گشایش شاه لوله گاز سراسری ایران در آستارا مرز ایران و شوروی اعلیحضرت شاهنشاه ایران آریامهر و نیکلای پادگورنی ۶ آبان ۱۳۴۹

سخنرانی‌های محمدرضا شاه پهلوی آریامهر بر پایه تاریخ

اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر بزرگ ارتشتاران برنامه عمرانی چهارم/سال ۱۳۴۹

تصمیم‌های مجلس

آریامهر با فشار تکمه شاه لوله سراسری گاز ایران به شوروی را می‌گشایند

آریامهر در حال فشردن دکمه آغاز ترابر گاز ایران به شوروی

نقشه خط شاه لوله اول سراسری گاز ایران به شوروی

۶ آبان ماه ۱۳۴۹ شاه لوله گاز سراسری ایران به شوروی در آیینی با شکوه که در آستارا در پیشگاه شاهنشاه آریامهر و با بودن حضرت نیکلای پادگورنی رییس جمهوری شوروی برگزار شده بود، گشایش یافت.

صادر شدن گاز ایران به شوروی که یکی از پروژه‌های بزرگ صنعتی و عمرانی ایران است پروژه‌ای است ۷۰۰ میلیون دلاری که گاز سرزمین‌های جنوب ایران را از راه لوله به شهرهای شوروی می‌رساند. ساعت ده و سی دقیقه شاهنشاه آریامهر با هلیکوپتر از رامسر به آستارا جای اجرای آیین گشایش شاه لوله گاز ایران تشریف فرما شدند. شاهنشاه آریامهر از میهمان والاجاه خود که از خاک شوروی گام بر خاک ایران می‌گذاشتند از روی پل رود مرزی ارس که مرز دوستی ایران و شوروی از میان آن می‌گذرد پیشباز فرمودند. پیش از آن هرمز قریب رییس کل تشریفات شاهنشاهی به همراه بوریس کولوکوف رییس تشریفات وزارت خارجه اتحاد شوروی دو کیلومتر وارد خاک شوروی شدند تا میهمان والاجاه شاهنشاه را به خاک ایران و جای برگزاری آیین گشایش رهنمون شوند. در آیین پیشباز رسمی امیرعباس هویدا نخست وزیر، روسای سنا و مجلس شورای ملی ، اسداله علم وزیر دربار شاهنشاهی، دکتر منوچهر اقبال، سناتورها و نمایندگان گیلان در مجلس شورای ملی، استاندار گیلان و شماری دیگر از پایوران سیاسی، اقتصادی و نظامی ایران حضور داشتند.

هنگامی که رهبران ایران و شوروی از پل مرزی ارس گذشتند، جانشین فرمانده نیروی دریایی شاهنشاهی گزارش نظامی داد و دسته موزیک نیروی دریایی سرود ملی اتحاد شوروی و سپس سلام شاهنشاهی ایران را نواخت. در این هنگام ۲۱ تیر توپ برای ادای احترام به میهمان والاجاه شاهنشاه حضرت نیکلای پادگورنی شلیک شد. سپس شاهنشاه و پادگورنی در جایگاه ویژه قرار گرفتند و گارد نیروی دریایی از برابرشان رژه رفت. ساعت یازده و بیست دقیقه شاهنشاه آریامهر و نیکلای پادگورنی با خودرو رهسپار شهر آستارا و ایستگاه شاه لوله گاز شدند. خیرنگران خبرگزاری پارس که با همکاران شوروی خود در این آیین باشکوه سرافرازی بودن را داشتند گزارش دادند که مردم آستارا از شاهنشاه آریامهر و میهمان والاجاه ایشان به باشکوه‌ترین وضعی پیشباز کردند. شهر آستارا که ۹۵٪ مردم آن با سواد هستند، امروز تعطیل شده بود و همه مردم با در دست داشتن پوسترهای بزرگ شاهنشاه و نیکلای پادگورنی و پرچم‌های ایران و شوروی در سراسر خیابان‌های شیر و خورشید، حکیم نظامی و پهلوی که مسیر حرکت خودروها بود گرد آمده بود و غریو شادی و هلهله اشان به آسمان می‌کشید. ایستگاه شاه لوله گاز در دو کیلومتری غرب آستارا ساخته شده است.

ایستگاه شاه لوله گاز در دو کیلومتری غرب آستارا ساخته شده است و از آنجا گاز ایران با لوله به شوروی ترابر می‌شود. پس از ورود شاهنشاه آریامهر و حضرت پادگورنی به ایستگاه شاه لوله گاز رییس هیات مدیره و مدیر عامل شرکت نفت ایران گزارشی به آگاهی رسانید. آنگاه شاهنشاه سخنانی ایراد فرمودند:

حضرت صدر هیأت رئیسه شورای عالی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی،

ورود شما را به خاک ایران از طرف خود و ملت ایران تبریک می‌گویم. چند ماه پیش آن حضرت هنگام بازدید از ایران احساسات ملت ایران را در تهران و سایر نقاط کشور نسبت به خود و ملت شوروی مشاهده کردید. در آن زمان چه آن حضرت و چه خود من مرزهای بین دو مملکت را، مرزهای صلح و دوستی نامیدیم، فکر می‌کنم که امروز نیز بتوانیم به آن صفت همکاری پرثمر را اضافه کنیم. درست است که در پنج سال اخیر حجم مبادلات بازرگانی کشورهای ما پنج برابر شده است، ولی مهمتر از آن این است که زمامداران دو کشور مصمم‌اند روابط دوجانبه را بر اساس یک دوران درازمدت، یعنی برای حدود ۱۵ سال طرح‌ریزی بکنند. البته این امر بی‌سابقه است، به خصوص اگر در نظر بگیریم که اقتصاد و مملکت مبتنی بر اصول متفاوتی است و این نشانه آن است که دوستی و همسایگی دو کشور امکان طرح‌ریزی درازمدت را به ما داده است.

ما به سهم خود از همکاری‌های ذی‌قیمت مملکت شما، از زحمات کارشناسان فنی و طراحان شما، عمیقاً متشکر هستیم. ما به نوبه خود امکاناتی را که در اختیار داریم به طیب خاطر و با کمال خوشوقتی به آن مقداری که شما احتیاج داشته باشید در اختیارتان قرار خواهیم داد. فکر می‌کنم عظمت این طرح که امروز با فشاردادن تکمه‌ها رسماً به کار می‌افتد، مقدمه طرح‌های مشابه و شاید بزرگتری برای آینده باشد و بتواند اقتصاد دو مملکت را با کمک یکدیگر کامل‌تر کند و دو کشور همسایه بیش از پیش از این روابط بهره‌برداری کنند. در این روز نیکو که گویی طبیعت نیز با ما جشن گرفته است، می‌خواهیم بار دیگر دوستی و همکاری مهمی را که بین ما برقرار است، یادآور شوم و خاطرنشان سازم که ما به نوبه خود از سیاست ملی خویش پیروی خواهیم کرد و مطمئن هستیم این راه صحیح و منطقی که می‌پیماییم، روزبه‌روز آثار بهتر نتایج نیکوکاری به بار خواهد آورد.

سلامت و موفقیت شخص شما حضرت صدر هیأت رئیسه شورای عالی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی و دولت شما و ملت دوست و همسایه خوب ایران را خواستاریم و امیدواریم این قبیل مراسم در آینده نیز به دفعات تکرار شود.

آنگاه شاهنشاه آریامهر با فشار دادن دکمه‌ای دیگری، مشعل بزرگی که در خاک شوروی به شاه لوله گاز پیوسته است را روشن ساختند و زبانه های آتش پدیدار شد که از رسیدن گاز به خاک شوروی را خبر داد. در این هنگام دوباره سرود شاهنشاهی ایران نواخته شد و بدین سان آیین رسمی گشایش شاه لوله گاز در میان شور و هیجان انجام یافت. نیکلای پادگورنی نیز پس از افتتاح شاه لوله سراسری گاز ایران سخنانی ایراد کرد و گفت:

اعلیحضرتا

هم اکنون رخداد مهمی در تاریخ همکاری‌های دو کشور همسایه انجام یافت و شاه لوله گاز سراسری ایران که دستاورد کار مشترک طرفین ساخته شده است در آیینی رسمی گشایش یافت. ما از دعوت مهرآمیز آن اعلیحضرت برای شرکت در این آیین رسمی سپاسگزاری می‌کنیم. برای ما جای بسی خوشوقتی است که به این مناسبت یک بار دیگر از کشور دوست خود ایران دیدن کنیم. پایان موفقیت آمیز ساختمان بزرگ شاه لوله گاز که درازای آن بیش از یک هزار و بیست کیلومرت است، نه تنها یک پیروزی فنی به شمار می‌رود بلکه پیش از هر چیز به معنای عملی واقعی همکاری ایران و شوروی است که بر پایه سود متقابل گسترش و پیشرفت می‌یابد. هم چنین این همکار گواه بارزی بر دوستی پایدار توافب مناسبی در میان ملت‌های ما است در مدتی بیش از دو سال مهندسین و تکنیسین‌ها و کارگران شوروی و ایران دوش به دوش یکدیگر حتی در شرایط دشواری خط لوله گاز را ایجاد می‌کردند و تاسیساتی را که ساختمانش آسان نیست بوجود می‌آوردند. ما این موفقیت بزرگ را به شخص اعلیحضرت همایون شاهنشاه آریامهر و به دولت ایران از صمیم قلب تهنیت می‌گوییم. ما از افراد ایرانی و شوروی که برای ایجاد خط لوله گاز مستقیم کار می‌کنند و کارکنان این خط شاه لوله گاز و از تمام کسانی که در تاسیس آن شرکت داشته‌اند و با کار خویش سهم خود را ادا کردند از صمیم قلب سپاسگزای می‌کنیم و به آن خجسته باد می‌گوییم.

شکی نیست که این ساختمان مهم اهمیت اقتصادی فراوانی دارد. اعلیحضرت همایون شاهنشاه ایران کاملا درست و شاید و باید این نکته را در بیانات خود یادآور شدند که با به کار انداختن شاه لوله گاز از یکی از منابع طبیعی ایران (یعنی گاز) به سود کشورهای ما بهره برداری می‌شود و شماری از شهرهای ما و مرکزهای صنعتی ایران چون تهران پایتخت کشور شما سوخت ارزان در اختیار خواهد داشت و پایه مولد انرژی کشور به اندازه زیادی پایدار خواهد شد و امکاناتی برای دگرگون ساختن شرایط زندگی مردم و افزون بر آن امکانات مساعد دیگر برای حل و فصل یکی از عمده‌ترین مسایل ایران یعنی ایجاد پایه‌های صنایع سنگین ملی از جمله صنعت ذوب آهن و ماشین سازی بوجود می‌آید، این پیوندها اهمیت بزرگی هم برای هر دو کشور ما و هم برای پایداری صلح و امنیت این منطقه دارد.

توسعه جدید پایه‌های مولد انرژی امکان خواهد داد که ایران هر سال نزدیک به ده میلیون متر مکعب گاز خود را به شوروی صادر کند و در برابر از اتحاد شوروی ماشین الات و کالاهای صنعتی مورد نیاز خود را وارد کند، بدین سان، هر دو کشور ما از این پروژه سود متقابل می‌برند.

شاهنشاها

مهم است یادآوری شود که در سال‌های گذشته همکاری شوروی و ایران در صحنه بین المللی توسعه می‌یابد و همکاری نزدیک میان دو کشور ما به حل برخی از مسایل بین المللی و از میان برداشتن تنش‌های جهانی در راستای استوار ساختن صلح و امنیت همه ملت‌های کره زمین کمک خواهد کرد. افزون بر آن، در سال ۱۹۷۱ تاسیسات رود ارس و کارخانه ماشین سازی و بخشی از کارخانه ذوب آهن در نزدیکی اسپهان پایان می‌یابد. کشورهای ما اراده راسخ دارند همکاری خود را در آینده نیز گسترش دهند و این تمایلات برای ۱۲ تا ۱۵ سال آینده روشن بازتاب یافته است. اعلیحضرت همایون شاهنشاه ایران هنگام بیانات خود به دوستی متقابل کشورهای ما اشاره فرمودند: "مسلم است که روابط دو کشور ما همیشه بر اساس تساوی حقوق طرفین خواهد بود."

اعلیحضرتا

در دیدارها و گفتگوهایی که ما پیشتر از این با هم داشتیم گفته بودیم که مرزهای ایران و شوروی مرز صلح و دوستی است و اکنون که ما در این منطقه مرزی هستیم می‌خواهم بگویم که روابط دوستانه دو کشور جوابگوی منافع هر دو کشور است و این روابط برای استوار ساختن صلح و امنیت این منطقه و صلح جهانی لازم است. مهم است یادآوری شود که در سال‌های اخیر همکاری‌های ایران و شوروی توسعه می‌یابد و من می‌خواهم ابراز اطمینان کنم که همکاری ایران و شوروی در آینده نیز به سود کامل طرفین پیش خواهد رفت و به از میان برداشتن کامل تنش‌های بین المللی کمک خواهد کرد. مردم شوروی به صلح نیاز دارند. در رشته‌های صنایع و کشاورزی نیز ما به پیشرفت‌های قابل توجهی دست یافته‌ایم و کشور ما هم اکنون در راه توسعه همه جانبه‌ای است. مردم شوروی صلح را یکی از شرایط عمده اجرای موفقیت آمیز برنامه‌های اتحاد پایدار مرزی و فنی اجتماع جدید در کشور خود می‌دانند.

شاهنشاها

پروانه بدهید از سوی هیات رییسه شورای عالی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی از سوی دولت شوروی و همه ملت شوروی برای شخص آن اعلیحضرت و همه شرکت کنندگان در این آیین و نیز برای همه ملت ایران بهترین آرزوهای خود را برای ترقی و رفاه و فراهم ساختن بزرگترین موفقیت‌ها و پیشرفت اقتصادی و فرهنگ ملی ایران ابراز دارم. امید است دوستی و همکاری اتحاد شوروی و ایران بیش از پیش استوار و گسترش یابد.

پس از پایان این سخنان حضرت نیکلای پادگورنی صدر هیات رییسه شورای عالی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی تکمه مخصوص دریافت گاز در خاک شوروی را فشار دادند و شعله گاز از لوله مخصوص در خاک شوروی به نشانه رسیدن گاز ایران زبانه کشید و از دور نمایان شد.

بازدید از نمایشگاه شاه لوله سراسری گاز

پس از برگزاری آیین گشایش شاه لوله سراسری گاز ایران، شاهنشاه آریامهر و حضرت نیکلای پادگورنی از نمایشگاه فرتورها که در خاک ایران بر پا شده بود بازدید فرمودند و سپس به میهمانسرای آستارا برای ناهار رفتند. در مسیر راه سران دو کشور، هزاران تن از اهالی این شهر مرزی گرد آمده بودند و به شاهنشاه آریامهر گرمترین و شورانگیزترین احساسات خود را ابراز داشتند. شاهنشاه آریامهر و نیکلای پادگورنی در سر میز ناهار با یکدیگر به گفتگو پرداختند. شاهنشاه آریامهر فرمودند:

من فکر می‌کنم همه بر این عقیده‌اند که امروز، روز خوب و پربرکتی در روابط حسن همجواری به شمار می‌رود. کار سد ارس به سهم خود کار مهمی است. کار طرح‌ریزی و ساختمان ذوب‌آهن ایران نیز اقدام بسیار مهمی است، همچنین کارخانه‌های دیگری که به زودی با کمک شما ساخته می‌شود و وسایل دیگری که ما از شما خریداری خواهیم کرد، همه نمونه بارزی از همکاری و حس تفاهم بین دو کشور ما است. از این رو در اینجا سلامت و موفقیت شخصی صدر هیأت رئیسه شورای عالی اتحاد جماهیر شوروی و همچنین دو مملکت را آرزو می‌کنیم و امیدوارم از این قبیل جلسات بین ما تکرار شود.

صدر هیات رییسه شورای عالی اتحاد جماهیر شوروی نیز بیاناتی در پاسخ ایراد کرد و گفت:

اعلیحضرتا

دوستان محترم

پیش از همه می‌خواهم از اعلیحضرت همایون شاهنشاه ایران از صمیم قلب برای دعوت در آیین گشایش شاه لوله گاز ایران سپاسگزاری کنم و هم چنین می‌خواهم از اینکه توفیق داشتیم امروز با اعلیحضرت همایونی و نیز پایوران سیاسی ایران در اینجا دیدار کنیم، ابراز خرسندی نمایم. امروز پروژه مهمی در زندگی ملت ما به حقیقت پیوست. شاه لوله گاز سراسری ایران گشایش یافت و بدین سان، یک رشته پولادین از همکاری‌های ثمربخش ما را به یکدیگر پیوند داد. برای من جای بسی خوشوقتی است که با دیدار امروز به یاد دیدارها و پذیرایی‌های گرم ملت ایران در دیدارهای پیشین خود از ایران و دیدارهای گذشته با اعلیحضرت همایون شاهنشاه می‌افتم. هم چنین برای من جای خوشوقتی بسیار است که در گفتگوهای پیشین در باره روابط دو کشور و آینده این روابط گفتگو کردیم و من اکنون تمام این مطالب را با کمال خوشوقتی به یاد می‌آوردم. من در اینجا یادآور می‌شوم که همکاری ما و دورنمای آن که بخش مهمی از آن انجام یافته است راه را برای همکاری‌های بیشتر در آینده باز می‌کند.

اعلیحضرتا

من نه تنها با شما درباره مسایل دو جانبه گفتگو کرده‌ام بلکه درباره مسایل بین المللی یعنی مسایلی که مورد نظر ایران و شوروی است نیز گفتگو کردیم. در آن هنگام درباره نزدیکی در برخی از مسایل بین المللی هم عقیده بودیم و عقایدمان در زمینه‌ها مشابه و نزدیک است اما من باید آشکارا بگویم که تماس‌های شخصی در کلیه سطخ‌ها به تطبیق روش‌های ما کمک بسیار می‌کند، هر چند ممکن است این روش‌ها همیشه یک نواخت نباشد اما باید بگویم که ما نه فقط در روابط دو جانبه در رشته‌های سیاسی، اقتصادی و بازرگانی بلکه در مسایل مهم بین المللی در یک ردیف گام برمی‌داریم و این امر نه تنها برای ما بلکه برای ایران نیز سودمند است. هم چنین باید بگویم که شرایط بسیار خوبی حاکم بر مناسبات دو کشور است و حسن همجواری موجود و دورنمای آن بسیار خوب است و آینده بسیار خوبی در پیش داریم. پروانه دهید در پایان سخنان خویش تندرستی شاهنشاه و ملت ایران را آرزو کنم.

پس از پایان ناهار، حضرت نیکلای پادگورنی ماکت جالبی از تاسیسات عظیم شاه لولوه گاز سراسری ایران را به پیشگاه شاهنشاه آریامهر فراداشت. شاهنشاه آریامهر نیز نمونه‌ای از کاوش‌های باستان شناسی در املش مربوط به دو هزار و پانصد سال پیش را که یک کبوتر سفالین بود به حضرت پادگورنی پیشکش کردند. رهبران دوکشور ساعت ۱۵ زیر چادر در میهمانسرای شهرستان آستارا گفتمان پیرامون مسایل مشترک و مورد علاقه دو کشور نمودند. در این گفتگوها از کشور ایران هویدا نخست وزیر، دکتر منوچهر اقبال رییس هیات مدیره و مدیر عامل شرکت ملی نفت ایران، ظلی معاون سیاسی وزارت امور خارجه، میرفندرسکی سفیر شاهنشاه آریامهر در اتحاد شوروی، و از کشور شوروی علی اسماییلوویچ ابراهیم اوف رییس شورای وزیران جمهوری آذربایجان شوروی، الکسی کریلیوویچ کارتونف وزیر صنایع گاز، سیون اسکاچکف رییس کمیته دولتی برای روابط بازرگانی خارجی، آندره اسمیرنف معاون وزارت امور خارجه و آقای یروفیف سفیر اتحاد شوروی در دربار شاهنشاهی شرکت داشتند.

گفتگوهای شاهنشاه و حضرت نیکلای پادگورنی یک ساعت و ده دقیقه به درازا کشید و شاهنشاه و میهمان والاجاه ایران در میان پسواز پر شور مردم آستارا با خودروی روباز با تکان دادن دست و پاسخ به شور و هیجان مردم به پل رودخانه مرزی تشریف فرما شدند. در اینجا دسته موزیک نیروی دریایی شاهنشاهی سرود ملی شوروی و سپس سلام شاهنشاهی را نواخت و گارد احترام احترامات نظامی را به جای آورد و شاهنشاه آریامهر و نیکلای پادگورنی از برابر گارد احترام گذشتند. شاهنشاه آریامهر و حضرت پادگورنی در جای خط مرزی دو کشور، دست یکدیگر را به گرمی فشردند و صدر هیات رییس شورای عالی اتحاد شوروی با ابراز خوشوقتی دوباره از دیدار و گفتگو با شاهنشاه ابراز امیدورای کردند که شاهنشاه و شهبانو در آینده نزدیک از کشور شوروی دیدن کنند. شاهنشاه نیز در مقابل ابراز امیدواری کردند که به زودی به دیدار ایشان و سایر رهبران شوروی را در آن کشور بیایند.

حضرت صدر هیات رییسه شورای عالی اتحاد شوروی آنگاه بار دیگر دست شاهنشاه را به گرمی فشردند و به خاک شوروی گام نهادند، اما پس از برداشتن چند گام در خاک شوروی هنگامی که از سوی پایوران و ساکنان مرزی شوروی پیشباز می‌شدند، به خاک ایران بازگشتند و دسته گل‌هایی را به ایشان فراداشته شده بود را با شادی زیاد از سوی مردم شوروی به شاهنشاه ایران پیشکش نمود. در این هنگام چند بانوی جوان از مردم شوروی نیز که از دیدار شاهنشاه ایران در منطقه مرزی کشور خود به هیجان آمده بودند با دسته گل‌هایی که در دست داشتند به خط مرزی ایران و شوروی شتافتند و دسته گل‌ها را به شاهنشاه فراداشتند. دست‌های شاهنشاه پر از گل شده بود و بار دیگر شاهنشاه و پادگورنی دست همدیگر را به گرمی فشردند و پادگورنی با خودرو به خاک کشورش بازگشت.