برنامه عمرانی دوم

برنامه عمرانی اول

تصمیم‌های مجلس قوانین برنامه‌های عمرانی کشور مصوب مجلس شورای ملی

درگاه محمدرضا شاه پهلوی

اجرای برنامه هفت ساله اول که در بهمن ۱۳۲۷ به تصویب مجلس شورای به تصویب مجلس شورای ملی رسیده بود از آغاز سال ۱۳۳۰ به سبب دشواری‌هایی که ملی کردن نفت بوجود آورد و بریده شدن درآمد نفت از نفت جنوب و تنگی بودجه دولت، دچار رکود شد و این وضع تا سال ۱۳۳۳ تا بستن قرارداد کنسرسیوم دنباله داشت. در درازای هفت سال برنامه عمرانی اول، سازمان برنامه که اجرای برنامه عمرانی را بر عهده داشت ده مدیرعامل، ریاست آن را داشتند: تقی نصر، حسن مشرف نفیسی، محمد سجادی، محمد نخعی، احمد زنگنه، جعفر شریف‌امامی، ابوالقاسم پناهی، احمد حسن عدل و ابوالجسن ابتهاج.

قانون برنامه هفت ساله دوم عمرانی کشور دربرگیرنده ۲۱ ماده و دو تبصره در نشست ۸ اسفند ماه ۱۳۳۳ به تصویب مجلس شورای ملی رسید. هدف‌های این برنامه بدین قرار بود: برای افزایش تولید و بهبود و تکثیر صادرات و تهیه مایحتاج مردم در داخله کشور و ترقی کشاورزی و صنایع و اکتشاف و بهره‌برداری‌از معادن و ثروتهای زیر زمینی و اصلاح و تکمیل وسایل ارتباط و اصلاح امور بهداشت عمومی و انجام هر نوع عملیاتی برای عمران کشور و بالا بردن‌سطح فرهنگ و زندگی افراد و بهبود وضع معیشت عمومی.

اعتبارهای آغازین برنامه که در قانون برنامه عمرانی دوم به تصویب رسید، ۷۰ میلیون ریال بود. در درازای اجرای برنامه روشن شد که این اعتبار برای پرداخت هزینه‌ها بسنده نیست. بدین سبب نزدیک به پایان سال ۱۳۳۶ کمیسیون مشترک مجلس شورای ملی و مجلس سنا افزایش اعتبارات را تا ۲۰٪ تصویب کرد و اعتبار ۷۰ میلیارد به ۸۴ میلیارد ریال افزایش یافت. اما پس از آنکه دولت بنا بر نیازهای کشور، سهم سازمان برنامه را ار درآمد نفت کاهش داد و روشن شد که اجرای برنامه ۸۴ میلیارد ریالی بدون گرفتن وام شدنی نیست، قراردادهای وام با امریکا و برخی از کشورهای اروپایی بسته شد و از آن وام‌ها نزدیک به ۲۵ میلیارد ریال برای اجرای پروژه‌های برنامه هفت ساله دوم بکار رفت.

برای اجرای برنامه هفت‌ساله دوم عمرانی کشور علاوه بر مبالغ مشروحه زیر که برای برنامه‌های در دست اجرا تصویب و تقسیم شده‌است:
‌- کشاورزی و آبیاری ۶۲۶۰ میلیون ریال‌
‌- ارتباطات و مخابرات ۵۳۶۷ میلیون ریال‌
‌- صنایع و معادن ۲۷۵۹ میلیون ریال‌
‌- امور اجتماعی ۲۸۱۴ میلیون ریال‌
‌جمع ۱۷۲۰۰ میلیون ریال‌
‌

برنامه عمرانی دوم و نقشه گسترش و رشد اقتصادی سبب شد که فعالیت‌های دولت‌ها و ساماندهی بودجه و ویژه ساختن درآمد نفت به کارهای عمرانی با رشد اجتماعی و اقتصادی کشور پیوند یابد و مشی دولت‌ها بر پایه کارهای عمرانی و تولیدی قرارگیرد. کمیسیون برنامه مجلس شورای ملی و سنا با داشتن چهل و هشت تن عضو برگزیده شده از دو مجلس، تنها کمیسیونی بود که اختیار قانونگذاری داشت و کارها و بودجه سازمان برنامه زیر کنترل کمیسیون برنامه قرارداشت.

۱۱ شهریور ۱۳۳۳ ابوالحسن ابتهاج به ریاست سازمان برنامه برگزیده شد و دو دفتر اقتصادی و فنی در سازمان برنامه ایجاد شد. در این هنگام دولت در آخرین گفتگوها برای امضا کردن قرارداد نفت کنسرسیوم بود. به سبب بیش از سه سال نداشتن درآمد نفت، خزانه دولت خالی بود و کارگران و کارمندان ماه‌ها بود که دستمزد و حقوق نگرفته بودند. بانک ملی چند میلیون ریال به سازمان برنامه وام داد که برای دادن دستمزد کارگران معدن‌ها و استخدام کارشناسان سدسازی بکار گرفته شد. ساختمان سد کرج، سد سفید رود، بندرها، و راه سازی که در برنامه عمرانی دوم پیش‌بینی شده بود آغاز شد. برای فراهم آوردن بودجه برای استخدام شرکت‌های مقاطعه کاری و شرکت‌های مهندسی خارجی و کارشناسان خارجی با تجربه از بنیاد فورد وام گرفته شد.

۱۹ آبان ۱۳۳۳ ویلیام وارن رئیس اصل چهار ترومن در ایران در یک گفتگو با خبرنگاران ابراز داشت که "...برای اجرای برنامه‌های عمرانی در سال جاری ۲۱،۵۰۰،۰۰۰ دلار از سوی دولت امریکا و ۱۰۰،۰۰۰،۰۰۰ ریال از سوی دولت ایران ویژه شده است که همه آن در اختیار صندوق مشترک گذاشته خواهد شد تا با تصویب کمیسیون مشترک ایران و امریکا به مصرف برنامه‌های عمرانی برسد.

۹ آذر ۱۳۳۳ نخستین پل بر روی رود کرخه ساخته شد. این پل سوسنگرد را به دشت میشان می پیوندد و درازای آن ۲۰۰ متر بود. در این زمان جرج آلن معاون وزارت امور خارجه امریکا همراه با تنی چند از نمایندگان کنگره و نمایندگان چند وزارتخانه امریکا وارد تهران شد. این هیات درباره روش کارکرد و کمک‌های اداره اصل چهار

۱۸ آذر ۱۳۳۳ اولین کلنگ ساختمان کارخانه جدید سیصد تنی سیمان که ماشین‌آلات آن از دانمارک خریداری شده است به وسیله حسین علاء وزیر دربار شاهنشاهی در نزدیکی کارخانه ذوب مس غنی‌آباد در شهر ری بر زمین زده شد.

۲ دی ۱۳۳۳ دو میلیون و هشتصد هزار دلار آخرین بخش کمک امریکا به وسیله اداره اصل چهار به ایران پرداخته شد.

۶ دی ۱۳۳۳ از آنجا که دوره قانونی بهره‌برداری از صنایع نفت آبادان پس از بستن قرارداد نفت با کنسرسیوم آغاز شده، سازمان برنامه مسول استفاده از درآمد نفت شد و وزارت دارایی هزینه‌های آن را کنترل خواهدکرد.

۱۱ دی ۱۳۳۳ با استفاده از درآمد نفت بیش از صد و پنجاه پروژه عمرانی شهرستان‌ها در سازمان برنامه مورد بررسی قرارگرفت تا به اجرا دربیاید. ایران در سال ۱۹۵۴ بیست و دو میلیون و چهارصد هزار بشکه نفت خام تولید کرد و هفت میلیون و چهارصد هزار لیره درآمد نفت خام داشته است.

منبع

‎