بازدید اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر و ملکه ثریا از اصفهان و گشایش سد و تونل کوهرنگ ۲۸-۲۳ مهر ماه ۱۳۳۲

سخنرانی‌های محمدرضا شاه پهلوی آریامهر بر پایه تاریخ

اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر بزرگ ارتشتاران بازدیدهای داخلی اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر

سدهای ایران

بامداد روز پنجشنبه ۲۳ مهر ماه ۱۳۳۲ اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر و ملکه ثریا ساعت ۸ بامداد از فرودگاه مهرآباد به سوی اصفهان پرواز کردند. در فرودگاه مهرآباد والاحضرت شاهپور غلامرضا، والاحضرت شاهپور حمیدرضا با همسران خود، تیمسار سپهبد زاهدی نخست وزیر، تنی چند از آقایان وزیران، ژنرال‌های ارتش، استاندار و شهردار تهران، روسای ستاد ارتش و شهربانی و ژاندارمری، فرمانده نیروی هوایی، رییس‌های دربار شاهنشاهی و شماری دیگر برای پسواز اعلیحضرتین آماده بودند. شاهنشاه آریامهر و ملکه ثریا پس از ورود به پهنه فرودگاه از برابر گارد احترام گذشتند و آیین احترامات نظامی به جای آورده شد. آنگاه اعلیحضرتین از برابر صف پسوازکنندگان گذشتند و به آنان ابراز مهر فرمودند. آنگاه شاهنشاه آریامهر و ملکه ثریا به درون هواپیما رفتند. نخست وزیر نیز در رکاب همایونی وارد هواپیما شد.

هواپیما ساعت ۹ و پانزده دقیقه در فرودگاه اسپهان بر زمین نشست. هنگامی که شاهنشاه از پلکان هواپیما پایین آمدند، غریو شادی و جاوید شاه جمعیت انبوهی که به پیشباز اعلیحضرتین آمده بودند به آسمان رفت. آنگاه گارد احترام آیین احترامات نظامی به جای آورد. سپس تیمسار سرتیپ مظهری فرمانده لشگر ۹ اسپهان از سوی افسران و عشایر اسپهان خوش آمد گفت و اعلیحضرت همایونی و ملکه ثریا از برابر صف پیشبازکنندگان گذشتند. در این هنگام، امیرنصرت اسکندری استاندار اسپهان خوش آمد گفت. پس از پایان سخنان استاندا

گشایش سد کوهرنگ

۲۴ مهر ماه ۱۳۳۲ ساعت ۸ بامداد شاهنشاه آریامهر و ملکه ثریا به همراه نخست وزیر از اسپهان رهسپار کوهرنگ شدند. اعلیحضرتین در میان راه در « اسکندری » کوتاه زمانی درنگ کردند و چای نوشیدند. برابر نیم روز اعلیحضرتین به کوهرنگ وارد شدند. برابر ساعت ۱۵ شاهنشاه آریامهر و ملکه ثریا به سد کوهرنگ تشریف فرما شدند. تیمسار سپهبد زاهدی نخست وزیر در رکاب اعلیحضرتین بود. پیشتر حسین علاء وزیر دربار شاهنشاهی و وزیران، نمایندگان مجلس سنا، نمایندگان مجلس شورای ملی، رییس‌های دربار شاهنشاهی، استاندار اسپهان، پایوران کشوری، روزنامه نگاران در جایگاه سد حضور یافته بودند. پس از تشریف فرمایی همایونی نخست احمدحسین عدل وزیر کشاورزی گزارش کوتاهی درباره پیدایش اندیشه ساختمان سد و ساختن تونل کوهرنگ به آگاهی شاهانه رسانید و گفت:

شاهنشاها

برای چاکر و مهندسین و کارمندان بنگاه مستقل آبیازی و وزارت کشاورزی مایه بسی افتخار و مباهات است که اعلیحضرت همایون شاهنشاهی و علیاحضرت ملکه ثریا تحمل رنج سفر فرموده، این راه سخت و دراز را پیموده و در این محل تشریف فرما شده و ما را سرافراز و سربلند فرموده‌اید. اگر هم این تاسیسات چندان ثاثیری در عمران و آبادی خطه اصفهان و رفاه حال کشاورزان زحمت آن نداشت، باز شایسته و سزاوار بود برای روح ایرانیانی که از قرن‌های پیش در راه این منظور زحمت کشیده و رنج برده‌اند. موکب مبارک شاهنشاه معظم و علیاحضرت که به این محل تشریف فرما شدند، تاریخ عملیات و اقداماتی که برای الحاق آب‌های کارون و زناینده رود انجام یافته است در تاریکی قرن‌های گذشته پنهان می‌باشد و درست معلوم نیست در چه موقع چاه‌هایی که هم اکنون آثار آن هویدا است حفرگردیده است. ولی آنچه مسلم است این است که همیشه از ادوار گذشته، این فکر در میان ملت ما وجود داشته و انجام آن یکی از آرزوهای دیرین ایرانیان بوده است، تا اینکه در چهار سد و کسری سال پیش یعنی در نهصد و هشت هجری در دوران سلطنت پر افتخار صفویه پس از اینکه چندین سال برای تهینه وسایل کار صرف شد، به فرمان شاه طهماسب نخستین کلنگ بر فراز کوه زده شد و هزاران تن از افراد این ملت از نواحی مختلف در این مکان جمع شده و سال‌ها زحمت کشیده و فداکاری کرده‌اند. سپس وزیر کشاورزی فرمان مقدمات حفر سد و تونل را در سه سال پیش را به آگاهی همایونی رساند و گفت افراد ملت ایران در این لحظه تاریخی از درگاه باریتعالی دوام سلطنت و سعادت و سلامت و عزت وجود ذات مبارک شاهنشاه که بانی این عمل خیر بوده و هم چنین علیاحضرت ملکه را مسئلت می‌نماید.

امیدواریم این تاسیسات سالیات دراز برقرار بوده و ضامن عنایات پروردگار شاهنشاه معظم به تخت پر افتخار سلطنت شاه عباس کبیر مستقر بوده و افراد ملت در رفاه و آسایش زندگی کرده و وظیفه ملی خود را در خدمت به پادشاه و به مملکت انجام دهد. از پیشگاه مبارک اجازه می‌خواهم که مهندس بهنیا مدیر عامل سازمان برنامه بنگاه مستقل آبیاری عملیات را به عرض خاک پای مبارک برساند.

در این هنگام مهندس ابوالحسن بهنیا مدیر عامل بنگاه مستقل آبیاری گزارش رسایی از ساختمان سد و تونل را به آگاهی شاهانه رساند. سپس اکبر مسعود سپاسگزاری اهالی اسپهان را از توجه‌های ویژه همایونی به عرض رسانید و گفت با اجازه از پیشگاه اعلیحضرت همایون شاهنشاه و علیاحضرت ملکه ثریا پهلوی:

امروز در پیشگاه اعلیحضرت همایونی و علیاحضرت ملکه ثریا پهلوی یکی از آرزوهای دیرینه مردم اصفهان که سالیان دراز آن را در خاطره می‌گذرانده و توفیق آن حاصل نمی‌شده است انجام می‌گیرد، بر عموم اهالی اصفهان پوشیده نیست که توجه‌های ویژه شاهانه و دستورات موکد و بلیغی که در هر مورد برای شروع و اتمام کار کوهرنگ صادر فرموده‌اند عامل موثر و عمده در پیشرفت کار بوده است و بحمدالله امروز این آرزوهای اهالی اصفهان جامه عمل می‌پوشد و به دستور شاهنشاه معظم مراسم افتتاح کوهرنگ انجام می‌شود.

سپس مهندس پناهی مدیر عامل سازمان برنامه نیز سخنانی به پیشگاه شاهانه ایراد کرد:

شاهنشاها، علیاحضرتا:

برای چاکر مایه بسی افتخار است که در این روز فرخنده شاهد برآورده شدن یکی از آرزوهای دیرینه کشور یعنی الحاق آب کوهرنگ به زاینده رود که اکنون به دست مبارک اعلیحضرت همایون شاهنشاه گشایش می‌یابد باشد. سازمان برنامه در سایه توجه‌ها و مراحم ذات شاهانه علاوه بر اجرای عملیات عمرانی مربوط به برنامه خود در هر موقعی که عملیات عمرانی مربوطه به برنامه خوددرهر موقعی که عملیات عام المنفعه دستگاه‌های دولتی و غیردولتی به علتی دچار وقفه شده یا به کندی پیش رود تا آنجایی که مقدور باشد به کمک می‌شتابد. چنانچه درباره تاسیسات آبیاری کوهرنگ همین که عملیات ساختمانی به علت کمی اعتبار پیشرفت نمی‌نمود با تمام مشکلات مالی که سازمان برنامه داشت، اعتبارات لازم را در دسترس مجریان امر گذاشت، به طوری که در سال اخیر موفق گردید صدی چهل باقی مانده کار را به اتمام رسانده و برای بهره برداری آماده نمایند و باید به شرف عرض مبارک همایونی برساند که این تاسیسات دیباچه و طلیعه عملیات آبیاری دره زاینده رود و جلگه اصفهان می‌باشد.

چاکر امیدوار است که در آینده نزدیک پس از تکمیل آن طرح‌های فنی مربوط به سد مخزنی و کارخانه هیدروالکتریک که در نظر است در دره زاینده رود ساخته شود، از پیشگاه اعلیحضرت همایون شاهنشاه استدعا شود بار دیگر قدم رنجه فرموده و با زدن نخستین کلنگ با دست مبارک اجاره ساختمان سد و کارخانه را صادر فرمایند.

آنگاه آقای اعزاز نیک پی از سوی هیات مدیره شرکت سهاممی آبیاری کوهرنگ اصفهان سپاسگزاری شرکت آبیاری و اهای شاهدوست اصفهان را بیان داشت.

آنگاه اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی شاهنشاه ایران سخنانی ایراد فرمودند:

مردم هنرمند و نجیب اصفهان، برادران و خواهران من،

برای من جای بسی مسرت است که در میان بخش بزرگی از کشور پهناور و میهن عزیزمان ایران زیسته و با مردمی که به هنرمندی و هوشیاری شهره جهانند، روبه‌رو هستم و بیشتر مسرور می‌شوم که انجام بزرگترین آرزوی دیرینه آنها، یعنی الحاق آب کوهرنگ به زاینده‌رود به دست من انجام پذیرفته‌است. این نیت خیر از قرن‌ها پیش مورد توجه و نیازمندی کامل مردم زحمتکش اصفهان بود و پادشاهان، به خصوص شاه‌عباس پر همت با فقدان وسایل در این باره سعی بسیار کردند، به همین مناسبت بهره‌ای از این خیرات جاریه را به روح آن مرد با فتوت اهدا می‌نمایم. اطمینان دارم آب کوهرنگ که سطح کشت اصفهان را دو، بلکه سه برابر خواهدکرد، برای مردم کاردان اصفهان مخصوصاً طبقه کشاورزان منشاء منافع بزرگ و مؤثری در آبادانی قسمت مهمی از کشور خواهدبود، که امروز بیشتر از هر موقع احتیاج به کار تولیدی دارد. در چنین حال انتظار دارم تا کشاورزان لنجان و ماربین این موهبت خدا داده را با برزگران کوهدشت و برانان برادرانه تقسیم کنند و کردارشان نمونه بارزی از عدالت و انصاف باشد.

احساسات خداپرستی و میهن‌دوستی مردم اصفهان همواره مورد تحسین بوده و هم اکنون که شاهد ابراز علاقه صمیمانه آنان نسبت به خود می‌باشم، مرا بیشتر امیدوار می‌سازد که ساکنین این خطه و قاطبه مردم ایران به خوبی بر مصالح خود واقف و با عقل و ایمان هدفی را تعقیب می‌کنند که موجب سعادت میهن و خودشان باشد. اصفهان و اصفهانی در هنرمندی و صنعت مقامی را در دنیا داشت و دارد که هنوز هم با آن همه صنایع شگرف مورد تقدیر و تحسین است و من آرزو می‌کنم که همواره آن مقام با ارزش تاریخی خود را حفظ کنند.

از کلیه افراد و سازمان‌هایی که در کار مهم کوهرنگ کوشش کرده‌اند، قدردانی می‌نمایم و امیدوارم با راهنمایی خداوند بزرگ و انفاس قدسیه پیشوایان دینی کشور ایران همواره در مهد امان زیسته و کامروا باشد.

پس از پایان سخنان شاهانه از پیشگاه شاهنشاه درخواست شد که سد کوهرنگ را با دست مبارک بگشایند. شاهنشاه آریامهر و ملکه ثریا به درون ساختمانی که چرخ به دریچه سد در آن برنشانده شده بود، وارد شدند. شاهنشاه نخست نوار سه رنگ را بریدند و سپس با دست مبارک چرخ را گردانیدند و دریچه سد باز شد و آب کارون از تونلی به درازای ۲۸۴۱ متر به سوی زاینده رود سرازیر شد. آنگاه اعلیحضرتین به ساختمان سد تشریف فرما شدند و از ساختمان بازدید فرمودند، سپس به آن سوی تونل رفتند. چند دقیقه‌ای نگذشته بود که آب از دهنه خروجی تونل سرازیر شد. شاهنشاه آریامهر با چهره‌ای خشنود به جریان آب می‌نگریستند. ساعت ۱۸ پس از انجام آیین گشایش کوهرنگ رییس‌های اداره‌های بنگاه مستقل آبیاری و دست اندر کاران ساختمان تونل کوهرنگ به پیشگاه شاهنشاه آریامهر بار یافتند و از سوی دکتر عدل وزیر کشاورزی به پیشگاه همایونی شناسانده شدند.

شاهنشاه آریامهر به آنها گفتند که بهترین تشویق برای شماها این است که امروز نتیجه زحمات خود را می‌بینید و البته می‌دانید که کشور ایران، کشوری است که از هر جهت برای عمران و آبادی مستعد است. امیدوارم بتوانید به انجام این گونه اوامر موفق گردید، به نظر من هیچ پاداشی بهتر از دیدن نتیجه زحمات نیست.

پس از بیانات شاهنشاه آریامهر، وزیر کشاورزی گفت: بنگاه مستقل آبیاری، بنگاه جوانی است که برنامه‌های بسیار مفیدی دارد و کارمندان بنگاه مستقل آبیاری امیدوارند در تحت توجهات اعلیحضرت همایونی شاهنشاه بتوانند به انجام برنامه‌های خود موفق گردند.

ساعت ۱۱ شاهنشاه آریامهر با هواپیما از کوهرنگ به اسپهان بازگشتند. ملکه ثریا از راه زمین رهسپار اسپهان گردیدند. تیمسار سپهبد زاهدی نخست وزیر در رکاب ملوکانه بود. حسین علاء و تیمسار سپهبد یزدان پناه، استاندار و فرمانده لشکر اسپهان پیشتر رهسپار اسپهان شده بودند و هنگامی که هواپیمای آورنده شاهنشاه آریامهر در فرودگاه اسپهان بر زمین نشست در فرودگاه حاضر بودند.

بر پایه برنامه از پیش نهاده ساعت ۱۶ آیین جشن نیروی هوایی در فرودگاه اسپهان در پیشگاه شاهانه برگزار شد. همراهان شاهنشاه و جمعیت انبوهی از اهالی برای دیدن عملیات هوایی در گستره فرودگاه گرد آمده بودند. برابر با ساعت ۱۶ اعلیحضرتین به فرودگاه تشریف فرما شدند و بی درنگ برنامه جشن آغاز گردید. شاهنشاه آریامهر نخست از نیروی هوایی و افراد آن سان دیدند، سپس عملیات هوایی آغاز شد و در پایان افراد نیروی هوایی از برابر شاهنشاه آریامهر و ملکه ثریا رژه رفتند و جشن نیروی هوایی پایان یافت