سد شاه عباس کبیر

۲۹ مهر ماه ۱۳۴۹ سد شاه عباس کبیر که در یک صد کیلومتری غرب اسپهان به دست مبارک شاهنشاه آریامهر گشایش یافت. برابر ساعت ده بامداد شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو به جایگاه سد شاه عباس کبیر (دیدگاه شماره یک ) وارد شدند. دیدگاه شما یک در بلندترین نقطه سد قرار دارد و هلیکوپتر اعلیحضرتین در این نقطه بر زمین نشست. در این جا نخست وزیر و رییس مجلس سنا، رییس مجلس شورای ملی، دکتر اقبال رییس هیات مدیره و مدیر عامل شرکت ملی نفت ایران و شماری از وزیران و پایوران کشوری به پیشباز اعلیحضرتین آمدند. اعلیحضرتین نخست از همان دیدگاه شماره یک، از سد و تاسیسات آن و پیرامون آن و ثپه‌ها و دشت‌هایی که به زیر سد خواهد رفت و جزیره‌هایی که در دریاچه سد بوجود خواهد آمد بازدید کردند. شاهنشاه آریامهر از هویدا نخست وزیر درباره خانه جوانان در این جا پرسیدند. هویدا پاسخ داد که ساختن خانه جوانان، خانه‌های کارگری و یک هتل برای مسافران و جهانگردان که به این منطقه می‌آیند پیش بینی شده است و پیش نیازهای اجرای این پروژه فراهم شده است.

شاهنشاه فرمودند با ایجاد سد شاه عباس کبیر از این پس در وسط مملکت دریایی خواهد بود و باید ترتیبی داده شود که همه جزیره‌های میان رودخانه آباد گردد. در اصفهان هر چه نگاه کردم پارک سازی ندیدم در صورتی که درکرمانشاه و شیراز پارک‌های بی شماری وجود دارد و البته دریاچه سد شاه عباس کبیر به ایجاد این پارک‌ها کمک زیادی می‌کند. اگر در این منطقه هتلی ساخته می‌شود باید مشرف بر دریاچه سد باشد. سال گذشته وقتی به این منطقه آمدیم و از سد دیدن کردیم گفتیم مطالعه کنید در محل آبریزها، درختکاری شود، مخصوصا درخت کاج را که در اروپا هست و برای این کار مناسب است، انتخاب کنید.

وزیر آب و برق به آگاهی همایونی رسانید که بذر این درخت از خارج وارد شده است و هم اکنون مشغول پرورش این گونه درخت‌ها هستیم. شاهنشاه دوباره در باره درختکاری تاکید کردند و گفتند که درختکاری جلوی گل و لای آبریزی‌ها را می‌گیرد والا قضیه سد دز می‌شود که سیصد میلیون تن گل و لای در آن رسوب رکرده است. البته وقتی چاره‌ای جز پاک کردن سد نباشد، باید آن را پاک کرد. .وزیر آب و برق گفت می‌توان بلندای (ارتفاع) سد دز را ده متر بالا برد و بدین سان گنجایش آن را افزایش داد. شاهنشاه گفتند این کار موجب قطع مسیر راه آهن می‌شود. شاید ارتفاع سد شاه عباس کبیر را بتوان ۲۰ تا ۳۰ متر بالا برد. سد دز فوق العاده است ولی منظره سد شاه عباس کبیر در هیچ نقطه ایران نیست. علیاحضرت شهبانو پرسیدند آیا در دریاچه این سد ماهی هست؟ وزیر آب و برق پاسخ داد هم ماهی و هم گونه‌ای از سگ آبی در این دریاچه وجود دارد. شاهنشاه آریامهر از میزان سواد کارگران پرسیدند. به آگاهی شاهانه رسید که بیشتر کارگران سواد خواندن و نوشتن دارند. افزون بر این در این جا کلاس‌های پیکار با بیسواد فعال هستند.

هنگام شناساندن مهندسین و کارشناسان داخلی و خارجی، وزیر آب و برق، مهندس شاهقلی را به سمت مدیر عامل آب و برق خوزستان به پیشگاه شاهنشاه آریامهر معرفی کرد. مهندس شاهقلی چندی پیش به این سمت برگزیده شده بود. پیش از اینکه شاهنشاه آریامهر نوار سه رنگ را قیچی کنند و سد شاه عباس کبیر را بگشایند، دو مدال بزرگ طلا که بر روی آن طرح سد شاه عباس بزرگ نقش بسته بود به عنوان یادبود گشایش این سد به پیشگاه شاهنشاه آریامهر و علیاحضرت شهبانو فراداشته شد. آنگاه آیین گشایش سد برگزار شد.

وزیر آب و برق پشت میکروفن قرار گرفت و خوش آمد گفت و چنین ابراز داشت:

چهار سال پیش که به اراده مبارک، اصفهان به عنوان یکی از قطب‌های صنعتی و مرکز صنایع آهن و پولاد وطن ما انتخاب شد فرمان آریامهر برای پی افکندن سدی بزرگ که که پادشاهان نامداری چون شاه عباس کبیر آرزوی ساختن و پرداختن آن را داشتند، شرف صدور یافت تا از این رهگذر توسعه صنایع و نوسازی کشاورزی کهن این سرزمین امکان پذیر شود.

شاهنشاها، اگر زرتشت و مانی و مرذک آب را هم آغوش آناهیتا فرشته نگهبان آن سروده و به زلالی و صفای آن سوگند خوردند. اگر داریوش شاه شاهان از سنگ نبشته‌های اعصار و قرون به فریاد بر می‌آید که:

ای اهورا مزدا، سرزمین مرا از خشکسالی، دروغ و دشمن در پناه خود گیر و اگر خشایارشا در آذرگشسب دعای باران می‌خواند و جشن مذهبی آب پاشان نیمه آبان بر پا می‌داشته تا مهر فروهر را به سوی زمین آریاها جلب کند. پاسدار تاج و تخت و فر شاهنشاهی امروز ایران تنگنا و دشواری خشکی و خشگ سالی را با اعلام اصل دهم منشور انقلاب و طی کردن کلیه منابع آب از یک سو و به کار گرفتن آخرین پدیده‌های علم و فن و صنعت و ساختن و پرداختن ده‌ها سد و دریاچه آب شیرین - صدها شادروان و آب گردان و هزاران فرسنگ شبکه‌های آبیاری و زه کشی از سوی دیگر پاسخگو شده‌اند.

جالب اینکه در پرتو درخشان خلق و خوی عالی انسانی و جلوه‌های برازنده آزاد منشی و مردانگی خاص آریامهر و آمیختن این کارهای تاریخی با نام و نشان شاهنشاهان نامدار و ایران مداران خدمتگذار که شور و عشق آبادانی این سرزمین را در سر داشته‌اند نام آنان را بلند آوازه می‌فرمایند.

سپس مدری عامل سازمان آب منطقه‌ای اصفهان (اسپهان ) گزارش فنی و مالی را به آگاهی همایونی رساند. در این هنگام شاهنشاه آریامهر با قطع نوار سه رنگ سد شاه عباس کبیر و تاسیسات آن را افتتاح فرمودند و سپس از سد بازدید فرمودند. بازدید سد نخست از محل « تاج » سد آغاز شد و اعلیحضرتین از نمایشگاه عکس فعالیت‌های عمرانی مربوط به آب در محل سد دیدن کردند. آخرین جایی که مورد بازدید قرار گرفت نیروگاه برق آبی سد بود که در همان جا به دست شاهانه گشایش یافت. در پایان اعلیحضرتین دفتر یادبود سد شاه عباس کبیر را توشیح فرمودند و سرپرستان و مجریان طرح را مورد مهر همایونی قرار دادند.

آرمان‌ها برای ساختن سد

سد شاه عباس کبیر در ۱۱۰ کیلومتری غرب اصقهان برای عمران و آبادی دره بزرگ زاینده رود ساخته شده است. برای این سد چهار هدف تعیین شد:

۱- آبیاری دشت اسفهان با افزایش سطح کشت و محصول و در نتیجه بالا بردن درآمد کشاورزی

۲- فراهم ساخت آب کارخانه ذوب آهن اصفهان (اسپهان)

۳- حفاظت شهر اصفهان (اسپهان) به ویژه پل‌های تاریخی آن در برابر طغیان‌های احتمالی زاینده رود.

۴- تولید برق برای این منطقه که در آینده به برق سراسری کشور خواهد پیوست

طرح عمرانی دره زاینده رود تنها با ساختن سد شاه عباس کبیر پایان نمی‌پذیرد. در آینده این طرح با تاسیسات تکمیلی کوهرنگ که نزدیک به ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون متر مکعب آب اضافی رودخانه کارون را به سمت زاینده رود هدایت خواهد کرد، تکمیل و ترمیم خواهد شد.

هدف طرح تکمیلی آن است که از راه‌های فنی و علمی بخشی از آب رودخانه کارون با بهره گرفتن از تونل کوهرنگ به رودخانه زاینده رود منحرف و ترابر شود تا از این آب اضافی در دشت اصفهان (اسپهان) زمین‌های جدید به زیر کشت رود. پروژه نام برده هنوز به پایان نرسیده است و در آینده نزدیک و شاید در برنامه عمرانی پنجم به انجام خواهد رسید.

یکی از ویژگی‌های فنی این سد آن است که بر خلاف سدهای دیگر در یک زمان محدود و کوتاه مورد بررسی قرار گرفت. این سد به گونه امانی از سوی وزارت آب و برق ساخته شد است. سازنده فنی