سفر رسمی اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر به فرانسه برای شرکت در آیین خاکسپاری ژنرال دوگل ۲۲-۲۰ آبان ماه ۱۳۴۹

دیدار رسمی سران دیگر کشورها از ایران

درگاه اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر سفرهای رسمی محمدرضا شاه پهلوی آریامهر

سخنرانی‌های محمدرضا شاه پهلوی آریامهر سال ۱۳۴۹ خورشیدی تازی

آریامهر و هایلسلاسی امپراتور اتیوپی در کلیسای نتردام

از راست: اعلیحضرت هایلسلاسی، آریامهر، ژولیانا ملکه هلند، پرنس رنیر، بودوئن پادشاه بلژیک، ککونن پرزیدنت فنلاند

از راست دنباله فرتور بالا: اسقف ماکاریوس پرزیدنت قبرس، گئورکی ترایکف پرزیدنت بلغارستان، نیکلای پادگورنی و ساراگات پرزیدنت ایتالیا

ژرژ پمپیدو پرزیدنت فرانسه و بانو

کاردینال « فرانسوا مارتی

سفر رسمی اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر به فرانسه برای شرکت در آیین خاکسپاری ژنرال دوگل ۲۲-۲۰ آبان ماه ۱۳۴۹

پیش از نیم روز ۲۰ آبان ماه ۱۳۴۹ شاهنشاه آریامهر برای شرکت در آیین خاکسپاری ژنرال دوگل پرزیدنت پیشین فرانسه با هواپیما رهسپار پاریس شذتذ. اعلیحضرتین با هلیکوپتر در فرودگاه مهرآباد فرود آمدند. وزیر خارجه و تیمسار سرلشکر هاشمی نژاد در رکاب همایونی بودند. شاهنشاه در فرودگاه دکتر منوچهر اقبال را به پیشگاه شاهانه پذیرفتند و ایشان آخرین گزارش‌های گفتگوهای نفت را به آگاهی همایونی رسانید. هواپیمای ۷۲۷ شرکت هواپیمایی ملی ایران ساعت ۱۱ و ده دقیقه از فرودگاه مهرآباد به پرواز درآمد، هشت فروند هواپیمای جت نیروی هوایی شاهنشاهی هواپیمای آریامهر را تا مرزهای ایران اسکورت کردند.

اعلامیه دربار شاهنشاهی درباره اراده همایونی برای شرکت در آیین یادبود دوگل نیمه شب ۱۹ آبان ماه به چاپ رسید که در آن گفته شد:

نظر به عوالم دوستی و خصوصیتی که میان شخص اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر شاهنشاه ایران با فقید سعید ژنرال شارل دوگل رییس جمهوری سابق فرانسه بقرار بود و نظر به عوالم دوستی ملتین ایران و فرانسه اعلیحضرت همایون شاهنشاه تصمیم اتخاذ فرمودند که شخصا در مراسم یادبود ژنرال دوگل که از طرف دولت فرانسه برگزار خواهد شد شرکت فرمایند. ضمنا حسب الامر مطاع همایونی روزهای چهارشنبه بیستم و پنجشنبه بیست و یکم آبان ماه ۱۳۴۹ دربار شاهنشاهی به مناسبت درگذشت ژنرال دوگل رسما عزادار خواهد بود. موکب همایونی امروز به صوب فرانسه عزیمت خواهند فرمود. وزیر دربار شاهنشاهی - اسدالله علم

علیاحضرت شهبانو فرح، والاحضرت شاهپور غلامرضا پهلوی ، نخست وزیر، رییس مجلس سنا، رییس مجلس شورای ملی، وزیر امور خارجه، وزیر راه، سفیر فرانسه در تهران، ژنرال آجودان شاهنشاه، ژنرال‌های اترش و شماری از پایوران کشور در آیین پسواز شاهنشاه آریامهر در فرودگاه مهرآباد حضور داشتند. علم وزیر دربار شاهنشاهی، تیمسار پاکروان سفیر ایران در فرانسه، هرمز قریب، رییس کل تشریفات شاهنشاهی، تیمسار ایادی پزشک ویژه شاهنشاه و تیمسار سپهبد کریملو آجودان نظامی آریامهر در رکاب همایونی در آیین یادبود ژنرال دوگل خواهند بود.

ساعت ۱۷ هواپیمای ایران ایر در فرودگاه اورلی پاریس بر زمین نشست. در فرودگاه اورلی، موریس شومان وزیر خارجه فرانسه به همراه « ژان لیپ کوفسکی » معاون وزارت امور خارجه به نمایندگی از سوی پرزیدنت و نخست وزیر فرانسه به همراه تیمسار سرلشکر پاکروان سفیر دولت شاهنشاهی ایران در فرانسه، مجید رهنما وزیر علوم و آموزش عالی، مهدی بوشهری و پروفسور فضل اله رضا نماینده ایران در یونسکو از شاهنشاه آریامهر پیشباز کردند. پرزیدنت و نخست وزیر فرانسه هر دو به دهکده‌ای که ژنرال دوگل در آن زندگی می‌کرد رفته بودند و در پاریس نبودند. در پای پلکان هواپیما وزیر خارجه فرانسه از سوی دولت و ملت فرانسه به شاهنشاه آریامهر خوش آمد گفت. شاهنشاه آریامهر اندوه خود را از درگذشت پرزیدنت فقید فرانسه ابراز داشتند. برای شاهنشاه آریامهر از پای پلکان هواپیما تا خودرو فرش قرمز گسترده بودند و یک گارد از نیروی دریایی ارتش فرانسه به شاهنشاه ایران ادای احترامات نظامی کرد. پس از ادای احترامات نظامی و برگزاری آیین پیشباز، شاهنشاه به سالن تشریفات فرودگاه اورلی رفتند و در آنجا هموندان سفارت شاهنشاهی ایرانی به پیشگاه همایونی معرفی شدند. سپس شاهنشاه آریامهر به همراه وزیر خارجه فرانسه با خودرو و با اسکورت از فرودگاه رهسپار اقامتگاه اختصاصی گردیدند.

۲۱ آبان ماه ۱۳۴۹ وداع با آخرین بازمانده جنگ جهانی دوم ساعت یازده بامداد در کلیسای با شکوه نتردام که در کنار رودخانه سن قرار دارد آغاز شد. رهبران جهان و ملت و دولت فرانسه و ژنرال‌های بزرگ ارتش با دوگل برای آخرین بار وداع گفتند. در برابر در بزرگ و با شکوه کلیسای نتردام، کاردینال « فرانسوا مارتی » اسقف اعظم پاریس از ژرژ پمپیدو پرزیدنت فرانسه پیشباز کرد و او را به درون کلیسا و جایگاه وی هنگام به جای آوردن آیین سوگواری در بخش جلو و سمت راست کلیسا رهنمون شد. نیم ساعت پیش از آغاز مراسم، رهبران و نمایندگان دولت‌ها یکی پس از دیگری با اسکورت نظامی به کلیسا آمدند و در جایگاه خویش قرار گرفتند. آیین سوگواری و خاکسپاری از شبکه‌های تلویزیون فرانسه، اروپا و امریکا زنده پخش شد. بیش از یک هزار خبرنگار و فرتورنگار برای تهیه گزارش به پاریس آمده‌اند. مردم فرانسه دیروز و امروز دهکده کلمبی کوچک و زیبا و آرامستان آن را گلباران کردند. پاریس شاهد برگزاری آیین پرشکوه در بزرگداشت از ژنرال دوگل است و آیین خاکسپاری در دهکده کلمبی بر پا شد.

در کلیسای نتردام در رده نخست سران پرآوازه و نامی جهان شاهنشاه آریامهر با یونیفورم نظامی، هیلاسلاسی امپراتور اتیوپی، پرزیدنت نیکسون، ملکه ژولیانا، پرنس رنیه، بودوئن پادشاه بلژیک، پرزیدنت فنلاند، تریکوف رهبر کشور بلغارستان و پادگورنی پرزیدنت شوروی دیده می‌شدند. ژرژ پمپیدو و همسرش روی دو سندلی نزدیک محراب کلیسا نشستند. بیرون از کلیسا بیش از پنجاه هزار تن نتردام را چون نگین انگشتری دربر گرفته بودند. بر روی درختان، بالکن‌ها، روی نرده‌ها، مردم دیده می‌شدند. هنگامی که « فرانسوا مارتی » اسقف اعظم پاریس در کنار تریبون کلیسا قرارگرفت تا به همراه او همه سران جهان برای آرامش روح ژنرال دوگل دعا کنند. در همین کلیسا بود که ناپلئون بناپارت تاج امپراتوری فرانسه را به دست خویش بر سر نهاد و در همین کلیسا بود که آیین زن و شویی (ازدواج) لویی چهاردهم بزرگترین پادشاه فرانسه برگزار شد.

هنگامی که همه مدعوین در جای خود قرار گرفتند، آیین سوگواری با خواندن انجیل از سوی کاردینال « فرانسوا مارتی » آغاز شد و آوازهای مذهبی راهبه‌ها نیز بدان افزوده شد. همه به آرامی با چهره‌های افسرده به نقطه‌های نامعلومی چشم دوخته بودند. سقف کلیسا با سه ردیف لوسترهای آبی، سفید و قرمز به رنگ پرچم فرانسه آذین یافته بود. هنگامی که آیین سوگواری به پایان یافت، کلیسا با خواندن سرود دستجمعی « مانیوفیکا » به لرزه درآمد. مانیوفیکا برای نسل گذشته فرانسه سرود آشنایی بود و این سرود که روز ۲۵ اوت ۱۹۴۴ پس از آزادی پاریس و بازگشت دوگل به فرانسه در زیر سقف همین کلیسا خوانده شده بود، هنوز به گوش می‌رسید.

• 

  شاهنشاه آریامهر و ملکه ژولیانا

• 

  شاهنشاه آریامهر و ملکه هلند گفتگو می کنند

• 

  شاهنشاه آریامهر و اعلیحضرت هایلسلاسی

• 

  شاهنشاه آریامهر در ردیف پشت پرنس چارلز و پرنس هارالد نروژ

هنگامی که دسته کر به زبان فرانسه و لاتین آهنگ عزا را همراهی می‌کرد، این بار نه تنها فرانسه بلکه جهان بود که در اندوه از دست رفتن مردی که در جهان نخستین پرچم مبارزه ملت‌ها را علیه نازیسم برافراشته بود، شرکت داشت. « فرانسوا مارتی » اسقف اعظم نزدیک به یک ساعت سخنرانی کرد که بخشی نقل از کتاب مقدس بود و گهگاه بیاناتی از عظمت ژنرال دوگل ایراد می‌کرد. نیم روز آیین در کلیسای نتردام پایان یافت و پانزده هزار تن از افراد پلیس فرانسه که نگاهبان جان سران کشورها بودند به سختی توانستند آنها را از کلیسا تا جای اقامتشان اسکورت کنند.

گروهی از رهبران کشورهای جهان که برای هنبازی (شرکت کردن) در آیین یادبود دوگل به پاریس آمده بودند با ژرژ پمپیدو پرزیدنت فرانسه دیدار و گفتگو کردند. پرزیدنت نیکسون، پادگورنی صدر هیات رییسه شورای عالی شوروی، سلیمان فرنجیه پرزیدنت لبنان از جمله سرانی بودند که با پرزیدنت فرانسه دیدار و گفتگو کردند. در این آیین ریچارد نیکسون و پادگورنی نیز در کاخ الیزه با یکدیگر دیدار و گفتگو کردند. ریچارد نیکسون پس از آنکه به ژرژ پمپیدو و بانو تسلیت گفت به صف سران هیات‌های نمایندگی که برای تسلیت گفتن به کاخ الیزه رفته بودند شد و توانست با شاهنشاه آریامهر، ملکه ژولیانا، بودوئن پادشاه بلژیک و ادوارد هیث نخست وزیر انگلیس دیدار کند. روشن است که در چنین جایی یک سلسله کنش و واکنش دیپلماتیک رخ داد. « اسپی خالسکی » پرزیدنت لهستان سندلی خود را آن اندازه جلو آورد تا در کنار پرزیدنت نیکسون بنشیند.

شبانگاه شاهنشاه آریامهر با ژرژ پمپیدو در کاخ الیزه دیدار و گفتگو کردند. در این دیدار علم وزیر دربار شاهنشاهی و هرمز قریب رییس کل تشریفات شاهنشاهی در رکاب همایونی بودند. هنگامی که شاهنشاه آریامهر از پله های کاخ الیزه پایین می آمدند، نمایندگان شبکه رادیو تلویزیونی سراسری فرانسه از معظم له درخواست یک مصاحبه اختصاصی کردند و سپس پرسش های خود را پیش کشیدند:

پرسش: روابط معظم له با شارل دوگل فقید چگونه بوده است؟

شاهنشاه آریامهر آشنایی من با ژنرال دوگل فقید سابقه‌ای بس دیرینه دارد و من از اینکه با آن مرد بزرگ صمیمانه‌ترین روابط دوستی را داشته‌ام بسیار مسرورم. برای من کاملاً طبیعی است که برای شرکت در مراسم یادبود ژنرال دوگل بیایم و به عنوان نماینده کشوری که از دوستان فرانسه است نه تنها از شخص دوگل، بلکه از فرانسه و از تاریخ این کشور که مشحون از یادگارهای دلاورانه مردانی مانند دوگل است، تجلیل کنم.

پرسش: اعلیحضرت همایونی از چه زمانی با شارل دوگل آشنایی داشته اند؟

شاهنشاه آریامهر: و اما درباره تاریخ آشنایی من با ژنرال دوگل باید بگویم که درحدود سال‌های ۴۳ – ۱۹۴۲ که شارل دوگل فقید برای یک سلسله گفتگوها به مسکو می‌رفت، دوستی و آشنایی ما آغاز شد. از آن تاریخ پیوسته میان ما مراودات مکرر برقرار بود.

پرسش: از شاهنشاه آریامهر درخواست شد که دیدگاه خویش را درباره روابط ایران و فرانسه ابراز دارند

شاهنشاه آریامهر: روابط ایران و فرانسه نیز بسیار خوب است و از این لحاظ ما بسیار خرسندیم و کاملاً طبیعی است که انتظار داشته باشیم روابط دوستانه ایران و فرانسه هر چه بیشتر تحکیم یابد.

در دهکده کلمبی له دوز اگلیز آرامگاه ژنرال دوگل

هنگامی که هلیکوپتر آورنده شاهنشاه آریامهر در آسمان دهکده کوچک « کلمبی دوز اگلیز » نمایان شد، همه اهالی دهکده گرد کلیسا و آرامستانی که ژنرال در آنجا به ابدیت پیوستند حلقه زدند. فاصله کلمبی تا پاریس دو ساعت و نیم راه است. هلیکوپتر شاهنشاه آریامهر ساعت یازده بامداد آدینه نزدیک خانه ژنرال دوگل فرود آمد و سرگرد فیلیپ دوگل پسر ژنرال دوگل به همراه داماد دوگل و فرماندار ناحیه به پیشباز شاهنشاه آریامهر شتافتند و از این مهر شاهنشاه به خانواده دوگل سپاسگزاری کردند. شاهنشاه آریامهر نخستین رییس کشوری بودند که برای شرکت در آیین بزرگداشت ژنرال دوگل وارد پاریس شدند و نخستین رییس کشوری بودند که دهکده « کلمبی دوز اگلیز » به خود دیده بود. شاهنشاه آریامهر سپس یک سر بر مزار دوگل رفتند و تاج گل بزرگ و باشکوهی بر آرامگاه مرد بزرگ فرانسه نهادند. آنگاه شاهنشاه در برابر آرامگاه ژنرال دوگل درنگی فرمودند و ادای احترام به بزرگترین مرد سیاسی - نظامی فرانسه نمودند. شاهنشاه آریامهر از آرامستان بیرون آمدند و یک سر به خانه ژنرال دوگل رفتند. در آستانه در، دختر ژنرال دوگل و دیگر هموندان خانواده به پیشباز شاهنشاه ایران آمدند.

بیوه ژنرال دوگل از اعلیحضرت همایون شاهنشاه ایران برای این مهر و مهربانی سپاسگزاری کردند. شاهنشاه آریامهر در پاسخ فرمودند:

در این لحظه که بی نهایت متاثر و غمگین هستم خود را در اندوه با شما و ملت فرانسه شریک می‌دانم. من صرف نظر از مقام اجتماعی ژنرال دوگل با ایشان پیشینه دوستی دیرین داشتم. این سابقه از هنگامی که کشور من و کشور فرانسه هر دو تقریبا به یک سان زیر فشار جنگ دوم جهانی بودند با آشنایی که با همسر شما در تهران پیدا کردم، آغاز شد و از همانجا ما با هم تقریبا با یک رویه تصمیم گرفتیم که از دشواری بزرگی که کشورهای ما را دربرگرفته است نهراسیم و در برابر سختی‌های ایستادگی کنیم تا به پیروزی برسیم. خوشوقتم که ژنرال دوگل به هدف خود که بزرگی فرانسه بود رسید و من هم در کشور خودم توفیق‌هایی پیدا کرده‌ام. ما از آن تاریخ به بعد در تمام درازای زمامداری ژنرال فقید و حتی پس از کناره گیری او از مقام ریاست جمهوری با هم روابط نزدیک داشتیم و این روابط هرگز قطع نگردید.

حتی او یک هفته پیش از مرگ کتاب خاطرات خود را برای من فرستاد که اکنون با علاقمندی مشغول خواندن آن هستم. شوربختانه این جا را خالی از وجود او می‌بینم، اما باید بیافزایم که مرگ او هم عظمت بزرگ دیگری برای فرانسه بوجود آورد زیرا که من هرگز ملت فرانسه را چنین هماهنگ ندیده بودم. علاوه بر این، دنیا یک بار دیگز به فرانسه احترامی را که در خوز این ملت است به جای آورد.

• 
• 
• 

بازگشت به تهران

شاهنشاه آریامهر روز پنجشنبه ۲۲ آبان ماه ۱۳۴۹ ساعت ۲۱ به تهران بازگشتند. علیاحضرت شهبانو، امیرعباس هویدا نخست وزیر، رییس مجلس سنا، رییس مجلس شورای ملی، وزیر امور خارجه، مدیر عامل شرکت ملی نفت و « فرانسوا شارل رو » سفیر فرانسه در فرودگاه مهرآباد به پیشباز همایونی آمدند.

نیز نگاه کنید به

• سفر اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر به فرانسه ۱۳-۱ خرداد ماه ۱۳۳۸
• سفر اعلیحضرت همایون محمدرضا شاه پهلوی آریامهر و علیاحضرت شهبانو فرح پهلوی به فرانسه ۱۸ مهر ۱۳۴۰ - ۱ آبان ۱۳۴۰
• دیدار رسمی ژنرال شارل دوگل پرزیدنت فرانسه و بانو از ایران ۲۸-۲۴ مهر ماه ۱۳۴۲ خورشیدی