دانشگاه تهران
| دولت شاهنشاهی ایران | تصمیمهای مجلس | درگاه محمدرضا شاه پهلوی |
دانشگاه تهران بزرگترین مركز آموزش عالی ایران و نخستین دانشگاه ایران است که به فرمان رضا شاه بزرگ بزرگ در سال ۱۳۱۳ بنیان شد. [۱] آییننامه بنیان دانشگاه و استخدامی دانشگاه تهران در ۸ خرداد ۱۳۱۳ به تصویب مجلس شورای ملی رسید [۲]
تاریخچه
نخستین گفتگوها درباره بنیان دانشگاه در ایران در مجلس شورای ملی دوره قانونگذاری ششم در نشستهای ۲۴۳ تا ۲۴۶ در اردیبهشت ماه ۱۳۰۷ خورشیدی در چارچوب گفتگوهای قانون اعزام محصل به خارجه به انجام رسید.[۳] در این زمان محمد تدین وزیر علوم و معارف بود. گفتگوها در مجلس درباره رشته تحصیلی دانشجویان و هزینه آن و تعهد دانشجویان برای خدمت به دولت پس از به پایان رساندن تحصیلاتشان در خارج از کشور دور میزد. آنچه که دانشجویان در خارج از کشور میآموختند و اینکه
محصلین اعزامی باید واجد شرایط ذیل باشند:
- الف - تابعیت ایران و ایرانی بودن.
- ب - دادن امتحان مطابق پرگرام مسابقه که از طرف وزارت معارف تهیه خواهد شد و نباید کمتر از پرگرام مدارس متوسطه باشد - دارندگانتصدیقنامه مدارس عالیه یا متوسطه و یا فنی با تساوی سایر شرایط مسابقه حق تقدم خواهند داشت.
- ج - تقبل این که در ممالک و در شعب علمی که از طرف دولت معین خواهد شد تحصیل نموده و پس از فراغ از تحصیل و اخذ دیپلم ضعف مدتیرا که در خارج به خرج دولت تحصیل کردهاند در شعبه تحصیلات خود به دولت خدمت نمایند.
هم چنین دولت بایستی که همه کسانی را که بر پایه این قانون فارغالتحصیل میشوند در رشتههایی که مربوط به تحصیلات آنها است مصدرخدمت نماید و چنانچه از تاریخ بازگشت به ایران تا مدت شش ماه به استخدام در نیامدند، میتوانند برای خود شغل دیگری پیدا کنند ولی هرگاه تا درازای چهار سال دولت به استخدام آنها نیاز پیدا کرد به آنها هشدار داده میشود و پس از سه ماه از این تاریخ باید به خدمت دولت آماده باشند اگر بی درنگ به استخدام دولت درنیایند دولت بایستی که تا هنگامی که خدمتی به آن شخص داده نشده حقوق رتبه آنها را پرداخت نماید.
صدیق می فرمائید که زبان در تعلیم و تربیت مخصوصاً در علوم فلسفی و اجتماعی فوق العاده مدخلیت دارد. زبان فارسی اصطلاحات علمی ندارد و اصطلاحا علمی متداولی در این مملکت بیشتر عربی است. ما هنوز نتوانستهایم بجای مقسوم علیه یک لغت ارسی پیدا کنیم. محصلین ما که میروند بخارجه و بر میگردند قسمتهای ادبیشان ناقص است. یعنی تحصیلاتی که مربوط به ادبیات فارسی و عربی است تکمیل نمکنند و باصطلاح یک عده از فضالی مملکت بی سوادند و حقاً هم بی سوادند چرا برای اینکه در این مملکت اینطور شده که اگر یک عبارت عربی خوانده شود عامه مردم آن را میفهمند مثلا اگر بگویند معلمی همه می فهمنداما اگر بگویند (پداگژی) این را نمیفهمند و لزومی هم ندارد ولی اگر شما بگوئید خیر الامورا وسطها این عبارت عربی است ولی همه آن را میفهمند در صورتیکه تحصیلات عربی هم نکردهاند. لهذا بنده عقیدهام این است که برای فن معلمی که برای تفهیم و تفهم است از نقطه نظر متعلمین ایران بزبان عربی اهمیتی داده شود لهذا بنده این پشنهاد را کردم که محصلینی که ما میفرستیم بخارجه کهبروندتحصیلات مربوطه بمعلمی یا علم حقوق بکنند باید ادبیات فارسی و عریشان کامل باشد و تصدیق نامه شعبة ادبی متوسطه را داشته باشند. باشند. شما در عدلیه روید ببینید این دیپلمههای مدرسه حقوق امروزه خودمان چه ر خارج تحصیل کردهاند و چه در داخل آنطور که بایست از عهدة قضاوت بر آیند بر نمیآیند. چرا برای ایکه حقوق مدنی ما اصطلاحات خصی دارد همین قانون مدنی را بایستی اصطلاحاتش را خوب بدانند و بلد باشند چرا برای اینکه عرض کردم اصطلاح علمی ما بزبان عربی است. زبان عربی طوری ادغام شده است در زبان فارسی که بالاخره یک وربها و فعل هائی برای فارسی باقیماندهو یک روابطی و الا بقیه عربی است اغلب مشافهات و محاورات صد هشتاد صد هفتاد عربقی است. بنده خیال میکنم باید وزرات معارف مکلف باشد که در پروگرام خودش این دو قسمترا منظور نماید. حالا راجع بمهندسی و سایر شعبات فنی شاید اینقدرها ادبیات مدخلیت نداشته باشد ولی در قسمت تحصیل علم حقوق و معلمی بالخصوص باید محصلین تحصیلات عربیشان کافی باشد و الا وقتی بر گشتند باین مملکت هر چه هم باسواد باشند در عرف این مملکت بیسوادند دیگر بسته است بنظر آقایان
ساختمان دانشگاه تهران را کارشناسان آلمانی بنا کردند [۴] از اول فروردین ماه ۱۳۱۹ بیمارستانهای تهران ضمیمه دانشکده پزشکی دانشگاه تهران شد و در این قانون هر جا دانشکده پزشکی نوشتهمیشود منظور دانشکده پزشکی و داروسازی و دندانسازی و بیمارستانهای ضمیمه آن میباشد.[۵]
۱۴ آبان ۱۳۳۴ با پیام شاهنشاه نخستین دوره دکترای حقوق در دانشگاه تهران گشوده شد. شاهنشاه در این پیام دستور دادند که تعلیم و تربیت و همچنین دانشگاهها باید در همه جای ایران گسترش یابد.
وزیر دربار وقت، عبدالحسین تیمورتاش، از سوی رضا شاه بزرگ، دکتر عیسی صدیق (صدیق اعلم) را مامور کرد تا در سال ۱۳۱۰ خورشیدی به ایالات متحده آمریکا سفر کرده و پس از مطالعه در «تاسیسات علمی دنیای جدید»، طرحی برای بنیان دانشگاه در کشور به دولت تقدیم نماید. طرح دکتر صدیق به وسیله کفالت وزارت معارف وقت، علیاصغر حکمت مورد پذیرش قرار گرفت و سرانجام با پیگیری ایشان، دکتر علیاصغر حکمت، دکتر محمود حسابی و دیگران، سرانجام دانشگاه تهران در هشتم خرداد ماه ۱۳۱۳ به تصویب مجلس شورای ملی رسید.
این موسسه با ادغام کردن دارالفنون، مدرسه علوم سیاسی، مدرسه طب[۶]، مدرسه عالی فلاحت و صنایع روستایی[۶]، مدرسه فلاحت مظفر (اولین مدرسه کشاورزی در ایران)، مدرسه صنایع و هنر (تأسیس توسط کمال الملک)، مدرسه عالی معماری، مدرسه عالی حقوق، و چند مرکز آموزش عالی دیگر تهران دایر گشت. ۱۵ بهمن ماه ۱۳۱۳ نخستین کلنگ ساختمان دانشگاه تهران توسط رضا شاه بزرگ در زمینهای پردیس جلالیه تهران به زمین زده شد و در جمعه ۲۴ اسفند رسما دانشگاه تهران تاسیس گشت.
این دانشگاه بر اساس موسسات آموزش عالی فرانسه الگوبرداری شد و حتا طراحان ساختمانهای دانشگاه تهران مهندسین فرانسوی بودند، و دروس و برنامههای هنرکده (دانشکده هنرهای زیبای فعلی) دقیقاً بر اساس الگوی موسسه اکول د بوزار طراحی گردید.
پردیس و بناهای این دانشگاه توسط معماران اروپایی رولاند دوبرول، ماکسیم سیرو، مارکوف، آلکساندر موزر، [آندره گدارد، و محسن فروغی طراحی گردید.
توسعه
در اواخر دهه ۱۹۴۰ میلادی ساختار درسی و پژوهشی دانشگاه رفته رفته به سمت الگوبرداری از سیستم دانشگاههای آمریکایی شروع به حرکت نمود بطور نمونه دانشکده کشاورزی این دانشگاه به کمک دانشگاه یوتا توسعه و گسترش یافت.
اما نمونههای دیگری نیز میتوان بر شمرد: در سال ۱۹۵۴ موسسه علوم اداری دانشگاه (دانشکده مدیریت کنونی[۷]) به کمک دانشگاه کالیفرنیا جنوبی و به ریاست دکتر هری مارلو از این دانشگاه آغاز به ارائه مدارج دکترا نمود. در سال ۱۹۵۸ موسسه روزنامه نگاری دانشگاه تهران به کمک دانشگاه ویرجینیا و دکتر جیمز ولارد آغاز به کار نمود. و دانشگاه جانز هاپکینز آمریکا بود که در سال ۱۹۶۵ رشته دکترای بیماریهای سلولی (cytopathology) را راه اندازی نمود.
دانشگاههای دیگر آمریکایی که مستقیما ناظر فعالیتهای علمی و آکادمیک دانشگاه تهران بودند عبارتند از دانشگاه ایندیانا، دانشگاه ایلینوی در اوربانا شامپاین، دانشگاه کلرادو در بولدر، دانشگاه آلاباما، و دانشگاه ایالتی کلرادو.[۸]
کتابخانه دانشگاه
در سال ۱۹۷۱ ساختمان جدید کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران با طراحی عبدالعزیز فرمانفرمایان گشوده شد که امروزه حاوی ۷۰۰٬۰۰۰ جلد کتاب و ۱۸۰۰ نشریه از سراسر جهان میباشد. هر دانشکده و اکثر گروهها نیز کتابخانهٔ تخصصی خود را دارند.
جایگاه دانشگاه در رتبه بندیهای معتبر بینالمللی
جداول زیر حاوی رتبهٔ دانشگاه تهران در معتبرترین رتبه بندیهای بینالمللی از سال ۲۰۰۷ میلادی هستند.
همچنین دانشگاه تهران (بدون احتساب دانشگاه علوم پزشکی) در سال ۲۰۰۹ در رتبهبندی SCImago (که بر اساس تعداد مقالات علمی موسسات تحقیقاتی دولتی و آموزش عالی کشورهای مختلف موجود در دیتابیس Scopus از انتشارات Elsevier بدست آمدهاست) در رتبه ۳۰۸ جهان قرار داشت (که در تمام خاورمیانه پس از چهار دانشگاه اسرائیلی در رتبه پنجم قرار داشت).[۱۲]
براساس جدیدترین رتبه بندی دانشگاههای دنیا در جولای سال 2011 و بر اساس وب سنجی، دانشگاه تهران برترین دانشگاه ایران میباشد؛ دانشگاه تهران با رتبه جهانی ۷۰۸، در شاخص اندازه صفحات وب امتیاز ۵۰۲، در شاخص قابلیت مشاهده از سوی دیگران امتیاز ۹۶۱، در شاخص فایلهای قابل دسترسی امتیاز ۷۸۸ و در شاخص میزان ارجاعات امتیاز ۳۸۴ را به دست آورده است. این در حالی است که رتبه این دانشگاه در آخرین نسخهای که از رتبه بندی وبومتریک در ماه مرداد منتشر شد، ۹۳۸ اعلام شده بود.[۱۳]
پردیسها
- پردیس مرکزی دانشگاه تهران
- پردیس دانشکدههای فنی
- پردیس کشاورزی و منابع طبیعی
- پردیس ابوریحان
- پردیس هنرهای زیبا
- پردیس بینالمللی کیش
- پردیس قم
- پردیس علوم
- پردیس کاسپین دانشکده فنی دانشگاه تهران
دانشکدهها
- دانشکده ادبیات و علوم انسانی
- دانشکده اقتصاد
- دانشکده الهیات و معارف اسلامی
- دانشکده بهداشت
- دانشکده پزشکی
- بیمارستانهای وابسته به دانشگاه تهران
- گروه روانپزشکی
- مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک
- موسسه تحقیقات علوم پزشکی
- موسسه سرطان
- موسسه طب تجربی و فارماکولوژی
- دانشکده حقوق
- موسسه علوم جزایی و جرم شناسی
- موسسه مطالعات حقوق اسلامی و تطبیقی
- موسسه مطالعات عالی بینالملل
- دانشکده داروسازی
- موسسه بررسی گیاهان دارویی
- دانشکده دامپزشکی
- دانشکده دندانپزشکی
- دانشکده علوم
- دانشکده علوم اجتماعی
- موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی
- دانشکده علوم اداری و مدیریت بازرگانی
- دانشکده علوم تربیتی
- دانشکده فنی
- دانشکده کشاورزی
- دانشکده منابع طبیعی
- دانشکده هنرهای زیبا
- دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی
دانشکده تربیت بدنی
- دانشکده علوم سیاسی و اجتماعی
- دانشکدهٔ محیط زیست
- دانشکدهٔ جغرافیا
- دانشکده علوم و فنون نوین
- دانشکدهٔ مدیریت
- دانشکدهٔ منابع طبیعی
- دانشکده کارآفرینی
- دانشکده مطالعات جهان
مدیران دانشگاه
تا سال ۱۳۲۱ دانشگاه تهران توسط وزیر فرهنگ مدیریت میشد.از آن تاریخ به بعد مدیریت دانشگاه به صورت مستقل و زیر نظر وزارت فرهنگ در آمد. نام مدیران دانشگاه از ابتدا تا کنون به شرح زیر است:
| سالهای ریاست | نام رئیس |
|---|---|
| علیاصغر حکمت | |
| اسماعیل مرآت | |
| دکتر عیسی صدیق اعلم | |
| از ۱۳ آذر ۱۳۲۰ تا | سید محمد تدین |
| دکتر مصطفی عدل | |
| دکتر علیاکبر سیاسی | |
| ۱۳۳۴ | دکتر منوچهر اقبال |
| دکتر احمد فرهاد معتمد | |
| از ۱۸ اردیبهشت ۱۳۴۲ تا ۱۳۴۶ | دکتر جهانشاه صالح |
| دکتر فضلالله رضا | |
| دکتر علینقی عالیخانی | |
| دکتر هوشنگ نهاوندی | |
منابع
- ↑ قانون اجازه تاسیس دانشگاه تهران
- ↑ نظامنامه اجرای ماده شانزدهم قانون تاسیس دانشگاه
- ↑ قانون اعزام محصل به خارجه
- ↑ قوانین استخدام متخصصین خارجی مصوب مجلس شورای ملی
- ↑ قانون اصلاح قانون تاسیس دانشگاه راجع به دانشکده پزشکی
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ Iranica.Com - Faculties Of The University Of Tehran
- ↑ دانشکده مدیریت دانشگاه تهران - درباره ما
- ↑ Problems and Issues in Higher Education: Perspectives on Iran-United States Educational Relations and Influences. pp.8
- ↑ ARWU 2009
- ↑ University of tehran | Top Universities
- ↑ Ranking Web by Country: Top Colleges and Best Universities of Iran (Islamic Republic of)
- ↑ http://www.scimagoir.com/pdf/sir_2009_world_report.pdf
- ↑ رتبه بندی جهانی دانشگاههای ایران براساس وب سنجی در جولای 2011.