سپاه بهداشت

از مشروطه
پرش به: گشتن، جستجو
درگاه محمدرضا شاه پهلوی انقلاب شاه و مردم قوانین انقلاب شاه و مردم
شاهنشاه از نخستین سپاه بهداشت در پادگان سلطنت‌آباد سان می بینند
سپاه بهداشت سوار بر توتن به قریه‌های زابل می‌روند

اصل هفتم انقلاب شاه و مردم ایجاد سپاه بهداشت در کشور بود. فلسفه ایجاد سپاه بهداشت در حقیقت همان فلسفه اعلام اصلاحات ارضی بود که کار خود را در ۲۰ بهمن ۱۳۴۲ خورشیدی آغاز کرد. در درازای نخست وزیری اسدالله علم اصل هفتم به تحقق پیوست. مردان و زنان سپاهی بهداشت وظیفه توزیع عادلانه پزشک و خدمات پزشکی را در کشور به عهده داشتند.[۱]

در سیستم ارباب رعیتی کشاورزان و روستاییان نه تنها از دیدگاه انسانی اقتصادی بلکه از جهت سواد بهداشت محروم بودند. روستاییان به سبب کمبود ابتدایی‌ترین تجهیزات بهداشتی با بسیاری بیماریها دست به گریبان بودند. شمار مرگ و میرها به سبب بدی تغذیه، مسکن، کار و بهداشت بسیار بالا بود. این مشکل تنها از راه ایجاد سپاه بهداشت قابل حل بودو در چهار چوب انقلاب شاه و مردم و اعلام اصل هفتم ان که در آن از همه پزشکان دندانپزشکان و دامپزشکان (برای تکمیل کادر درمانی) داروسازان و متخصصان علوم آزمایشگاهی (برای تکمیل کادر دارویی و آزمایشگاهی) لیسانسیه‌ها (جهت ایجاد کادر اموزش بهداشت در روستاها و دیپلمه‌ها (جهت ایجاد کادر کمک پزشکی و خدمات پزشکی و بهسازی روستاها) که به خدمت زیر پرچم در نیروهای مسلح شاهنشاهی دعوت شده بودند خواسته شد تا خدمات پزشکی و بهداشتی روستاها را بر عهده بگیرند.[۲]

دختران و پسران ایران دیپلمه، لیسانسیه، فوق لیسانس و آنهایی که دارای درجه دکترا چه در رشته‌های پزشکی و یا رشته‌های دیگر بودند و خدمت زیر پرچم را می بایستی انجام دهند، پس از یک دوره کار آموزی چهار ماهه بین این سه سپاه دانش، سپاه بهداشت و سپاه ترویج و آبادانی تقسیم می شوند. اینها سرمایه‌های گرانبهای کشور هستند که در چهارچوب منشور انقلاب شاه و مردم و امکانات ان، چهره روستا و روستاییان و ایران را تغییر می دهند.

هزینه دوره آموزشی یا هزینه حقوق و مزایای کادر آموزشی از بودجه وزارت جنگ وهزینه وسایل پزشکی و آزمایشگاهی از بودجه عمرانی کشور تامین می شود. مراکز آموزشی نظامی هر دو از کار این سپاه با ۶۰ گروه پزشکی در سال ۱۳۴۴ آغاز شد و تا ۱۳۵۵ خورشیدی در حدود ۱۲۰۰۰ پسر بیش از ۱۰۰۰۰ دختر دکتر و لیسانسیه و دیپلمه برای انجام دوره سربازی خود در سپاه بهداشت آموزش یافتند.

پس از هشت سال که از آغاز خدمت سپاه بهداشت گذشته بود شمار روستاییانی که از خدمات بهداشتی و درمانی استفاده می کردند از یک میلیون به هشت میلیون رسید پیروزی و کار سپاه بهداشت چنان شایان بود که در سال ۱۳۵۲ دولت بر آن شد که سازمان سپاه بهداشت و مراکز بهداشتی و درمانی روستاها ایجاد گردد. در سال ۱۳۵۶ سازمان سپاه بهداشت و مراکز بهداشتی و درمانی روستاها ۱۴۲۲ مرکز در روستاهای ایران داشت که در آن بیش از ۱۲۹۰ پزشک در دور دست‌ترین دهات کشور به خدمت مشغول بودند. این سازمان هم چنین چهار سد آزمایشگاه پزشکی و شمار زیادی درمانگاه ثابت و سیار در اختیار داشت.[۳]

کوشش سه سپاه سپاه دانش، سپاه بهداشت و سپاه ترویج و آبادانی سبب شتاب در همه برنامه های عمرانی شد و ایران از شمار کشورهای عقب مانده در شمار کشور های پیشرفته در آید. سپاه بهداشت غوغا و شور بسیاری بر انگیخت و برنامه بعدی این بود که به وسیله ماهواره هایی یک شبکه درمانی به وجودآورده شود که هر پزشک ساده به تواند با پزشکان متخصص در تهران و دیگر شهرهای بزرگ تماس بگیرد. با خرید و استفاده از این ماهواره ها و اجرای برنامه هایی که در پیش بود برای ایران ۳۰ میلیارد دلار هزینه بر می داشت و مدرنترین شبکه مخابراتی دنیا در سراسر کشور ایران نصب و بهره برداری می شد.[۴]. در ادامه این برنامه سپاه دانش با استفاده از تجهیزات نصب شده در ایران نیز از کلاسهای درسی از راه دور می توانستند استفاده کنند که امروزه ان را پزشکی از راه دور و آموزش از راه دور می نامیم.


قانون ایجاد سپاه بهداشت که دارای هشت ماده و یک تبصره است در جلسه روز یکشنبه بیستم بهمن ماه یک هزار و سیصد و چهل و دو به تصویب مجلس شورای ملی به ریاست مهندس عبدالله ریاضی رسید و هم چنین این قانون در جلسه روز ۷ اردیبهشت ۱۳۴۳ به تصویب مجلس سنا رسید.

۱۲ آذر ماه ۱۳۴۳ وزارت بهداری به آگاهی رساند که نخستین دوره سپاه بهداشت به زودی خدمت خود را در روستاهای کشور آغاز خواهند کرد. از هم اکنون ابزار نیازین نخستین دوره سپاه بهداشت آماده است و برای آنان ۱۱۲ دستگاه یخچال نفتی خریداری شده است تا در یکان‌های گوناگون سپاه از آن بهره‌برداری کنند.

۱ دی ماه ۱۳۴۳ شاهنشاه از نخستین گروه سپاه بهداشت در پادگان سلطنت آباد سان دیدند و این گروه پایان دوره آموزشی خود را در پیشگاه شاهنشاه جشن گرفتند.

۵ اردیبهشت ماه ۱۳۴۴ در آیینی که پیشگاه شاهنشاه برگزار شد ۹۴۸ تن سپاهیان بهداشت دوره دوم و دانش‌آموختگان پایان دوره آموزش نظامی، بهداشتی و فرهنگی خود را جشن گرفتند. در پادگان شرقی سلطنت آباد جشن دانش آموختگان افسران دوره آغازین و سپاهیان دانش و سپاهیان بهداشت و آیین سوگند و سردوشی دانشجویان پزشک و لیسانسیه و دانش آموزان دیپلمه وظیفه برگزار شد. در دوره دوم سپاه بهداشت ۴۴۶ تن به روستاهای ایران فرستاده می‌شوند که ۱۱۰ یکان پزشکی، ۳ یکان داندانپزشکی، ۱۴ آزمایشگاه، ۱۳ یکان آموزش بهداشت در روستاهای سراسر کشور آغاز به کار می‌کنند.

۱ خرداد ماه ۱۳۴۴ کاروان سپاهیان دانش و سپاهیان بهداشت در میان شادی و پایکوبی مردم وارد قزوین و ساوه شدند تا به روستاها و قریه‌ها فرستاده شوند.

۱۴ تیر ماه ۱۳۴۴ سپاهیان بهداشت زابل وارد این شهر شدند و مورد پیشباز قرارگرفتند. سپاهیان به همراه دکتر ابریشمی رییس بهداری سیستان و بلوچستان با قایقی محلی به نام توتن از آب گذشتند به روستاهای زابل رفتند.


قوانین

  • قانون تشکیل سپاه بهداشت - مصوب ۲۰ بهمن ۱۳۴۲ مجلس شورای ملی و ۷ اردیبهشت ۱۳۴۳ مجلس سنا - این قانون در تاریخ ۱۲ اردیبهشت ۱۳۴۳ به توشیح محمدرضا شاه پهلوی رسید.
    • قانون تربیت مامای روستایی – مصوب ۵ اردیبهشت ۱۳۴۷ مجلس شورای ملی و ۶ خرداد ۱۳۴۷ مجلس سنا – این قانون در تاریخ ۱۱ خرداد ۱۳۴۷ به توشیح محمدرضا شاه پهلوی رسید.

جستارهای وابسته

منابع

  1. محمد رضا پهلوی: پاسخ به تاریخ. ۱۹۸۰ ص ۱۲۰
  2. محمد رضا پهلوی: به سوی تمدن بزرگ، کتاب و انتشارات پارس، لس انجلس ۲۰۰۷ ص ۱۴۰
  3. محمد رضا پهلوی: پاسخ به تاریخ.انتشارات مرد امروز ۱۹۸۰ ص ۱۱۹ -۱۲۰
  4. محمد رضا پهلوی: پاسخ به تاریخ.انتشارات مرد امروز ۱۹۸۰ ص ۱۲۱