاد، برنامه نور و سدا در تختجمشید و چاپ شاهنامه و کتابهای رسا درباره تاریخ ایران و پیگیری و هماهنگ ساختن همه برنامهها با شورای جشنها
افزون بر آن دستور داده شد که گزارش پیشرفت کارها در نشستها به آگاهی علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی برسد و اعلیحضرت همایون شاهنشاه آریامهر در روند پیشبرد کارهای جشن قرارگیرند. پیشنهاد دیگر از سوی اسدالله علم این بود که تنی چند از بزرگان و سران دیگر کشورها به ویژه کشورهایی که کمیته "کوروش بزرگ " را برقرار ساختهاند نیز برای بزرگداشت ۲۵۰۰ سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران فراخوانده شوند.
بنیان کمیتههای عالی ایرانشناسی در کشورهای جهان
با بنیان کمیته عالی جشنهای بنیانگذاری ۲۵۰۰ سال شاهنشاهی ایران، گام بعدی نوشتن کتابهایی درباره تاریخ ۲۵۰۰ سال شاهنشاهی ایران و زندگی کوروش بزرگ هخامنشی بود به فارسی و دیگر زبانها بود. بدین روی از هارولد آلبرت لمب تاریخنویس و نویسنده امریکایی که زبان پارسی را به خوبی میدانست خواسته شد که کتاب "کوروش بزرگ" را بنویسد.[۴] این کتاب در سال ۱۹۶۰ برابر با ۱۳۳۹ در نیویورک چاپ شد که همزمان با تشکیل شورای جشنهای دو هزار و پانصد سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران بود. کتاب کورورش بزرگ از سوی دکتر رضازاده شفق به پارسی برگردانده شد و با همکاری "موسسه انتشارات فرانکلین" در تیرماه ۱۳۴۰ در تهران به چاپ رسید.
در دنیا "کوروش بزرگ" توجهها را به خود کشید و با کوششهای کمیته و دبیر کمیته شجاع الدین شفا کمیتههای کوروش بزرگ در بسیاری از کشورها در سراسر گیتی بنیان شد. در خرداد ماه سال ۱۳۳۸ خورشیدی یک "کمیته کوروش بزرگ " در ایتالیا به ریاست باستانشناس و شرقشناس نامی ایتالیا جوزپه توچی بنیان شد. [۵] هم چنین در همین سال در فرانسه "کمیته فرانسوی کوروش بزرگ" بنیان نهاده شد.
کمیتهی مرکزی جشنها موفق شد تا قبل از آغاز جشنها در ۴۵ کشور، ۵۰ کمیتهتشکیل دهد. در این کمیتهها ۲۹ رئیس کشور، ۱۳۴ نخستوزیر و وزیر، ۱۲۸ عضوپارلمان، ۳۸۱ نفر آکادمیسین و ۳۶۲ نفر شخصیت سیاسی، ۱۲۴ نفر صاحب کارخانه و۱۲ نفر روزنامهنگار عضویت داشتند.
| شماره | کشور | ریاست کمیته | مقام |
|---|---|---|---|
| ۱ | آرژانتین | آگوستین لانوس | پرزیدنت |
| ۲ | آفریقای جنوبی | ژاکوب فوشی | پرزیدنت |
| ۳ | آلمان غربی | گوستاو هاینمان | پرزیدنت |
| ۴ | اتحاد جماهیر شوروی | رئیس انستیتوی خاورشناسی | |
| ۵ | اتریش | فرانتس یوناس | پرزیدنت |
| ۶ | اتیوپی | هایله سلاسی | امپراتور |
| ۷ | اردن | ملک حسین | کینگ |
| ۸ | اسپانیا | ژانرال فرانکو | پرزیدنت |
| ۹ | اندونزی | ژنرال سوهارتو | پرزیدنت |
| ۱۰ | انگلستان | پرنس فیلیپ | همسر ملکه الیزابت |
| ۱۱ | ایتالیا | جوزپه ساراکات | پرزیدنت |
| ۱۲ | ایالات متحده آمریکا | بانو نیکسون | همسر پرزیدنت امریکا |
| ۱۳ | برزیل | پرزیدنت | |
| ۱۴ | بلژیک | بودوئن | کینگ |
| ۱۵ | بلغارستان | رییس کمیته دولتی و روابط فرهنگی | |
| ۱۶ | پاکستان | ژنرال یحیی خان | پرزیدنت |
| ۱۷ | تایلند | کینگ | |
| ۱۸ | ترکیه | جودت سانای | پرزیدنت |
| ۱۹ | تونس | حبیب بورقیبه | پرزیدنت |
| ۲۰ | دانمارک | فردریک نهم | کینگ |
| ۲۱ | رومانی | نیکلای چائوشسکو | پرزیدنت |
| ۲۲ | ژاپن | شاهزاده میکاسا | برادر امپراتور |
| شماره | کشور | ریاست کمیته | مقام |
| ۲۳ | سنگال | لئوپولدسدارسنگو | پرزیدنت |
| ۲۴ | سوییس | رئیس کنفدراسیون | |
| ۲۵ | سوئد | پرنس برتیل | فرزند ملکه سوئد |
| ۲۶ | سیلان | حاکم کشور سیلان | |
| ۲۷ | فرانسه | ژرژ پمپیدو | پرزیدنت |
| ۲۸ | فنلاند | کونن | پرزیدنت |
| ۲۹ | فیلیپین | بانو ایملدا مارکوس | همسر پرزیدنت |
| ۳۰ | کانادا | رئیس مجلس | |
| ۳۱ | کرهی جنوبی | چونگ پیل | پرزیدنت |
| ۳۲ | لوکزامبورگ | پرنس ژان گراندوک | کنت لوکزامبورگ |
| ۳۳ | لهستان | رئیس آکادمی علوم | |
| ۳۴ | مالزی | عبدالحلیم معظم | کینگ |
| ۳۵ | مجارستان | معاون پرزیدنت | |
| ۳۶ | مصر | انورسادات | پرزیدنت |
| ۳۷ | مراکش | ملک حسن دوم | کینگ |
| ۳۸ | نپال | ماهندرا شاه دوا | کینگ |
| ۳۹ | نروژ | پرنس هرالد | ولیعهد نروژ |
| ۴۰ | هلند | پرنس برنارد | همسر ملکه |
| ۴۱ | هندوستان | ویوی کی ری | پرزیدنت |
| ۴۲ | لیختن اشتاین | پرنس نیکولانوس | ولیعهد |
| ۴۳ | یوگسلاوی | مارشال تیتو | پرزیدنت |
| ۴۴ | یونان | کنستانتین | کینگ |
| شماره | کشور | ریاست کمیته | مقام | شماره | کشور | ریاست کمیته | مقام |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ۱ | آرژانتین | آگوستین لانوس | پرزیدنت | ۲ | آفریقای جنوبی | ژاکوب فوشی | پرزیدنت |
| ۳ | آلمان غربی | گوستاو هاینمان | پرزیدنت | ۴ | اتحاد جماهیر شوروی | رئیس انستیتوی خاورشناسی | |
| ۵ | اتریش | فرانتس یوناس | پرزیدنت | ۶ | اتیوپی | هایله سلاسی | امپراتور |
| ۷ | اردن | ملک حسین | کینگ | ۸ | اسپانیا | ژانرال فرانکو | پرزیدنت |
| ۹ | اندونزی | ژنرال سوهارتو | پرزیدنت | ۱۰ | انگلستان | پرنس فیلیپ | همسر ملکه الیزابت |
| ۱۱ | ایتالیا | جوزپه ساراکات | پرزیدنت | ۱۲ | ایالات متحده آمریکا | بانو نیکسون | همسر پرزیدنت امریکا |
| ۱۳ | برزیل | پرزیدنت | ۱۴ | بلژیک | بودوئن | کینگ | |
| ۱۵ | بلغارستان | رییس کمیته دولتی و روابط فرهنگی | ۱۶ | پاکستان | ژنرال یحیی خان | پرزیدنت | |
| ۱۷ | تایلند | کینگ | ۱۸ | ترکیه | جودت سانای | پرزیدنت | |
| ۱۹ | تونس | حبیب بورقیبه | پرزیدنت | ۲۰ | دانمارک | فردریک نهم | کینگ |
| ۲۱ | رومانی | نیکلای چائوشسکو | پرزیدنت | ۲۲ | ژاپن | شاهزاده میکاسا | برادر امپراتور |
| ۲۳ | سنگال | لئوپولدسدارسنگو | پرزیدنت | ۲۴ | سوییس | رئیس کنفدراسیون | |
| ۲۵ | سوئد | پرنس برتیل | فرزند ملکه سوئد | ۲۶ | سیلان | حاکم کشور سیلان | |
| ۲۷ | فرانسه | ژرژ پمپیدو | پرزیدنت | ۲۸ | فنلاند | کونن | پرزیدنت |
| ۲۹ | فیلیپین | بانو ایملدا مارکوس | همسر پرزیدنت | ۳۰ | کانادا | رئیس مجلس | |
| ۳۱ | کره جنوبی | چونگ پیل | پرزیدنت | ۳۲ | لوکزامبورگ | پرنس ژان گراندوک | کنت لوکزامبورگ |
| ۳۳ | لهستان | رئیس آکادمی علوم | ۳۴ | مالزی | عبدالحلیم معظم | کینگ | |
| ۳۵ | مجارستان | معاون پرزیدنت | ۳۶ | مصر | انورسادات | پرزیدنت | |
| ۳۷ | مراکش | ملک حسن دوم | کینگ | ۳۸ | نپال | ماهندرا شاه دوا | کینگ |
| ۳۹ | نروژ | پرنس هرالد | ولیعهد نروژ | ۴۰ | هلند | پرنس برنارد | همسر ملکه |
| ۴۱ | هندوستان | ویوی کی ری | پرزیدنت | ۴۲ | لیختن اشتاین | پرنس نیکولانوس | ولیعهد |
| ۴۳ | یوگسلاوی | مارشال تیتو | پرزیدنت | ۴۴ | یونان | کنستانتین | کینگ |
آغاز جشنهای ۲۵۰۰ سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران ۱۷ مهر ماه ۱۳۵۰
پیام سپاس ملت به شاهنشاه آریامهر
نخستین برنامه جشن در روز ۱۷ مهر ماه ۱۳۵۰ به اجرا درآمد. مجلس سنا و مجلس شورای ملی از سوی ملت ایران و به نام ملت ایران پیامی به اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر ایران فرستادند. این پیام بر روی پوست آهو نوشته شده بود، و "مجلس شورای ملی و مجلس سنا پیام سپاس و پیام ملت ایران را به فرزند برومند میهن اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی شاهنشاه ایران، وارث و نگهبان تاج و نخت باستانی ایران پیشکش کردند. دو پیک با جامه سربازان هخامنشی نامه را از مهندس شریف امامی رییس مجلس سنا دریافت کردند و رهسپار تخت جمشید شدند.
آیین بزرگداشت کوروش بزرگ در پاسارگاد ۲۰ مهر ماه ۱۳۵۰
دومین برنامه آیین بزرگداشت کوروش در پاسارگاد در برابر آرامگاه بنیانگذار شاهنشاهی ایران، کوروش هخامنشی در روز ۲۰ مهر ماه انجام یافت. یکانها و فرماندهان ارتش شاهنشاهی ایران و بزرگان کشوری و لشکری و ایران شناسان ارجمند که از سر تا سر گیتی فراخوانده شده بود در این آیین باشکوه در پاسارگاد ایستاده بودند. هلیکوپتر بر زمین نشست و اعلیحضرت همایون شاهنشاه آریامهر، علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی و والاحضرت ولیعهد رضا پهلوی پیاده شدند، در میان کف زدنهای میهمانان روانه آرامگاه کوروش شدند.
اعلیحضرت همایون شاهنشاه ایران و شهبانو در جایگاه ویژه ایستادند و شاهنشاه سخنرانی تاریخی خود را ایراد فرمودند.[۶]
- کوروش! شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه هخامنشی، شاه ایران زمین،
- از جانب من، شاهنشاه ایران، و از جانب ملت من، بر تو درود باد.
- در این لحظه پرشکوه تاریخ ایران، من و همه ایرانیان، همه فرزندان این شاهنشاهی کهن که دوهزار و پانصد سال پیش بدست تو بنیاد نهاده شد، در برابر آرامگاه تو سر ستایش فرود میآوریم و خاطره فراموش نشدنی تو را پاس میداریم همه ما در این هنگام که ایران نو با افتخارات کهن پیمانی تازه میبندد، ترا بنام قهرمان جاودان تاریخ ایران، به نام بنیانگذار کهنسال ترین شاهنشاهی جهان، به نام آزادی بخش بزرگ تاریخ، به نام فرزند شایسته بشریت، درود میفرستیم.
- سوگند یاد میکنیم که آن پرچمی را که تو دوهزار و پانصد سال پیش برافراشتی همچنان افراشته و در اهتزاز نگاه خواهیم داشت. ::سوگند یاد میکنیم که بزرگی و سربلندی این سرزمین را بعنوان ودیعهای مقدس که گذشتگان ما به ما سپردهاند با ارادهای پولادین حفظ خواهیم کرد، و این کشور را سربلندتر و پیروزتر از همیشه به آیندگان خویش خواهیم سپرد.
- سوگند یاد میکنیم که سنت بشر دوستی و نیک اندیشی را که تو اساس شاهنشاهی ایران قرار دادی، همواره پاس خواهیم داشت و همچنان برای مردم جهان پیام آور دوستی و حقیقت خواهیم بود.
- در این بیست و پنج قرن، کشور تو و کشور من، شاهد سهمگین ترین حوادثی شد که در تاریخ جهان برای ملتی روی دادهاست، و با اینهمه هرگز این ملت در برابر دشواریهای گران سر تسلیم فرود نیاورد.
- در طول دوهزار و پانصد سال، هر وجب از خاک این مرز و بوم با خون دلیران و جانبازان ایران زمین آبیاری شد، تا ایران همچنان زنده و سربلند بماند، بسیار کسان بدین سرزمین روی آوردند تا آن را از پای در آورند، اما همه آنان رفتند و ایران بر جای ماند و در همه این مدت، علیرغم تیرگیها، این سرزمین فروغ جاودان همچنان تجلی گاه اخلاق و کانون ابدی اندیشه باقی ماند.
- مشعلی که تو بر افروختی و در طول دو هزار و پانصد سال هرگز در برابر تندبادهای حوادث خاموش نشد، امروز نیز فروزان تر و تابناک تر از همیشه در این سرزمین نورافشان است، و فروغ آن همچون دوران تو، از مرزهای ایران زمین بسیار فراتر رفتهاست.
پس از پایان سخنان شاهنشاه ۱۰۱ گلوله توپ شلیک شد و همزمان اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر تاج گلی بر آرامگاه کوروش نهادند.
وزارت آموزش و پرورش به آگاهی رسانید که از سال ۱۳۴۶ تاکنون شمار نوآموزان در کشور ۳۲٪، دانش آموزان دبیرستانها ۹۶٪ و در مدرسههای فنی و حرفهای و تکنولوژی ۲۲۴٪ افزایش یافته است و شمار کسانی که در این رشتهها میآموزند به ۴و۲۷۰و۰۰۰ تن میرسد.
وزارت راه به آگاهی رسانید که در درازای چهار سال گذشته بیش از ۶۰۰۰ کیلومتر راه اصلی و فرعی کشور ساخته شده است و نیزیک به ۱۰۰۰ کیلومتر ره شبکه راه آهن کشور افزوده شده است و ۷ فرودگاه نوین مورد بهرهبرداری قرار گرفته است.
برای برگزاری جشنهای ۲۵۰۰ سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران از سوی سازمان ملل متحد دو لوحه کوروش بزرگ یکی در تالار کمیسیون حقوق بشر در نیویورک و دیگری در ساختمان ملل متحد در ژنو در آیین ویژه و باشکوهی قرار داده شده است.
دولت اتریش برای بزرگداشت از نقش ایران در پیشرفت فرهنگ و تمدن بشر نمایشگاههای گوناگونی از آثار فرهنگی و هنری ایران برگزار نمود و با برپایی سخنرانیهای بسیاری رشته نوشتارهایی را در روزنامهها و مجلههای اتریش را به چاپ رسانید و هم چنین آن را از رسانههای گروهی چون رادیو و تلویزیون پخش کرد و با چاپ تمبرهای یادبود در برگزاری هفته ایران همزمان با جشنهای ۲۵۰۰ سال بنیانگذاری کوروش بزرگ پا به پای ایرانیان در این جشنها شرکت کرد.
گشایش دومین کنگره جهانی ایرانشناسی - شیراز ۲۱ مهر ماه تا ۲۶ مهر ماه ۱۳۵۰
دومین کنگره جهانی ایران شناسی در دانشگاه پهلوی با بودن ۵۰۰ ایران شناس با سخنان اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران گشوده شد
- ... پر ارجترین سپاهیان ما طی هزاران سال آن مردان و زنانی بودهاند که در تمام طول تاریخ کهنسال ایران مشعل دانش و فرهنگ را در برابر تندبادهای حوادث، فروزان نگاه داشتند و آن را درخشانتر و فروزنده تر به نسلهای دیگر سپردند، زیرا پیروزیهای واقعی در احساس همین حقیقت نهفته است، زیرا هر استیلای جغرافیایی و نظامی خواه ناخواه با دوران بازگشت و انحطاطی همراه است ولی این ارزشهای معنوی هیچ وقت و با هیچ نیرویی از میان نمیرود...
در این روز شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو بدون برنامه نهاده شده از باغ ارم رهسپار کوی دانشجویان دانشگاه پهلوی شیراز شدند و از بخشهای گوناگون آن بازدید فرمودند.
علیاحضرت شهبانو از شرکت سهامی زراعی آریامهر نحستین شرکتی که در اجرای قانون تشکیل شرکتهای سهامی زراعی در اردیبهشت ماه ۱۳۴۷ در مرودشت شیراز بنیان شده بود بازدید فرمودند.
دولت آفریقای جنوبی با گشایش رسمی موزه اعلیحضرت رضا شاه بزرگ در ژوهانسبورگ و نیز برپایی نمایشگاههای گوناگون از برجای ماندنیهای هنری ایران، اجرای کنسرتهای، برقراری سمینارها و چاپ مجلههای علمی درباره ایران کهن و امروز در آیین ۲۵۰۰ سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران شرکت جست.
در کشور چکسلواکی نمایشگاههای "هنر ایران" و آثار هنری و باستانی ایران و فرتورها و اسلایدهای رنگین از دیدگاهها و برجای ماندنیهای تاریخی ایران و کنفرانسهای علمی در دانشگاههای آن کشور برگزار شد. نشریههای علمی و نوشتارهای پژوهشی درباره کوروش بزرگ و تاریخ و ادبیات و هنر ایران در چکسلواکی چاپ و پخش شد.
ورود سران کشورها به تخت جمشید ۲۲ مهر ماه ۱۳۵۰
پادشاهان و رییس جمهور ها و سران و بزرگان دیگر کشورها با هواپیماهای ویژه خود در فرودگاه شیراز نشستند و از سوی شاهنشاه ایران آیین پیشباز رسمی برای هر یک انجام شد.
در شامگاه ۲۲ مهر ماه ۱۳۵۰ از سوی اعلیحضرت شاهنشاه محمدرضا شاه پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران و علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی مهمانی رسمی شام در تخت جمشید به سرافرازی ورود پادشاهان، رییس جمهورها، سران و نمایندگان والا مقام همه کشورهایی که در جشن ۲۵۰۰ سال بنیانگداری شاهنشاهی ایران شرکت کردند، داده شد. شاهنشاه در بیانات خود بر سر میز شام فرمودند:
- دو و هزار و پانسد سال پیش، یکی از فرزندان این سرزمین، کوروش هخامنشی که به همان اندازه که متعلق به ملت ما است، متعلق به تاریخ و عالم بشریت است، کوشید تا با ایجاد تحولی اساسی در اصول حکومتی بی رحمانه جهان آن روز، و با بنیانگذاری شیوه حکومتی تازهای بر اساس احترام به حقوق و معتقدات افراد، صفحه تازهای را در تاریخ بگشاید. بسیار رهبران و متفکران و نیک اندیشان دیگر بعد از او به همین راهی رفتند که سیر تحول مستمر جامعه بشری به سوی کمال حاصل آن است. آرزوی کنیم که با همفکری و همگامی همه نیک اندیشان جهان، در عصر ما تاریخ ورق بخورد و صفحه تازهای گشوده شود که در آن دیگر اثری از تاریکیها، از فقر و جهل و بیماری و گرسنگی، از تبعیضها و از بی عدالتیها نباشد، آرزو کنیم که فرزندان ما برای همیشه در جهانی فارغ از بیم و اضطراب به سر برند و در دیدگاه زندگی خویش چیزی بجز روشنایی و امید نداشته باشند...
پس از سخنان شاهنشاه هایله سلاسی امپراتور انیوپی چنین گفت:
- ...در خاك ایران بود كه نخستین بنیان حكومت متشكل و یكسیستم اداری پیشرفته پیریزی شد....برنامهی اصلاحات شما سرمشقی برای كشورهای جهان به شمار میرود.
در روز ۲۲ مهر ماه لوحه یادبود جشنهای دو هزار و پانصدمین بنیانگذاری شاهنشاهی از سوی هشت کوهنورد در قله دماوند کارگذاشته شد.
هفته جشنهای ایران در نپال به مهمانی ویژه وزیر امورخارجه آن کشور در "سیتی هال کاتماندو" همراه با نمایش یک فیلم ایران آغاز شد. به مناسبت جشنهای ۲۵۰۰ سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران یک سری تمبر یادبود چاپ شد و یکی از خیابانهای بزرگ نپال به نام ایران نامگذاری شد. هم چنین نمایشگاه فرتورهای ایران کهن و نوین دز مرکز هنرهای زیبای نپال گشایش یافت.
رژه تاریخ - ۲۵۰۰ سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران - تخت جمشید ۲۳ مهر ماه ۱۳۵۰
روز ۲۳ مهر ماه ۱۳۵۰ ساعت ۱۶ جشن ۲۵۰۰ سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران در تخت جمشید برگزار شد. اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی این آیین را با سخنان خود آغاز کردند.
| « | در این روز بزرگ تاریخی از تخت جمشید زادگاهشاهنشاهی كهن سال ایرانی در حضور سران عالیقدر كشورهای جهان و به نام شاهنشاهایران به تاریخ پرافتخار ایران و به ملت جاودانی ایران درود میفرستم. درود به كوروش بزرگ بنیانگذار شاهنشاهی ایران و قهرمان جاودان بشریت. درود به همهی شاهنشاهان و پادشاهان ایران... در این روز تاریخی كه ایران نو به زادگاه پرشكوه شاهنشاهی كهن خویش روی آورده است تا با بیست و پنج قرن تاریخ پرافتخار خود تجدید عهد كند، بهعنوان شاهنشاه ایران تاریخ جهان را گواه میگیرم كه ما وارثان میراث كوروش در تمام ایندوران دراز به رسالت معنوی خویش وفادار ماندیم... | » |
سپس از سخنان شاهنشاه سرود جشنها خوانده شد. چامه این سرود کار حسین دهلوی و برگرفته از فرهنگ و تمدن ایران باستان، تاریخ و دین کهن ایرانیان بود. و دین کهن ایرانیان زرتشتی بود. سپس سرود ملی ایران، سرود شاهنشاهی نواخته شد و آیین رژه تاریخ آغاز گردید. رژه ارتشیان هر دوره از تاریخ ایران با جامه، نشان، سازهای جنگی و ابزار جنگ، اسب و دیگر چهارپایان متعلق به آن دوره انجام مییافت که این دستاورد سالها پژوهش ایرانشناسان داخل و خارج از کشور بود.
سربازی با جامهای از پوست پلنگ و درفش کاویانی در دست، پیشاپیش ردههای تاریخ راه میرفت و دو سرباز دیگر با همان جامه در چپ و راست وی بودند. در پس آنان پرچم داران هخامنشی در ارابهای چهار اسبه جلوی سپاهیان سپر و نیزه به دست رژه میرفتند. گروه دیگر سواره نظام کمان و نیزه در دست بودند و در پشت آنان ارابههای رزمی اسبدار و به دنبال آن یک برج سه اشکوبهای بود که گروهی سرباز هخامنشی در هر اشکوب نگهبانی میدادند و با ۱۶ گاو نیرومند کشیده میشد. در پی این برج هخامنشی، کشتی غول پیکر با چندین قایق و سربازان نیزه به دست روی عرشه آن از برابر جایگاه اعلیحضرت محمدرضا شاه پهلوی و علیاحضرت شهبانو گذشتند.
پس از هخامنشیان نوبت به اشکانیان، ساسانیان، دیلمان، صفویه، افشاریان، زندیان و قاجار رسید. با به نمایش گزاردن شکوه ۲۵۰۰ سال تاریخ و تمدن ایران، زمان ایران نوین فرارسید. نیروهای مسلح شاهنشاهی ایران، نیروی دریایی، نیروی هوایی، نیروی زمینی، دختران نیروی هوایی، پسران نیروی دریایی، دختران پلیس، سپاهیان انقلاب شاه و مردم سپاه دانش، سپاه بهداشت و سپاه ترویج و آبادانی یکی پس از دیگر رژه رفتند. رژههای خیرهکننده، شکوه و بزرگی امپراتوری ۲۵۰۰ ساله ایران را نشان داد و ارزش و احترام و اعتبار کشور ایران، کشوری با فرهنگ و تمدن و ایرانیان، مردمانی که پشت هر یک بیش از ۷۰۰۰ سال تاریخ با سند و ۲۵۰۰ سال تاریخ شاهنشاهی خوابیده است را در چشمان جهانیان بالابرد.
گشایش برج شهیاد آریامهر و موزه
دستاوردهای جشنهای ۲۵۰۰ سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران
جشنهای ۲۵۰۰ سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران بیشتر جنبه فرهنگی داشت تا جنبه سیاسی. در این زمان بیش از ۱۰۰ کمیته در سراسر گیتی بنیان شد که ریاست آنها با برجسته ترین شخصیتهای علیم و فرهنگی و ادبی و هنری آن کشور بود. ۱۰۰ها آکادمی، دانشگاه، انستیتوهای پژوهشی، موزهها، نگارخانهها و کتابخانهها با برگزاری کنگرهها و سمینارها و سمپوزیومها جلوههای گوناگون فرهنگ و هنر چند هزار ساله ایران و نقش بنیادی آن را در تمدن و فرهنگ گیتی به میلیونها تن از مردم دنیا نشان دادند.
- چاپ ۲۶۰ کتاب و نشریه پژوهشی به ۳۰ زبان زنده در ۴۲ کشور درباره تاریخ و تمدن و فرهنگ ایران
- چاپ ۱۰۰۰ مقاله علمی و پژوهشی نوشته شده از سوی ۷۰۰ دانشمند و پژوهشگر بلند پایه از ۴۳ کشور به ۳۰ زبان در زمینههای گوناگون تاریخ، باستان شناسی، زبان شناسی، دینها، علوم، ادبیات، هنرها، حکمت و فلسفه و مسایل اجتماعی و اقتصادی ایران. هم چنین قرار بود که نوشتارها و برگردانها به زبان پارسی در ۱۰۰ پوشینه (جلد) در ۵۰٬۰۰۰ رویه از سوی کتابخانه پهلوی چاپ شود و پهرست این نوشتارها که در پس از برگزاری جشنها در ۲۴۰ رویه از سوی کتابخانه پهلوی به چاپ رسید.
- چاپ Acta Iranica دانشنامه تمدن و فرهنگ ایرانی که از سال ۱۹۷۲ از سوی دانشگاه لیژ در بلژیک آغاز شد. بیش از ۳۰ پوشینه این دانشنامه پیاپی از سوی یکی از سرشناسترین چاپخانههای گیتی به چاپ رسیده است.
- برگزاری ۵۷ نمایشگاه کتابهای خطی پارسی و اوستایی و پهلوی. افزون بر آن ۱۱۲ دانشگاه از ۵ قاره گیتی آیینهای ویژهای در برپایی نمایشگاهها برگزار کردند.
- گشایش دومین کنگره جهانی ایرانشناسان در ۲۱ مهر ماه ۱۳۵۰ در دانشگاه پهلوی شیراز با سخنان اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر ایران. در این کنگره بیش از ۵۰۰ دانشمند سرشناس بودند و این کنگره بزرگترین کنگره بین المللی ایران شناسی هزاره کنونی بود.
- رژه باشکوه ۲۵ قرن تاریخ ایران در تخت جمشید که از سوی ۱۰۰ها فرستنده تلویزیونی برای میلیاردها تن در سراسر گیتی پخش شد و ملتهای جهان را برای نخستین بار با ملت چندین هزار ساله کهن ایران و نقش ملت ایران در تاریخ بشری آشنا ساخت.
- برپایی دو کپی از لوحه پرآوازه کوروش کبیر یا "نخستین اعلامیه حقوق بشر" در تاریخ جهان، در تالار کمیسیون حقوق بشر در نیویورک و در دفتر اروپایی سازمان حقوق بشر در ژنو.
- گشایش برج شهیاد آریامهر و موزه
- ساخته شدن ۳۲۰۰ دبستان در سراسر کشور
- ساخته شدن و گسترش دهها کتابخانه و موزه.
دانشنامه تمدن و فرهنگ ایرانی پوشینه ۱
دانشنامه تمدن و فرهنگ ایرانی پوشینه ۲
دانشنامه تمدن و فرهنگ ایرانی پوشینه ۳
دانشنامه تمدن و فرهنگ ایرانی پوشینه ۴
سازهای جشنها
سازهای جشنهای دو هزار و پانصد ساله بدستور وزیرفرهنگ و هنر وقت آقای پهلبد در کارگاهی جداگانه با همکاری ارتش گروه موسیقی نیروی زمینی و با کمک اساتید هنرستان موسیقی با تحقیق در سازهای قدیمی و سنتی بویژه الهام گرفتن از نمونه ی قدیمی در موزه ی تخت جمشید ساخته شدهاست.
دیداریها و شنیداریها
قوانین
- قانون جریان قانونی سکههای تاجگذاری اعلیحضرتین
- قانون اجازه ضرب و انتشار و رواج قانونی سکه جهت یادبود جشن دو هزار و پانصدساله بنیانگذاری شاهنشاهی ایران - مصوب ۲۳ خرداد ۱۳۵۰ مجلس شورای ملی و ۳۱ خرداد ۱۳۵۰ مجلس سنا – این قانون در تاریخ ۷ تیر ۱۳۵۰ به توشیح محمدرضا شاه پهلوی رسید.
- تصویبنامه راجع به اختصاص نصف اضافه درآمد غیرمستقیم جهت مصارف تهیه وسایل جشن دوهزار و پانصدمین سال شاهنشاهی – مصوب ۲۸ اردیبهشت ۱۳۵۰ مجلس شورای ملی و ۱۵ مهر ۱۳۵۰ مجلس سنا
- قانون عفو و بخشودگی قسمتی از مجازات محکومین به مناسبت جشن دو هزار و پانصد ساله بنیانگذاری شاهنشاهی ایران - مصوب ۱۸ مهر ۱۳۵۰ مجلس شورای ملی و ۲۱ مهر ۱۳۵۰ مجلس سنا - این قانون در تاریخ ۲۶ مهر ۱۳۵۰ به توشیح محمدرضا شاه پهلوی رسید.
- مذاکرات مجلس شورای ملی ۱۳ مهر ۱۳۵۰ نشست ۹
- مذاکرات مجلس شورای ملی ۹ شهریور ۱۳۵۰ نشست نخست
نگاه کنید به
منابع
- ↑ Harold Albert Lamb, Cyrus the Great, New York, 1960
- ↑ Giuseppe Tucci
- ↑ نخستین کنگره جهانی ایرانشناسی - تهران ۹ تا ۱۶ شهریور ماه ۱۳۴۵
- ↑ Harold Albert Lamb, Cyrus the Great, New York, 1960
- ↑ Giuseppe Tucci
- ↑ سخنرانی اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی شاهنشاه آریامهر پاسارگاد جشنهای ۲۵۰۰ سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران