بازدید اعلیحضرت محمدرضا شاه پهلوی آریامهر از استان گیلان و دادن سندهای مالکیت زمین‌ها به کشاورزان ۱۸-۱۶ مهر ماه ۱۳۴۱

بازدیدهای داخلی اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر

درگاه اعلیحضرت محمدرضا شاه پهلوی آریامهر سخنرانی‌های محمدرضا شاه پهلوی آریامهر سال ۱۳۴۱ خورشیدی تازی

انقلاب شاه و ملت

بازدید اعلیحضرت محمدرضا شاه پهلوی آریامهر از استان گیلان و دادن سندهای مالکیت زمین‌ها به کشاورزان ۱۸-۱۶ مهر ماه ۱۳۴۱

بامداد روز دوشنبه ۱۶ مهر ماه ۱۳۴۱ شاهنشاه آریامهر در میان ابراز احساسات پرشور مردم اردبیل رهسپار آستار شدند. در درازای راه از سوی کشاورزان و روستاییان احساسات پر شوری به شخص اول مملکت ابراز شد. شاهنشاه برای پاسخ دادن به این همه شور و احساسات مردم در چندین جا از خودرو پیاده شدند و به میان مردم رفتند و با کشاورزان و روستاییان به گفتگو پرداختند.

در گردنه حیران و آستارا

ساعت ده بامداد شاهنشاه آریامهر به گردنه حیران رسیدند. روسای سازمان‌های اداری، سران محلی و روستاییان دهکده‌های پیرامون از شاهنشاه پیشباز گرمی کردند. دکتر بابک استاندار گیلان خوش آمد گفت و ابراز داشت:

مردم گیلان به فراخور موقعیت جغرافیایی خود، شاهد دگرگونی‌های بسیاری بوده‌اند و اهمیت مقام شاهنشاهی به ویژه روش خردمندانه شاهنشاه خود را به خوبی در می‌یابند و با واقع بینی آمیخته با مهر ویژه نسبت به مقام سلطنت سر تعظیم فرود می‌آورند، مدت توقف اعلیحضرت همایونی در گیلان به قدری کوتاه است که برای احتراز از خستگی و مزاحمت ذات اقدس شاهانه در تنظیم برنامه فقط به عبور از بعضی مناطق آباد و بازدید از بخشی از موسسات عمومی و عام المنفعه اکنفا شده و به پیروی از روح با صفای شاهانه از انجام هر گونه تظاهرات خودداری شده است. ساخت و بهره برداری سد عظیم سفید رود، ساختمان تونل ۱۷ کیلومتری آبرسانی فومن و سد سنگر که اکنون در دست اقدام است، کشیدن جاده‌های درجه یک و اسفالته که از قسمتی از آنها اعلیحضرت عبور خواهند فرمود، ایجاد موسسات فرهنگی و ورزشی جدید، تامین برق و لوله کشی آب شهرها کارهای شهرسازی در راستای توسعه معابر و احداث خیبان‌ها، تامین موجبات رفاه عمومی، اقدامات بهداری و بهداشتی به ویژه ریشه کنی مالاریا، کشیدن راه‌های فرعی اقتصادی، بهبود چای ایران که بیش از نیم مصرف کشور افزایش یافته است، ایجاد تحول کشاورزی به ویژه با اجرای قانون اصلاحات ارضی که از ابتکارات مدبرانه ویژه شاهنشاه است و همانند این‌ها، همه از جمله یادگارهای درخشان و ارزنده دوران سلطنت شاهنشاه است.

پس از پایان گرفتن سخنان استاندار گیلان، شاهنشاه رهسپار آستارا گردیدند. برای نیم روز خودروی آورده شاهنشاه وارد شهر آستارا شد. در ورودی شهر تیمسار دریابان رسایی فرمانده نیروی دریایی، تیمسار سرتیپ ضرغام فرمانده تیپ ۴ مستقل گیلان، روسای سازمان‌های اداری، فرماندار شهردار و هموندان انجمن شهر آستارا از شاهنشاه پیشباز گرمی نمودند. هنگامی که شاهنشاه از خودرو پیاده شدند، فرمانده تیپ ۴ مستقل گیلان گزارش نظامی به آگاهی شاهانه رسانید و دسته موزیک سلام شاهنشاهی را نواخت سپس گارد احترام آیین احترام نظامی را بجای آورد. سپس فرماندار آستارا خوش آمد گفت. آنگاه شاهنشاه آریامهر ار برابر صف روسای اداره‌های استان گیلان گذشتند و آنان را مورد مهر شاهانه قرار دادند. در برابر صف هموندان انجمن شهر آستارا، شهردار این شهر خوش گفت و هموندان انجمن شهر را به پیشگاه همایونی شناساند.

شاهنشاه از وضع انجمن شهر پرسش‌هایی نمودند. به آگاهی همایونی رسید که انجمن شهر آستارا از یک سال و نیم پیش تشکیل شده است و درآمد شهرداری آستارا که دارای هشت هزار تن جمعیت است سالانه ۵ میلیونر یال است. در این هنگام آقای سلیمانی یکی از هموندان انجمن شهر سند ۵ پارچه از املاک خود را که به دولت انتقال داده بود، به پیشگاه شاهنشاه فراداشت و شاهنشاه ایشان را مورد مهر قرار دادند. شاهنشاه سپس به رییس فرهنگ آستارا فرمودند فرهنگ اینجا همیشه جلو بوده آیا این پیشرفت محفوظ مانده است؟ پاسخ داده شد که به پیروی از نیات شاهنشاه آریامهر خوشبختانه وضع فرهنگ آستارا خوبست و هم اکنون ۳۷۰۰ دانش آموز سرگرم تحصیل و دویست و بیست دبیر و آموزگار در این شهر درس می‌دهند. هیچ دهکده‌ای نیست که در آن دبستان نباشد و بیشتر کودکان چه تهیدست و چه غنی سرگرم تحصیل می‌باشند.

سپس به آگاهی شاهنشاه رساندند که شهر آستارا کلاس ششم متوسطه دختران ندارد. شاهنشاه به استاندار گیلان دستور فرمودند به وزارت فرهنگ اطلاع دهند که به این موضوع بی درنگ توجه ویژه شود. درباره چگونگی وضع بهداری گفته شد که در اینجا دو بیمارستان وجود دارد که یکی از آنها متعلق به شیر و خورشید و دیگر متعلق به بهداری است و به اشخاصی که نیاز داشته باشند داروی رایگان نیز داده می‌شود. در برابر صف ملایان و آخوندها، یکی از آقایان خوش آمد گفت و خرسندی بی اندازه ملایان را از پیشرفت‌های انجام یافته زیر سایه اعلیجضرت ابراز داشت. در برابر صف معتمدان و بازرگانان آستارا شاهنشاه از وضع زندگانی مردم و زراعت آنها پرسیدند، به آگاهی همایونی رسید که کشاورزان این منطقه از کود شیمیایی استفاده می‌کنند و دستاورد آن نیز خوشبختانه سبب خرسندی است. شاهنشاه فرمودند این سبب خوشوقتی است و در هر صورت باید با وضعیت جدید آشنا شوید تا به امید پروردگار زندگیتان بهتر شود.

آنگاه شاهنشاه از وضع مالکیت منطقه آستارا پرسیدند، به آگاهی همایونی رسید که بیشتر مالکان این منطقه را خرده مالکان تشکیل می‌دهند. در برابر صف دانش آموزان و پیشاهنگان دختر خردسالی دسته گلی فراداشت و خوش آمد گفت.

در این هنگام شاهنشاه در یک خودروی رو باز قرار گرفتند و در میان پرشورترین پیشباز اهالی رهسپار بیمارستان شاهپور شدند. خودروی آورنده شاهنشاه آریامهر در این شهر از سوی مردم گلباران شد. از زیاد بودن جمعیت، خودروی شاهنشاه به سختی می‌گذشت. سی دقیقه پس از نیم روز، شاهنشاه به بیمارستان شاهپور آستارا وابسته به جمعیت شیر و خورشید سرخ وارد شدند.

ساعت ۱۴ و سی دقیقه شاهنشاه در میان ابراز احساسات شدید مردم آستارا با خودرو رهسپار بندر پهلوی گردیدند. در درازای راه در دو سوی جاده انبوهی از روستاییان و مردم دهکده‌ها گرد آمده بودند، و به شاهنشاه ابراز احساسات می‌کردند. شاهنشاه پس از گذشتن از دهکده‌های کمان رود، شبلی، لوندویل، چلوند، وزنه، چوبر، گرگان رود، هویق، نصرت آباد، شیرآباد، کشکیلات خطبه سرا، لیار، قلعه بین، جوکندان و انوش محله وارد شهر هشتپر مرکز منطقه « طوالش » گردیدند. در آغاز فرماندار طوالش خوش آمد گفت و افزود: در پرتو توجهات شاهنشاه عدالت گستر امنیت کامل در منطقه طوالش برقرار است و در سال جاری دسترنج زارعین به حد وفور رسیده است و رضایت بخش بوده است. سپس شهردار طوالش از سوی مردم این منطقه خوش آمد گفت و نیارمندی‌های مردم را به آگاهی همایونی رسانید. هم چنین به آگاهی شاهنشاه رسانیده شد که سیلاب « گرگان رود » که از میان شهر می‌گذرد، در فصل باران شهر هشتپر را تهدید می‌کند و درخواست شد که اوامر شاهنشاه برای ایجاد یک سیل بند داده شود.

در بندر پهلوی

ساعت ۱۷ و سی دقیقه شاهنشاه با خودرو از هشتپر رهسپار بندر پهلوی گردیدند. شاهنشاه آریامهر در میان راه هشتپر-رضوانده از کارخانه چوب بری اسالم که از سوی سازمان برنامه و سازمان جنگلبانی ایجاد شده است، بازدید فرمودند. شاهنشاه ساعت ۱۸ در میان پیشباز پر شور مردم وارد رضوانده شدند و پس از ده دقیقه از این شهر رهسپار بندر پهلوی گردیدند و ساعت ۱۸ و سی دقیقه در میان پر شورترین پیشباز مردم وارد بندر پهلوی شدند. در ورودی شهر نخست تیمسار دریادار منشی فرمانده منطقه دریایی شمال، پس از گفتن خوش آمد، گزارش نظامی به آگاهی شاهانه رساند. سپس دسته موزیک نیروی دریایی سلام شاهنشاهی را نواخت. در این هنگام ۲۱ تیر توپ شلیک شد و سوت کشتی‌های نیروی دریایی شاهنشاهی به سدا درآمد. سپس آقای شاملو فرماندار بندر پهلوی خوش آمد گفت و پس از آن آیت الله پیشوایی دعای خیر خواند و تندرستی شاهنشاه و ولیعهد ایران را از درگاه خداوند خواستار شد.

در برابر صف آقایان قضات، آقای شاملو فرماندار بندر پهلوی، قضات را به پیشگاه همایونی شناساند. آقایان فاطمی رییس دادگستری، مومنی دادستان، جوادیان بازپرس و سعید رییس دادگاه بخش و دیگر قضات مورد مهر همایونی قرار گرفتند. در این هنگام آقای مرتضوی شهردار بندر پهلوی ورود موکب شاهانه را خوش آمد گفت. آنگاه شاهنشاه از برابر صف افراد نیروی مقاومت ملی و دانش آموزان و فرهنگیان گذشتند و با خودروی رو باز رهسپار کاخ شاهنشاهی « میان پشته » شدند.

روز پسین ساعت ۷ و سی دقیقه بامداد، شاهنشاه با قایق موتوری به ناو شاهنشاهی شهسوار تشریف فرما شدند و پس از بازدید از ناو از آموزشگاه غواصی نیروی دریایی نیز دیدن کردند. در این بازدید تیمسار دریابان رسایی فرمانده نیروی دریایی سرفرازی بودن را داشتند و ناوبان یکم خزعل فرمانده آموزشگاه غواصی گزارش‌هایی به آگاهی همایونی رسانید. پس از این بازدید شاهنشاه به کاخ شاهنشاهی « میان پشته » بازگشتند و نمایندگان طبقه‌های گوناگون مردم به پیشگاه همایونی بار یافتند. نخست آخوندها و ملایان بندر پهلوی به پای بوسی شاهنشاه بار یافتند. آنگاه شاهنشاه در برابر صف قضات دادگستری از آقای فاطمی رییس دادگستری بندر پهلوی پرسش‌هایی نمودند که پاسخ‌ها به آگاهی همایونی رسید. پس از آن شاهنشاه از آقای نبوی معاون مدیر عامل شیلات درباره صید ماهی پرسیدند.

در برابر صف کارمندان گمرک، شاهنشاه از آقای وزیری رییس گمرک گیلان نیز پرسش‌هایی فرمودند. آقای رژه دار رییس اداره خالصجات استان گیلان به آگاهی شاهانه رسانید که در گیلان خالصجات ساحلی زیاد است و در نظر است مقادیری از این زمین‌ها به شهرداری واگذار شود و مانده آن از راه مزایده به فروش برسد. در برابر صف فرهنگیان آقای ملک محمدی رییس اداره فرهنگ بندر پهلوی روسای دبیرستان‌های این شهرستان را به پیشگاه شاهنشاه شناسد و گزارش فرهنگی به آگاهی رسانید. شاهنشاه از پیشرفت و گسترش فرهنگ بندر پهلوی ابراز خرسندی فرمودند. در برابر سف هموندان انجمن شهر آقای مرتضوی شهردار بندر پهلوی به آگاهی همایونی رساند که به علت تنگی بودجه و کمی درآمد وضع مالی شهرداری خوب نیست، تقاضا داریم اوامر شاهنشاه شرف صدور یابد تا دولت به شهرداری این شهرستان کمک کند. آقای فدایی رییس انجمن شهر بندر پهلوی نیز گفت که اگر او نتواند امور اصلاحی شهر را انجام دهد، کناره گیری خواهد کرد، اما به شاهنشاه اطمینان می‌دهد که وی و هموندان انجمن شهر در اجرای منویات شاهانه صمیمانه همکاری خواهند نمود. شاهنشاه فرمودند: به کارهای خود ادامه دهید، موفق خواهید شد.

شاهنشاه از آقای حاج علی زمانی رییس جمعیت شیر و خورشید سرخ بندر پهلوی پرسیدند: به چه علت ساختمان شیر و خورشید طعمه آتش شد؟ به آگاهی همایونی رسید که علت آن هنوز هم روشن نشده است. آقای علی دریابیگی مدیر عامل شیر و خورشید سرخ بندر پهلوی به آگاهی رسانید که در نظر است از طرف شیر و خورشید سرخ زایشگاه مجهزی در بندر پهلوی ساخته شود. در برابر صف بازرگانان، شاهنشاه از مهدی شعبانیان یکی از بازرگانان وضع اقتصادی شهر را جویا شدند. به آگاهی شاهانه رسید که وضع اقتصادی شهر خراب است. اعلیحضرت همایونی فرمودند: بهتر است بازرگانان بندر پهلوی شرکتی تشکیل دهند و با دولت شوروی معاملات بازرگانی انجام دهند. نماینده صیادان آزاد بندر پهلوی نیز به آگاهی شاهنشاه رسانید که وضع صیادان آزاد بسیار بد است و از دویست تن کماکان ۱۵۰ تن ورشکست شده‌اند، تنها راه چاره این گرفتاری لاروبی مرداب و باز شدن راه کانال است. شاهنشاه در این باره دستورات اکید به آقای مولی پور رییس اداره بندر پهلوی دادند.

پس از پایان باریابی نمایندگان مردم، شاهنشاه از کاخ « میان پشته » رهسپار بیمارستان محمدرضا شاه بندر پهلوی گردیدند. در درازای راه انبوه مردم بندر پهلوی صف کشیده بودند و به شدت ابراز احساسات می‌کردند. در بازدید از بیمارستان دکتر سحری رییس بیمارستان خوش آمد گفت و گزارش رسایی به آگاهی همایونی رسانید. شاهنشاه آریامهر پس از بازدید بخش‌های گوناگون بیمارستان و پرورشگاه برابر ساعت ۱۱ با انجام آیین رسمی پسواز رهسپار رشت شدند.

در رشت

برابر نیم روز شاهنشاه آریامهر با خودرو از بندر پهلوی وارد رشت گردیدند. پس از انجام آیین رسمی پیشباز اعلیحضرت همایونی بار خوردن ناهار به خانه اسماعیل اکبر تشریف بردند. ساعت ۱۴ و سی دقیقه نمایندگان مردم رشت در ساختمان شهرداری به پیشگاه شاهنشاه باریافتند. ساعت ۱۵ و سی دقیقه آخوندها و ملایان به پای بوسی شاهنشاه آمدند. در این باریابی یکی از آقایان به نمایندگی از دیگر آخوندها گفت: از صمیم قلب تشریف فرمایی آن پادشاه عزیز را خیرمقدم عرض می‌کنیم. بسیار جای خوشوقتی است که اعلیحضرت همایونی همت خود را برای عمران و آبادی مملکت مصروف داشته‌اند. سد سفیدرود که به امر مبارک ساخته شد و اکنون مردم استان گیلان از فواید آن بهره مند هستند، مردم این استان را برای همیشه رهین منت شاهنشاه کرد. امیدواریم خداوند طول عمر به شاهنشاه عنایت کند.

شاهنشاه آریامهر در پاسخ فرمودند:

این مقدمات کار است ایجاد سد سفیدرود که یکی از سدهای بزرگ کشور و این منطقه است فواید بسیار زیادی خواهد داشت گمان می‌کنم تا حدود ۱۶۰ هزار هکتار از زمین‌ها را بتواند آبیاری کند. همان زمین‌هایی که قبلا از بی آبی می‌سوخت و دسترنج مردم به هدر می‌رفت، اکنون این سد می‌تواند به مقدار زیادی از این زمین‌ها را آبیاری کند و باعث ازدیاد محصول و درآمد زارعین این استان شود. البته جمعیت کشور هر سال رو به ازدیاد است و ما می‌خواهیم که درآمد فردی و سرانه به نصاب خیلی زیادی برسد. پس طبیعی است هم از اراضی موجود باید به مراتب ببیشتر بهره برداری شود و هم اراضی جدید زیر کشت درآید، این سد وسیله آبیاری اینجا را فراهم خواهد کرد. اضافه بر این اقدام راه‌های جدید کشاورزی - طرق مختلف آبیاری - استعمال کود شیمیایی و به کار بردن وسایل جدید مطالبی است که هر کدام به نوبه خود در خور اهمیت است. در سر راه در دهات متعددی که توقف کردیم از زارعین سوال می‌کردم که آیا با استعمال کود شیمیایی آشنا هستند یا نه؟ اغلب جواب مثبت می‌دادند و نیتجه آن را در مورد ازدیاد محصول پرسش می‌کردم. جواب می‌دادند، محصول ما بر اثر استعمال کود شیمیایی به مراتب زیادتر از سابق شده است. اصل آبیاری در کشاورزی موضوع مهمی است. آب را باید به مقدار معینی داد. زیاد آن سودبخش نیست و کم آن هم فایده ندارد. امیدوارم که نتابج مفید این کارها را هر چه زودتر ببینم. اضافه بر کشاورزی که این استان دارد کارهای دیگری هم می‌شود کرد، ما هم راهنمایی می‌کنیم و هم تشویق، اما انتظار این است که خود مردم کار کنند زیرا کار آنها هم به سود خودشان است و هم به سود آبادانی کشور. امیدوارم با توجهات الهی و مواظبت دایمی هر روز محیط مناسب تری برای پیشرفت کار ما پیش بیاید.

سپس آقایان سناتورها و وکلای پیشین به پیشگاه شاهنشاه باریافتند. شاهنشاه از چگونگی زندگی آنان و این که به چه کاری سرگرم هستند پرسش فرمودند. به آگاهی شاهانه رسید که بیشتر آقایان به کارهای کشاورزی و فعالیت‌های بازرگانی اشتغال دارند. شاهنشاه فرمودند باید با همکاری کیدگیر به کار صنعتی هم اقدام کنید. تنها کاری که در مملکت آینده دارد صنعت است. آخر تجارت هم حدی دارد. احتیاجات مملکت هم حدی دارد ولی صنعت هر چه جلو برود بیشتر فایده دارد. ما هم اکنون سعی می‌کنیم احتباجات مملکت را در داخل تامین کنیم و نیازی به وارد کردن اجناس خارجی نداشته باشیم.

به آگاهی همایونی رسید که کارخانه گونی بافی رشت مدتی است که بسته است و شماری از کارگران بی کار مانده‌اند. شاهنشاه به آقای وزیر مشاور دستور فرمودند به این کار رسیدگی شود. سپس شاهنشاه از برابر صف وکلای دادگستری و روسای سازمان‌های اداری گذشتند و آنان را مورد مهر شاهانه قرار دادند. شاهنشاه آنگاه از رییس بهداری استان گیلان در باره چگونگی بهداشت و بهداری مردم پرسش نمودند. شاهنشاه فرمودند باید کوشش شود که همه کارهای درمانی و بهداری به دست خود مردم اداره شودو نام وزارت بهداری نیز غلط است باید به وزارت بهداشت دگرگون شود.

سپس شاهنشاه از سرپرست اداره کار استان گیلان در باره چگونگی اجرای قانون کار در آن استان پرسیدند که آیا قانون بیمه‌های اجتماعی کارگران در این استان اجرا می‌شود یا خیر؟ پاسخ داده شد که هم اکنون چهارده هزار و هشتصد و نود تن از کارگران استان گیلان از مزایای قانون بیمه‌های اجتماعی بهره مند می‌شوند. شاهنشاه از سرپرست راه استان گیلان پیرامون وضع راه‌ها پرسش کردند و گفتند: باید به ایجاد راه‌های فرعی در دهات توجه بیشتری بشود و در این مورد باید مردم کمک کنند و این کار با همکاری آنان انجام شود. به آگاهی شاهانه رسید که خوشبختانه مردم گیلان در این مورد علاقه فراوان نشان می‌دهند و پروژه راه سازی دهکده‌ها و قصبات با کمک مردم انجام می‌شود و در آینده نیز با واگذاری این کارها از سوی سازمان برنامه به دستگاه‌های اجرایی کوشش می‌شود سرعت بیشتری در انجام عملیات راه سازی دهکده‌ها و قصبات معمول گردد.

ثروت ملی

در باره حفظ و نگهداری جنگل‌ها شاهنشاه فرمودند: سازمان جنگل باید یکی از سازمان‌های مهم کشور شود چون جنگل ثروت ملی است و باید در نگهداری آن دقت کافی به عمل آورد. یکی از مهندسان جنگلبانی به آگاهی شاهنشاه رسانید که در کار حفظ کامل جنگل‌های موجود، نیاز به تشکیل گارد مسلح جنگل است. شاهنشاه به آقای انتظام وزیر مشاور دستور فرمودند این موضوع مورد توجه دولت قرار گیرد. سپس شاهنشاه از وضع شرکت‌های تعاونی روستایی پرسیدند. به آگاهی همایونی رسید که تا کنون ۱۴۶ شرکت تعاونی روستایی برای کمک به کشاورزان بنیاد شده است. شاهنشاه فرمودند: اساس زندگی کشاورزان در آینده بر مبنای ایجاد شرکت‌های تعاونی خواهد بود و باید کوشش کنید برای افزایش آنها اقدام شود. در برابر صف فرهنگیان شاهنشاه آریامهر فرمودند که باید مدارس حرفه‌ای توسعه یابد تا بعدها که مملکت صنعتی می‌شود کارگر فنی به اندازه احتیاج وجود داشته باشد.

در برابر صف هموندان انجمن شهر، شاهنشاه از وضع درآمد شهر پرسیدند. به آگاهی شاهانه رسید که درآمد شهرداری در سال ۱۳۴۱ یک صد و ده میلیون ریال پیش بینی شده است و این مبلغ نسبت به درآمد سال گذشته ۴۰ میلیون ریال افزایش خواهد داشت. در برابر صف بازرگانان شاهنشاه از وضع محصول کشاورزی و چگونگی تجارت پرسیدند. به آگاهی همایونی رسید که خوشبختانه وضع محصولات کشاورزی به ویژه برنج امسال رضایت بخش بوده و چون تجارت هم بستگی به محصول دارد از این روی، وضع تجارت نیز رضایت بخش است. بازرگانان از پیشگاه شاهنشاه درخواست کردند که دستور فرمایند از ورود برنج به کشور خودداری شود.

سخنرانی شاهنشاه برای مردم رشت

پس از نیم روز جمعیت بی شماری از مردم رشت در میدان شهرداری این شهر گرد آمده بودند و از شاهنشاه درخواست می‌کردند که در بالکن ساختمان شهرداری پدیدار شوند و بیاناتی ایراد کنند. لحظه به لحظه بر شمار جمعیت افزوده می‌شد و احساسات مردم نسبت به شاهنشاه به اوج رسیده بود. این احساسات پر شور سرانجان سبب گردید که شاهنشاه در بالکن شهرداری نمایان شوند و در برابر غریو شادی انبوه جمعیت سخنانی ایراد فرمودند که مستقیما از رادیو رشت پخش شد. شاهنشاه در سخنرانی خود فرمودند:

از دقیقه‌ای که پای خود را به منطقه استان شما گذاشته‌ام، هر وجب و هر ثانیه مواجه با دو چیز بودم: یکی روحیه عالی میهن‌دوستی شما و احساسات بی‌شائبه و عجیب که اظهار می‌داشتید، و دیگر استعداد بی حد و حصر این منطقه سرسبز و خرم شما. در مقابل این همه احساسات و استعداد تکلیف هر فرد ایرانی روشن است. تمام همّ و وسایل کار باید فراهم شود که شما مردم در سایه قوانین مترقی و عدالت اجتماعی و تمام وسایلی که شما را هم‌سطح مترقی‌ترین ممالک پیش ببرد، فراهم شود.

مهمترین کار شما متشکل شدن انجمن ده و شرکتهای تعاونی و انجمنهای شهر و همچنین انجمنهای شهرستان و استان است برای اینکه روزبه‌روز بیشتر و بهتر کارهایی که مربوط به خود شما است، انجام شود. این کارها به ترقی دادن سطح زندگی شما، درآمد شما، بالابردن محیط اجتماعی و خانوادگی شما منجر خواهدشد. باید کوشید در این راه روزبه‌روز افراد واردتر که در امور آشنا باشند، تربیت شوند. ما دهیار می‌خواهیم، ما مروج کشاورزی می‌خواهیم، ما مدارس زیادی چه دبستانها چه آموزشگاه‌ها چه دبیرستانهای کشاورزی و صنعتی می‌خواهیم که صدها هزار صنعتگر و افراد در این قسمتها تربیت شوند و اجتماع ما را به سرعت پیش ببرند. برای استان مستعد و زرخیز شما اقداماتی شده‌است که یکی از آنها ایجاد سد سفیدرود است که به حمدالله پایان یافت.

این سد از سوخت محصولی که هم برای شما مهم است و هم برای اقتصاد مملکت، جلوگیری می‌کند. این محصول دیگر از گزند طبیعت مصون خواهدبود. اراضی بیشتری به وسیله همین سد تحت کشت قرار خواهدگرفت. سد تکمیلی سفیدرود و کانالهای مربوط به آبیاری ساخته خواهدشد. اضافه بر این نقاط که به حمدالله آب فراوان است به وسیله چاه‌های لازم می‌شود سیستم آبیاری این استان را تکمیل کرد.

اصلاحات ارضی در این استان شروع شده و هم در نقاط زیادی خاتمه پیدا کرده‌است، این اصل تعمیم پیدا خواهدکرد و امیدواریم باعث رفاهیت بیشتر دهقان ایرانی و هم ازدیاد محصول و هم برقراری عدالت اجتماعی بشود، امکانات شما بیش از این است. با این سدهایی که در مملکت ساخته شده‌است، و این پیشرفتی که در دهات مشاهده می‌شود، عن‌قریب لزوم ساختمان شبکه برق در نقاط اساسی و حتی رساندن برق به دهات این استان پیش‌بینی می‌شود.

امروزه برق لازمه ترقی و تمدن است. امروز برق اساس اولیه صنعت و بالارفتن سطح زندگی مردم است. هر قدر آماده‌تر برای صنعتی‌کردن استانتان بشوید، این کار تعجیل خواهدشد. امیدواریم این کوه‌های البرز به کلی از یک شبکه برق محاصره شود. و برق آن در دسترس عموم قرار گیرد. در قسمت فرهنگ استان شما، شهر شما همیشه یک چند قدمی جلو بوده‌است. سعی می‌کنیم و شما نیز سعی بکنید که این وضع را نگهدارید و همیشه این افتخار برای شما باشد که از لحاظ فرهنگ و رشد مردم سرآمد همه جا باشید. از لحاظ بهداشت و بهداری قدمهایی برداشته شده‌است، ولی به هیچ وجه به نظر من کافی نیست و در آتیه باید به مراتب بیش از این وسایل فراهم شود.

اطلاع دارید که برای تمام طبقات این مملکت هر کدام به فراخور حال خودش چه زارع، چه کارگر، چه کارمند، چه طبقات دیگر آتیه و سرنوشت بسیار روشن و درخشانی در این مملکت وجود دارد. من همیشه به عنایت خداوندی مستظهر بوده‌ام و می‌دانستم و می‌دانم که توجهات الهی همیشه شامل حال ما هست. به این جهت با این اطمینان و با این روحی که در شما مردم می‌بینیم، این همه احساسات بی‌شائبه، این همه مهر و صفا، این همه طینت پاک و باطن روشن که بالاتر از این نمی‌شود دید و نمی‌شود سراغ کرد، با این قوه ملی، این اراده خدا که بهترین ضامن آینده ما است و با یک نقشه‌ای چنین روشن، و امکاناتی چنین فراوان، و روحی چنین سالم، بدیهی است که ما با قدرت، با سرعت، با اطمینان، به پیش رویم.

از خداوند متعال مسئلت می‌کنم که در این نیات و در این راه همیشه یار و یاور همه ما باشد.

گشایش سالن سرپوشیده رضا پهلوی رشت

ساعت ۱۶ و سی دقیقه سالن ورزشی ولیعهد در آیینی باشکوه به دست مبارک شاهنشاه آریامهر گشایش یافت. در برابر این سالن ورزشی شاهنشاه به شهردار رشت فرمودند: پارک شهر را که من دیدم جای بسیار خوبی است، همت کنید تا یک هتل بسیار آبرومند در اینجا ایجاد شود زیرا این پارک از حیث زیبایی در شمار یکی از بهترین پارک‌ها است. هگامی که شاهنشاه به سالن سرپوشیده رضا پهلوی گام نهادند، از سوی جوانان و ورزشکاران پرشورتین احساسات نسبت به شخص اول مملکت ابراز گردید و شاهنشاه آریامهر با بریدن نوار سه رنگ سالن سرپوشیده شهر رشت را که به نام والاحضرت ولیعهد ایران نامگذاری شده است، گشودند. در این سالن چند مسابقه ورزشی انجام یافت که مورد توجه اعلیحضرت قرار گرفت. پس از آن شاهنشاه به استادیوم ورزشی وارد شدند. در آغاز سلام شاهنشاهی نواخته شد و مربیان ورزشی استان گیلان به پیشگاه شاهنشاه شناسانده شدند. سپس سرود « ستایش شاه » خوانده شد و رژه ورزشکاران آغاز گردید، این آیین تا ساعت ۱۸ ادامه یافت.

سپس شاهنشاه آریامهر از بخش‌های گوناگون پرورشگاه و شیرخوارگاه جمعیت خیریه فرح پهلوی رشت دیدن فرمودند.

شبانگاه به سرفرازی شاهنشاه یک میهمانی شام از سوی شهردار رشت در سالن شهرداری برگزار شد.

در لاکان رشت، لشت نشاء، کوچصفهان و علی نوده

۱۷ مهر ماه ۱۳۴۱ ساعت ۱۳ و سی دقیقه شاهنشاه آریامهر از مرکز آموزش کشاورزی لاکان رشت بازدید نمودند و دبستان وابسته به این موسسه را گشودند. ساعت ۹ و چهل دقیقه اعلیحضرت همایونی برای دادن سندهای مالکیت کشاورزان رهسپار لشت نشاء و کوچصفهان و علی نوده گردیدند. ساعت ۱۰ و چهل دقیقه اعلیحضرت وارد قریه علی نوده شدند. دکتر ارسنجانی وزیر کشاورزی در رکاب همایونی بود. در برابر صف هموندان شرکت تعاونی قریه « علی نوده » شاهنشاه از چگونگی زندگی کشاورزان پرسیدند. به آگاهی شاهانه رسید که پس از تقسیم زمین‌های این منطقه زندگی کشاورزان بهتر شده است. پس از آن انبار محصولات کشاورزی این قریه مورد بازدید شاهنشاه قرار گرفت.

برابر ساعت ۱۱ و پانزده دقیقه اعلیحضرت همایونی وارد کوچصفهان شدند. در راستای راه شاهنشاه انبوهی از کشاورزان و مردم صف کشیده بودند و « جاوید شاه » می‌گفتند و ابراز شور و هیجان می‌نمودند. در ورودی بخش کوچصفهان دختر خردسالی خوش آمد گفت و دسته گل زیبایی به پیشگاه شاهنشاه فراداشت. سپس بخشدار کوچصفهان خوش آمد گفت و آنگاه شاهنشاه رهسپار « لشت نشاء » گردیدند.

در لشت نشاء

شاهنشاه آریامهر در میان پرشورترین ابراز احساسات مردم در جایگاهی که برای دادن سندهای مالکیت کشاورزان بر پا شده، قرار گرفتند. بخشدار لشت نشاء خوش آمد گفت و گزارش امور این منطقه را به آگاهی همایونی رسانید. در آیین دادن سندهای مالکیت، نخست مهندس یارمحمدی رییس کل کشاورزی استان گیلان گزارشی به آگاهی شاهانه رسانید و گفت که با اجرای قانون اصلاحات ارضی ۱۴۶۶ تن از کشاورزان کوچصفهان و لشت نشاء مالک زمین شدند. پس از پایان گزارش مهندس یارمحمدی شاهنشاه فرمودند:

باعث نهایت خوشوقتی است که کاری به این اهمیت و عظمت در این منطقه خوشبختانه امروز به اتمام رسید. عده زیادی در این قسمت دائم زحمت کشیده‌اند. غیر از مأموران اصلاحات ارضی که وظیفه خودشان را به خوبی انجام دادهاند حس می‌کنم سایرین اعم از این بانوان نیکوکار و خیر و کسانی که حقیقتاً عمرشان را وقف این کار کردهاند تا دهیارها، تا مروجین، تا مأمورین کشاورزی بانک کشاورزی همه با یک روح کاملاً قوی و عزمی محکم در این راه قدم برداشته‌اند که نتایجش را خودشان به رأیالعین می‌بینند. تا به حال با وجود خرمی و سرسبزی این منطقه زیبای شما خیلی اوقات جای نگرانی بود که احیاناً باران نیاید و محصول از بین برود، ولی خوشبختانه با اتمام سد سفیدرود و اگر لازم باشد با سیستم‌های دیگر در قسمت آبیاری این نوع نگرانیها از بین خواهدرفت.

معهذا باز شما را تشویق می‌کنم که هر چه بیشتر در شرکتهای تعاونی شرکت بکنید و مسئولین امور نیز به نوبه خود سعی خواهندکرد که به حداکثر امکانات در تقویت شرکتهای شما و راهنمایی شما و فراهم کردن وسیله زندگانی بهتر برای شما بکوشند. چون باز هم تکرار می‌کنم به همان اندازهای که عمل اصلاحات ارضی وضع اجتماع ما را و قیافه اجتماع ما را عوض کرده است و عنقریب اکثریت مردم این مملکت از آن برخوردار خواهندبود، این اصلاحات ارضی از لحاظ اجتماعی نیز همانطور که گفتم یکی از عمیقترین اقداماتی است که در طول تاریخ دوهزاروپانصد ساله این مملکت عملی شده. ولی به همین اهمیت است موضوع تعاون و شرکتهای تعاونی و یادگرفتن کشاورزی جدید و استفاده از وسایل زراعتی و طرز آبیاری و کود شیمیایی و غیره.

اضافه بر منظور عدالت اجتماعی از اصلاحات ارضی، منظور دیگر ما بالا بردن درآمد و سطح زندگی دهقان ایرانی است. از گردنه جیران به این طرف به خصوص موقعی که وارد دشت گیلان شدم یعنی به سطح دریا رسیدیم تا اینجا جمعیت فوق العاده زیادی را دیدم. این جمعیت سال به سال روی اصل بهداشت و از بین بردن مالاریا رو به ازدیاد می‌رود در عین حال دریا عقب رفته و این هم خودش یک موضوعی شده که یک مقدار زمین کمکم اضافه می‌شود ولی خاک شما اضافه نشده است. چه باید کرد؟ از یک طرف جمعیت شما رو به افزونی است و از طرف دیگر خاک شما به همین اندازه باقی مانده.

تنها راه دو چیز است: یکی اینکه بهره برداری از اراضی زراعتی خودتان را به چند برابر گذشته برسانید و این کار عملی است و وسایل جدید آن را مروجین باید به شما یاد بدهند. دهیارها باید به شما راهنمایی بکنند، شرکت‌های تعاونی وسایل کار را فراهم بکنند، بانک کشاورزی همین طور، و با آبیاری صحیح و کار کردن دسته جمعی، و استعمال کودهای شیمیایی مناسب می‌تواند محصولات اراضی زراعتی را به دو الی سه برابر گذشته برسانید.

راه دیگر این است که انشاءالله با نقشه صحیح و همچنین با سرعت لازم و اراده محکمی طرح صنعتی شدن مملکت ریخته بشود که هر مازاد جمعیتی چه در دهات، چه در شهرها این مازاد را به خودش جذب بکند و درآمد مکفی برای یک زندگی مترقی و آبرومند و شرافتمندانه برای عموم افراد مملکت تأمین بکند. پس جامعه ایران در آتیه بر این مبنا قرار خواهد داشت که هر کسی به فراخور کاری که انجام می‌دهد و زحمتی که می‌کشد به اندازهای درآمد داشته باشد که بتواند خود و خانواده خود را در رفاهیت و آسایش اداره بکند و همیشه نسبت به آتیه خود و بچه‌های خودش با اطمینان نگاه بکند و تحت توجهات خداوندی بتواند سنن ایرانیت و روح ایرانیت و افتخار ایرانی بودن را همیشه نگه دارد و سر بلند باشد.

البته تمام این آرزوها وقتی ممکن است عملی شود که همینطور که الان سعی می‌کنم تا جایی که ممکن است کار مردم به خودشان واگذار شود. بدیهی است دلسوزی روزافزون مأمورین دولت چه محلی، چه مرکزی نیز برای خدمت به شما مردم ایران لازم و ضروری است.

پس از پایان بیانات، شاهنشاه آریامهر سندهای مالکیت را میان کشاورزان تقسیم کردند. برابر ساعت ۱۲ و چهل و پنج دقیقه شاهنشاه رهسپار لاهیجان شدند.

در لنگرود

ساعت ۱۵ روز ۱۷ مهر ماه ۱۳۴۱ شاهنشاه آریامهر در آیینی شبکه لوله کشی آب لنگرود را گشوند. خودروی شاهنشاه ساعت ۱۶ و چهل دقیقه وارد لنگرود شد. در ورودی شهر فرماندار، شهردار، هموندان انجمن شهر، قضات، رییس‌های سازمان‌های اداری، فرهنگیان و نمایندگان طبقات مردم از شاهنشاه پیشباز کردند. پس از آنکه شاهنشاه آریامهر از خودرو پیاده شدند، فرماندار لنگرود خوش آمد گفت. درباره فرهنگ به آگاهی شاهنشاه رسید که وضع فرهنگ این شهر سبب خرسندی است، این شهر دارای چهار دبیرستان کامل متوسطه و هشت باب دبستان است.

شاهنشاه سپس از برابر صف بازرگانان و معتمدان محلی گذشتند و در یک خودروی رو باز قرار گرفتند و در میان شور و هیجان بی همانند مردم وارد شهر شدند و یک سر رهسپار سازمان آب گردیدند. در برابر در ورودی سازمان آب، ملایان و آخوندها و شهردار لنگرود از شاهنشاه پیشباز نمودند. شاهنشاه از چگونگی زندگی مردم پرسش‌هایی فرمودند. به آگاهی شاهانه رسید که در سایه توجهات شاهنشاه همه مردم در رفاه و آسایش به سر می‌برند. در پهنه سازمان آب لنگرود به آگاهی شاهنشاه رسید که کار لوله کشی شهر لنگرود از سال ۱۳۳۹ آغاز شده و در این ماه به پایان رسیده است و هزینه آن هجده میلیون ریال شده است. از پیشگاه شاهنشاه آریامهر درخواست می‌شود که پروانه بهره برداری از شبکه لوله کشی آب شهر را صادر فرمایند.

در این هنگام شاهنشاه در میان پرشورترین احساسات باشندگان یکی از فلکه‌های آب را باز کردند و بی درنگ آب در لوله‌ها روان شد.

در رودسر

ساعت ۱۷ و چهل و پنج دقیقه، خودروی آورنده شاهنشاه وارد شهر رودسر شد. در ورودی شهر فرماندار، شهردار، اخوندها و ملایان و رییس‌های سازمان‌های اداری و هموندان انجمن شهر از شاهنشاه پیشباز کردند.هنگام ورود شاهنشاه فرماندار رودسر خوش آمد گفت و گزارشی از وضع شهر و نیازمندی‌های مردم را به آگاهی همایونی رسانید. در برابر صف ملایان و آخوندها، یکی از آقایان برای تندرستی شاهنشاه و والاحضرت ولیعهد دعا کردند.

از پیشگاه شاهنشاه درخواست شد که برای ایجاد یک آسایشگاه مسلولین در آن منطقه دستور فرمایند. شاهنشاه فرمودند: در این مورد اقدام خواهد شد ولی اساس کار ما باید این گونه باشد که کسی مسلول نشود. از پیشگاه شاهنشاه درخواست شد که هر گاه مصلحت ایجاب نماید برای بنیاد یک دانشگاه در استان گیلان دستور صادر فرمایند. شاهنشاه فرمودند: البته هر جا که امکان داشته باشد و بتوانیم، این کار را می‌کنیم و این بسته به جنبه‌های اقتصادی مملکت دارد.

سپس شاهنشاه از برابر صف پیشبازکنندگان گذشتند و آنان را مورد مهر شاهانه قرار دادند. در برابر صف هموندان انجمن شهر شهردار رودسر خوش آمد گفت. شاهنشاه از وضع انجمن شهر و درآمد شهرداری پرسیدند. به آگاهی همایونی رسید که درآمد شهرداری در سال نزدیک به ده میلیون ریال است و یک سال است که انجمن شهر تشکیل شده و سرگرم خدمت به مردم است. شاهنشاه فرمودند: باید کوشش کنید که درآمد بیشتری تحصیل نمایید تا از این راه هم آسایش مردم فراهم شود و هم شهر شما آبادتر گردد.

ساعت ۱۸ و پانزده دقیقه شاهنشاه از رودسر رهسپار رامسر گردیدند. در درازای راه مردم دهکده‌ها و کشاورزان گرد آمده بودند و برای دیدار شاهنشاه شادی می‌کردند. شاهنشاه در چندین جا برای پاسخ دادن به احساسات مردم پیاده می‌شدند و به میان مردم می‌رفتند و آنان را مورد مهر شاهانه قرار می‌دادند. در ساعت ۱۹ و پانزده دقیقه خودروی شاهنشاه در میان پر شورترین احساسات مردم وارد رامسر شد. شاهنشاه بی درنگ پس از ورود به رامسر از بیمارستان نوبنیاد فرح پهلوی بازدید فرمودند و سپس رهسپار کاخ شاهنشاهی در رامسر گردیدند.

بدین سان، سفر رسمی شاهنشاه به استان‌های آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی و گیلان پایان یافت.

بازگشت به تهران

۱۸ مهر ماه ۱۳۴۱ به سبب بارانی بودن هوای شمال، پرواز با هواپیما شدنی نبود، بدین روی، شاهنشاه آریامهر ساعت ۱۰ بامداد با خودرو رهسپار تهران شدند. هیات دولت، ژنرال‌های ارتش و بزرگان و سران کشور در فرودگاه مهرآباد گرد آمده بودند تا از شاهنشاه آریامهر پیشباز نمایند. ساعت ۱۰ و سی دقیقه به آگاهی رسید که پرواز با هواپیما انجام شدنی نمی‌باشد.