سفر رسمی اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر و علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی به مصر ۲۲-۱۸ دی ماه ۱۳۵۳

دیدار رسمی سران دیگر کشورها از ایران/سال ۱۳۵۳ خورشیدی

درگاه اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر سفرهای رسمی محمدرضا شاه پهلوی آریامهر

سخنرانی‌های محمدرضا شاه پهلوی آریامهر سال ۱۳۵۳ خورشیدی تازی

شاهنشاه آریامهر و پرزیدنت سادات در فرودگاه قاهره

آریامهر و پرزیدنت سادات از گارد احترام سان می بینند

اعلیحضرتین در میهمانی شام رسمی

سفر رسمی اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر و علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی به مصر

هواپیمای آورنده اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر و علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی سی دقیقه پس از نیمروز چهارشنبه ۱۸ دی ماه در فرودگاه قاهره بر زمین نشست و سفر رسمی اعلیحضرتین که بسیاری از مفسران و کارشناسان سیاسی، آن را مهمترین سفر شاهنشاه می‌نامند، آغاز شد. قاهره و هزاران تن از مردم مصر آن گونه با شکوه که کمتر در تاریخ دیده شده به پیشباز اعلیحضرتین آماده بودند. شهر قاهره از هفته‌ها پیش خود را برای پیشباز باشکوه آماده ساخته بود. روز ورود اعلیحضرتین به قاهره تعطیل عمومی اعلام شد. خیابان‌های اصلی پایتخت با درفش‌های ایران آذین بسته شده بود و پوسترهای بزرگ شاهنشاه آریامهر و شهبانو درمیدان‌های عمومی شهر آویخته شده بود و چندین تاق نصرت در راستای موکب همایونی برافراشته شده بود.

پرزیدنت سادات در پای پلکان هواپیما به همراه بانو سادات و پایوران سیاسی و نظامی مصر برای پیشباز از اعلیحضرتین ایستاده بودند. هنگامی که شاهنشاه گام بر خاک دره نیل گذاشتند، شاهنشاه را به گرمی در آغوش گرفتند. این سومین دیدار پرزیدنت سادات با شاهنشاه آریامهر بود. نخستین دیدار هنگام کنفراس سران اسلامی در رباط روی داد، در آن زمان انور سادات معاون پرزیدنت مصر بود. دومین دیدار پرزیدنت سادات با شاهنشاه ایران در تهران در مهر ماه سال ۱۳۵۰ در راه سفر به کویت انجام یافت. اعلیحضرتین ساعت ۱۲ و پانزده دقیقه از پایتخت اردن وارد قاهره شدند. یک اسکادران از جنگنده‌های مصری هواپیمای اعلیحضرتین را بر فراز خاک مصر تا فرودگاه قاهره اسکورت کرد. در فرودگاه آیین پیشباز رسمی انجام شد و ۲۱ تیر توپ شلیک شد. از فرودگاه تا کاخ قبه قاهره چنان پیشبازی از اعلیحضرتین نمود که در تاریخ دیدار یک رهبر خارجی از مصر پیشینه نداشت. بنرهای بی شمار با جمله‌های « شاهنشاه و شهبانوی ایران خوش آمدید » ، « خوش آمدید میهمان عالیقدر مصر » ، « میهمان عزیز و بزرگ به مصر ما خوش آمدید »

در پایان این آیین اعلیحضرتین از فرودگاه رهسپار « کاخ قبه » شدند، در راستای کیلومترها از فرودگاه تا شهر، هزاران تن از مردم قاهره پیشباز شکوهمندی از اعلیحضرتین نمودند. از فرودگاه شاهنشاه و پرزیدنت سادات در یک خودروی رو باز و شهبانو به همراه بانو سادات در خودروی رو باز دیگری رهسپار شهر قاهره شدند. هنگامی که خودروها به در ورودی کاخ قبه رسید، گروهی از اسواران نظامی سوار بر اسب‌های سفید، خود روی شاهنشاه و پرزیدنت سادات را تا ساختمان کاخ اسکورت کردند و همزمان با ورود شاهنشاه آریامهر به کاخ، شیپورچیانی که بر دیوارهای کاخ ایستاده بودند، با دمیدن بر شیپورها، ورود شاهنشاه آریامهر را به کاخ قبه اعلام داشتند.

اعلیجضرتین ناهار را خصوصی در کاخ قبه خوردند. ایوار روسای هیات‌های سیاسی در قاهره و بانوانشان به پیشگاه اعلیحضرتین باریافتند. آنگاه اعلیحضرتین با پرزیدنت سادات و بانو دیدار کردند.

شبانگاه میهمانی شام رسمی در کاخ عابدین، کاخ ریاست جمهوری به افتخار شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو برگزار شد. پرزیدنت انور سادات بر سر میز شام سخنرانی پر احساس وادیبانه‌ای نمود و رهبری شاهنشاه ایران را ستود. پرزیدنت سادات چنین گفتند:

در پاسخ سخنان پرزیدنت سادات شاهنشاه آریامهر بیاناتی ایراد کردند و فرمودند:

حضرت رئیس جمهوری

از سخنان محبت آمیز شما نسبت به شهبانو و خودم و نسبت به ملت ایران صمیمانه تشکر می‌کنم و این بیانات را انعکاس صادقانه‌ای نه تنها از روابط قلبی دو ملت ایران و مصر، بلکه از پیوندهای روحی و معنوی همه مردم مسلمان می‌شمارم. شاید نیازی به تذکر نباشد که چنین احساس، امری تازه در تاریخ روابط دو ملت ما نیست، زیرا در طول قرون متوالی تاریخ اسلامی، همیشه این رابطه قلبی میان دو ملت برقرار بوده و پیوسته سرزمین شما مسکن بسیاری از ایرانیان، و سرزمین ایران مسکن بسیاری از مصریان بوده است. طی چهارده قرن تاریخ اسلام صفحات زندگی ملت‌های ما از نظر روحی و معنوی با یکدیگر ورق خورده و روابط علمی، مذهبی، فرهنگی و هنری دو ملت در گذشته آنقدر وسیع بوده است که نمی‌توان تاریخ و فرهنگ عظیم اسلامی را بدون توجه بدین همبستگی ارزیابی کرد. از بیش از یکصد سال پیش تعدادی چنان زیاد از آثار عربی دانشمندان و حکما و ادبای ایرانی در قاهره به چاپ رسیده که این شهر را به صورت تجلی گاه فرهنگ مشترک اسلامی ایران و عرب درآورده است. بسیاری از نفائس آثار علم و ادب و هنر ایرانی در کتابخانه‌ها و موزه‌های کشور شما نگاهداری می‌شود، همچنانکه موزه‌ها و کتابخانه‌های متعددی در ایران نگاهداری مجموعه‌های آثار فرهنگ و هنر مصری و عربی هستند. همه این سوابق گواه یک پیوند دیرینه عمیق میان دو کشور ما است که هیچ عاملی نمی‌تواند بدان خلل رساند و یا در آن تفرقه اندازد. شما به وسعت و اصالت تاریخ و تمدن کشور من و نقش معنوی این میراث کهن و تحولات امروز آن اشاره کردید. این موردی است که من حقّاً می‌توانم عیناً در مورد کشور و ملت خود شما متذکر شوم، زیرا من و همراهانم اکنون در سرزمینی هستیم که مهد یکی از اصیل‌ترین و کهنسال‌ترین تمدن‌هایی است که بشریت بوجود آورده است و تاریخ آغاز این مدنیت در واقع آغاز تاریخ مدنیت بشر است. من هم اکنون به روابط وسیع مدنی دو ملت خودمان در طول قرون اسلامی اشاره کردم، ولی در این جا باید این نکته را متذکر شوم که ملت‌های باستانی ما حتی بسیار پیش از دوران اسلامی نیز با یکدیگر روابط گسترده فرهنگی و مدنی و مبادلات وسیع علمی و هنری داشتند. در همه این مدت نیروی خلاقه مردم مصر و میراث معنوی این خلاقیت همانند آثار باستانی با عظمتی که ما در سفر کنونی خود قسمتی از آن‌ها را خواهیم دید، در مقابل همه حوادث سهمگین تاریخ برجای مانده است و این میراثی است که برای ملت‌هایی با تمدن‌های کهن، مانند ما و شما همواره سرچشمه الهام و منبع محرکی برای تجدید حیات ملی است. همانطور که گفتید ملت مصر اکنون می‌کوشد تا راه آینده خویش را بر اساس میراث عالی گذشته خود بازیابد.

برادر گرامی، این راه دشوار ولی پرافتخار را امروز شما حضرت رئیس جمهوری، دست در دست ملتی که سرنوشت خویش را در یکی از حساس‌ترین دوره‌های تاریخ چند هزار ساله خود با اطمینان و اعتقاد به شما سپرده است می‌پیمایید. برای من که دوست صمیمی و قلبی شما هستم مایه خوشوقتی است که می‌بینم در این لحظات سرنوشت سکان کشتی حیات این ملت اصیل و کهنسال را ناخدایی آزموده و هشیار در دست دارد که می‌داند چگونه می‌باید این کشتی را از میان امواج و توفان‌ها به سوی ساحل رستگاری هدایت کند.

مشکلات فراوان شما در این راه بر هیچکس پوشیده نیست، ولی فقط در طرز مواجهه با چنین مشکلاتی است که ارزش یک رهبر واقعی از نظر تاریخ مشخص می‌شود. شما اکنون ناگزیرید که در عین حال هم مرد جنگ، و هم مرد صلح باشید. هم تمام نیروهای میلی را در راه احقاق حقوق مشروع خود که مورد تأیید اکثریت قریب به اتفاق کشورهای جهان نیز قرار دارد بسیج کنید، و هم به موازات آن آینده اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی این ملت و دوران سازندگی همه جانبه آن را پایه گذاری کنید. ما کوشش‌هایی را که اکنون در این زمنیه در رشته‌های مختلف صنعتی، کشاورزی، فنی و بخصوص آموزشی در جمهوری عربی مصر انجام می‌گیرد با علاقه دنبال می‌کنیم و آرزو داریم که به زودی شرائطی فراهم شود که تمام نیروهای مادی و معنوی کشور شما بتواند تنها در این راه سازندگی بکار افتد. آنچه می‌توانم با اطمینان به شما بگویم این است که کشور من به عنوان یک کشور دوست و همکیش و برادر که همیشه در راه پیشرفت و سعادت همه عالم اسلامی کوشا بوده و هست صمیمانه خواهان موفقیت شما در این راه است.

موافقتنامه همکاری اقتصادی دو کشور ما که در ماه گذشته به امضاء رسید و تبادل نظرهای مداوم کارشناسان صنعتی و اقتصادی دو مملکت و شرکت علاقمندانه ایران در برنامه‌های نوسازی خرابی‌های ناشی از جنگ در مصر نمونه‌هایی از این همکاری است. همین همکاری اکنون در زمینه روابط فرهنگی پایه ریزی شده است که امیدوارم نتیجه آن تقویت هر چه بیشتر پیوندهای فکری و معنوی دو ملت ما و توسعه مبادلات و مسافرت‌ها و تماس‌های متقابل باشد.

شاید احتیاجی به ذکر این واقعیت نباشد که ما در زمینه سیاسی به پیروی از اصولی که بدان‌ها اعتقاد راسخ داریم در هر جا که لازم شده است بطور قاطع پشتیبان شما بوده‌ایم و هستیم. در مورد سرزمین‌های اشغالی من در ۷ ژوئن ۱۹۶۷ صریحاً اعلام داشتم که دوره اشغال و تصرف سرزمین دیگران بوسیله زور سپری شده است و این نظری است که بعد از آن نیز ما همواره مدافع آن بوده‌ایم. در مورد بیت‌المقدس طبعاً ما از نظریه مشترکی با شما که آن نیز توسط سازمان ملل متحد بطور روشن تأیید شده است پشتیبانی می‌کنیم. درباره ملت فلسطین ما نظر روشن خود را با رأیی که در این مورد در سازمان ملل متحد دادیم اعلام داشتیم. ما معتقدیم که باید بر اساس احترام به قطعنامه‌های این سازمان در نیل به حل نهایی و قطعی اختلافاتی که اکنون این منطقه از جهان را به صورت خطرناک‌ترین کانون بحران دنیا درآورده و نه تنها برای کشور مصر بلکه برای دیپلماسی بین‌المللی جهان عرب موفقیت بسیار به همراه آورده است و من صمیمانه آرزو دارم که کوشش‌های شبانه روزی شما تا به آخر با توفیق و پیروزی قرین باشد، زیرا دنیای آشفته و بحرانی امروز ما بیش از هر چیز به رهبرانی منطقی و واقع بین و دوراندیش نیاز دارد. در این فرصت میل دارم از طرف خود و به نمایندگی از جانب ملتم به خاطر سربازان و سایر افراد دلیر نیروهای مسلح مصر و غیر نظامیان مصری که در اکتبر ۱۹۷۳ در راه دفاع از حقوق و آرمان‌های ملی و قومی خود قهرمانانه به شهادت رسیدند درود بفرستم، و از درگاه خداوند متعال برای روح یکایک ایشان طلب آمرزش کنم. اینان دلیرانی بودند که مردند تا آنچه را که برای افراد یک ملت اصیل بیش از زندگی ارزش دارد زنده نگاه دارند.

همراه با این درود قلبی خویش، سلامت و خوشبختی شخص شما و همسر گرامی‌تان، ترقی و رفاه روزافزون ملت برادر مصر، تقویت هر چه بیشتر دوستی و همکاری دو ملت مصر و ایران و تفاهم و صلح جهانی را آرزومندم.

نخستین دور گفتگوهای رسمی رهبران ایران و مصر

دور نخست گفتگوهای آریامهر و پرزیدنت سادات

اعلیحضرتین در بازدید از لوکسور

اعلیحضرتین در بازدید از معبد رامسس دوم

نخستین دور گفتگوهای رسمی شاهنشاه آریامهر و پرزیدنت انور سادات در کاخ قبه انجام شد. گفتگوها پیش از نیم روز آغاز شد و تا ساعتی پس از نیم روز به درازا انجامید. ناهار را اعلیحضرت با پرزیدنت سادات خوردند و هنگام ناهار گفتگوهای آنان ادامه یافت.

در این گفتگوها عباس خلعتبری وزیر خارجه، خسرو خسروانی سفیر ایران در مصر و منوچهر عظیما مدیر کل سیاسی وزارت خارجه در هیات ایران و در هیات مصری، عبدالعزیز حجازی نخست وزیر، اسماعیل فهمی وزیر خارجه، اشرف مروان مشاور مشاور پرزیدنت و عزت سلیمان سفیر مصر در تهران نیز بودند.

همزمان با گفتگوهای رهبران ایران و مصر علیاحضرت شهبانو امروز از چند موزه دیدن فرمودند و بانو سادات معظم لها را در این بازدیدها همراهی کردند. علیاحضرت شهبانو و بانو سادات ناهار را در میهمانی سفارت ایران خوردند. در این میهمانی شماری از بانوان برجسته مصری به پیشگاه علیاحضرت باریافتند.

بازدید از لوکسور

۲۰ دی ماه اعلیحضرتین برای یک دیدار ۳۶ ساعته از قاهره رهسپار لوکسور شدند و از بر جای مانده‌های تاریخی لوکسور دیدن کردند. در این سفر پرزیدنت سادات، عبدالعزیز حجازی نخست وزیر و همسرانشان اعلیحضرتین را همراهی کردند. اعلیحضرتین و پرزیدنت سادات پیش از نیمروز ۲۰ دی ماه با هواپیما از قاهره به سوی لوکسور پرواز کردند. هنگام ورود به این سرزمین، با پیشباز با شکوه و گرم ساکنان روبرو شدند. مردمان لوکسور که بیشتز به زبان پارسی صحبت می‌کنند، با آرنگ‌های زنده باد شاهنشاه، مقدم اعلیحضرتین گرامی شور و هیجانی بر پا کردند. در ساحل غربی نیل شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو به پهنه « دره پادشاهان » تشریف فرما شدند و از آرامگاه توتان خامون و رامسس ششم و هم چنین ملکه « نفرتی تی » دیدن فرمودند. ایوار اعلیحضرتین برای دیدن برنامه نور و سدا به « کرنک » تشریف فرما شدند. بازدید اعلیحضرتین از سرزمین تاریخی لوکسور سه ساعت به درازا انجامید.

شاهنشاه هنگام دیدار از آثار تاریخی در پاسخ پرسش یکی از خبرنگاران مصری فرمودند:

این اولین دیدار من از دره شاهان است و انسان نمی‌تواند از تحسین آثار نیاکان شما که سه هزار و پانصد سال و حتی پنج هزار سال پیش چنین تمدن درخشانی داشته‌اند، خودداری کند. من سخت تحت تاثیر این آثار باستانی و زیبایی معابد فراعنه مصر قرار گرفته‌ام.

علیاحضرت شهبانو نیز در پاسخ به خبرنگار بخش عربی رادیو ایران درباره برجای مانده‌های تاریخی فرمودند: واقعا از دیدن این مقبره‌های عجیب و زیبا بسیار به هیجان آمده‌ام. من همیشه مایل بودم با فرهنگ و تمدن بزرگ مصر آشنا شوم.

روز پسین ۲۱ دی ماه اعلیحضرتین پیش از بازگشت به قاهره، از تاسیسات سد اسوان یک بازدید هوایی نمودند. سد اسوان شاهرگ اقتصادی مصر به شمار می‌رود و ساختمان آن آغاز یک درگرگونی بزرگ سیاسی در تضعیف موقعیت غرب در مصر و خاورمیان و آغاز گسترش پیوند شوروی با مصر و اعراب بود. ساختمان سد اسوان که در سال ۱۹۶۰ آغاز شد، ده سال به درازا کشید و در ژانویه ۱۹۷۱ در آیینی با بودن پرزیدنت ناصر و خروشچف گشایش یافت. ناصر برای ساختن این سد از بانک جهانی درخواست وام کرد، اما به سبب مخالفت آمریکا و انگلیس، بانک جهانی نتوانست به مصر وام بدهد. این سبب شد که ناصر کانال سویز را ملی کند و از شوروی برای ساختمان سد اسوان درخواست کمک نماید. سد اسوان دارای دریاچه‌ای به درازای ۵۰۰ کیلومتر و پهنای ۱۰ کیلومتر است و افزون بر تولید نیروی برق مصر، اقتصاد و کشاورزی مصر را رونق فراوان داد.

اعلامیه مشترک ایران و مصر

اعلامیه مشترک ایران و مصر ساعت ۱۴ روز ۲۲ دی ماه در تهران و قاهره به چاپ رسید. این اعلامیه دربرگیرنده جستارهای گفتگوهای رهبران ایران و مصر و توافق‌های سیاسی و اقتصادی ایران و مصر می‌باشد. در اعلامیه گفته شده است:

رهبران دو کشور در محیطی دوستانه و حقیقتا برادرانه، گفتگوهایی سازنده انجام داده که در آن اوضاع بین المللی، خاورمیانه و مناسبات میان دو کشور و هم چنین بحران اقتصادی و پولی و تورم رو به توسعه را بررسی کردند. رهبران دو کشور در مورد ضرورت دست یافتن فوری به راه حل‌های مناسب برای این مسله که تاثیر مستقیم روی تقسیم بندی جهان به کشورهای در حال رشد و فقیر از یک سوی و کشورهای توسعه یافته و غنی از سوی دیگر دارد. و نیز در مورد عدم تناسب و توازن میان قیمت‌های مواد خام و کالاهای تولید شده اتفاق نظر کامل داشتند.

در این زمینه طرفین از لحاظ رد مانورهای کنونی که برای توجیه مسله تورم و افزایش ادامه توازن در سیستم اقتصادی بی معنی به بهای افزایش فیمت نفت به عمل آمده و نیز کوشش غیرقانونی برای گذاشتن گناه این اوضاع بر دوش کشورهای در حال رشد تنها به این دلیل که آنها اصرار داشتند، حق بی چون و چرای خود را در بهره برداری از منابع و توسعه اقتصاد ملی بر اساس بنیان‌های استوار در جهت رسیدن به هدف‌های ملی در زمینه توسعه و ترفی به عمل آورند، اتفاق نظر داشتند.

هر دو طرف یک بار دیگر تاکید کردند که هر گونه راه حلی برای این مسله اقتصادی جهان باید در درجه اول بر اساس تفاهم و همکاری انجام گیرد. از راه تهدید و توسل به خشونت و این راه حل هم چنین به تبادل میان قیمت‌های مواد خام و کالای تولید شده بستگی کامل داشته باشد.

دو طرف نسبت به اوضاع خاورمیانه با توجه به علاقه مشترکی که هر دو کشور به حفظ امنیت و صلح منطقه‌ای که از نظر نظامی واجد اهمیت بسیاری است توجه وافری مبذول داشتند آنها هم چنین تاکید کردند که پیروی اکید از اصول حقوق بین المللی و نیز هدف‌ها و اصول منظور سازمان ملل متحد ضرورت تام دارد. آنها هم چینین یک بار دیگر لزوم حفظ و ترویج عدالت و قوانین بین المللی و مخالفت با تجاوز به هر شکل و شیوه‌ای را مورد تاکید قرار دادند.

طرفین به این نتیجه رسیدند که اقدام فوری برای اجرای تمام قطعنامه‌های سازمان ملل متحد مربوط به عقب نشینی کامل نیروهای اسراییل از سرزمین‌های اشغال شده اعراب و تحقق حقوق مشروع ملی مردم فلسطین و نیز جلوگیری هر گونه تغییر یک طرفه در وضع بیت المقدس اجتناب ناپذیر است.

طرفین معتقد شدند که برگزاری هر چه زودتر کنفرانس ژنو به منظور استقرار صلحی پایدار و عادلانه در منطقه اجتناب ناپذیر است و نمایندگان سازمان آزادی بخش فلسطین باید به عنوان نماینده مردم فلسطین در تشریفات و جلسات آن شرکت داشته باشند. شاهنشاه ایران سیاست عقلایی و ناسیونالیست پرزیدنت سادات را در برخورد با بحران خاورمیانه و دست آوردهای ملت مصر و نیروهای مسلح ایشان را در جنگ قهرمانی آزادی بخش اکتبر ۱۹۷۳ مورد حمایت و تایید قراردادند.

محمد انور سادات احترام و ستایش خود را نسبت به رهبر مردم ایران و پشتیبانی برادرانه‌ای که رهبر ملت ایران از آرمان عرب به عمل آورده‌اند و مخالفت اعلیحضرت شاهنشاه آریامهر با تملک سرزمین‌ها از طریق زور که در جریان جنگ آزادی بخش اکتبر ۱۹۷۳ از سوی ایران، ابراز شد،بیان داشتند. طرفین خرسندی کامل خود را از تصویب قطعنامه دو کشور در زمینه غیر اتمی کردن خاورمیانه و ممنوع کردن وجود سلاح‌های اتمی در این منطقه در مجمع عمومی سازمان ملل متحد ابراز داشتند. به این اساس دو کشور از همه کشورهای جهان خواستند تا گام‌های لازم در جهت اجرای این قطعنامه و پیوستن به عهدنامه عدم گسترش سلاح‌های هسته‌ای بردارند.

رهبران دو کشور اعتقاد راسخ خود را نسبت به اهمیت تقویت مناسبات ایران و اعراب و تلاش بهتر وسیله‌ای برای ایجاد محیطی مناسب که بتواند از نظر توسعه همکاری و ریشه کن کردن هر گونه اثری از عدم توافق موثر افتد، ابراز داشتند. هم چنین پرزیدنت سادات دعوت اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر را برای دیدار از ایران پذیرفتند.

بن‌مایه‌ها

• بیانات اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر در میهمانی شام به افتخار پرزیدنت انور سادات و بانو در کاخ عابدین قاهره ۲۱ دی ماه ۱۳۵۳
• مصاحبه اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر در پاسخ پرسش‌های نماینده رادیو تلویزیون ملی ایران در فرودگاه قاهره ۲۲ دی ماه ۱۳۵۳