سفر رسمی اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر و علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی به تونس ۲۶ فروردین تا ۱ اردیبهشت ماه ۱۳۴۸ خورشیدی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۷ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۹:۴۴

برنامه عمرانی پنجم/سال ۱۳۵۴ خورشیدی فروردین تا خرداد ماه

پرتال اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر

سخنرانی‌های محمدرضا شاه پهلوی آریامهر سال ۱۳۴۸ خورشیدی تازی

سفر رسمی اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر و علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی به تونس ۲۶ فروردین تا ۱ اردیبهشت ماه ۱۳۴۸ خورشیدی

بامداد روز سه شنبه ۲۶ فروردین ماه سفر شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو به تونس آغاز گردید. ساعت هفت و چهل و پنج دقیقه بامداد اعلیحضرتین با هلیکوپتر به فرودگاه مهرآباد تشریف فرما شدند. والاحضرت ولیعهد نیز همراه اعلیحضرتین بودند. در فرودگاه خاندان شاهنشاهی ایران، نخست وزیر و کابینه اش، رییس مجلس سنا، رییس مجلس شورای ملی، فرماندهان نیروهای سه گانه، سفیران کشورهای اسلامی، آجودان‌های کشوری و لشکری شاهنشاه آریامهر در آیین پسواز رسمی شرکت داشتند. پیش از انجام آیین رسمی، مجید رهنما وزیر علوم و آموزش عالی معاون جدید این وزارتخانه را و هم چنین عطااله خسروانی وزیر کشور معاون پارلمانی وزارت کشور و فرمانداران کل جدید را به پیشگاه شاهنشاه آریامهر شناساند. هواپیمای هواپیمایی ملی ایران ساعت هشت و پانزده دقیقه از تهران به سوی تونس به پرواز درآمد.

هواپیمای آورنده اعلیحضرتین نیم روز به وقت محلی در فرودگاه تونس بر زمین نشست. پرزیدنت تونس و بانو بورقیبه و پایوران برجسته تونس و سران دولتی از اعلیحضرتین پیشباز کردند. پس از انجام آیین رسمی پیشباز اعلیحضرتین رهسپار قصر کارتاژ جای اقامت خود گردیدند. پیرامون فرودگاه تا قصر کارتاژ هزاران تن از مردم تونس با پرچم‌های دو کشور در دست به شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو ابراز شور و هیجان می‌کردند. در راستای راه تا قصر کارتاژ تاق نصرت‌های بی شماری بر پا شده بود. مردم تونس گام به گام در سراسر خیابان‌های مسیر با ساز و آواز از اعلیحضرتین پیشباز می‌کردند که بسیار جالب و شورانگیز بود. شاهنشاه آریامهر و حبیب بورقیبه در یک خودرو و در خودروی دیگر شهبانو فرح و بانو بورقیبه قرار داشتند.

نخستین دور گفتگوها و میهمانی رسمی شام

ایوار شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو در کاخ ریاست جمهوری تونس از پرزیدنت بورقیبه و بانو دیدن کردند. در این دیدار نخستین دور گفتگوها میان شاهنشاه آریامهر و پرزیدنت تونس انجام یافت.

ساعت ۱۸ اعلیحضرتین نمایندگان خارجی درتونس را در قصر کارتاژ به پیشگاه شاهانه پذیرفتند و سپس درمیهمانی شام پرزیدنت بورقیبه و بانو شرکت فرمودند. پرزیدنت حبیب بورقیبه در سخنانی ورود اعلیحضرتین را به خاک تونس خوش آمد گفت و افزود:^[۱]

اشتیاق ما به پیشباز از اعلیحضرتین در تونس از برآمدن خورشید استقلال تونس آغاز گردیده است. من مستقیم از مراقبت‌های هوشیارانه که شما برای بالا بردن منزلت انسانی به ویژه زنان ایرانی که امکان کسب دانش و شرکت عملی در بنیانگذاری خانوده و جامعه به آنها داده شده است آگاهی یافته‌ام. این اصلاحات دربرگیرنده زمینه‌های آموزشی و فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است. شما یک نبرد بی امان علیه جهل و بی سوادی آغاز کردید، شما سپاهیان دانش را به نقاط مختلف کشور خود فرستادید، شما زمین‌های مالکین بزرگ را به دهقانان ایرانی واگذار کرده‌اید تا شرکت‌های تعاونی تولید بوجود آورند. شما حتی از املاک شخصی خودتان برای موفقیت این اصلاحات صرفنظر کردید. شهبانوی ایران نیز به نوبه خود از هیچ گونه تلاشی برای تسریع این پیشرفت از راه سازمان‌های اجتماعی و خیریه فروگذار نکرده‌اند.

اراده قاطع شما مبنی بر افزایش ثروت‌های ملی و اراده استوار شما برای حسن اداره کشورتان نشانه اصالت « انقلاب سفیدی » است که شما آن را صورت آرنگی در کوشش‌های خود برای بالابردن سطح توسعه کشور درآورده‌اید، تا این انقلاب شایسته ملتی باشد که دارای تمدن چند هزار ساله است. در تونس شما در دارازای اقامتتان شاهد موفقیت‌هایی خواهید بود که ملت تونس با تکیه بر قدرت خود در کنار کشورهای دوست و برادر در مبارزه برای توسعه و عمران به دست آورده است. ما متوجه این مسله شده‌ایم که بایستی روحیه افراد کشور را تقویت کنیم و نیروی اندیشه را در آنها پرورش دهیم تا به صورت نخستین عامل برای اجرای هدف‌های ملی درآیند. ما با الهام از احکام اسلام قوانین مذهبی را با مقتضیات زندگی جدید هماهنگ کردیم. ما نیز به زنان حیثیت تازه بخشیدیم و زنان ما با برخورداری از برابر با مردان نقش خود را در بالابردن سطح زندگی ملی به خوبی ایفا می‌کنند. ما به قصد بالابردن شخصیت فردی و تشویق استعدادها و تامین ثبات جامعه و همبستگی ملت سازمان خانواده را تجدید کردیم.

پس از پایان بیانات پرزیدنت تونس شاهنشاه آریامهر چنین فرمودند: ^[۲]

حضرت رئیس‌جمهوری، از جانب شهبانو و خودم، و از طرف ملت ایران، از سخنان محبت‌آمیزی که نسبت به ما و ملتمان ایرادفرمودید، صمیمانه تشکرمی‌کنم. من این سخنان را انعکاس احساسات برادرانه ملت تونس می‌دانم، همچنان که بیانات من در هنگامی که خوشوقتی پذیرایی از شما را در کشور خویش داشتم، انعکاس احساسات قلبی و برادرانه ملت ایران بود. وجود چنین احساسات مودت و تفاهم عمیق در میان دو ملت ما، امری طبیعی و منطقی است، زیرا ما گذشته از آنکه امروز طرز تلقی مشابهی از مسایل جهانی و از هدفها و برنامه‌های ملی خویش داریم، وارث یک پیوند معنوی بسیار طولانی و ریشه‌دار هستیم.

شما از یک دوستیِ تاریخی میان دو کشور ما سخن گفتید و این کاملاً واقعیت دارد، زیرا سابقه این ارتباط و تفاهم، حتی از طلیعه دوران اسلامی که عصر جدیدی در تاریخ ملتهای ما گشود، بسیار دورتر می‌رود. ما و شما هر دو وارث تمدن و فرهنگ عظیم اسلامی هستیم، ولی در عین حال وارث تمدنها و فرهنگهای کهنسال‌تری نیز هستیم که در طول قرون در سرزمینهای ما پی‌ریزی شدند و هر کدام قسمتی از میراث بزرگ تمدن جهانی را پدیدآوردند. ملت ما در سرزمین خود تمدنهای عصر هخامنشی و اشکانی و ساسانی را به‌وجود آورد و سرزمین شما زادگاه تمدن و فرهنگ درخشان کارتاژ بود و ما می‌دانیم که از همان دوران کهن روابط نزدیک فرهنگی و اقتصادی میان این دو تمدن و این دو سرزمین برقرارگردید.

در دوران اسلامی، دو ملت ما و سایر ملل مسلمان، در تحت لوای تمدن عظیم و جهانی اسلام با یکدیگر نزدیکتر شدند و هر کدام میراث کهن فرهنگ خویش را در اختیار تمدنی مشترک، یعنی مدنیت اسلامی قراردادند. در آن عصر همکاری فکری و روابط فرهنگی میان این دو سرزمین با وجود دوری مسافت به صورت امری جاری و روزمره درآمد. بسیاری از علما و فقهای تونس به ایران سفر کرده‌اند و بسیاری از طلاب ایرانی به مراکز علمی سرزمین شما، به خصوص قیروان، روی آوردند. این پیوند معنوی را به خصوص در تجلیات عالی علم و ادب شما و ما منعکس می‌توان یافت. مثلاً ما قسمتی از بهترین صفحات تاریخ خویش را مرهون مورخ و فیلسوف بزرگ سرزمین شما، ابن خلدون، هستیم که از مفاخر عالم اسلامی است و اخیراً ترجمه اثر معروف او به صورت شایسته‌ای در تهران به چاپ رسیده‌است. در کتابخانه‌ها و موزه‌های مختلف کشورهای ما و شما، هم‌اکنون آثار خطی و آثار هنری بسیاری از طرفین وجوددارد که نماینده این رابطه دیرینه فرهنگی است و نمونه‌هایی از آنها را در کتابخانه ملی تونس و موزه باردو و سایر موزه‌های هنرهای اسلامی شما می‌توان یافت.

مایه خوشوقتی من است که همچنان که در بسیاری از مراکز علمی کشور ما زبان و ادبیات عرب تدریس می‌شود، در دانشکده الهیات «زیتونیه» شما، از مدتها پیش مسایل مربوط به ایران تعلیم داده‌می‌شود. همچنین خوشوقتم که در حال حاضر از طرف دانشمندان کشور شما مطالعات جالبی درباره فرهنگ و ادب پارسی انجام می‌گیرد. مثلاً چندی پیش کتاب قطوری به دست من رسید که توسط یکی از دانشمندان جوان تونس درباره ادبیات پارسی در عصر غزنوی تألیف شده‌بود و به طوری که اطلاع یافتم، مؤلف همین کتاب بعداً کتاب جامع دیگری نیز درباره رودکی، بنیانگذار شعر پارسی، تألیف کرده‌است. همچنین کتاب دیگری از عمادالدین کاتب اصفهانی دانشمند معروف ایرانی برای من فرستاده شده‌بود که اخیراً به صورت بسیار نفیسی در تونس چاپ شده‌است. همه این سوابق، نماینده یک ارتباط روحی و نزدیک و ریشه‌دار در میان دو ملت ما است که خوشبختانه امروز پایه نزدیکی و تفاهم وسیع‌تر و دامنه‌دارتری قرار گرفته‌است که همه زمینه‌های سیاسی و اقتصادی و فرهنگی را شامل می‌شود.

یک عامل اساسی این تفاهم، مسلماً این است که ما درباره هدفهای خویش تا حد زیادی دید مشابهی داریم. این دید متکی به یک واقعیت عصر جدید است و آن این است که در دوران کنونی تحول اجتماع بشری، بسیاری از اصولی که در گذشته بر این اجتماع حاکم بودند، تغییر کرده‌اند و مهمترین این تغییرات این است که دیگر قدرت واقعی ملتها بیش از آنکه بسته به وسعت خاک یا نیروی نظامی یا دامنه ماجراجوییهای آنان باشد، وابسته به درجه رشد فکری، فرهنگ پیشرفته، اقتصاد سالم و مترقی و عدالت اجتماعی در نزد آنها است.

اکنون پیروزی حقیقی برای هر ملت، فقط در میدان مبارزه سالم، یعنی مبارزه برای بالابردن سطح مادی و معنوی زندگی ملی حاصل می‌شود. دشمنان اصلی جوامع، دیگر در خارج از مرزهای آنها نیستند، بلکه در داخل آن جوامع به صورت عواملی به نام فقر و جهل و بیماری و بی‌عدالتی اجتماعی عرض وجود می‌کنند و اگر ملتی بتواند از این پیکار پیروز به در آید، هیچ نیرویی در جهان نخواهدتوانست صرفاً از راه زور و قدرت مادی، آن را واقعاً به زیر مهمیز درآورد.

شما حضرت رئیس‌جمهوری، اشاره بدان کردید که اصول اسلامی می‌باید اصالت خویش را به منظور اعمال نفوذ مثبت در عصر پیشرفتهای علمی و تکنیکی بازیابند. من با این نظر کاملاً موافقم و در گذشته نیز غالباً بدان اشاره کرده‌ام. برای ما تذکر این نکته مایه مباهات است که دین مقدس ما، عملی‌ترین و قابل انطباق‌ترین مذاهب با ترقیات علمی بشر و تحولات اجتماعی آن است. اگر ما تلاش اصلی خویش را ایجاد جامعه‌ای مترقی، مرکب از افرادی برخوردار از دانش و فرهنگی پیشرفته و بهره‌مند از رفاه اقتصادی و عدالت اجتماعی قرار دهیم، در واقع مقدس‌ترین اصول آیین آسمانی خویش را به مورد اجرا گذاشته‌ایم. ما باید در این تلاش بزرگ سعی کنیم که هر فردی از افراد جوامع خویش را از حد اعلای ارزش و شخصیت انسانی برخوردارسازیم، زیرا این شخصیت معنوی عالیترین وجه امتیاز نوع بشر است که خداوند او را اشرف مخلوقات نامیده‌است. افراد یک اجتماع فقط وقتی از چنین شخصیتی برخوردار می‌توانند شد، که آن جامعه بر اساس منطق و واقع‌بینی و صرفاً با هدف اعتلای واقعی ارزشهای انسانی و اجتماعی اداره شود، نه بر اساس تعصبها و خودخواهیها و تحرک غرایز و احساسات لجام‌گسیخته‌ای که عادتاً نمی‌توانند جز برای تخریب و نفاق به کار افتند.

ما با خوشوقتی شاهد آن هستیم که شما در کشور خویش توجه به این واقعیت را اساس تجدید حیات مادی و معنوی ملت تونس قرارداده‌اید. همچنان که ایران امروز نیز صرفاً بر همین پایه اداره می‌شود. هیچ یک از دو کشور ما سیستمها و ایدئولوژیهای دیگران را به صورت کالاهای وارداتی نپذیرفته‌اند، بلکه کوشیده‌اند تا بر اساس احتیاجات خاص مادی و معنوی خویش و با الهام از سنن و روحیات ملی خود، راه‌هایی را در پیش گیرند که به طور مطمئن‌تری آنان را به هدف غائی خویش، یعنی ایجاد جوامعی رشدکرده و مترقی و خوشبخت، راهنماباشد.

در این راه طبعاً ما بیش از هر چیز، به تفاهم و همکاری بین‌المللی و به پشتیبانی از صلح و از دستگاهی که در حال حاضر مظهر جهانی آن است، یعنی به تقویت سازمان ملل متحد احتیاج داریم و بنابراین کاملاً منطقی است که درمورد بحرانها و مسایل بین‌المللی راه خویش را به پیروی از همین اصول روشن برگزینیم و از قطعنامه‌های آن کاملاً پشتیبانی کنیم. سیاست کشور من در مسایلی نظیر خاورمیانه عربی، ویتنام، تبعیضات نژادی، و سایر مسایلی که صلح و امنیت جهانی را تهدید می‌کند و در عین حال ارزشهای بشری و حقوق انسانی افراد را مورد تجاوز قرارمی‌دهد، صرفاً از این منطق الهام می‌گیرد و به همین جهت سیاستی کاملاً روشن و قاطع است.

حضرت رئیس‌جمهوری، برای من مایه کمال خوشوقتی است که می‌بینم کشور دوست، برادر و هم‌کیش ما تونس، با پیروی از خط مشی خردمندانه‌ای که بر همین اساس متکی است، روزبه‌روز در خانواده بزرگ بشری احترام و شخصیت بیشتری حاصل می‌کند. بدیهی است که عامل اصلی این موفقیت، رهبری مدبرانه آن حضرت است. ما برای شما از این لحاظ احترامی عمیق احساس می‌کنیم که مزید بر آن احترامی است که با توجه به سوابق مبارزات آزادیخواهانه و وطن‌پرستانه شما، همواره در ما وجود داشته‌است. ملاقاتهای گذشته من با شما، چه در موقعی که در ایران خوشوقتی پذیرایی از آن حضرت را داشتم و چه در دیدار چند هفته قبل هنگام شرکت در مراسم تشییع جنازه مرحوم آیزنهاور در امریکا، مرا صمیمانه مجذوب شخصیت بارز و خردمند و دوراندیش شما کرد و به عنوان یک دوست خیرخواه ملت تونس به من اطمینان بخشید که این ملت به رهبری شما روزبه‌روز به پیشرفتهای بیشتری نایل خواهدشد. با این اطمینان مسرت‌بخش، سلامت و شادکامی شما حضرت رئیس‌جمهوری و بانو بورقیه و رفاه و ترقی روزافزون ملت شریف، برادر و هم‌کیش تونس را آرزومی‌کنم.

دومین دور گفتگوها

۲۷ فروردین ماه ۱۳۴۸ شاهنشاه آریامهر و پرزیدنت تونس در کاخ « کازبا » پیرامون روابط دو کشور به گفتگو نشستند. شاهنشاه آریامهر نزدیک به ساعت ده بامداد از قصر « کارتاژ » رهسپار کاخ « کازبا » ساختمان وزارت امور خارجه تونس شدند. در درازای راه شاهنشاه هزاران تن از اهالی پایتخت تونس احساسات بسیار شورانگیز و افتخارآمیزی به آریامهر شاهنشاه ایران ابراز داشتند. سدای فریاد و هلهله و دست زدن و شادی مردم لحظه‌ای بریده نمی‌شد و آرنگ‌هایی به دبیره پارسی (خط پارسی) در خیابان‌ها همراه با پوسترهای شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو و والاحضرت ولیعهد به چشم می‌خورد. میدان « کازبا » بسیار زیبا با پرچم‌های دو کشور آذین یافته بود. در این میدان شاهنشاه آریامهر از خودرو پیاده شدند و حبیب بورقیبه پرزیدنت تونس و پایوران برجسته تونس به پیشباز شاهنشاه آمدند. دسته موزیک سلام شاهنشاهی ایران و سرود رسمی تونس را نواخت و گارد احترام ادای احترام کرد. مردم چنان ابراز شور و هیجان می‌کردند که شاهنشاه آریامهر به کنار جمعیت آمدند و از نزدیک به احساسات آنان پاسخ گفتند و سپس وارد قصر « کازبا » ساختمان وزارت امور خارجه تونس گردیدند.

در این گفتگوها وزیر امورخارجه، وزیر دارایی و اقتصاد و برنامه ریزی، وزیر اطلاعات و چند تن از پایوران وزارت خارجه تونس سرافرازی بودن را داشتند. از ایران اردشیر زاهدی وزیر امور خارجه، آقای قدیمی سفیر شاهنشاه آریامهر در تونس و چند تن از مدیران کل وزارت امور خارجه ایران در این گفتگوها که یک ساعت به درازا کشید، از باشندگان بودند.

پس از پایان گفتگوها شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو به همراه حبیب بورقیبه پسر پرزیدنت تونس از شهر توریستی « حمامات » در ۶۵ کیلومتری تونس و مرکزهای فرهنگی این شهر دیدن فرمودند. هنگام ورود اعلیحضرتین به شهر ساحلی « حمامات » انبوهی از سران جهانگردی که برای بازدید به این شهر آمده بودند از اعلیحضرتین پیشباز کردند. نمایندگان مردم حلقه‌های گل زیبایی به گردن اعلیحضرتین آویختند و هنگام گذشتن شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت از خیابان‌ها با ساز و آواز و دست افشانی و پایکوبی خوش آمد گفتند. نیم روز از سوی حبیب بورقیبه یک میهمانی ناهار به سرفرازی اعلیحضرتین برگزار شد.

اعلیحضرتین پس از نیم روز ازیک مرکز فرهنگی و هم چنین از یک نمایشگاه آثار هنری دیدن فرمودند و آنگاه به شهر تونس بازگشتند. هنگام ورود اعلیحضرتین به تونس آیین پیشباز پرشکوهی بر پا شد و مردم تونس پیشباز پر شوری از اعلیحضرتین نمودند. اعلیحضرتین شام را خصوصی خوردند و ساعت ۲۱ در تاتر ملی تونس چند برنامه هنری را تماشا کردند.

سخنرانی شاهنشاه آریامهر در مجلس ملی تونس

۲۸ فروردین ماه ۱۳۴۸ در سومین روز در تونس شاهنشاه آریامهر به مجلس ملی این کشور تشریف فرما شدند و در نشست علنی مجلس ملی تونس با پیشباز پرشور نمایندگان روبرو گردیدند. آنگاه رییس مجلس ملی تونس در بیاناتی گفت:

برای ما مایه نهایت خرسندی و مباهات است که امروز در این نشست رسمی به دیدار میهمان عالیقدر تونس اعلیحضرت محمدرضا پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران نایل می‌شویم، ما با بیان گرمترین خوش آمدهای خود به شاهنشاه درودهای خود را نثار برادر ایران می‌کنیم.

آنگاه شاهنشاه آریامهر در میان کف زدن‌های پیوسته پشت تریبون قرارگرفتند و سخنانی ایراد کردند. ^[۳]

آقای رئیس، نمایندگان محترم، برای من مایه کمال خوشوقتی است که امروز به عنوان رئیس کشوری که با مملکت شما روابط دوستی و تفاهم عمیق دارد، با نمایندگان محترم ملت تونس صحبت می‌کنم.

از سخنان محبت‌آمیزی که درباره من و ملتم بیان داشتید، بسیار متشکرم و برای گروه پارلمانیِ دوستی ایران و تونس، که به ابتکار شما تشکیل شده‌است، آرزوی موفقیت دارم. دو شب پیش، در ضیافت حضرت رئیس‌جمهوری، متذکرشدم که مودت دو ملت ما متکی بر سابقه‌ای بسیار طولانی است و چنین پیوند ممتدی طبعاً باعث می‌شود که ما روحیات یکدیگر را به آسانی درک کنیم و به اصطلاح در غم و شادی خویش شریک باشیم. ما از هنگامی که عصر جدید تاریخ تونس پس از جنگ جهانی دوم آغاز شد، پیوسته با علاقه و تحسین شاهد پیشرفتهای وسیع سیاسی و اجتماعی و اقتصادی کشور شما تحت رهبری رئیس‌جمهوریِ عالیقدر آن، بوده‌ایم و مخصوصاً خوشوقت بوده‌ایم که این پیشرفتها بر اساسی استوار و واقع‌بینانه انجام گرفته‌است. شاید طی چنین راهی مستلزم شکیبایی بیشتر و کسب موفقیتهایی بی‌سروصداتر از راه‌های حاد و پر جنجال باشد، ولی مسلماً فقط این راه است که سرانجام به پیشرفت مطمئن و همه‌جانبه یک جامعه منتهی می‌شود، درصورتی که آن راه‌های دیگر، جز موفقیتهایی موقتی و غالباً کاذب همراه ندارد و تقریباً همیشه جامعه‌ای را که بدان راه یافته‌است پس از مدتی کوتاه در جایی عقب‌تر از نقطه شروع، قرارمی‌دهد.

ما خوب می‌دانیم که در دنیای پیشرفته کنونی، دیگر تظاهر به ترقی درد هیچ ملتی را دوانمی‌کند، بلکه ملتها به پیشرفت واقعی و اصیل احتیاج دارند. به همین دلیل در دنیای امروزی، معیار قدرت ملل بیش از آنکه جبنه مادی داشته‌باشد، متناسب با شخصیت و ارزش انسانی افراد هر ملت است، و اگر افراد یک ملت از رشد فکری و آموزش پیشرفته و تخصص در کار برخوردار نباشند، مدرن‌ترین وسایل تکنیکی و کامل‌ترین سلاحهای در دست آنها نتیجه‌ای عاید نخواهدکرد. به عبارت دیگر، امروزه هیچ ملتی نمی‌تواند برای خود توقع مقامی شایسته در جامعه بزرگ بشری داشته‌باشد، مگر آنکه افراد آن در شرایط لازم این شایستگی، یعنی از تربیت و فرهنگی عالی، اقتصادی مترقی و سالم و عدالت اجتماعی گسترده‌ای برخوردار باشند.

اگر می‌بینیم که با وجود سپری‌شدن عصر استعمار کلاسیک، همچنان قسمت مهمی از ملل دنیای کنونی ما با استعمار نوین دست به گریبانند، برای آن است که هنوز این ملل از چنگ عوامل واقعی ضعف، یعنی از جهل، از فقر، از بیماری، از تعصبات و تبعیضات گوناگون، از بی‌عدالتیهای اجتماعی، رهایی نیافته‌اند، در صورتی که بسیاری از آنها از سرزمینهایی پربرکت و از منابع زیرزمینی غنی و امکانات طبیعی فراوان برخوردارند. اگر تصورکنیم که صرفاً پند و موعظه یا رعایت منصفانه اصول اخلاقی و انسانی خواهدتوانست از استعمار نوین این جوامع توسط سازمانها و جوامع پیشرفته جلوگیری کند، مسلماً مردمی ساده‌لوح خواهیم‌بود، زیرا این سوءاستفاده فقط وقتی از میان خواهدرفت که به طور قاطع راه بر عواملی که امکان چنین سوءاستفاده‌ای را به دیگران می‌دهند از میان رفته‌باشد.

کشور شما که در قاره افریقا قرارداد و کشور ما که در قاره آسیا است، از این لحاظ دارای این وجه مشترک هستند که در عین آنکه هر دو به خانواده بزرگ ملل اسلامی تعلق دارند، هر کدام می‌باید به علت سیاست واقع‌بینانه خود در حل مسایلی که به قاره آنها مربوط است و خارج از مسایل دنیای اسلامی قراردارد، نقش مؤثری ایفاکنند، زیرا متأسفانه این دو قاره امروزه بیش از هر جای دیگر جهان کانون تشنجات و بحرانهای بزرگ هستند. در افریقای تازه‌نفس و نوخاسته، اکنون به همان اندازه که عوامل وحدت و همکاری و سازندگی وجوددارند، عوامل مختلف پراکندگی و نفاق عرض وجود می‌کنند. مضافاً به اینکه هنوز سیاست ظالمانه تبعیض نژادی که وجدان بشری را بیش از هر چیز جریحه‌دار می‌کند، بر قسمت وسیعی از آن حکمفرما است. همچنین در آسیای کهنسال ما، عوامل گوناگون نفاق وجوددارند که بسیاری از نیروهای مادی و معنوی و منابع انسانی و طبیعی این قاره را که می‌توانند و می‌باید در راه سازندگی به کار افتند، صرف تخریب و پراکندگی می‌کنند. البته ممکن است برای تسکین این بحرانها، به طور موقت و غالباً با دخالت نیروها و عوامل خارجی، راه حل‌هایی پیداشود، ولی مسلم است که راه حل اساسی و پایدار رفع مشکلات، برطرف‌شدن علل اصلی این بحرانها یعنی ایجاد جوامعی سالم و مترقی و نیرومند است.

یکی از نخستین نتایج ایجاد چنین جامعه‌های سالمی، این است که این جوامع دیگر احتیاج به تظاهرِ به قدرت، که بسیاری از بحرانها از آن سرچشمه می‌گیرد، نخواهندداشت، زیرا همه می‌دانیم که از نظر روانشناسی غالباً این قدرت‌نماییهای ظاهری، عکس‌العمل ضعف است. اگر جامعه یا زمامداری خود را واقعاً قوی احساس کند، احتیاجی بدین تظاهرِ به قدرت، نخواهدداشت. امروزه هر ملتی باید این حقیقت را بپذیرد که دوران ماجراجوییها و جاه‌طلبیهای ملی سپری شده‌است و اکنون باید پیروزیهای واقعی را فقط در صحنه رقابیتهای مشروع برای نیل به مدارج بالاتری از ترقی اجتماعی جستجوکرد.

در این میان، دنیای اسلامی که ما و شما افتخار عضویت آن را داریم، وظایف سنگین‌تری به عهده دارد، زیرا وارث سنن فرهنگی و مدنی عظیمی است که حقاً مسئولیت ادامه آنها و الهام از آنها را برای ایفای نقش مؤثری متناسب با گذشته پرافتخار خود در جهان آینده دارد. دنیای اسلامی ما می‌باید بر اساس مواریث انسانی عالیه خویش، یکی از طراحان جامعه بشری آینده‌ای باشد که در آن دو جنبه مادی و معنوی، دو واقعیت پیشرفتهای فوق‌العاده علم و تکنیک و اصول و موازین عالی اخلاقی با ترکیب مناسبی به هم آمیخته باشند. در راه تقبل این مسئولیت از یک طرف ضروری است که هر کشور اسلامی در داخل مرزهای خود در پی‌ریزی جامعه‌ای هر چه مترقی‌تر و پیشرفته‌تر بکوشد و از طرف دیگر ملل اسلامی بر اساس اصول عالیه‌ای که سرمشق مذهبی و معنوی آنها است، با یکدیگر نزدیک شوند و نیروهای خویش را در راهی مثبت و سازنده به هم پیوند دهند تا بتوانند به صورت قدرتی واقعی منافع حقه این ملل و منافع جامعه بشری را هر چه بهتر تأمین کنند. عالم اسلامی امروز در حدود ششصدمیلیون نفر از مردم روی زمین را شامل می‌شود و اگر این عده با داشتن سرزمینهایی پهناور و منابع طبیعی نامحدود و با اتکا به میراث عظیم معنوی اسلامی، خود را با دانش و تکنیک پیشرفته امروزی مجهز سازند و به جای نفاق و خودخواهی، واقع‌بینانه راه اتحاد و پیوستگی در پیش گیرند، نه تنها مسایل ناگواری که امروز در پیش روی آنها قرار دارد حل خواهدشد، بلکه این نیروی عظیم مادی و معنوی خواهدتوانست نقشی را که حقاً شایسته آن است، به نفع عالم بشریت ایفاکند.

کشور من همیشه به این رسالت تاریخی و بشری خود ایمان داشته و وفادار بوده‌است و می‌دانیم که مملکت شما نیز امروزه با رهبری خردمندانه رئیس‌جمهوری خویش و با روح منطق و واقع‌بینی که الهام‌بخش همه شما نمایندگان محترم ملت تونس است، بدین رسالت خویش کاملاً وقوف دارد و صمیمانه امیدوارم که این نزدیکی و اشتراک مساعی نه تنها در پیشرفت همه اعضای جامعه اسلامی جهان، بلکه در تقویت صلح و تفاهم بین‌المللی و ایجاد دنیای سعادتمندتر اثری قاطع داشته‌باشد.

پس از آیین سخنرانی شاهنشاه آریامهر در مجلس ملی تونس ازسوی آقای صادق مقدم میهمانی ناهاری به سرفرازی شاهنشاه آریامهر برگزار شد. در این میهمانی حبیب بورقیبه پرزیدنت، نخست وزیر، هیات وزیران، نمایندگان مجلس ملی تونس، پایوران برجسته کشوری و لشکری شرکت داشتند.

روز پنجشنبه ۲۹ فروردین ماه بامدادان علیاحضرت شهبانو به همراه بانو بورقیبه همسر پرزیدنت تونس که ریاست عالیه اتحادیه زنان تونس را به گردن دارند از مرکز اتحادیه زنان دیدن کردند. از سوی بانو بورقیبه میهمانی ناهار به سرفرازی علیاحضرت شهبانو برگزار شد که در آن بسیاری از بانوان برجسته تونس شرکت داشتند. در این میهمانی علیاحضرت شهبانو بیاناتی ایراد کردند و گفتند:

خانم حضرت رییس جمهوری - خانم‌ها - من نمی‌خواهم بدون سپاسگزاری از پیشباز و پذیرایی گرمی که از ما انجام یافت، این میهمانی را ترک کنم. من تحت تاثیر اقداماتی که از سوی اتحادیه زنان تونس انجام یافته است، قرار گرفته‌ام، تنها کوتاهی از آنچه که شما انجام داده‌اید، نشان می‌دهد که چقدر برای پیشرفت و رفاه ملت خود کوشش کرده‌اید. من می‌خواهم بهترین احساسات سازمان‌های مختلف زنان ایران را به شما تقدیم کنم و برای توسعه روابط دوستی میان ما و شما ابراز امیدواری نمایم. ما نیز در کشورمان چون شما برای تثبیت و توسعه حقوق زن ایرانی تلاش زیادی کرده‌ایم و من امیدوارم که زن ایرانی همان گونه که پیش از این نشان داده است، در آینده نیز سهم بیشتری را در پیشرفت کشور خود داشته باشد.

شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو از موزه باردو در پایتخت تونس که آثار هنری و تاریخی عصر کارتاژ در آن نگاهداری می‌شود، دیدن فرمودند. اعلیحضرتین پس از این بازدید از مرکز صنایع دستی « دن دن » دیدن کردند.

دستینه کردن سه قرارداد میان ایران و تونس

پیش از نیم روز پنجشنبه ۲۸ فروردین ماه سه قرارداد میان ایران و تونس از سوی وزیران امور خارجه دو کشور در پایتخت تونس دستینه شد. این قراردادها: ۱- از میان برداشتن روادید میان ایران و تونس ۲- قرارداد فرهنگی و قرارداد مودت . از سوی ایران اردشیر زاهدی وزیر امور خارجه و وزیر خارجه تونس این سه قرارداد را دستبنه کردند.

۲۹ فروردین ماه ۱۳۴۸ شاهنشاه آریامهر پیش از نیم روز با خودرو از پایتخت تونس به شهر « منزل بورقیبا » تشریف فرما شدند و نیم روز از راه دریا رهسپار « بیزرت » گردیدند. شاهنشاه آریامهر در بیزرت از پایگاه نظامی این منطقه دیدن کردند و سپس در میهمانی ناهار وزیر اقتصاد و وزیر آموزش و پرورش تونس شرکت فرمودند.

۳۰ فروردین ماه ۱۳۴۸ اعلیحضرتین از راه دریا به شهر « سوس » تشریف فرما شدند و پس از نیم روز رهسپار « قیروان » خواهند گردید و از آثار تاریخی قیروان دیدن خواهند کرد.

نیز نگاه کنید به

بن‌مایه‌ها

[1] بیانات حبیب بورقیبه پرزیدنت تونس در میهمانی شام به سرفرازی شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو ۲۶ فروردین ماه ۱۳۴۸

[2] سخنرانی اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر در پاسخ بیانات پرزیدنت تونس در میهمانی رسمی شام در تونس ۲۶ فروردین ماه ۱۳۴۸

[3] سخنرانی اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر در مجلس ملی تونس ۲۸ فروردین ماه ۱۳۴۸

[۱]

[۲]

[۳]