نمایش مبدأ برای فرخی سیستانی (قصاید)/فسانه گشت و کهن شد حدیث اسکندر

{{سرصفحه
| عنوان = [[فرخی سیستانی (قصاید)]]
| مؤلف = فرخی سیستانی
| قسمت =(فسانه گشت و کهن شد حدیث اسکندر)
| قبلی =
|‌ بعدی =
| یادداشت =
}}
{{شعر}}
{{ب|فسانه گشت و کهن شد حدیث اسکندر|سخن نو آر که نو را حلاوتیست دگر}}
{{ب|فسانه‌ی کهن و کارنامه‌ی به دروغ|به کار ناید رو در دروغ رنج مبر}}
{{ب|حدیث آنکه سکندر کجا رسید و چه کرد|ز بس شنیدن گشته ست خلق را از بر}}
{{ب|شنیده‌ام که حدیثی که آن دوباره شود|چو صبر گردد تلخ، ارچه خوش بود چو شکر}}
{{ب|اگر حدیث خوش و دلپذیر خواهی کرد|حدیث شاه جهان پیش گیر و زین مگذر}}
{{ب|یمین دولت محمود شهریار جهان|خدایگان نکو منظر و نکو مخبر}}
{{ب|شهی که روز و شب او را جز این تمنا نیست|که چون زند بت و بتخانه بر سر بتگر}}
{{ب|گهی ز جیحون لشکر کشد سوی سیحون|گهی سپه برد از باختر سوی خاور}}
{{ب|ز کارنامه‌ی او گر دو داستان خوانی|به خنده یاد کنی کارهای اسکندر}}
{{ب|بلی سکندر سرتاسر جهان را گشت|سفر گزید و بیابان برید و کوه و کمر}}
{{ب|ولیکن او ز سفر آب زندگانی جست|ملک، رضای خدا و رضای پیغمبر}}
{{ب|و گر تو گویی در شانش آیتست رواست|نیم من این را منکر که باشد آن منکر}}
{{ب|به وقت آنکه سکندر همی امارت کرد|نبد نبوت را برنهاده قفل به در}}
{{ب|به وقت شاه جهان گر پیمبری بودی|دویست آیت بودی به شان شاه اندر}}
{{ب|همه حدیث سکندر بدان بزرگ شده‌ست|که دل به شغل سفر بست و دوست داشت سفر}}
{{ب|اگر سکندر با شاه یک سفر کردی|ز اسب تازی زود آمدی فرود به خر}}
{{ب|درازتر سفر او بدان رهی بوده‌ست|که ده ز ده نگسسته‌ست و کردر از کردر}}
{{ب|ملک سپاه به راهی برد که دیو درو|شمیده گردد و گمراه و عاجز و مضطر}}
{{ب|چنین سفر که شه امسال کرد، در همه عمر|خدای داند کو را نیامده‌ست به سر}}
{{ب|گمان که برد که هرگز کسی ز راه طراز|به سومنات برد لشکر و چنین لشکر}}
{{ب|نه لشکری که مر آن را کسی بداند حد|نه لشکری که مر آن را کسی بداند مر}}
{{ب|شمار لختی از آن برتر از شمار حصی|عداد برخی از آن برتر از عداد مطر}}
{{ب|به لشکر گشن و بیکران نظر چه کنی|تو دوری ره صعب و کمی آب نگر}}
{{ب|رهی که دیو درو گم شدی به وقت زوال|چو مرد کم بین در تنگ بیشه وقت سحر}}
{{ب|درازتر ز غم مستمند سوخته دل|کشیده تر ز شب دردمند خسته جگر}}
{{ب|به صد پی اندر، ده جای ریگ چون سرمه|به ده پی اندر، صد جای سنگ چون نشتر}}
{{ب|چو چشم شوخ همه چشمه‌های او بی آب|چو قول سفله همه کشتهای او بی بر}}
{{ب|هوای او دژم و باد او چو دود جحیم|زمین او سیه و خاک او چو خاکستر}}
{{ب|همه درخت و میان درخت خار گشن|نه خار بلکه سنان خلنده و خنجر}}
{{ب|نه مرد را سر آن کاندر آن نهادی پی|نه مرغ را دل آن کاندر آن گشادی پر}}
{{ب|همی ز جوشن برکند غیبه‌ی جوشن|همی ز مغفر بگسست رفرف مغفر}}
{{ب|سوار با سر اندر شدی بدو و ازو|برون شدی همه تن چون هزار پای به سر}}
{{ب|هزار خار شکسته درو و خسته ازو|به چند جای سر و روی و پشت و پهلو و بر}}
{{ب|کمرکشان سپه را جدا جدا هر روز|کمر برهنه به منزل شدی ز حلیه‌ی زر}}
{{ب|چو پای باز در آن بیشه پر جلاجل بود|ستاکهای درخت از پشیزه‌های کمر}}
{{ب|گهی گیاهی پیش آمدی چو نوک خدنگ|گهی زمینی پیش آمدی چو روی تبر}}
{{ب|در آن بیابان منزلگهی عجایب بود|که گر بگویم کس را نیابد آن باور}}
{{ب|بگونه‌ی شب، روزی بر آمد از سر کوه|که هیچگونه بر آن کارگر نگشت بصر}}
{{ب|نماز پیشین انگشت خویش را بر دست|همی‌ندیدم من، این عجایبست و عبر}}
{{ب|عجبتر آنکه ملک را چنین همی‌گفتند|که اندرین ره مار دو سر بود بیمر}}
{{ب|ترا بزرگ سپاهیست وین دراز رهیست|همه سراسر پر خار و مار و لوره و جر}}
{{ب|به شب چو خفته بود مرد سر بر آرد مار|همی‌کشد به نفس خفته تا بر آید خور}}
{{ب|چو خور بر آید و گرمی به مرد خفته رسد|سبک نگردد زان خواب تا گه محشر}}
{{ب|خدایگان جهان زان سخن نیندیشید|سپه براند به یاری ایزد داور}}
{{ب|بدین درشتی و زشتی رهی که کردم یاد|گذاره کرد به توفیق خالق اکبر}}
{{ب|پیادگان را یک یک بخواند و اشتر داد|به توشه کرد سفر بر مسافران چو حضر}}
{{ب|جمازه‌ها را در بادیه دمادم کرد|به آب کرد همه ریگ آن بیابان تر}}
{{ب|بساخت از پی پس ماندگان و گمشدگان|میان بادیه‌ها حوضهای چون کوثر}}
{{ب|همه سپه را زان بادیه برون آورد|شکفته چون گل سیراب و همچو نیلوفر}}
{{ب|بدان ره اندر چندین حصار و شهر بزرگ|خراب کرد و بکند اصل هر یک از بن و بر}}
{{ب|نخست لدروه کز روی برج و باره‌ی آن|چو کوه کوه فرو ریخت آهن و مرمر}}
{{ب|حصار او قوی و باره‌ی حصار قوی|حصاریان همه بر سان شیر شرزه‌ی نر}}
{{ب|مبارزانی همدست و لشکری همپشت|درنگ پیشه به فر و شتابکار به کر}}
{{ب|نبرد کرده و اندر نبرد یافته دست|دلیر گشته و اندر دلیری استمگر}}
{{ب|چو چیکودر که چه صندوقهای گوهر یافت|به کوهپایه‌ی او شهریار شیر شکر}}
{{ب|چو کوه البرز، آن کوه کاندرو سیمرغ|گرفت مسکن و با زال شد سخن گستر}}
{{ب|چگونه کوهی چونانکه از بلندی آن|ستارگان را گویی فرود اوست مقر}}
{{ب|مبارزانی بر تیغ او به تیغ گذاشت|که هر یکی را صد بنده بود چون عنتر}}
{{ب|چو نهرواله که اندر دیار هند بهیم|به نهرواله همی‌کرد بر شهان مفخر}}
{{ب|بزرگ شهری و در شهر کاخهای بزرگ|رسیده کنگره‌ی کاخها به دو پیکر}}
{{ب|به دخل نیک و به تربت خوش و به آب تمام|به کشتمند و به باغ و به بوستان برور}}
{{ب|دویست پیل دمان پیش و ده هزار سوار|نود هزار پیاده مبارز و صفدر}}
{{ب|همیشه رای بهیم اندرو مقیم بدی|نشسته ایمن و دل پر نشاط و ناز و بطر}}
{{ب|چو مندهیر که در مندهیر حوضی بود|چنانکه خیره شدی اندرو دو چشم فکر}}
{{ب|چگونه حوضی چونانکه هر چه بندیشم|همی‌ندانم گفتن صفاتش اندر خور}}
{{ب|ز دستبرد حکیمان برو پدید نشان|ز مالهای فراوان برو پدید اثر}}
{{ب|فرات پهنا حوضی به صد هزار عمل|هزار بتکده‌ی خرد گرد حوض اندر}}
{{ب|بزرگ بتکده‌ای پیش و در میانش بتی|به حسن ماه ولیکن به قامت عرعر}}
{{ب|دگر چو دیولواره که همچو دیو سپید|پدید بود سر افراشته میان گذر}}
{{ب|درو درختان چون گوز هندی و پوپل|که هر درخت به سالی دهد مکرر بر}}
{{ب|یکی حصار قوی بر کران شهر و درو|ز بتپرستان گرد آمده یکی معشر}}
{{ب|بکشت مردم و بتخانه‌ها بکند و بسوخت|چنانکه بتکده‌ی دارنی و تانیسر}}
{{ب|نرست ازو به ره اندر مگر کسی که بماند|نهفته زیر خسی چون بهیم شوم اختر}}
{{ب|نهفتگان را ناجسته زان قبل بگذاشت|که شغل داشت جز آن، آن شه فریشته فر}}
{{ب|کسی که بتکده‌ی سومنات خواهد کند|به جستگان نکند روزگار خویش هدر}}
{{ب|ملک همی به تبه کردن منات شتافت|شتاب او هم ازین روی بوده بود مگر}}
{{ب|منات و لات و عزی در مکه سه بت بودند|ز دستبرد بت آرای آن زمان آزر}}
{{ب|همه جهان همی آن هر سه بت پرستیدند|جز آن کسی که بدو بود از خدای نظر}}
{{ب|دو زان پیمبر بشکست و هر دو را آن روز|فکنده بود ستان پیش کعبه پای سپر}}
{{ب|منات را ز میان کافران بدزدیدند|به کشوری دگر انداختند از آن کشور}}
{{ب|به جایگاهی کز روزگار آدم باز|بر آن زمین ننشست و نرفت جز کافر}}
{{ب|ز بهر آن بت، بتخانه‌ای بنا کردند|به صد هزار تماثیل و صد هزار صور}}
{{ب|به کار بردند از هر سویی تقرب را|چو تخته سنگ بر آن خانه، تخته تخته‌ی زر}}
{{ب|به بتکده در، بت را خزینه‌ای کردند|در آن خزینه به صندوقهای پیل، گهر}}
{{ب|گهر خریدند او را به شهرها چندان|که سیر گشت ز گوهرفروش،گوهر خر}}
{{ب|برابر سر بت کله‌ای فروهشتند|نگار کار به یاقوت و بافته به درر}}
{{ب|ز زر پخته یکی جرد ساختند او را|چو کوه آتش و گوهر برو به جای شرر}}
{{ب|خراج مملکتی تاج و افسرش بوده‌ست|کمینه چیز وی آن تاج بود و آن افسر}}
{{ب|پس آنگه آنرا کردند سومنات لقب|لقب که دید که نام اندرو بود مضمر}}
{{ب|خبر فکندند اندر جهان که از دریا|بتی بر آمد زینگونه و بدین پیکر}}
{{ب|مدبر همه خلقست و کردگار جهان|ضیادهنده‌ی شمسست و نوربخش قمر}}
{{ب|به علم این بود اندر جهان صلاح و فساد|به حکم این رود اندر جهان قضا و قدر}}
{{ب|گروه دیگر گفتند، نی که این بت را|بر آسمان برین بود جایگاه و مقر}}
{{ب|کسی نیاورد این را بدین مقام که این|ز آسمان به خودی خود آمده‌ست ایدر}}
{{ب|بدین بگوید روز و بدان بگوید شب|بدین بگوید بحر و بدان بگوید بر}}
{{ب|چو این ز دریا سر بر زد و به خشک آمد|سجود کردند این را همه نبات و شجر}}
{{ب|به شیر خویش مر او را بشست گاو و کنون|بدین تقرب خوانند گاو را مادر}}
{{ب|ز بهر سنگی چندین هزار خلق خدای|به قول دیو فرو هشته بر خطر لنگر}}
{{ب|فریضه هر روز آن سنگ را بشستندی|به آب گنگ و به شیر و به زعفران و شکر}}
{{ب|ز بهر شستن آن بت ز گنگ هر روزی|دو جام آب رسیدی فزون ز ده ساغر}}
{{ب|از آب گنگ چه گویم که چند فرسنگست|به سومنات بدانجایگاه زلت و شر}}
{{ب|گه گرفتن خور صد هزار کودک و مرد|بدو شدندی فریادخواه و پوزشگر}}
{{ب|ز کافران که شدندی به سومنات به حج|همی‌گسسته نگشتی به ره نفر ز نفر}}
{{ب|خدای خوانند آن سنگ را همی شمنان|چه بیهده سخنست این که خاکشان بر سر}}
{{ب|خدای حکم چنان کرده بود کان بت را|ز جای برکند آن شهریار دین پرور}}
{{ب|بدان نیت که مر او را به مکه باز برد|بکند و اینک با ما همی‌برد همبر}}
{{ب|چو بت بکند از آنجا و مال و زر برداشت|به دست خویش به بتخانه در فکند آذر}}
{{ب|برهمنان را چندانکه دید سر ببرید|بریده به، سر آن کز هدی بتابد سر}}
{{ب|ز خون کشته کز آن بتکده به دریا راند|چو سرخ لاله شد، آبی چو سبز سیسنبر}}
{{ب|ز بتپرستان چندان بکشت و چندان بست|که کشته بود و گرفته ز خانیان به کتر}}
{{ب|خدای داند کنجا چه مایه مردم بود|همه در آرزوی جنگ و جنگ را از در}}
{{ب|میان بتکده استاده و سلیح به چنگ|چو روز جنگ میان مصاف، رستم زر}}
{{ب|خدنگ ترکی بر روی و سر همی‌خوردند|همی‌نیامد بر رویشان پدید غیر}}
{{ب|به جنگ جلدی کردند، لیکن آخر کار|به تیر سلطان بردند عمر خویش به سر}}
{{ب|خدایگان را اندر جهان دو حاجت بود|همیشه این دو همی‌خواست ز ایزد داور}}
{{ب|یکی که جایگه حج هندوان بکند|دگر که حج کند و بوسه بر دهد به حجر}}
{{ب|یکی از آن دو مراد بزرگ حاصل کرد|دگر به عون خدای بزرگ کرده شمر}}
{{ب|خراب کردن بتخانه خردکار نبود|بدانچه کرده بیابد ملک ثواب و ثمر}}
{{ب|چو دل ز سوختن سومنات فارغ کرد|گرفت راه به در باز رفتگان دگر}}
{{ب|خمی ز گردش دریا به ره پیش آمد|گسسته شد ز ره امید مردمان یکسر}}
{{ب|نبود رهبر کان خلق را بجستی راه|نبود ممکن کان آب را کنند عبر}}
{{ب|سوی درازا یک ماه راه ویران بود|رهی به صعبی و زشتی در آن دیار سمر}}
{{ب|ز سوی پهنا چندانکه کشتیی دو سه روز|همی‌رود، چو رود مرغ گرسنه سوی خور}}
{{ب|درون دریا مد آمدی به روز دو بار|چنانکه چرخ زدی اندر آب او چنبر}}
{{ب|چو مد باز شدی بر کرانش صیادان|فرو شدندی و کردندی از میانه حذر}}
{{ب|ملک چو حال چنان دید خلق را دل داد|براند و گفت که این مایه آب را چه خطر}}
{{ب|امید خویش به ایزد فکند و پیش سپاه|فکند باره‌ی فرخنده‌پی به آب اندر}}
{{ب|به فال نیک شه پر دل آب را بگذاشت|روان شدند همه از پی شه آن لشکر}}
{{ب|برآمدند بر آن پی ز آب آن دریا|چنانکه گفتی آن آب بد همی فرغر}}
{{ب|نه آنکه هیچ کسی را به تن رسید آسیب|نه آنکه هیچ کسی را به جان رسید ضرر}}
{{ب|دو روز و دو شب از آنجا همی سپاه گذشت|که مد نیامد و نگذشت آبش از میزر}}
{{ب|جدا ز مردم بگذشت ز آب آن دریا|بر از دویست هزار اسب و اشتر و استر}}
{{ب|بدین طریق ز یزدان چنین کرامت یافت|تو این کرامت ز اجناس معجزات شمر}}
{{ب|جز اینکه گفتم، چندین غزات دیگر کرد|به بازگشتن سوی مقام عز و مقر}}
{{ب|حصار کندهه را از بهیم خالی کرد|بهیم را به جهان آن حصار بود مفر}}
{{ب|قوی حصاری بر تیغ نامدار کهی|میان دشتی سیراب ناشده ز مطر}}
{{ب|میان سنگ، یکی کنده، کنده گرد حصار|نه زان عمل که بود کار کرده‌های بشر}}
{{ب|نه راه یافته خصم اندر آن حصار به جهد|نه زان حصار فرود آمدی یکی به خبر}}
{{ب|وز آن حصار به منصوره روی کرد و براند|بر آن شماره کجا رند حیدر از خیبر}}
{{ب|خفیف چون خبر خسرو جهان بشنید|دوان گذشت و به جوی اندر اوفتاد و به جر}}
{{ب|به آب شور و بیابان پرگزند افتاد|بماندش خانه‌ی ویران ز طارم و ز طزر}}
{{ب|خفیف را سپه و پیل و مال چندان بود|که بیش از آن نبود در هوا همانا ذر}}
{{ب|نداشت طاقت سلطان، ز پیش او بگریخت|چنان که زو بگریزند صد هزار دگر}}
{{ب|نگاه کن که بدین یک سفر که کرد، چه کرد|خدایگان جهان شهریار شیرشکر}}
{{ب|جهان بگشت و اعادی بکشت و گنج بیافت|بنای کفر بیفکند، اینت فتح و ظفر}}
{{ب|زهی مظفر فیروزبخت دولتیار|که گوی برده‌ای از خسروان به فضل و هنر}}
{{ب|ازین هنر که نمودی و ره که پیمودی|شهان غافل سرمست را همی چه خبر}}
{{ب|تو بر کناره‌ی دریای شور خیمه زدی|شهان شراب زده بر کناره‌های شمر}}
{{ب|تو سومنات همی‌سوختی به بهمن ماه|شهان دیگر عود و مثلث و عنبر}}
{{ب|به وقت آنکه همه خلق گرم خواب شوند|تو در شتاب سفر بوده‌ای و رنج سهر}}
{{ب|تو آن شهی که ز بهر غزات رایت تو|به سومنات رود گاه و گه به کالنجر}}
{{ب|خدایگانا زین پس چو رای غزو کنی|ببر سپاه گشن سوی روم و سوی خزر}}
{{ب|به سند و هند کسی نیست مانده، کان ارزد|کز آن تو شود آنجا به جنگ یک چاکر}}
{{ب|خراب کردی و بیمرد خاندان بهیم|مگر کنی پس از این قصد خانه‌ی قیصر}}
{{ب|سپه کشیدی زین روی تا لب دریا|به جایگاهی کز آدمی نبود اثر}}
{{ب|به ما نمودی آن چیزها که یاد کنیم|گمان بریم که این در فسانه بود مگر}}
{{ب|زمین بماند برین روی و آب پیش آمد|بهیچروی ازین آب نیست روی گذر}}
{{ب|اگر نه دریا پیش آمدی به راه ترا|کنون گذشته بدی از قمار و از بربر}}
{{ب|ایا به مردی و پیروزی از ملوک پدید|چنان که بود به هنگام مصطفی حیدر}}
{{ب|شنیده ام که همیشه چنین بود دریا|که بر دو منزل از آواش گوش گردد کر}}
{{ب|همی‌نماید هیبت، همی‌فزاید شور|همی بر آید موجش برابر محور}}
{{ب|سه بار با تو به دریای بیکرانه شدم|نه موج دیدم و نه هیبت و نه شور و نه شر}}
{{ب|نخست روز که دریا ترا بدید، بدید|که پیش قدر تو چون ناقصست و چون ابتر}}
{{ب|به مال با تو نتاند شد، ار بخواهد، جفت|به قدر با تو نیارد زد، ار بخواهد، بر}}
{{ب|چو گرد خویش نگه گرد ، مار و ماهی دید|به گرد تو مه تابان و زهره‌ی ازهر}}
{{ب|ز تو خلایق را خرمی و شادی بود|وزو همه خطر جان و بیم غرق و غرر}}
{{ب|چو قدرت تو نگه کرد و عجز خویش بدید|چو آبگینه شد آب اندرو ز شرم و حجر}}
{{ب|ز آب دریا گفتی همی به گوش آمد|که شهریارا دریا تویی و من فرغر}}
{{ب|همه جهان ز تو عاجز شدند تا دریا|نداشت هیچ کس این قدر و منزلت ز بشر}}
{{ب|بزرگوارا کاری که آمد از پدرت|به دولت پدر تو نبود هیچ پدر}}
{{ب|به ملکداری تا بود بود و وقت شدن|بماند ازو به جهان چون تو یادگار پسر}}
{{ب|همیشه تا نبود جان چو جسم و عقل چو جهل|همیشه تا نبود دین چو کفر و نفع چو ضر}}
{{ب|همیشه تا علوی را نسب بود به علی|همیشه تا عمری را شرف بود به عمر}}
{{ب|خدایگانی جز مر ترا همی‌نسزد|خدایگان جهان باش و از جهان بر خور}}
{{ب|جهان و مال جهان سربسر خنیده‌ی تست|به شهریاری و فیروزی از خنیده بچر}}
{{پایان شعر}}