مصاحبه شجاع‌الدین شفا درباره برنامه‌های گسترده بزرگداشت ملی پنجاه سال شاهنشاهی پر افتخار پهلوی ۱۹ آذر ماه ۱۳۵۴

نخستین کنگره جهانی ایران‌شناسی - تهران ۹ تا ۱۶ شهریور ماه ۱۳۴۵

اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران جشن‌های ۲۵۰۰ سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران

برج شهیاد آریامهر

19 آذر ماه ۱۳۵۴ شجاع‌الدین شفا معاون فرهنگی و مطبوعاتی دربار شاهنشاهی و مدیر عامل کتابخانه پهلوی در یک مصاحبه مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی در دفتر کار خود، آگاهی رسایی درباره برنامه‌های گسترده پژوهشی و علمی و فرهنگی درباره آیین بزرگداشت ملی پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی و به ویژه چند هزار سند و مدرک که بدین روی در مرکز اسناد و آمار گردآوری و بررسی و طبقه‌بندی شده و در دسترس محققان و پژوهشگران کشور قرار گرفته است، در اختیار همگان گذاشت و به نام کتابخانه پهلوی از همه خانواده‌ها و افراد ایرانی که دارنده اسناد و مدارکی مربوط به دوران معاصر هستند دعوت کرد که به نوبه خود برای تکمیل این مجموع عظیم مدارک، اصل یا فتوکپی این اسناد را در اختیار کتابخانه پهلوی قرار دهند. شجاع‌الدین شفا چنین گفت:

فعالیت‌های تحقیقی و علمی- بطوری که همه مردم ایران اطلاع دارند، سال ۱۳۵۵ سال فرخنده برگزاری آیین ملی بزرگداشت پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی خواهد بود و طبعاً در طول این سال، جنبه‌های مختلف این عصر پرشکوه و تحولات مادی و معنوی کشور طی این دوران، مورد تحلیل و تجزیه‌های گسترده و همه‌جانبه قرار خواهد گرفت. آنچه در اجرای اوامر مطاع همایونی اساس کار این بزرگداشت خواهد بود، جنبه عمیق علمی و فرهنگی و آموزشی و ایدولوژیک آن است. بدین جهت سازمان برگزار کننده این آیین ملی، از آغاز برنامه‌ریزی خود را بر فعالیت‌های وسیع تحقیقی و پژوهشی در زمینه‌های مختلف حیات ملی، یعنی تحقیقات تاریخی، تحقیقات اجتماعی، تحقیقات اقتصادی، تحقیقات حقوقی و سیاسی و دیگر فعالیت‌های پژوهشی قرار داد. بررسی‌های وسیع و جامع علمی در هر یک از این زمینه‌ها، توسط گروه چند صد نفری محققان و پژوهشگرانی انجام می‌گیرد که هم اکنون هر کدام در رشته‌های تخصصی خود مشغول کار هستند و حاصل تتبعات ایشان که مسلماً از ارزنده‌ترین دستآوردهای فرهنگی عصر پرافتخار پهلوی خواهد بود در مرکزی به نام کمیته تحقیقات که ریاست آن با جناب وزیر دربار شاهنشاهی است تمرکز می‌یابد تا در طول سال برگزاری آیین بزرگداشت، به صورت یک سلسله کتاب‌های مستند علمی و تحقیقی در دسترس عموم قرار گیرد. به موازات این امر، برنامه‌های وسیع فرهنگی و علمی و هنری در سطح کشور توسط وزارت فرهنگ و هنر و وزارت اطلاعات و جهانگردی و سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران و در برنامه‌های وسیع اختصاصی توسط کلیه وزارت‌خانه‌ها و سازمان‌های دیگر مملکتی در دست اجرا است که البته اطلاعات مربوط بدان‌ها به صورت مقتضی به اطلاع عموم خواهد رسید.

مرکز اسناد و آمار- انجام موفقیت‌آمیز چنین فعالیت‌های گسترده پژوهشی و علمی، طبعاً از هر چیز مستلزم آن است که محققان و اندیشمندان کشور به حداکثر اسناد و مدارک مربوط به تمام این دوران پنجاه ساله، در همه زمینه‌های متنوع و مختلف کار خود دسترسی داشته باشند. حتی برای گروه نویسندگان و هنرمندان و سخنوران نیز که طبعا، «عصر پهلوی» را نه از نظر بررسی علمی و تحقیقی، بلکه از دیدگاه ادب و هنر و ذوق خود تصویر خواهند کرد، دسترسی بدین مدارک و اسناد ضرورت کامل دارد، زیرا اساس نوشته‌ها و اشعار و آثار هنری آنان طبعاً غیر از واقعیاتی که این اسناد و مدارک منعکس کننده آن‌ها هستند نمی‌تواند بود. با توجه بدین ضرورت به موازات ایجاد مرکز تحقیقات، تصمیم به ایجاد مرکز بزرگ و مهمی به نام «مرکز اسناد و آمار» گرفته شد که وظیفه آن دریافت حداکثر مدارک و آمارهای لازم از سازمان‌های مختلف مملکتی و گردآوری و بررسی و تفکیک و طبقه‌بندی این اسناد و ارسال آن‌ها به مراکز تحقیقات و انتشارات است تا از راه این مراکز در اختیار گروه پژوهشگران و محققان و اندیشمندان کشور قرار گیرد. این مرکز به نام «مرکز اسناد و آمار» به صورت یکی از فعال‌ترین سازمان‌های کشور، زیر نظر مستقیم جناب رئیس دفتر مخصوصی شاهنشاهی با همکاری گروهی از مسئولان و کارشناسان برجسته فن آرشیو و آمار مشغول کار است، و بر اثر کار شبانه‌روزی و بی‌وقفه این مرکز تاکنون بیش از ۲۰۰۰۰ سند، آمار، نشریه، کتاب، مجله، عکس، فیلم و اسلاید که از طرف کلیه وزارت‌خانه‌ها و سازمان‌های مختلف مملکتی برای آن فرستاده شده است یکایک در کمیته رسیدگی مورد بررسی قرار گرفته و از این مجموع ۱۷۰۰۶۹ سند تهیه و به مراکز تحقیقات و انتشارات ارسال گردیده ست. اضافه بر این رقم، تعداد ۴۱۶۲۱ سند و مدرک متعلق به دفتر مخصوص شاهنشاهی و وزارت دربار شاهنشاهی در خود مرکز اسناد و آمار برای مراجعه محققان وزارت فرهنگ و هنر و مرکز تحقیقات و مرکز ارتباطات جمعی نگهداری می‌شود. مجموع این اسناد که تاکنون گردآوری آن‌ها در چنین سطحی چه از نظر کمیت و چه از لحاظ کیفیت در تاریخ ایران بی‌سابقه بوده است، گنجینه سرشاری است که نه تنها در سال برگزاری آیین ملی بزرگداشت پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی مورد استفاده وسیع علمی و تحقیقی قرار خواهد گرفت، بلکه پایه استواری برای نهضت پژوهشی عصر پهلوی و ادامه موفقیت‌آمیز آن در سالیان آینده خواهد بود. تذکر این نکته لازم است که از نظر سازمان برگزار کننده این آیین بزرگداشت، وظیفه کار تهیه و گردآوری اسناد و مدارک منحصر به مرکز اصلی اسناد و آمار نبوده بلکه پیش‌بینی شده است که زیر نظر این مرکز در هر یک از سازمان‌ها و مجامع فرهنگی و اجتماعی کشور نظیر دانشگاه‌ها، مدارس، خانه‌های فرهنگی روستایی، خانه‌های کارگر، خانه‌های جوانان، خانه‌های پیش‌آهنگی، کتابخانه‌ها، انجمن‌های استان و شهرستان و شهر و ده، اتاق‌های بازرگانی و صنایع و معادن، اتاق‌های اصناف و غیره، یک مرکز اسناد و آمار با نظارت راهنمایی مراکز اسناد کمیته‌های برگزاری آیین بزرگداشت ایجاد شود که در آینده به عنوان مراکز دائمی مورد استفاده و مراجع قرار داشته باشند. بدین منظور ترتیب جلسات آموزشی برای تهیه کادر صلاحیت دار در سراسر کشور داده شده است.

اسناد خصوصی و غیر دولتی- بدین ترتیب، اکنون بیش از دویست هزار سند و آمار و مدرک دقیق و جامع که از طرف کلیه وزارت‌خانه‌ها و سازمان‌های کشور در اختیار مرکز اسناد و آمار گذاشته شده، به صورت منبع و اساس کار فعالیت‌های پژوهشی و علمی و ادبی و هنری مربوط به عصر پرافتخار پهلوی در دسترس عموم محققان، پژوهشگران، نویسندگان، سخنوران و هنرمندان کشور قرار گرفته است. معهذا، تذکر این نکته ضروری است که برای انجام موفقیت‌آمیز همه این فعالیت‌ها وجود این آرشیو عظیم و بی‌سابقه و گرانبها، هر چند لازم است ولی کافی نیست، زیرا همه می‌دانیم، اسناد و مدارک متعلق به سازمان‌های دولتی و سایر سازمان‌های کشور، تمام مدارک اسناد موجود در کشور را شامل نمی‌شود، بلکه قسمت مهمی از این مدارک در اختیار صاحبان خصوصی یعنی خانواده‌ها و افرادی است که از نظر جریان حوادث و وظایف و مشاغلی که بزرگان و اعضای این خانواده در این دوران به عهده داشته‌اند و از جهت مختلف دیگر، دارای تعدادی کم یا زیاد از این قبیل اسناد هستند که گاه ممکن است از نظر کمک به روشن شدن تاریخ این عصر، ارزش فوق‌العاده داشته باشد و عدم دسترسی بدان‌ها محققاً مانع بزرگی برای موفقیت کامل کار پژوهشگران خواهد بود. با توجه به اینکه در آغاز تأسیس کتابخانه پهلوی، وظیفه تدوین تاریخ کامل و جامع ایران از آغاز تا عصر حاضر به فرمان اعلیحضرت همایون شاهنشاه آریامهر به عهده این کتابخانه محول شده است، بخشی به نام «مدارک تاریخ معاصر» در این کتابخانه ایجاد شده است که وظیفه آن گردآوری کلیه اسناد و مدارک مربوط بدین عصر است و بر این اساس تمام مدارک گردآوری شده در مراکز اسناد و آمار نیز در امر تدوین تاریخ ایران مورد استفاده این بخش قرار خواهد گرفت. بدین جهت کتابخانه پهلوی لازم می‌داند برای تکمیل مدارک و اسناد مربوط به عصر پهلوی و امکان استفاده محققان و پژوهشگران کشور از اسناد خصوصی خانواده‌های ایرانی، با اتکاء به روح ملیت و وطن‌پرستی و فرهنگ دوستی کلیه هموطنان عزیزی که تعدادی کم یا زیاد از این قبیل مدارک را در اختیار دارند، و به منظور برخورداری از همکاری پرارزش و گرانبهای آنان در ایجاد آرشیوی که اساس تحقیقات تاریخی و اجتماعی ایران امروز و فردا خواهد بود، از ایشان صمیمانه دعوت کند که به عنوان یک وظیفه پرارزش ملی و فرهنگی، این اسناد و مدارک را یا به صورت اصل آن‌ها برای ضبط و نگهداری به نام خود ایشان به کتابخانه پهلوی اهداء نمایند و یا به کتابخانه امکان تهیه فتوکپی آن‌ها را برای تکمیل آرشیو اسناد خود بدهند. از بابت این همکاری ارزنده، کتابخانه پهلوی قبلاً منتهای سپاسگزاری خود را به اهدا کنندگان این اسناد و مدارک (که نام آن‌ها در مجموعه‌ای منتشر و به نشان تشکر در اختیار عموم گذاشته خواهد شد) تقدیم می‌دارد.