ت پ آژاکس

گزارش به شورای ملی امنیت امریکا درباره وضعیت ایران ۲۹ آبان ۱۳۳۱

نامه وزیر خارجه امریکا - سرانجام دیدارهای هیات امریکایی، دولت انگلستان و مدیران شرکت نفت انگلیس و ایران ۲۴ دی ۱۳۵۱

نامه جیمز لی معاون شورای ملی امنیت امریکا ۲۹ آبان ۱۳۳۱

وضعیت سیاسی ایران

این که ایران یک کشور مستقل و خودمختار باقی بماند و شوروی بر آن چیره نشود، از اهمیت بسیار بالایی برای امریکا برخوردار است. به سبب موقعیت استراتژیک کلیدی، منابع نفتی، و بی‌پدافندی در برابر دخالت، و یا حمله نظامی شوروی، و بی‌پدافندی ایران در برابر خرابکاری و فروپاشی سیاسی، ایران باید به عنوان یکی از هدف‌های جهان خواری شوروی باید به شمار آورد. از دست دادن ایران چه با کوتاهی یا با دخالت شوروی:

• الف - تهدید جدی برای امنیت همه خاورمیانه و افزون برآن پاکستان و هندوستان است.
• ب - راه را برای کمونیست‌ها در دسترسی به نفت ایران باز می‌کند، و تهدید جدی بر از دست دادن نفت خاور میانه‌است.
• ج - افزوده شدن بر توانایی شوروی در تهدید خطهای ارتباطی امریکا و انگلیس.
• د - آسیب به پرستیژ امریکا در کشورهای نزدیک و دور و بر بجز ترکیه و احتمالا پاکستان، تضعیف جدی، اگر نه ویرانی، اراده آنها در پایداری علیه فشار کمونیست.
• ک - پیشنهاد یک سری برنامه نظامی، برنامه گسترش اقتصادی و سیاسی، که دستاوردهای آن منافع ایالات متحده امریکا را به خطر می‌اندازد.

۲- روند کنونی در ایران به سوی کنترل به وسیله رژیم کمونیستی پیش می‌رود... سیاسیون جبهه ملی که هم اکنون قدرت را در دست دارند، تا کنون توانسته‌اند همه حزب‌ها را بجز حزب توده از بین ببرند....

۳- اگر روندکنونی در ایران هم چنان بدون کنترل پیش برود، ایران دیگر جزیی از دنیای آزاد نخواهد بود و کمونیست‌ها دولت ایران را در دست خواهند گرفت....

۴- با در نظر داشتن نکاتی که در بالا گفته شده‌است، هدف اصلی ایالات متحده درباره ایران آن است که از اینکه ایران زیر کنترل کمونیست (شوروی) جلوگیری کند. ایالات متحده می‌باید سیاستی که این هدف را عملی می‌سازد دنبال کند:

سیاست امریکا در برابر ایران

• الف - ادامه در یاری با به کار گرفتن هر آنچه که عملی است برای از میان برداشتن هرگونه بگو مگو.
• ب - برای برداشتن هر گام مورد نیاز برای یاری به ایران که صنایع نفت خود را به کار بیاندازد و بتواند نفت خود را در بازار بفروشد و از درآمد نفت بهره‌مند شود.
• ج - تا زمانی که درآمد نفت حاصل نشده‌است، ایالات متحده امریکا ایران را پشتیبانی مالی کند که ایران از دیدگاه اقتصادی و سیاسی نابود نشود....

....

۵ - اگر یک یا چندین استان ایران یا تهران به وسیله کمونیست‌ها (شوروی) اشغال شد، ایالات متحده امریکا می‌باید از دولت غیرکمونیستی ایرانی پشتیبانی کند...

۶- اگر تمامی ایران به وسیله شوروی اشغال شود... دولت امریکا می‌باید مراکز مقاومت را یاری دهد و دولت کمونیستی را براندازد.

۷- اگر شوروی یک حمله نظامی سازمان داده شده به ایران انجام دهد، به معنای یک جنگ جهانی همه‌گیر است.

سازمان ملل متحد باید به کمک گرفته شود و یک دولت ایرانی در تبعید برقرار شود.

این گزارش وصعیت ایران را در آبان ۱۳۳۱ بررسی می‌کند. در این گزارش احتمال اینکه کمونیست بر ایران غلبه شود داده شده‌است. برای جلوگیری از به قدرت رسیدن کمونیست در ایران، دولت مصدق می‌باید پشتیبانی شود. این پشتیبانی چگونه انجام می‌شود: با خل مسله نفت که ایران دوباره درآمد نفتی داشته باشد تا مردم از فقر سیاه و گرسنگی نجات یابند و اقتصاد ایران از نابودی کامل بدرآید. تا زمانی که درآمدی از نفت عاید ایران شود، ایالات متحده به ایران کمک اقتصادی نماید.

دست‌آورد این بررسی پیشنهاد زیر برای حل مسله نفت بود.

پیشنهاد قرارداد نفت برای حل مسله نفت

برای جلوگیری از به قدرت رسیدن کمونیست در ایران، پرزیدنت ترومن و سپس پرزیدنت آیزنهاور آنچه را که در گزارش به شورای امنیت ملی امریکا نوشته شده بود را انجام دادند. مهمترین اصل در این گزارش، پشتیبانی از دولت مصدق بود و با پا درمیانی ایالات متحده امریکا که بهترین راه حل برای مسله نفت یافته شود. دولت امریکا، از دولت انگلیس درخواست کرد که ملی شدن نفت ایران را بپذیرد، دیگر اینکه هیاتی اندازه تاوان پرداختی را روشن کند و سوم اینکه تا همه این دشواری‌ها از میان برداشته شود، وزارت دفاع امریکا پذیرفت که از شرکت ملی نفت ایران بی‌درنگ ۱۳۳ میلیون دلار نفت بخرد، که از آن ۵۰ میلیون دلار به حساب شرکت ملی نفت ایران ریخته شود. چهارم محدودیت بازرگانی و ترابری در مورد ایران از میان برداشته شود.

گذشته از مسله نفت، دولت ایالات متحده امریکا ۴۴ میلیون دلار در چهارچوب برنامه اصل چهار برای بازسازی کشور به دولت مصدق کمک کرد.

۱ اسفند ۱۳۳۱ هندرسن سفیرکبیر امریکا در ایران پیشنهاد مشترک انگلستان و امریکا را درباره حل مسله غرامت شرکت نفت انگلیس و ایران و پیشنهاد امریکا درباره خرید نفت از ایران را به نخست وزیر محمد مصدق داد.

۱۳ اسفند ۱۳۳۱ هندرسن سفیرکبیر امریکا در ایران با نخست‌وزیر ایران دیدار کرد و با وی سه ساعت درباره مسله نفت گفتگو کرد.

۱۵ فروردین ۱۳۳۲ هندرسن سفیرکبیر امریکا در ایران با نخست‌وزیر محمد مصدق ساعت‌ها به گفتگو نشست.

۱۳ اردیبهشت ۱۳۳۲ هندرسن سفیر کبیر امریکا در ایران به دازای سه ساعت با نخست‌وزیر محمد مصدق درباره مسله نفت به گفتگو پرداخت.

۵ خرداد ۱۳۳۲ هندرسن سفیر کبیر امریکا در ایران با محمد مصدق نخست‌وزیر دیدار کرد و وی را در جریان گفتگوهای خود با دالس وزیر امور خارجه امریکا درباره حل مسله نفت گذاشت.

۹ خرداد ۱۳۳۲ هندرسن سفیر کبیر امریکا برای یک ماه از پیشگاه شاهنشاه درخواست رفتن به امریکا را کرد.

۱۸ تیر ۱۳۳۲ نامه‌های رد و بدل شده میان پرزیدنت آیزنهاور و محمد مصدق نخست‌وزیر چاپ شد. نامه‌های پرزیدنت آیزنهاور نشان داد که دولت امریکا گرایشی دیگر به کمک مالی و معنوی بیشتر به ایران ندارد و در مسله نفت نیز دخالتی نخواهد کرد.