روز نهم امرداد پایان سیاهی استعمار نفت و آغاز درخشندگی حاکمیت ملی ایرانیان بر بزرگترین منبع ثروت ملت ایران ۹ امرداد ماه ۱۳۵۴

روز نفت ۹ امرداد ماه

درگاه نفت تصمیم‌های مجلس شورای ملی درباره نفت و گاز

ملی کردن نفت و قرارداد کنسرسیوم تا الغای قرارداد کنسرسیوم

روز نهم امرداد پایان سیاهی استعمار نفت و آغاز درخشندگی حاکمیت ملی ایرانیان بر بزرگترین منبع ثروت ملت ایران ۹ امرداد ماه ۱۳۵۴

۹ مرداد یادآور پایان سیاهی استعمار و آغاز درخشندگی حاکمیت ملی بر نفت بزرگترین منبع ثروت ملت ایران است. در این روز به رهبری شاهنشاه آریامهر درخشان‌ترین پیروزی‌های ملت ایران علیه استعمار و بقایای آن به ثمر رسید و مبارزه چند ده سال ایران سرانجام یافت. حاکمیت مطلق ایران بر منابع نفت قانوناً و «عملاً» استقرار یافت و بدین ترتیب کتاب ۷۲ ساله نفت که به دست عوامل استعماری انگلیس در اوایل قرن حاضر باز شده بود برای همیشه بسته شد و نگارش فصول جدید آن توسط کارگران و مهندسین و مدیران ایران آغاز گردید. در حال حاضر صنعت عظیم نفت و اختیار کامل اکتشاف و تولید و صدور و همه نوع فعالیت‌های بالادستی و پایین دستی آن به عهده شرکت ملی نفت ایران است. واقعه تاریخی ۹ مرداد تنها در ایران اثر دگرگون کننده نداشت، بلکه از نظر بین‌المللی نیز جنبشی عظیم بود که سر آغاز نهضتی در جهان شد. در این نهضت ابتدا خلیج فارس دست به قیام زد و تمام قید و بندهای قراردادهای استعماری گسست و با هجومی وسیع استعمار نفتی را از سنگر مستحکم خود عقب زد و بسیاری از حقوق را که قرن‌ها از دست داده بود، در زمینه نفت به چنگ آورد.

پایان استعمار- این نهضت اگر چه در خارج از ایران هنوز به نقطه پایان خود نرسید و تا حاکمیت مطلق راهی طولانی در پیش دارد، اما حرکت سریع آن آغاز شد و بناچار دیر یا زود به مقصد خواهد رسید. هم اکنون بیش از ۶۰ درصد، در بعضی نقاط صدر صد سهام به دست دولت‌ها و ملت‌های صاحب نفت درآمد. این پیروزی در بطن نهضتی است که روز ۹ مرداد تجلی آن است. به همین جهت در بزرگداشت و احترام به این روز کشورهای نفت‌خیز جهان، بخصوص کشورهای صاحب نفت منطقه خلیج فارس نیز شریک و هم آوازند. در روز ۹ مرداد کنسرسیوم بین‌المللی نفت که قریب بیست سال بعد از شرکت نفت انگلیس به صنایع نفت ایران حکومت می‌راند، برای همیشه اختیارات خود را از دست داد و در حدود بیست سال زودتر از پایان خود موضع خود را ترک کرد و سهامداران آن به عنوان خریداران نفت ایران آنهم به نرخ روز درآمدند. نفت ایران تاریخ یکصد ساله دارد که از روز کشف و استخراج اولین چاه آن از روز ۹ مرداد ۱۳۵۲ رشته آن از بن کنده شد. در آوریل دهه ۵۰ نفت ایران ملی شد. این نهضت اگر چه مواجه با کارشکنی وسیع انگلیس و همکاری و همراهی دیگر منابع استعماری جهان گردید، اما سرانجام اصل ملی شدن پذیرفته شد و به جای شرکت نفت انگلیس، هفت خواهران و کمپانی‌های عظیم نفتی جهان حاکمیت خود را بر صنعت نفت ایران ادامه دادند. این وضع با همه مقاومت‌های مختلف دولت و ملت ایران تا سال ۱۹۵۲ ادامه یافت. در این سال بالاخره فشار یکساله شاهنشاه و مذاکرات متعدد و متوالی معظم‌له به نتیجه رسید و در روز ۹ مرداد از کنسرسیوم در صنع نفت ایران خلع ید به عمل آمد و با امضاء قرارداد فروش نفت به شرکت‌های بازرگانی عضو کنسرسیوم حاکمیت مطلق بر صنعت نفت به عهده ملت ایران گذارده شد. شرکت ملی نفت از امروز با اختیار کامل صنایع نفت را به دست گرفت. از سال ۱۳۵۲ روز ۹ مرداد به «روز نفت» مبدل شد و امسال سومین سالی است که ملت ایران این روز را جشن می‌گیرد و از رهبر توانای خود بخاطر پیروزی‌های درخشانی که در حاکمیت بر نفت به دست آورد سپاس می‌گذارد.

ایران در صحنه بین‌المللی- صنعت نفت بعد از اینکه چتر حاکمیت مطلق ملت ایران بر آن سایه افکنده شد، با برنامه‌های سریع و وسیع رو به رشد نهاد. در طول سه سال گذشته شرکت ملی نفت به عنوان یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های ملی نفت با رقابت با کمپانی‌های عظیم و قدیمی نفتی آمریکا دارد پا در صحنه بین‌المللی نمودار شد. این شرکت در خارج از کشور فعالانه حضور خود را ثابت کرد و در احداث پالایشگاه‌ها و حتی در اکتشاف تولید مناطق دیگر مشارکت نمود. ایران در جامعه اوپک یکی از سرشناس‌ترین عضو و مبارزترین کشور و آگاه‌ترین صاحب نفتی بود که با طرح‌های شاهنشاه موفق شد که درآمد آن کشورها عضو اوپک را از بشکه‌ای کمتر از ۲ دلار به بشکه‌ای ۵/۱۰ دلار افزایش دهد و درآمد ایران را از چند صد میلیون دلار به ۲۰ هزار میلیون دلار بالا ببرد. از روزی که نفت ایران به دست ایران افتاد، بسیاری از برنامه‌های عظیم ملی را که شاهنشاه ایران سال‌ها قبل آن را طراح کرده بودند و در زمره آرزوهای افسانه‌ای ملت ایران بود به معرض عمل درآمد و کشور باسرعت به پیش رفت و درآمد سرانه سیصد و چهار صد دلار به عرض چند سال به ۱۳۰۰ دلار رسید. امروز درآمد نفت اساسی‌ترین درآمد ایران است و با این درآمد هر سال هزاران برنامه عظیم پیاده می‌شود و چهره صنعتی و کشاورزی کشور به سرعت دگرگون می‌شود. ایران در صحنه بین‌المللی موضع محکمی را در دست دارد. با کمک‌های مالی فراوانی که به کشورهای غنی و فقیر جهان و سازمان‌های بین‌المللی کرده و می‌کند، از احترام و استقبال شایانی برخوردار شده است. ایران در عرض سه سال پس از به دست آوردن حاکمیت مطلق بر صنعت نفت از یک کشور کمک گیرنده چند صد میلیون دلاری به کشور کمک دهنده چند هزار میلیون دلاری درآمده است.

پتروشیمی و گاز- صنایع پتروشیمی ایران که یک رشته بزرگ فعالیت‌های نفت محسوب می‌شود از صورت واحدهای کوچک به صورت مجتمع‌های بزرگ بین‌المللی درآمده است. در این رشته تاکنون میلیاردها دلار سرمایه‌گذاری شده و با برنامه‌هایی که در پیش است، در آینده نزدیک شرکت ملی پتروشیمی یکی از کمپانی‌های عظیم پتروشیمی جهان در خواهد آمد. بزرگ‌ترین مجتمع پتروشیمی جهان بزودی با همکاری ژاپنی‌ها در بندر شاهپور پیاده خواهد شد و مقدمات آن هم اکنون توسط شرکت سهامی پتروشیمی ایران و ژاپن که یک شرکت فرعی پتروشیمی ایران است در دست پیاده کردن است و هزاران ژاپنی و ایرانی در طول ۳ تا ۵ سال بر روی آن کار خواهند کرد و شهری در کنار واحدهای صنعتی بوجود خواهد آمد که یکی از زیباترین و مجهزترین شهرهای ایران خواهد بود. در رشته گاز، ایران موفق شد که بزرگ‌ترین قرارداد مربوط به گاز را در تاریخ صنایع گاز جهان منعقد کند. به موجب این قرارداد خط دوم لوله گاز از کنگان را به آستارا کشیده می‌شود و از همین لوله هر سال ۱۳ میلیارد متر مکعب گاز از جنوب ایران از راه شوروی به آلمان غربی حمل می‌گردد. آثار این قرارداد تنها محدود به مزایای اقتصادی آن نیست، بلکه در زمینه مناسبات شرق و غرب و نقطه عطفی بشمار می‌آید و برای اولین بار سیستم اقتصادی شرق کمونیست و غرب سرمایه‌دار به یکدیگر پیوند یافته است. این قرارداد تحول سیاسی عظیمی در جهان بوجود آورد که عامل و مبتکر آن ایران شناخته شده است. در مورد گاز، این نکته باید یادآوری شود که ایران صاحب دومین منابع ذخیره گاز در جهان می‌باشد و از این لحاظ بعد از شوروی از همه کشورها پیشی دارد.

در زیر پهرست کوتاهی از رویدادهای بزرگ نفتی ایران است که شرکت ملی نفت و شرکت‌های ملی پتروشیمی و گاز در طول سه سال گذشته انجام داده‌اند. نگاهی بر آن خوانندگان را از عظمت کارهای انجام شده آگاه می‌سازد:

• قرارداد پیمانکاری نفت با شرایط استثنائی به نفع ایران انعقاد یافت
• درآمد ایران از نفت در سال ۱۳۵۳ به حدود ۲۰ میلیارد دلار بالغ گردید
• شرکت ملی نفت ایران در عملیات اکتشاف و تولید نفت در فلات قاره و غرب گرینلند با شرکت نفت انگلیس و همچنین در امر کشتیرانی تأسیس ناوگان نفتکش با شرکت نفت انگلیس مشارکت نمود.
• برنامه‌های تولید نفت طبق آخرین روش به منظور افزایش ضریب بهره‌دهی چاه‌های نفت به موقع اجراء گذاشته شد.
• تأسیسات و پالایشگاه‌های جدید ایجاد گردید * تعیین قیمت واقعی نفت بر اساس عرضه و تقاضا در بازار جهان با توجه به امتیازی که نفت بر سایر منابع انرژی دارد، با همکاری سایر کشورهای صادر کننده نفت و با ایفاء نقش رهبری مبتکرانه در اتخاذ تصمیمات اوپک در اختیار ایران قرار گرفت.
• تأسیسات پتروشیمی گسترش یافت و فرآورده‌های پتروشیمی گران‌قیمت با حداکثر استفاده از مزایای اقتصادی آن‌ها تهیه و صادر گردید.
• جمع کل ظرفیت نفتکش‌های شرکت ملی نفتکش ایران به ۶۵۰۰۰۰ تُن افزایش یافت.
• سرمایه‌گذاری در صنایع نفت با رعایت مصالح عالیه کشور بوسیله ایران انجام و اصل و فرع سرمایه‌ای بکار رفته به حساب خریداران گذاشته شد.
• صنایع وابسته به نفت توسعه یافت
• قرارداد مشارکت شرکت ملی گاز ایران با شرکت‌های آمریکایی، نروژی و ژاپنی در طرح کنگان بسته شد و شرکت سهامی گاز طبیعی مایع کنگان تشکیل گردید.
• بین شرکت ملی گاز ایران و شرکت‌های آمریکایی و بلژیکی به منظور مشارکت جهت صدور گاز طبیعی مایع به اروپا و آمریکا مقاوله نامه‌ای به امضاء رسید.
• در سطح کشور دامنه گازرسانی توسعه یافت.
• فعالیت‌های جدید نظیر حفاری اکتشافی بر روی منابع گازی قشم به منظور تأمین ذخیره کافی برای گازرسانی به صنایع مس سرچشمه و ذوب‌آهن گازی و نیروگاه برق بندرعباس آغاز شد.
• اقدامات لازم جهت طرح‌ریزی و اجرای پروژه گازرسانی به سرخس- نکا انجام شد.
• اجرای طرح تبدیل اتومبیل‌های بنزینی به سیستم دوسوختی گاز طبیعی فشرده و بنزین و احداث جایگاه‌های سوخت‌گیری ویژه آغاز گردید.
• ظرفیت خط لوله گاز از ۹۰۰ به ۱۶۵۰ میلیون پای مکعب در روز افزایش یافت.
• بین شرکت سهامی لوله‌سازی اهواز و شرکت‌های آمریکایی جهت ساختمان و نصب دو کارخانه جدید لوله‌سازی در اهواز هر یک به ظرفیت ۰۰۰/۲۴۰ در سال برای تولید لوله‌های ۸ تا ۲۲ اینچ قراردادی انعقاد گردید.
• مجتمع شیمیایی شاهپور و آبادان و کارخانجات شیمیایی شیراز و تأسیسات گاز در اهواز گسترش یافت.
• میدان نفتی فریدون از حوزه عملیاتی شرکت نفت ایران و پان آمریکن مورد بهره‌برداری قرار گرفت.
• جهت تأمین انرژی کشور فعالیت‌های بخش داخلی توسعه یافت.
• اقدامات لازم جهت تأمین نیروی انسانی بخصوص در حوزه‌های تخصصی با کیفیت مطلوب و حداکثر بازده تا آن‌جا که بتواند پاسخگوی نیازمندی‌های تکنولوژی جدید باشد، از طریق توسعه دانشگاه‌ها و مدارس عالی در رشته‌های عملی و نظری و همچنین گسترش مؤسسات آموزش حرفه‌ای و فنی و جلب دانشمندان و متخصصین ایرانی واجد شرایط به عمل آمد.
• نفت به عنوان یک کالای گرانقدر و حیاتی که باید بیشتر به مصارف پتروشیمی برسد، مورد توجه قرار گرفت و به ذخایر نفت و گاز کشور با در نظر گرفتن آینده انرژی جهان و محدودیت‌هایی که از این پس برای منابع مختلف انرژی وجود خواهد داشت، توجه خاص معطوف گشت.