نمایش مبدأ برای نظامی (اقبال نامه)/مغنی دگر باره بنواز رود

{{سرصفحه
| عنوان = [[نظامی (اقبال نامه)]]
| مؤلف = نظامی
| قسمت =(مغنی دگر باره بنواز رود)
| قبلی =
|‌ بعدی =
| یادداشت =
}}
{{شعر}}
{{ب|مغنی دگر باره بنواز رود|به یادآر از آن خفتگان در سرود}}
{{ب|ببین سوز من ساز کن ساز تو|مگر خوش بخفتم برآواز تو}}
{{ب|چو برگل شبیخون کند زمهریر|به طفلی شود شاخ گلبرگ پیر}}
{{ب|نشاید شدن مرگ را چاره‌ساز|در چاره برکس نکردند باز}}
{{ب|تب مرگ چون قصد مردم کند|علاج از شناسنده پی گم کند}}
{{ب|چو شب را گزارش درآمد به زیست|بخندید خورشید و شبنم گریست}}
{{ب|جهاندار نالنده‌تر شد ز دوش|ز بانگ جرسها برآمد خروش}}
{{ب|ارسطو جهاندیده‌ی چاره ساز|به بیچارگی ماند از آن چاره باز}}
{{ب|کامید بهی در شهنشه ندید|در اندازه‌ی کار او ره ندید}}
{{ب|به شه گفت کای شمع روشن روان|به تو چشم روشن همه خسروان}}
{{ب|چو پروردگان را نظر شد زکار|نظر دار بر فیض پروردگار}}
{{ب|از آن پیشتر کامد این سیل تیز|چرا بر نیامد ز ما رستخیز}}
{{ب|وزان پیش کاین می‌بریزد به جام|چرا جان ما بر نیامد ز کام}}
{{ب|نخواهم که موئیت لرزان شود|ترا موی افتد مرا جان شود}}
{{ب|ولیک از چنین شربتی ناگزیر|نباشد کس ایمن زبرنا و پیر}}
{{ب|نه دل می‌دهد گفتن این می بنوش|که میخوارگان را برآرد ز هوش}}
{{ب|نه گفتن توان کاین صراحی بریز|که در بزم شه کرد نتوان ستیز}}
{{ب|دریغا چراغی بدین روشنی|بخواهد نشستن ز بی روغنی}}
{{ب|مدار از تهی روغنی دل به داغ|که ناگه ز پی برفروزد چراغ}}
{{ب|جهاندار گفتا ازین درگذر|که آمد مرا زندگانی بسر}}
{{ب|به فرمان من نیست گردان سپهر|نه من داده‌ام گردش ماه و مهر}}
{{ب|کفی خاکم و قطره‌ای آب سست|ز نر ماده‌ای آفریده نخست}}
{{ب|ز پروردگیهای پروردگار|به آنجا رسیدم سرانجام کار}}
{{ب|که چندان که شاید شدن پیش و پس|مرا بود بر جملگی دسترس}}
{{ب|در آن وقت کردم جهان خسروی|که هم جان قوی بود و هم تن قوی}}
{{ب|چو آمد کنون ناتوانی پدید|به دیگر کده رخت باید کشید}}
{{ب|مده بیش ازینم شراب غرور|که هست آب حیوان ازین چاه دور}}
{{ب|زدوزخ مشو تشنه را چاره جوی|سخن در بهشتست و آن چارجوی}}
{{ب|دعا را به آمرزش آور به کار|مگر رحمتی بخشد آمرزگار}}
{{ب|چو رخت از بر کوه برد آفتاب|سر شاه شاهان در آمد به خواب}}
{{ب|شب آمد چه شب کاژدهائی سیاه|فرو بست ظلمت پس و پیش راه}}
{{ب|شبی سخت بی مهر و تاریک چهر|به تاریکی اندر که دیدست مهر}}
{{ب|ستاره گره بسته بر کارها|فرو دوخته لب به مسمارها}}
{{ب|فلک دزد و ماه فلک دزدگیر|بهم هردو افتاده در خم قیر}}
{{ب|جهان چون سیه دودی انگیخته|به موئی ز دوزخ درآویخته}}
{{ب|در آن شب بدانگونه بگداخت شاه|که در بیست و هفتم شب خویش ماه}}
{{ب|چو از مهر مادر به یاد آمدش|پریشانی اندر نهاد آمدش}}
{{ب|بفرمود کز رومیان یک دبیر|که باشد خردمند و بیدار و پیر}}
{{ب|به دود سیه در کشد خامه را|نویسد سوی مادرش نامه را}}
{{ب|در آن نامه سوگندهای گران|فریبنده چون لابه مادران}}
{{ب|که از بهر من دل نداری نژند|نکوشی به فریاد ناسودمند}}
{{ب|دبیر زبان آور از گفت شاه|جهان کرد برنامه خوانان سیاه}}
{{ب|دو شاخه سرکلک یک شاخ کرد|فلک را به فرهنگ سوراخ کرد}}
{{ب|چو بر شقه‌ی کاغذ آمد عبیر|شد اندام کاغذ چو مشگین حریر}}
{{ب|ز پرگار معنی که باریک شد|نویسنده را چشم تاریک شد}}
{{ب|پس از آفرین آفریننده را|که بینائی او داد بیننده را}}
{{ب|یکی و بدو هر یکی را نیاز|یکایک همه خلق را کارساز}}
{{ب|چنین بسته بود آن فروزان نگار|از آن پرورشها که آید به کار}}
{{ب|که این نامه از من که اسکندرم|سوی چار مادر نه یک مادرم}}
{{ب|که گر قطره شد چشمه بدرود باد|شکسته سبو برلب رود باد}}
{{ب|اگر سرخ سیبی درآمد به گرد|ز رونق میفتاد نارنج زرد}}
{{ب|بر این زرد گل گرستم کرد باد|درخت گل سرخ سرسبز باد}}
{{ب|نه این گویم ای مادر مهربان|که مهر از دل آید فزون از زبان}}
{{ب|بسوزی یکی گر خبر بشنوی|که چون شد به باد آن گل خسروی}}
{{ب|مسوز از پی دست پرورد خویش|بنه دست بر سوزش درد خویش}}
{{ب|ازین سوزت ایام دوری دهاد|خدایت درین غم صبوری دهاد}}
{{ب|به شیری که خوردم ز پستان تو|به خواب خوشم در شبستان تو}}
{{ب|به سوز دل مادر پیش میر|که باشد جوان مرده و او مانده پیر}}
{{ب|به فرمان پذیران دنیا و دین|به فرمانده‌ی آسمان و زمین}}
{{ب|به حجت نویسان دیوان خاک|به جاوید مانان مینوی پاک}}
{{ب|به زندانیان زمین زیر خشت|به نزهت نشینان خاک بهشت}}
{{ب|به جانی کزو جانور شد نبات|به جان داوری کارد از غم نجات}}
{{ب|به موجی که خیزد ز دریای جود|به امری کزو سازور شد وجود}}
{{ب|به آن نام کز نامها برترست|به آن نقش کارایش پیکرست}}
{{ب|به پرگار هفت آسمان بلند|به فهرست هفت اختر ارجمند}}
{{ب|به آگاهی مرد یزدان شناس|به ترسائی عقل صاحب قیاس}}
{{ب|به هر شمع کز دانش افروختند|به هر کیسه کز فیض بر دوختند}}
{{ب|به فرقی که دولت براو تافتست|به پائی که راه رضا یافتست}}
{{ب|به پرهیز گاران پاکیزه‌رای|به باریک بینان مشکل گشای}}
{{ب|به خوشبوئی خاک افتادگان|به خوش‌خوئی طبع آزادگان}}
{{ب|به آزرم سلطان درویش دوست|به درویش قانع که سلطان خود اوست}}
{{ب|به سرسبزی صبح آراسته|به مقبولی نزل ناخواسته}}
{{ب|به شب زنده داران بیگاه خیز|به خاکی غریبان خونابه ریز}}
{{ب|به شب ناله تلخ زندانیان|به قندیل محراب روحانیان}}
{{ب|به محتاجی طفل تشنه به شیر|به نومیدی دردمندان پیر}}
{{ب|به ذل غریبان بیمار توش|به اشک یتیمان پیچیده گوش}}
{{ب|به عزلت نشینان صحرای درد|به ناخن کبودان سرمای سرد}}
{{ب|به ناخفتگیهای غمخوارگان|به درماندگیهای بیچارگان}}
{{ب|به رنجی که خسبد برآسودگی|به عشقی که پاکست از آلودگی}}
{{ب|به پیروزی عقل کوتاه دست|به خرسندی زهد خلوت پرست}}
{{ب|به حرفی که در دفتر مردمیست|به نقشی که محمل کش آدمیست}}
{{ب|به دردی که زخمش پدیدار نیست|به زخمی که با مرهمش کار نیست}}
{{ب|به صبری که در ناشکیبا بود|به شرمی که در روی زیبا بود}}
{{ب|به فریاد فریاد آن یک نفس|که نومید باشد ز فریادرس}}
{{ب|به صدقی که روید زدین پروران|به وحیی که آید به پیغمبران}}
{{ب|بدان ره کزو نیست کس را گزیر|بدان راهبر کو بود دستگیر}}
{{ب|به آن در کزین درگذشتن به دوست|مرا و ترا بازگشتن به دوست}}
{{ب|به نادیدن روی دمساز تو|به محرومی گوش از آواز تو}}
{{ب|به آن آرزو کز منت بس مباد|بدین عاجزی کاین چنین کس مباد}}
{{ب|به داد آفرینی که دارنده اوست|همان جان ده و جان برآرنده اوست}}
{{ب|که چون این وثیقت رسد سوی تو|نگیرد گره طاق ابروی تو}}
{{ب|مصیبت نداری نپوشی پلاس|به هنجار منزل شوی ره شناس}}
{{ب|نپیچی به ناله نگردی ز راه|کنی در سرانجام گیتی نگاه}}
{{ب|اگر ماندنی شد جهان بر کسی|بمان در غم و سوگواری بسی}}
{{ب|ور ایدونکه بر کس نماند جهان|تو نیز آشنا باش با همرهان}}
{{ب|گرت رغبت آید که انده خوری|کنی سوگواری و ماتم گری}}
{{ب|از آن پیش کانده خوری زینهار|برآرای مهمانیی شاهوار}}
{{ب|بخوان خلق را جمله مهمان خویش|منادی برانگیز بر خوان خویش}}
{{ب|که آن کس خورد این خورشهای پاک|که غایب نباشد ورا زیر خاک}}
{{ب|اگر زان خورشها خورد میهمان|تو نیز انده من بخور در زمان}}
{{ب|وگر کس نیارد نظر سوی خورد|تو نیز انده غایبان درنورد}}
{{ب|غم من مخور کان من در گذشت|به کار غم خویش کن بازگشت}}
{{ب|چنان دان که پایم دوچندین درنگ|نه هم پای عمرم درآید به سنگ؟}}
{{ب|چو بسیاری عمر ما اندکیست|اگر ده بود سال و گر صد یکیست}}
{{ب|چرا ترسم از رفتن هشت باغ|که در با کلیدست و ره با چراغ}}
{{ب|چرا سر نیارم سوی آن سریر|که جاوید باشم بر او جایگیر}}
{{ب|چرا خوش ترانم بدان صیدگاه|که بی دود ابرست و بی گرد راه}}
{{ب|چو بر من نماند این سرای فریب|زمن باد واماندگان را شکیب}}
{{ب|چو شبدیز من جست از این تند رود|زمن باد بر دوستداران درود}}
{{ب|رهانید ما را فلک زین حصار|که بادا همه کس چو ما رستگار}}
{{ب|چو نامه بسر برد و عنوان نبشت|فرستاد و خود رفت سوی بهشت}}
{{ب|به صد محنت آورد شب را به روز|همه روز نالید با درد و سوز}}
{{ب|دیگر شب که شب تخت بر پیل زد|زمین چون فلک جامه در نیل زد}}
{{ب|چو خورشید گردنده بر گرد روی|در آن شب ز ناخن برآورد موی}}
{{ب|ستاره فروریخت ناخن ز چنگ|هوا شد پر از ناخن سیم رنگ}}
{{ب|ز دیده فرو بستن روی شاه|به ناخن خراشیده‌ی روی ماه}}
{{ب|پلاسی ز گیسوی شب ساختند|زمین را به گردن درانداختند}}
{{ب|ز کام ذنب زهری انگیختند|مه چرخ را در گلو ریختند}}
{{ب|دگرگونه شد شاه از آیین خویش|کاجل دید بالای بالین خویش}}
{{ب|بیفشرد خون رگش زیر پی|ز جوشیدن خون بر آورد خوی}}
{{ب|سیاهی ز دیده بدزدید خال|سپیده دمش را درآمد زوال}}
{{ب|به جان آمد و جانش از کار شد|دم جان سپردن پدیدار شد}}
{{ب|بخندید و در خنده چون شمع مرد|بدان کس که جان داد جان را سپرد}}
{{ب|ز شمع دمنده چنان رفت نور|کز او ماند بیننده را چشم دور}}
{{ب|شتابنده مرغ آن چنان بر پرید|که تا آشیان هیچ مرغش ندید}}
{{ب|ندیدم کسی را زکار آگهان|که آگه شد از کارهای نهان}}
{{ب|درین کار اگر چاره‌ی کس شناخت|چرا چاره‌ی کار خود را نساخت}}
{{ب|سکندر چو بربست ازین خانه رخت|زدندش به بالای این خیمه تخت}}
{{ب|چه نیکی که اندر جهان او نکرد|جهانش بیازرد و نیکو نکرد}}
{{ب|سرانجام چون در پس پرده رفت|ز بیداد گیتی دل آزرده رفت}}
{{ب|اگر چه ز ره تافتن تفته بود|رهی رفت کان راه نارفته بود}}
{{ب|ره انجام را هر کجا ساز داد|از آن ره به گیتی خبر باز داد}}
{{ب|چرا چون به کوچ عدم راه رفت|خبرهای آن راه با کس نگفت}}
{{ب|مگر هر که درگیرد این راه پیش|فرامش کند راه گفتار خویش}}
{{ب|اگر گفتنی بودی این قصه باز|نهفته نماندی درین پرده راز}}
{{ب|بهار سکندر چو از باد سخت|به خاک اوفتاد از کیانی درخت}}
{{ب|زدند از کمرهای زرکار او|یکی مهد زرین سزاوار او}}
{{ب|پرند درونش ز کافور پر|به دیبای بیرون برآموده در}}
{{ب|از اندودن مشک و ماورد و عود|به جودی شده موج طوفان جود}}
{{ب|رقیبی که عطرش کفن سای کرد|به تابوت زرین درش جای کرد}}
{{ب|چو تن مرد و اندام چون سیم سود|کفن عطر و تابوت سیمین چه سود}}
{{ب|ز تابوت فرموده بد شهریار|که یک دست او را کنند آشکار}}
{{ب|در آن دست خاکی تهی ریخته|منادی ز هر سو برانگیخته}}
{{ب|که فرمانده هفت کشور زمین|همین یک تن آمد ز شاهان همین}}
{{ب|ز هر گنج دنیا که دربار بست|بجز خاک چیزی ندارد به دست}}
{{ب|شما نیز چون از جهان بگذرید|ازین خاکدان تیره خاکی برید}}
{{ب|سوی مصر بردندش از شهر زور|که بود آن دیار از بد اندیش دور}}
{{ب|به اسکندریش وطن ساختند|ز تختش به تخته در انداختند}}
{{ب|ز داغ جهان هیچ‌کس جان نبرد|کس این رقعه با او به پایان نبرد}}
{{ب|برابر در ایوان آن تختگاه|نهادند زیرزمین تخت شاه}}
{{ب|ندارد جهان دوستی با کسی|نیابی درو مهربانی بسی}}
{{ب|به خاکش سپردند و گشتند باز|در دخمه کردند بر وی فراز}}
{{ب|جهان را بدینگونه شد رسم و راه|به آرد بگاه و ندارد نگاه}}
{{ب|به پایان رساندند چندین هزار|نیامد به پایان هنوز این شمار}}
{{ب|نه زین رشته سر می‌توان تافتن|نه سر رشته را می‌توان یافتن}}
{{ب|تجسس گری شرط این کوی نیست|درین پرده جز خامشی روی نیست}}
{{ب|ببین در جهان گر جهان دیده‌ای|کز و چند کس را زیان دیده‌ای}}
{{ب|جهانی که با این‌چنین خواریست|نه در خورد چندین ستمگاریست}}
{{ب|چه بینی درین طارم سرمه گون|که می آید از میل او سیل خون}}
{{ب|چو خورشید شد آتشین میل او|در انداز سنگی به قندیل او}}
{{ب|درین میل منگر که زرین وشست|که آن زر نه از سرخی آتشست}}
{{ب|سر سازگاری ندارد سپهر|کمر بسته بر کین ما ماه و مهر}}
{{ب|مشو جفت این جادوی زرق ساز|که پنهان کشست آشکارا نواز}}
{{ب|برون لاف مرهم پرستی زند|درون زخمهای دو دستی زند}}
{{ب|ز شغل جهان درکش ایدوست دست|که ماهی بدین جوشن از تیغ رست}}
{{ب|چو طوفان انصاف خواهی بود|نترسد ز غرق آنکه ماهی بود}}
{{ب|جهان چون دکان بریشم کشیست|ازو نیمی آبی دگر آتشیست}}
{{ب|دهد حلقه‌ای را ازینسو بهی|وزان سو کند حلقه‌ای را تهی}}
{{ب|به گیتی پژوهی چه پائیم دیر|که دودیست بالا و گردیست زیر}}
{{ب|بدان ماند احوال این دود و گرد|که هست آسمان با زمین در نبرد}}
{{ب|اگر آسمان با زمین ساختی|ز ما هر زمانش نپرداختی}}
{{ب|نظامی گره برزن این بند را|مترس و مترسان تنی چند را}}
{{ب|به مهمانی بزم سلطان شدن|نشاید بره بر پشیمان شدن}}
{{ب|چو سلطان صلا دردهد گوش کن|می تلخ بر یاد او نوش کن}}
{{ب|سکندر کزان جام چون گل شکفت|ستد جام و بر یاد او خورد و خفت}}
{{ب|کسی را که آن می‌خورد نوش باد|بجز یاد سلطان فراموش باد}}
{{پایان شعر}}