کتابخانه ملی پهلوی

نخستین کنگره جهانی ایران‌شناسی - تهران ۹ تا ۱۶ شهریور ماه ۱۳۴۵

اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران جشن‌های ۲۵۰۰ سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران

برج شهیاد آریامهر

مشاوران کتابخانه ملی پهلوی در باریابی به پیشگاه شاهنشاه

شجاع‌الدین شفا گزارش پیشرفت‌های کتابخانه ملی را به شاهنشاه می دهند

شهبانو با ژوری کتابخانه ملی پهلوی

شهبانو در میان ژوری کتابخانه ملی پهلوی

شاهنشاه و شهبانو پیشنهادهای معماری ساختمان کتابخانه ملی پهلوی را می‌نگرند ۲۵۳۶ شاهنشاهی

شاهنشاه و شهبانو در نمایشگاه کتابخانه پهلوی

شاهنشاه و شهبانو در نمایشگاه گزینش معماری ساختمان کتابخانه پهلوی ۲۵۳۶ شاهنشاهی

‌شجاع‌الدین شفا با همکاران کتابخانه ملی پهلوی

گروه برنامه‌ریزی کتابخانه ملی پهلوی

کتابخانه پهلوی کتابخانه ویژه ایران‌شناسی به فرمان اعلیحضرت محمدرضا شاه پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران بنیاد شد. در سال ۲۵۳۶ شاهنشاهی کتابخانه پهلوی به فرمان اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران کتابخانه پهلوی به کتابخانه ملی آینده ایران و یکی از بزرگترین و پیشرفته ترین کتابخانه‌های گیتی دگرگون شد که نمونه‌ای برای آغاز هزاره سوم باشد. مدیر عامل کتابخانه پهلوی شجاع‌الدین شفا معاون فرهنگی دربار شاهنشاهی می‌باشد.

در درازای سال ۲۵۳۵ شاهنشاهی گام‌های نخستین برای برنامه ریزی و طراحی کتابخانه با همکاری بیش ۱۰۰ تن کارشناسان پرآوازه بین المللی و ایرانی در تهران آغاز شد. این گروه دربرگیرنده ۶۰ کارشناس خارجی در رشته‌های کتابداری و کتابخانه سازی و ۴۰ تن از کتابداران زبده ایرانی می‌باشد که با فدراسیون بین المللی انجمن‌های کتابداران (ایفلا) و سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو)، مرکز بین المللی آرشیو مدارک، کتابداران و کارشناسان موسسه تحقیقات و برنامه ریزی علمی آموزشی وزارت علوم و آموزش عالی با دو مرکز آن مرکز مدارک علمی و مرکز تبراک ، و بیش از ۳۰۰ کتابخانه و دانشگاه و مرکز علمی سراسر جهان دست در دست هم، برنامه‌های ساختمانی، علمی، فنی، اداری، آموزشی، کامپیوتری این کتابخانه بزرگ را آماده ساختند. کتابخانه پهلوی نمونه‌ای نه تنها برای ایران بلکه برای همه گیتی می‌باشد. این کتابخانه سه آرمان را دنبال می‌کند:

از دیدگاه ملی، کتابخانه پهلوی کتابخانه‌ای است که جوابگوی نیازمندی‌های جامعه امروز و فردای ایران، در زمینه‌های اجتماعی، فرهنگی، آموزشی و اقتصادی باشد. آشکار است که به ریشه‌ای فرهنگی و اندیشه‌های ویژه جامعه ایرانی برتری ویژه داده می‌شود. کتابخانه پهلوی برای پاسخگویی به نیازمندی‌های امروزی می‌باید نقش کتابخانه مادر را داشته باشد بیش از کتابخانه‌های ملی دیگر کشورهای پیشرفته غربی زیرا کتابخانه پهلوی همکاری نزدیک به سایر مرکزهای فرهنگی و کتابخانه‌های کشور، فراهم ساختن ابزارها و کادرهای نیازین برای آنها، پروراندن آنها از دیدگاه فکری و از دیدگاه مادی، برانگیزاندن مردم به ویژه جوانان کشور به خواندن و آموزش و یادگیری، کمک به پیشرفت پژوهش در جامعه ایرانی، کوشش گسترده در پیشرفت بررسی‌ها و پژوهش‌ها درباره فرهنگ و تمدن ایران و پدیدآوردن یک جنبش همه گیر و گسترده در جامعه ایرانی. آنچه که باید در گام اول پاس داشت، تنها ساختن یک کتابخانه بسیار مجهز و مدرن با بهره‌گیری از تکنولوژی نوین نیست، بلکه این کتابخانه باید بر پایه انگیزه‌های معنوی، فرهنگی و اجتماعی ویژه جامعه ایرانی و جوابگوی نیازمندی‌های روحی و اندیشه‌های ایرانی باشد.

از دیدگاه پاسخگویی به مسایل کشورهای جهان سوم یا کشورهای در حال پیشرفت می‌باید توجه ویزه در برنامه ریزی کتابخانه پهلوی انجام گیرد زیرا بسیاری از دشواری‌هایی که امروز جامعه ایرانی با آنها روبروست، دشواری‌هایی است که در بیشتر کشورهای در حال گسترش وجود دارد.

در آغاز کتابخانه پهلوی یک کتابخانه ویژه ایران‌شناسی بود. ولی به فرمان شاهنشاه کتابخانه ملی پهلوی یکی از بزرگترین کتابخانه‌های گیتی خواهد شد. کتابخانه پهلوی یک مرکز جهانی برای نگاهداری همه آثار خطی ایران می‌باشد. در حال حاضر ۱۵۰ هزار کتاب دست نوشته ایران در دنیا پراکنده است زیرا بیشتر آن از ایران به کشورهای دیگر برده شده است.

کتابخانه پهلوی کوشش خواهد کرد کتابهای باارزش و ارزنده دست نوشته که از ایران برده شده به فرم عکسبرداری هم شده به ایران بازگرداند. در سال ۲۵۳۶ کنگره ایی با شرکت دانشمندان ایران شناس خارجی و دانشمندان ایرانی در تهران برگزار می‌شود و درباره چگونگی بنیاد کتابخانه به بررسی می‌پردازند. در کنگره از وجود دبیران تاریخ دبیرستان‌ها نیز استفاده می‌شود. آذر ۱۳۴۴ نشریه آموزش و پرورش دوره سی و پنجم آذر ۱۳۴۴ شماره ۶

ساختمان کتابخانه

معماری و آذین درون ساختمان کتابخانه ملی پهلوی به فرمان شاهنشاهی بسیار ایرانی خواهد بود. از دیدگاه فنی کتابخانه مجهز به تازه ترین و بهترین تکنیک در دسترس در دنیا و با مدرن ترین روش‌های کتابداری با بهره‌برداری از کامپیوتر و دستگاه‌های کنترل نَم و گرما و نور و سدا و سیستم خودکار آتش نشانی، تلویزیون مدار بسته، ابزار جا به جا کردن خودکار کتاب، سیستم میکروفیلم، لابراتوار مدرن عکسبرداری، دستگاه‌های فتوکپی، پلی کپی، دستگاه‌های ردیابی کهنگی و درستی سندهای خطی و ابزار بازسازی کتاب‌ها و مدرک‌های ارزنده کهن و دیگر دستگاه‌ها و دیگر ابزارهای نیازین مدرن می‌باشد.

برای گزینش هر دستگاه و یا ابزار کتابخانه از همکاری کارشناسان ایرانی و کارشناسان برجسته جهانی در همه رشته‌های نامبرده بهره می‌گیرد. کتابخانه ملی پهلوی پیوسته از دیدگاه پیشرفت‌های فنی و صنعتی جهانی به روز در می‌آید و بهترین و مدرنترین وسایل و دستگاه‌ها برای کتابخانه ملی پهلوی خریداری می‌شود.

نام هموندان گزینش معماری کتابخانه ملی پهلوی

نخستین گام برنامه ریزی کتابخانه برگزاری نشست‌ها با مشاوران آزموده در زمینه کتابداری بود. نام این کارشناسان در امرداد ماه ۱۳۵۲ خورشیدی از سوی رییس فدراسیون بین‌المللی انجمن‌های کتابداری یا ایفلا به کتابخانه پهلوی داده شد. ایفلا از سه سال پیشتر همکاری خود را با کتابخانه پهلوی آغاز کرد. پرزیدنت کنونی و پیشین ایفلا هموند هیات مشاوران برنامه ریزی شورای کتابخانه پهلوی بودند.

در امرداد ماه ۱۳۵۲ گروه کارشناسان از ایران، امریکا، انگلستان، آلمان غربی، فرانسه و بلژیک به تهران فراخوانده شدند که گفتگوهای آغازین برای برنامه‌ها و برنامه ریزی گام‌های گوناگون کتابخانه ملی پهلوی را انجام دهند. سرانجام پس از سه سال دستاورد این نشست‌ها و گفتگوها برنامه جامع کتابخانه ملی پهلوی بود می‌بایستی در سال‌های آینده پیاده شود. تصمیم برآن شد که معماری ساختمان در کنگره آرشیتکت‌های ساختمان کتابخانه که ۱۵ - ۱۳ شهریور ماه ۱۳۵۲ در شهر رم با همکاری یونسکو و ایفلا سازمان یافته و برگزار می‌شد، مورد بررسی و گفتگو قرارگیرد. این کنگره به فراخوان کتابخانه پهلوی، دو روز به کار خود افزود تا به پرسش‌های ویژه درباره برنامه ریزی کتابخانه ملی پهلوی بپردازد.

هموندان کنگره آرشیتکت‌های کتابخانه ۲۹ تن از ۱۵ کشور بودند که نام آن به الفبایی چنین است.

برای آسان ساختن کار آرشیتکت‌هایی که در مسابقه طراحی ساختمان کتابخانه ملی پهلوی شرکت داشتند، کتابخانه ملی پهلوی "مرکز معماری سنتی ایران" را برپا ساخت. کارشناسان این مرکز بیش از ۳۰۰۰۰ فرتور و اسلاید از همه ساختمان‌های ایران در جاهای نزدیک و بسیار دوردست فراهم ساختند. این کلکسیون در دو بخش دربرگیرنده ۲۵ قرن معماری ایرانی سازمان داده شده بود.

نمایشگاهی از این فرتورها و اسلاید‌ها در جایی که می‌بایستی کتابخانه ملی پهلوی در شهستان پهلوی در خیابان عباس آباد ساخته شود، برگزار شد. نمایشگاه تا پایان مسابقه گزینش بهترین پیشنهاد برای ساختمان کتابخانه برجای ماند و شمار بسیار زیادی از معماران از این نمایشگاه دیدن کردند.

هم چنین بر پایه پیشنهاد کارشناسان قرارد شد از چندین کتابخانه ملی، همگانی، دانشگاه و ویژه (تخصصی) دنیا بازدید شود، تا ویژگی‌های هر کتابخانه،

منبع

‎