نمایش مبدأ برای نظامی (خسرو و شیرین)/سخن گوینده پیر پارسی خوان

{{سرصفحه
| عنوان = [[نظامی (خسرو و شیرین)]]
| مؤلف = نظامی
| قسمت =(سخن گوینده پیر پارسی خوان)
| قبلی =
|‌ بعدی =
| یادداشت =
}}
{{شعر}}
{{ب|سخن گوینده پیر پارسی خوان|چنین گفت از ملوک پارسی دان}}
{{ب|که چون خسرو به ارمن کس فرستاد|به پرسش کردن آن سرو آزاد}}
{{ب|شب و روز انتظار یار می‌داشت|امید وعده دیدار می‌داشت}}
{{ب|به شام و صبح اندر خدمت شاه|کمر می‌بست چون خورشید و چون ماه}}
{{ب|چو تخت آرای شد طرف کلاهش|ز شادی تاج سر می‌خواند شاهش}}
{{ب|گرامی بود بر چشم جهاندار|چنین تا چشم زخم افتاد در کار}}
{{ب|که از پولاد کاری خصم خونریز|درم را سکه زد بر نام پرویز}}
{{ب|به هر شهری فرستاد آن درم را|بشورانید از آن شاه عجم را}}
{{ب|ز بیم سکه و نیروی شمشیر|هراسان شد کهن گرگ از جوان شیر}}
{{ب|چنان پنداشت آن منصوبه را شاه|که خسرو باخت آن شطرنج ناگاه}}
{{ب|بر آن دلشد که لعبی چند سازد|بگیرد شاه نو را بند سازد}}
{{ب|حسابی بر گرفت از روی تدبیر|نبود آگه ز بازیهای تقدیر}}
{{ب|که نتوان راه خسرو را گرفتن|نه در عقده مه نو را گرفتن}}
{{ب|چو هر کو راستی در دل پذیرد|جهان گیرد جهان او را نگیرد}}
{{ب|بزرگ امید ازین معنی خبر یافت|شه نو را به خلوت جست و دریافت}}
{{ب|حکایت کرد کاختر در وبالست|ملک را با تو قصد گوشمالست}}
{{ب|بباید زفت روزی چند ازین پیش|شتاب آوردن و بردن سر خویش}}
{{ب|مگر کاین آتشت بی‌دود گردد|وبال اخترت مسعود گردد}}
{{ب|چو خسرو دید کاشوب زمانه|هلاکش را همی سازد بهانه}}
{{ب|به مشگو رفت پیش مشگ مویان|وصیت کرد با آن ماهرویان}}
{{ب|که می‌خواهم خرامیدن به نخجیر|دو هفته بیش و کم زین کاخ دلگیر}}
{{ب|شما خندان و خرم دل نشینید|طرب سازید و روی غم نبینید}}
{{ب|گر آید نار پستانی در این باغ|چو طاووسی نشسته بر پر زاغ}}
{{ب|فرود آرید کان مهمان عزیز است|شما ماهید و خورشید آن کنیز است}}
{{ب|بمانیدش که تا بیغم نشیند|طرب می‌سازد و شادی گزیند}}
{{ب|و گر تنگ آید از مشکوی خضرا|چو خضر آهنگ سازد سوی صحرا}}
{{ب|در آن صحرا که او خواهد بتازید|بهشتی روی را قصری بسازید}}
{{ب|بدان صورت که دل دادش گوائی|خبر می‌داد از الهام خدائی}}
{{ب|چو گفت این قصه بیرون رفت چون باد|سلیمان وار با جمعی پریزاد}}
{{ب|زمین کن کوه خود را گرم کرده|سوی ارمن زمین را نرم کرده}}
{{ب|ز بیم شاه می‌شد دل پر از درد|دو منزل را به یک منزل همی کرد}}
{{ب|قضا را اسبشان در راه شد سست|در آن منزل که آن مه موی می‌شست}}
{{ب|غلامان را بفرمود ایستادن|ستوران را علوفه برنهادن}}
{{ب|تن تنها ز نزدیک غلامان|سوی آن مرغزار آمد خرامان}}
{{ب|طوافی زد در آن فیروزه گلشن|میان گلشن آبی دید روشن}}
{{ب|چو طاووسی عقابی باز بسته|تذروی بر لب کوثر نشسته}}
{{ب|گیا را زیر نعل آهسته می‌سفت|در آن آهستگی آهسته می‌گفت}}
{{ب|گر این بت جان بودی چه بودی|ور این اسب آن من بودی چه بودی}}
{{ب|نبود آگه که آن شبرنگ و آن ماه|به برج او فرود آیند ناگاه}}
{{ب|بسا معشوق کاید مست بر در|سبل در دیده باشد خواب در سر}}
{{ب|بسا دولت که آید بر گذرگاه|چو مرد آگه نباشد گم کند راه}}
{{ب|ز هر سو کرد بر عادت نگاهی|نظر ناگه در افتادش به ماهی}}
{{ب|چو لختی دید از آن دیدن خطر دید|که بیش آشفته شد تا بیشتر دید}}
{{ب|عروسی دید چون ماهی مهیا|که باشد جای آن مه بر ثریا}}
{{ب|نه ماه آیینه‌ی سیماب داده|چو ماه نخشب از سیماب زاده}}
{{ب|در آب نیلگون چون گل نشسته|پرندی نیلگون تا ناف بسته}}
{{ب|همه چشمه ز جسم آن گل اندام|گل بادام و در گل مغز بادام}}
{{ب|حواصل چون بود در آب چون رنگ؟|همان رونق در او از آب و از رنگ}}
{{ب|ز هر سو شاخ گیسو شانه می‌کرد|بنفشه بر سر گل دانه می‌کرد}}
{{ب|اگر زلفش غلط می‌کرد کاری|که دارم در بن هر موی ماری}}
{{ب|نهان با شاه می‌گفت از بنا گوش|که مولای توام هان حلقه در گوش}}
{{ب|چو گنجی بود گنجش کیمیاسنج|به بازی زلف او چون مار بر گنج}}
{{ب|فسونگر مار را نگرفته در مشت|گمان بردی که مار افسای را کشت}}
{{ب|کلید از دست بستانبان فتاده|ز بستان نار پستان در گشاده}}
{{ب|دلی کان نار شیرین کار دیده|ز حسرت گشته چون نار کفیده}}
{{ب|بدان چشمه که جای ماه گشته|عجب بین کافتاب از راه گشته}}
{{ب|چو بر فرق آب می‌انداخت از دست|فلک بر ماه مروارید می بست}}
{{ب|تنش چون کوه برفین تاب می‌داد|ز حسرت شاه را برفاب می‌داد}}
{{ب|شه از دیدار آن بلور دلکش|شده خورشید یعنی دل پر آتش}}
{{ب|فشاند از دیده باران سحابی|که طالع شد قمر در برج آبی}}
{{ب|سمنبر غافل از نظاره شاه|که سنبل بسته بد بر نرگسش راه}}
{{ب|چو ماه آمد برون از ابر مشگین|به شاهنشه در آمد چشم شیرین}}
{{ب|همائی دید بر پشت تذروی|به بالای خدنگی رسته سروی}}
{{ب|ز شرم چشم او در چشمه آب|همی لرزی چون در چشمه مهتاب}}
{{ب|جز این چاره ندید آن چشمه قند|که گیسو را چو شب بر مه پراکند}}
{{ب|عبیر افشاند بر ماه شب افروز|به شب خورشید می‌پوشید در روز}}
{{ب|سوادی بر تن سیمین زد از بیم|که خوش باشد سواد نقش بر سیم}}
{{ب|دل خسرو بر آن تابنده مهتاب|چنان چون زر در آمیزد به سیماب}}
{{ب|ولی چون دید کز شیر شکاری|بهم در شد گوزن مرغزاری}}
{{ب|زبون‌گیری نکرد آن شیر نخجیر|که نبود شیر صیدافکن زبون گیر}}
{{ب|به صبری کاورد فرهنگ در هوش|نشاند آن آتش جوشنده را جوش}}
{{ب|جوانمردی خوش آمد را ادب کرد|نظرگاهش دگر جائی طلب کرد}}
{{ب|به گرد چشمه دل را دانه می‌کاشت|نظر جای دگر بیگانه می‌داشت}}
{{ب|دو گل بین کز دو چشمه خار دیدند|دو تشنه کز دو آب آزار دیدند}}
{{ب|همان را روز اول چشمه زد راه|همین از چشمه‌ای افتاد در چاه}}
{{ب|به سرچشمه گشاید هر کسی رخت|به چشمه نرم گردد توشه سخت}}
{{ب|جز ایشان را که رخت از چشمه بردند|ز نرمیها به سختیها سپردند}}
{{ب|نه بینی چشمه‌ای کز آتش دل|ندارد تشنه‌ای را پای در گل}}
{{ب|نه خورشید جهان کاین چشمه خون|بدین کار است گردان گرد گردون}}
{{ب|چو شه می‌کرد مه را پرده‌داری|که خاتون برد نتوان بی‌عماری}}
{{ب|برون آمد پریرخ چون پری تیز|قبا پوشید و شد بر پشت شبدیز}}
{{ب|حسابی کرد با خود کاین جوانمرد|که زد بر گرد من چون چرخ ناورد}}
{{ب|شگفت آید مرا گر یار من نیست|دلم چون برد اگر دلدار من نیست}}
{{ب|شنیدم لعل در لعل است کانش|اگر دلدار من شد کو نشانش}}
{{ب|نبود آگه که شاهان جامه راه|دگرگونه کنند از بیم بدخواه}}
{{ب|هوای دل رهش می‌زد که برخیز|گل خود را بدین شکر برآمیز}}
{{ب|گر آن صورت بد این رخشنده جانست|خبر بود آن واین باری عیانست}}
{{ب|دگر ره گفت از این ره روی برتاب|روا نبود نمازی در دو محراب}}
{{ب|ز یک دوران دو شربت خورد نتوان|دو صاحب را پرستش کرد نتوان}}
{{ب|و گر هست این جوان آن نازنین شاه|نه جای پرسش است او را در این راه}}
{{ب|مرا به کز درون پرده بیند|که بر بی‌پردگان گردی نشیند}}
{{ب|هنوز از پرده بیرون نیست این کار|ز پرده چون برون آیم بیکبار}}
{{ب|عقاب خویش را در پویه پر داد|ز نعلش گاو و ماهی را خبر داد}}
{{ب|تک از باد صبا پیشی گرفته|به جنبش با فلک خویشی گرفته}}
{{ب|پری را می‌گرفت از گرم خیزی|به چشم دیو در می‌شد ز تیزی}}
{{ب|پس از یک لحضه خسرو باز پس دید|به جز خود ناکسم گر هیچکس دید}}
{{ب|ز هر سو کرد مرکب را روانه|نه دل دید و نه دلبر در میانه}}
{{ب|فرود آمد بدان چشمه زمانی|ز هر سو جست از آن گوهرنشانی}}
{{ب|شگفت آمد دلش را کاین چنین تیز|بدین زودی کجا رفت آن دلاویز}}
{{ب|گهی سوی درختان دید گستاخ|که گوئی مرغ شد پرید بر شاخ}}
{{ب|گهی دیده به آب چشمه می‌شست|چو ماهی ماه را در آب می‌جست}}
{{ب|زمانی پل بر آب چشم بستی|گهی بر آب چشمه پل شکستی}}
{{ب|ز چشمش برده آن چشمه سیاهی|در او غلطید چون در چشمه ماهی}}
{{ب|چنان نالید کز بس نالش او|پشیمان شد سپهر از مالش او}}
{{ب|مه و شبدیز را در باغ می‌جست|به چشمی باز و چشمی زاغ می‌جست}}
{{ب|ز هر سو حمله بر چون باز نخجیر|که زاغی کرد بازش را گرو گیر}}
{{ب|از آن زاغ سبک پر مانده پر داغ|جهان تاریک بروی چون پر زاغ}}
{{ب|شده زاغ سیه باز سپیدش|درخت خار گشته مشک بیدش}}
{{ب|ز بیدش گربه بید انجیر کرده|سرشگش تخم بید انجیر خورده}}
{{ب|خمیده بیدش از سودای خورشید|بلی رسم است چوگان کردن از بید}}
{{ب|بر آورد از جگر سوزنده آهی|که آتش در چو من مردم گیاهی}}
{{ب|بهاری یافتم زو بر نخوردم|فراتی دیدم و لب تر نکردم}}
{{ب|به نادانی ز گوهر داشتم چنگ|کنون می‌بایدم بر دل زدن سنگ}}
{{ب|گلی دیدم نچیدم بامدادش|دریغا چون شب آمد برد بادش}}
{{ب|در آبی نرگسی دیدم شکفته|چو آبی خفته وز او آب خفته}}
{{ب|شنیدم کاب خفتد زر شود خاک|چرا سیماب گشت آن سرو چالاک}}
{{ب|همائی بر سرم می‌داد سایه|سریرم را ز گردون کرد پایه}}
{{ب|بر آن سایه چو مه دامن فشاندم|چو سایه لاجرم بی سنگ ماندم}}
{{ب|نمد زینم نگردد خشک از این خون|بترزینم تبر زین چون بود چون}}
{{ب|برون آمد گلی از چشمه آب|نمی‌گویم به بیداری که در خواب}}
{{ب|کنون کان چشمه را با گل نه بینم|چو خار آن به که بر آتش نشینم}}
{{ب|که فرمودم که روی از مه بگردان|چو بخت آمد به راهت ره بگردان}}
{{ب|کدامین دیو طبعم را بر این داشت|که از باغ ارم بگذشت و بگذاشت}}
{{ب|همه جائی شکیبائی ستودست|جز این یکجا که صید از من ربودست}}
{{ب|چو برق از جان چراغی برفروزم|شکیب خام را بر وی بسوزم}}
{{ب|اگر من خوردمی زان چشمه آبی|نبایستی ز دل کردن کبابی}}
{{ب|نصیحت بین که آن هندو چه فرمود|که چون مالی بیابی زود خور زود}}
{{ب|در این باغ از گل سرخ و گل زرد|پشیمانی نخورد آنکس که برخورد}}
{{ب|من وزین پس جگر در خون کشیدن|ز دل پیکان غم بیرون کشیدن}}
{{ب|زنم چندان طپانچه بر سر و روی|که یارب یاربی خیزد ز هر موی}}
{{ب|مگر کاسوده‌تر گردم در این درد|تنور آتشم لختی سود سرد}}
{{ب|ز بحر دیده چندان در ببارم|که جز گوهر نباشد در کنارم}}
{{ب|کسی کاو را ز خون آماس خیزد|کی آسوده شود تا خون نریزد}}
{{ب|زمانی گشت گرد چشمه نالان|به گریه دستها بر چشم مالان}}
{{ب|زمانی بر زمین افتاد مدهوش|گرفت آن چشمه را چون گل در آغوش}}
{{ب|از آن سرو روان کز چنگ رفته|ز سروش آب و از گل رنگ رفته}}
{{ب|سهی سروش فتاده بر سر خاک|شده لرزان چنان کز باد خاشاک}}
{{ب|به دل گفتا گر این ماه آدمی بود|کجا آخر قدمگاهش زمی بود}}
{{ب|و گر بود او پری دشوار باشد|پری بر چشمه‌ها بسیار باشد}}
{{ب|به کس نتوان نمود این داوری را|که خسرو دوست می‌دارد پریرا}}
{{ب|مرا زین کار کامی برنخیزد|پری پیوسته از مردم گریزد}}
{{ب|به جفت مرغ آبی باز کی شد|پری با آدمی دمساز کی شد}}
{{ب|سلیمانم بباید نام کردن|پس آنگاهی پری را رام کردن}}
{{ب|ازین اندیشه لختی باز می‌گفت|حکایت‌های دلپرداز می‌گفت}}
{{ب|به نومیدی دل از دلخواه برداشت|به دارالملک ارمن راه برداشت}}
{{پایان شعر}}